\u0130\u015fbu yaz\u0131m\u0131zda; 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nda g\u00f6sterilen vas\u0131talarla hukuka uygun yol ve y\u00f6ntemlerle elde edilen deliller do\u011frultusunda su\u00e7 i\u00e7in yeterli \u015f\u00fcpheye ula\u015f\u0131lmas\u0131 sonucunda, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan CMK m.170 uyar\u0131nca d\u00fczenlenen iddianamenin kabul\u00fc karar\u0131 sonras\u0131nda kovu\u015fturma evresine ge\u00e7ilmesi ve CMK m.191\/3-b\u2019de[1] belirtilen iddianame yerine ge\u00e7en belgenin kabul\u00fcne dair karar verilmesi gerekip gerekmedi\u011fi hususu de\u011ferlendirilecektir.<\/p>\n
1.\u00a0\u0130ddianamenin Kabul\u00fc<\/p>\n
T\u00fcrk ceza yarg\u0131lamas\u0131nda; muhakeme i\u015f ve i\u015flemleri, bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi izlenimini veren bir halin savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6\u011frenilmesi ile ba\u015flamakta olup, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan CMK m.160 uyar\u0131nca i\u015fin esas\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lmakta, gerekli ara\u015ft\u0131rma ve incelemeler sonucunda, elde edilen hukuka uygun deliller su\u00e7un i\u015flendi\u011fi izlenimini veren yeterli \u015f\u00fcphe seviyesine ula\u015f\u0131lmas\u0131 halinde de kamu davas\u0131n\u0131n esas\u0131n\u0131 ve yol haritas\u0131n\u0131 te\u015fkil eden iddianame d\u00fczenlenmektedir.<\/p>\n
\u015eikayet, ihbar \u00fczerine veya re\u2019sen harekete ge\u00e7erek soru\u015fturmay\u0131 y\u00fcr\u00fcten Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, t\u00fcm delilleri toplad\u0131ktan sonra, CMK m.170 uyar\u0131nca, su\u00e7un i\u015flendi\u011fine dair yeterli \u015f\u00fcpheye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda iddianame d\u00fczenleyerek, kamu davas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan g\u00f6revini yerine getirmelidir. \u0130ddianamenin mahkeme taraf\u0131ndan kabul edilmesi ile kovu\u015fturma a\u015famas\u0131 ba\u015flayacakt\u0131r[2].<\/p>\n
Kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmesi ile birlikte, mahkeme huzurunda ortaya koyulan iddia ve delillere kar\u015f\u0131 san\u0131\u011f\u0131n, yarg\u0131lamaya konu fiili i\u015flemedi\u011fine dair savunma yapmas\u0131 gerekmektedir. San\u0131\u011f\u0131n savunmas\u0131nda esas alaca\u011f\u0131 hususlar; iddianamede belirtilen fiiller ve deliller olup, iddianame \u201csu\u00e7lama\/itham belgesi\u201d olarak da tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<\/p>\n
CMK m.170\u2019e g\u00f6re iddianamede; \u015f\u00fcphelinin kimli\u011fi, m\u00fcdafii, maktul, ma\u011fdur veya su\u00e7tan zarar g\u00f6renin kimli\u011fi, ma\u011fdurun veya su\u00e7tan zarar g\u00f6renin vekili veya kanuni temsilcisi, a\u00e7\u0131klanmas\u0131nda sak\u0131nca bulunmamas\u0131 halinde ihbarda bulunan ki\u015finin kimli\u011fi, \u015fikayette bulunan ki\u015finin kimli\u011fi, \u015fikayetin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarih, y\u00fcklenen su\u00e7 ve uygulanmas\u0131 gereken kanun maddeleri, y\u00fcklenen su\u00e7un i\u015flendi\u011fi yer, tarih ve zaman dilimi, su\u00e7un delilleri, \u015f\u00fcphelinin tutuklu olup olmad\u0131\u011f\u0131, tutuklanm\u0131\u015fsa, g\u00f6zalt\u0131na alma ve tutuklama tarihleri ile bunlar\u0131n s\u00fcreleri yer almal\u0131d\u0131r[3].<\/p>\n
Bu \u015fekli \u015fartlar\u0131n yan\u0131nda; iddianamede san\u0131k bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli ve esasa ili\u015fkin unsur olarak, y\u00fcklenen su\u00e7u olu\u015fturan olaylar mevcut delillerle ili\u015fkilendirilerek a\u00e7\u0131klan\u0131r, bu suretle hakk\u0131nda iddianame d\u00fczenlenen san\u0131k, hangi fiili sebebiyle yarg\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131 ve bu fiillerin hukuki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu anlamaktad\u0131r. Buna ek olarak; Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 iddianamede, \u015f\u00fcphelinin yaln\u0131zca aleyhine olan hususlar\u0131 de\u011fil, lehine olan hususlara da yer vermelidir.<\/p>\n
Bu do\u011frultuda; T\u00fcrk ceza yarg\u0131lamas\u0131nda, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan iddianame, yarg\u0131lama s\u00fcrecinde mahkemece izlenilmesi gereken bir \u201cyol haritas\u0131\u201d niteli\u011finde olup, CMK m.225[4] uyar\u0131nca mahkeme; yaln\u0131zca iddianamede unsurlar\u0131 g\u00f6sterilen su\u00e7a ili\u015fkin fiil ve fail hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm kurabilmekte ve ancak fiilin hukuki nitelendirmesinde serbest bulunmaktad\u0131r[5].<\/p>\n
\u0130ddianamenin d\u00fczenlenmesi sonras\u0131nda mahkeme, iddianameyi de\u011ferlendirecek ve iadesi veya kabul\u00fc y\u00f6n\u00fcnde bir sonuca varacakt\u0131r. Ceza muhakemesi; temelde soru\u015fturma ve kovu\u015fturma olmak \u00fczere iki evreden olu\u015fmakta olup, g\u00f6revli ve yetkili mahkemenin iddianameyi de\u011ferlendirdi\u011fi evreye \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir evre niteli\u011finde \u201cara muhakeme evresi\u201d de denilmektedir. Belirtmeliyiz ki; kural olarak g\u00f6revli ve yetkili mahkeme CMK m.170\u2019e ayk\u0131r\u0131 olarak d\u00fczenlenen bir iddianame tespit etmesi halinde, CMK m.174\/1-a h\u00fckm\u00fc gere\u011fince d\u00fczenlenen iddianameyi Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na iade etmelidir.<\/p>\n
\u0130ddianamenin kabul\u00fc karar\u0131 ile birlikte, CMK m.175\/1 uyar\u0131nca soru\u015fturma evresi tamamlanm\u0131\u015f ve kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131larak kovu\u015fturma evresine ge\u00e7ilmektedir. CMK m.2\/1-f\u2019deki tan\u0131mda ve m.175\u2019deki ifadede, kovu\u015fturma evresinin ba\u015flayabilmesi i\u00e7in mahkemenin bir iddianamenin kabul\u00fc \u00a0karar\u0131 vermesi gerekmektedir.<\/p>\n
\u0130ddianamenin kabul\u00fc karar\u0131 sonras\u0131nda; kovu\u015fturma evresinin ilk a\u015famas\u0131 olan duru\u015fma haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 da mahkeme taraf\u0131ndan ba\u015flamakta, uygulamada \u201ctensip zapt\u0131\u201d veya \u201ctensip tutana\u011f\u0131\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan ve duru\u015fma g\u00fcn\u00fcn\u00fcn tayin edilmesi ile birlikte, duru\u015fmada haz\u0131r bulunmas\u0131 gereken ki\u015filer \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131na ve bu a\u015famada yap\u0131lmas\u0131 gereken di\u011fer i\u015flemlere (\u00f6rne\u011fin tan\u0131k dinlenmesi, ke\u015fif yap\u0131lmas\u0131, bilirki\u015fiye ba\u015fvurulmas\u0131 vb.) ili\u015fkin karar verilmektedir.<\/p>\n
2.\u00a0\u0130ddianame Yerine Ge\u00e7en Belgeler<\/p>\n
T\u00fcrk ceza yarg\u0131lamas\u0131nda genel kural; savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturman\u0131n sonucunda d\u00fczenlenen iddianamenin, ilgili mahkeme taraf\u0131ndan kabul edilmesi \u00fczerine kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmekte olup, kamu davas\u0131n\u0131n dayana\u011f\u0131n\u0131n esas olarak iddianame oldu\u011fu kabul edilmi\u015ftir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k; CMK m.191\/3-b\u2019de iddianame yerine ge\u00e7en belgenin, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda soru\u015fturmac\u0131lar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen ve ilgili yarg\u0131 merciine g\u00f6nderilmesi ile do\u011frudan kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131labilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Yarg\u0131tay 4. Ceza Dairesi\u2019nin 25.05.2015 tarihli, 2013\/14130 E. ve 2015\/29746 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda; iddianame, \u201cki\u015finin su\u00e7land\u0131\u011f\u0131 resmi belge\u201d olarak tan\u0131mlanmakta olup, iddianame yerine ge\u00e7en belge ise, doktrinde \u201ckamu davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131na imkan veren ve savc\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki makamlar\u0131n d\u00fczenledi\u011fi belge\u201d olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. \u0130ddianame yerine ge\u00e7en belgeler; yetkili makamca y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma sonras\u0131nda d\u00fczenlenmekte ve ard\u0131ndan ilgili yarg\u0131lama makam\u0131na tevdi edilerek do\u011frudan kamu davas\u0131n\u0131 ba\u015flatmaktad\u0131r[6].<\/p>\n
Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu\u2019nun 13.02.2007 tarihli, 2007\/17.HD-16 E. ve 2007\/28 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda; Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131n\u0131n CMK m.308 uyar\u0131nca, \u201cYarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131nca 10.01.2007 g\u00fcn ve 60772 say\u0131 ile; \u2018Bor\u00e7lunun alacakl\u0131s\u0131n\u0131 zarara sokmak kastiyle mevcudunu eksiltme su\u00e7u, \u0130\u0130Y\u2019nin 331. maddesinin 5. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca \u015fikayete tabi ise de, an\u0131lan su\u00e7 alacakl\u0131n\u0131n \u015fikayeti \u00fczerine Cumhuriyet savc\u0131s\u0131nca soru\u015fturularak, iddianame ile a\u00e7\u0131lacak davada kovu\u015fturmaya CMY\u2019nin genel h\u00fck\u00fcmlerine g\u00f6re yap\u0131lacakt\u0131r. Bu itibarla, kovu\u015fturmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131 karar\u0131na y\u00f6nelik itiraz\u0131n Tarsus A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nca kabul\u00fcne karar verilmesi yasaya uygun olup, yasa yarar\u0131na bozma isteminin reddine karar verilmesi yerine kabul\u00fcne karar verilmesi yasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturacakt\u0131r.\u2019 gerek\u00e7eleriyle itiraz yasa yoluna ba\u015fvurularak, \u00d6zel Dairenin yasa yarar\u0131na bozma isteminin kabul\u00fcne ili\u015fkin karar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131na, Adalet Bakan\u0131n\u0131n yasa yarar\u0131na bozma isteminin reddine karar verilmesi isteminde bulunulmu\u015ftur.\u201d gerek\u00e7esiyle itiraz kanun yoluna ba\u015fvurdu\u011fu,<\/p>\n
Ancak bu itiraz\u0131n Genel Kurul taraf\u0131ndan; \u201c1- \u0130cra \u0130flas Yasas\u0131nda yer alan \u015fikayete tabi k\u0131l\u0131nan su\u00e7lar dolay\u0131s\u0131yla ve bu kapsamda an\u0131lan Yasan\u0131n 331. maddesinde d\u00fczenlenmi\u015f bulunup da, kovu\u015fturmas\u0131n\u0131n \u015fikayete tabi oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde ku\u015fku bulunmayan alacakl\u0131s\u0131n\u0131 zarara sokmak kastiyle mevcudunu eksiltmek su\u00e7undan, yap\u0131lan \u015fikayet \u0130\u0130Y\u2019nin 347. maddede belirtilen s\u00fcreler i\u00e7inde, ayn\u0131 Yasan\u0131n 348 ve 349. maddeleri uyar\u0131nca yetkili \u0130cra Mahkemesine yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. 2- Bu su\u00e7larla ilgili dava a\u00e7ma y\u00f6ntemi, \u0130\u0130Y\u2019nin 349. maddesinde a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmi\u015f bulundu\u011fundan, \u015fikayet Yasan\u0131n 346. maddesi uyar\u0131nca yetkili k\u0131l\u0131nan \u0130cra Ceza Mahkemesine yap\u0131lmal\u0131 ve bu su\u00e7larla ilgili soru\u015fturmalarda 5271 say\u0131l\u0131 Yasa h\u00fck\u00fcmleri de\u011fil, IIY h\u00fck\u00fcmleri uygulanmal\u0131d\u0131r. 3- \u015eikayete tabi oldu\u011fu belirtilen bu su\u00e7larla ilgili olarak, \u015fikayetin do\u011frudan \u0130cra Ceza Mahkemesine yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011finden, 5271 say\u0131l\u0131 Yasan\u0131n 170. maddesi uyar\u0131nca iddianame d\u00fczenlenmesine gerek bulunmad\u0131\u011f\u0131 gibi, an\u0131lan Yasan\u0131n 170 ve devam\u0131 madde h\u00fck\u00fcmlerinin de bu su\u00e7lar y\u00f6n\u00fcnden uygulanmas\u0131na olanak bulunmamaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n
Gerek\u00e7esiyle reddedildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Esas\u0131nda; iddianame yerine ge\u00e7en belge ile kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131, savc\u0131l\u0131k makam\u0131nca iddianame d\u00fczenlenmesinin istisnas\u0131n\u0131 olu\u015fturmakta olup, bu hususa ili\u015fkin iddianame yerine ge\u00e7en belge ile kamu davas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n istisnai oldu\u011fu, genel kural olarak, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen iddianame ile kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131larak kovu\u015fturma evresine ge\u00e7ilece\u011fi ifade edilmektedir.<\/p>\n
Nitekim; hukuki niteli\u011fi itibariyle bir su\u00e7lama belgesi olan iddianame yerine ge\u00e7en belgeler, iddianameden farkl\u0131 olarak birtak\u0131m \u00f6zelliklere sahiptir. Bir belgenin iddianame yerine ge\u00e7en bir belge olarak kabul edilebilmesinde; ilk olarak yarg\u0131 makam\u0131 taraf\u0131ndan kabul\u00fcne dair bir karar verilemeden do\u011frudan kamu davas\u0131n\u0131 a\u00e7abilmesi, savc\u0131l\u0131k makam\u0131nca d\u00fczenlenen bir iddianamenin bulunmamas\u0131 ve son olarak savc\u0131l\u0131k makam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir soru\u015fturma sonucunda su\u00e7un i\u015flendi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde yeterli \u015f\u00fcphenin yetkili makama ait soru\u015fturmac\u0131lar taraf\u0131ndan ortaya koyulmas\u0131 gerekmektedir[7].<\/p>\n
Belirtmeliyiz ki; iddianame yerine ge\u00e7en belgelere ili\u015fkin d\u00fczenlemeler kanun koyucu taraf\u0131ndan olduk\u00e7a da\u011f\u0131n\u0131k ve karma\u015f\u0131k olarak d\u00fczenlenmi\u015f olup, su\u00e7lama belgesi olan bu belgeler, hem Anayasa ve hem de \u00f6zel stat\u00fcdeki baz\u0131 kanuni d\u00fczenlemelerle baz\u0131 ki\u015filerin i\u015flemi\u015f oldu\u011fu \u00f6zel nitelikteki baz\u0131 su\u00e7lar\u0131n soru\u015fturmas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmek, soru\u015fturma sonunda su\u00e7 i\u015flendi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde yeterli \u015f\u00fcphe bulundu\u011fu kan\u0131s\u0131na var\u0131lmas\u0131 halinde, elde edilen delillerin CMK m.225\u2019e uygun olarak isnat edilen su\u00e7un iddianame sistemine uygun \u015fekilde yetkili makam taraf\u0131ndan yarg\u0131lama makam\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
\u0130ddianame yerine ge\u00e7en belgelere ili\u015fkin belgeler incelendi\u011finde; <\/p>\n
– Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n, Cumhurba\u015fkan\u0131 Yard\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n, Bakanlar\u0131n, TBMM Ba\u015fkan\u0131n, Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131 ile Kuvvet Komutanlar\u0131n\u0131n, Anayasa Mahkemesi \u00fcyelerinin ve Say\u0131\u015ftay Ba\u015fkan\u0131, Daire Ba\u015fkanlar\u0131 ile \u00fcyelerinin g\u00f6revleri sebebiyle i\u015fledi\u011fi su\u00e7lara ili\u015fkin Anayasa Mahkemesi\u2019nde yarg\u0131lanmalar\u0131 hususunda d\u00fczenlenen Y\u00fcce Divan\u2019a sevk belgesi,<\/p>\n
– 2547 say\u0131l\u0131 Y\u00fcksek\u00f6\u011fretim Kanunu m.53\/c uyar\u0131nca; Y\u00fcksek\u00f6\u011fretim Kurulu ve \u00dcniversiteleraras\u0131 Kurulu ba\u015fkanlar\u0131 ve \u00fcyeleri, genel sekreterleri, Devlet ve vak\u0131f y\u00fcksek\u00f6\u011fretim kurumlar\u0131 rekt\u00f6rleri, rekt\u00f6r yard\u0131mc\u0131lar\u0131, \u00fcniversite, fak\u00fclte, enstit\u00fc ve y\u00fcksekokul y\u00f6netim kurulu \u00fcyeleri, fak\u00fclte dekanlar\u0131 ve dekan yard\u0131mc\u0131lar\u0131, enstit\u00fc ve y\u00fcksekokul m\u00fcd\u00fcrleri ve yard\u0131mc\u0131lar\u0131 ile genel sekreterlerinin g\u00f6revleri dolay\u0131s\u0131yla ya da g\u00f6revlerini yapt\u0131klar\u0131 s\u0131rada i\u015fledikleri ileri s\u00fcr\u00fclen su\u00e7lara ili\u015fkin y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma sonras\u0131nda d\u00fczenlenen l\u00fczumu muhakeme karar\u0131,<\/p>\n
– Yarg\u0131tay Birinci Ba\u015fkan\u0131, birinci ba\u015fkanvekilleri, daire ba\u015fkanlar\u0131, \u00fcyeleri, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131 ve Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131vekili, Dan\u0131\u015ftay Ba\u015fkan\u0131, Dan\u0131\u015ftay Ba\u015fsavc\u0131s\u0131, ba\u015fkanvekilleri, daire ba\u015fkanlar\u0131 ve \u00fcyeleri, Uyu\u015fmazl\u0131k Mahkemesi Ba\u015fkan\u0131 ve \u00fcyeleri, hakimler ve savc\u0131lar, Hakimler ve Savc\u0131lar Kurulu \u00fcyeleri, avukatlar ile noterler hakk\u0131nda g\u00f6revlerinden do\u011fan ve g\u00f6revleri s\u0131ras\u0131nda i\u015flemi\u015f olduklar\u0131 su\u00e7lardan dolay\u0131 son soru\u015fturma karar\u0131,<\/p>\n
– 6132 say\u0131l\u0131 At Yar\u0131\u015flar\u0131 Hakk\u0131nda Kanun m.7\/1\u2019de[8] belirtilen fiilleri i\u015fleyen ki\u015filer hakk\u0131nda d\u00fczenlenen tutanak ile Karayollar\u0131 Trafik Kanunu m.114\u2019de d\u00fczenlenen trafik su\u00e7lar\u0131na ili\u015fkin su\u00e7 tutana\u011f\u0131,<\/p>\n
– \u0130cra \u0130flas Kanunu m.334 ila m.345\u2019de d\u00fczenlenen ve icraya veya iflasa ili\u015fkin yapt\u0131r\u0131m gerektiren fiil ve i\u015flemlere ili\u015fkin icra ceza mahkemelerine verilen \u015fikayet dilek\u00e7esi,<\/p>\n
– Savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen iddianamenin; g\u00f6revli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc mahkemeye sunmas\u0131 sonras\u0131nda, g\u00f6revli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen mahkeme taraf\u0131ndan verilen g\u00f6revsizlik karar\u0131,<\/p>\n
Kanun koyucu taraf\u0131ndan iddianame yerine ge\u00e7en belgeler olarak kabul edilmi\u015f olup, s\u00f6zkonusu belgenin yetkili makam taraf\u0131ndan d\u00fczenlenerek yarg\u0131 makam\u0131na intikal ettirilmesi ile soru\u015fturma evresi sona ermekte ve kovu\u015fturma evresi ba\u015flamaktad\u0131r.<\/p>\n
Uygulamada baz\u0131 belgeler, iddianame yerine ge\u00e7en belgelerle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin; 213 say\u0131l\u0131 Vergi Usul Kanunu m.367\/2 uyar\u0131nca vergi ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lar\u0131na ili\u015fkin ilgili vergi dairesi taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen m\u00fctalaa, soru\u015fturma safhas\u0131nda hakim karar\u0131n\u0131 gerektiren muhakeme i\u015flemlerine ili\u015fkin \u201ctali ceza davas\u0131n\u0131 a\u00e7an m\u00fczekkere\u201d, 5235 say\u0131l\u0131 Kanun m.21\/2 uyar\u0131nca, a\u011f\u0131r ceza mahkemesi bulunmayan adliyelerde, a\u011f\u0131r ceza mahkemesinde g\u00f6r\u00fclmesi gereken su\u00e7lara ili\u015fkin ilgili yer d\u00fczenlenen \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnce yaz\u0131s\u0131\u201d, 6706 say\u0131l\u0131 Kanun uyar\u0131nca yabanc\u0131 bir \u00fclkede savc\u0131l\u0131k makam\u0131nca su\u00e7 i\u015fledi\u011fi iddia olunan veya mahkum edilen yabanc\u0131n\u0131n iade talebine kar\u015f\u0131l\u0131k ilgili savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan iade talebine ili\u015fkin karar verilmesi i\u00e7in a\u011f\u0131r ceza mahkemesine sunulan \u201ciade talepnamesi\u201d, 6831 say\u0131l\u0131 Orman Kanunu m.79\/1 uyar\u0131nca orman memurlar\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen \u201csu\u00e7 tutana\u011f\u0131\u201d, CMK m.311 uyar\u0131nca yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesi karar\u0131 ve CMK m.250\u2019de d\u00fczenlenen seri muhakeme usul\u00fcnde d\u00fczenlenen \u201ctalepname\u201d olarak say\u0131labilmektedir.<\/p>\n
Bu belgeler; iddianame yerine ge\u00e7en belgelerle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmakla birlikte, iddianame olmaks\u0131z\u0131n soru\u015fturman\u0131n sonu\u00e7lanmas\u0131na ve do\u011frudan kamu davas\u0131 ba\u015flatma g\u00fcc\u00fcn\u00fc haiz olmamalar\u0131 sebebiyle iddianame yerine ge\u00e7en belgeler olarak say\u0131lmamaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu do\u011frultuda; bir su\u00e7lama belgesi vasf\u0131n\u0131 haiz olan iddianame yerine ge\u00e7en belgeler, genel soru\u015fturma kurallar\u0131ndan farkl\u0131 olarak, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir soru\u015fturma olmaks\u0131z\u0131n, yetkili mercii taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir soru\u015fturma sonucunda su\u00e7un i\u015flendi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde yeterli \u015f\u00fcphenin elde edilmesi ile d\u00fczenlenen san\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lay\u0131c\u0131 belgenin yarg\u0131lama makama g\u00f6nderilmesi sonucunda, do\u011frudan kovu\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131 ba\u015flatan belgelerdir.<\/p>\n
3.\u00a0\u0130ddianame Yerine Ge\u00e7en Belgenin Yarg\u0131 Mercii Taraf\u0131ndan Kabul\u00fc<\/p>\n
Bir \u00f6nceki ba\u015fl\u0131kta; iddianame yerine ge\u00e7en belgelere ili\u015fkin genel a\u00e7\u0131klamalara yer verilmi\u015f olup, s\u00f6zkonusu belgelerin yetkili makamlar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmesi sonras\u0131nda mahkemeye g\u00f6nderilerek do\u011frudan kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ge\u00e7ildi\u011fini ve Ceza Muhakemesi Hukukunda bir istisnai nitelik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftik.<\/p>\n
Ceza Yarg\u0131lamas\u0131nda genel kural; CMK m.170 uyar\u0131nca, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma sonucunda, gerekli ara\u015ft\u0131rma ve incelemelerle elde edilen hukuka uygun delillerle su\u00e7un i\u015flendi\u011fi hususunda yeterli \u015f\u00fcphe seviyesine ula\u015fmas\u0131 durumunda iddianame d\u00fczenlenmesi ve yarg\u0131lama makam\u0131 taraf\u0131ndan iddianamenin de CMK m.174 uyar\u0131nca iadesinin g\u00fcndeme gelmemesi halinde kabul edilerek kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmesini kabul etmektedir. Bu do\u011frultuda; Ceza Muhakemesi Hukukunda kamu davas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131, san\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lay\u0131c\u0131 belge olan iddianamenin savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan etkin bir soru\u015fturman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclerek yeterli \u015f\u00fcphenin CMK m.170\u2019de belirtilen \u015fartlar\u0131n ortaya koyularak a\u00e7\u0131labilece\u011fini ifade etmektedir.<\/p>\n
Nitekim; iddianame yerine ge\u00e7en belgelerin yarg\u0131lama makam\u0131na intikali ile do\u011frudan kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmesi, her ne kadar bir istisna olarak kabul edilse de, san\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lay\u0131c\u0131 belge olan iddianame yerine ge\u00e7en belge ile do\u011frudan kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131 sebebiyle, san\u0131\u011f\u0131n bu belgenin i\u00e7eri\u011fi hakk\u0131nda yeterli bilgiye sahip olmamas\u0131, bu belgelerin d\u00fczenlenmesinde hukuk olan kimselerin soru\u015fturma makam\u0131 olarak bulunmamas\u0131 ve bu ki\u015filer taraf\u0131ndan da etkin bir soru\u015fturman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmemesi gibi hususlar g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131 ve silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ilkesine ayk\u0131r\u0131 olacak \u015fekilde baz\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar ortaya \u00e7\u0131kabilmektedir.<\/p>\n
\u0130ddianame yerine ge\u00e7en belgelerin yetkili makam taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmesi sonras\u0131nda ilgili yarg\u0131 merciine tevdii edilmesi ve san\u0131k hakk\u0131nda do\u011frudan kamu davas\u0131n\u0131 a\u00e7mas\u0131n\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek isteriz. Savc\u0131l\u0131k makam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda hukuk\u00e7u bir kimli\u011fe sahip olmayan makam taraf\u0131ndan, etkin bir soru\u015fturma y\u00fcr\u00fct\u00fclmeden soru\u015fturma safahat\u0131n\u0131n sonunda d\u00fczenlenip yarg\u0131 makam\u0131na intikal ettirilerek, ara muhakeme evresi bulunmadan, yani ilgili yarg\u0131lama makam\u0131 taraf\u0131ndan bir kabul karar\u0131na gerek olmaks\u0131z\u0131n do\u011frudan kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131 do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n
Ceza Muhakemesi Kanunu sistemati\u011fi; savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma sonucunda, gerekli ara\u015ft\u0131rma ve incelemelerle elde edilen hukuka uygun delillerin su\u00e7un i\u015flendi\u011fi hususunda yeterli \u015f\u00fcphe seviyesine ula\u015fmas\u0131 halinde iddianame d\u00fczenlenmesidir. Savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen iddianame; CMK m.170\u2019de belirtilen hususlar ile san\u0131k bak\u0131m\u0131ndan y\u00fcklenen su\u00e7u olu\u015fturan olaylar\u0131n mevcut delillerle ili\u015fkilendirilerek a\u00e7\u0131klanmamas\u0131, iddia ile delil aras\u0131nda irtibat kurulmamas\u0131 halinde CMK m.174 uyar\u0131nca iade edilmektedir. Savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen iddianame; do\u011frudan kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmesini sa\u011flamamakta ve ilgili mahkemece iddianamenin hukuka uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesini \u00f6ng\u00f6rmektedir.<\/p>\n
Bu do\u011frultuda; savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma sonucunda d\u00fczenlenen iddianamenin ilgili mahkemece de\u011ferlendirilmesi kanun koyucu taraf\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fclmekte iken, savc\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki soru\u015fturmac\u0131lar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen iddianame yerine ge\u00e7en belgelerin, herhangi bir de\u011ferlendirmeye tabi tutulmadan ve ilgili yarg\u0131lama makam\u0131nca bir kabule dair karar verilmeksizin do\u011frudan intikali ile kamu davas\u0131n\u0131 a\u00e7ma kabiliyetini haiz olmas\u0131, \u201cetkin soru\u015fturman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi\u201d ilkesini ve lekelenmeme hakk\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ihlal etmektedir.<\/p>\n
Belirtmeliyiz ki; iddianame yerine ge\u00e7en belgelerin, \u00fcst d\u00fczey kamu y\u00f6neticileri ve kamu g\u00f6revlileri hakk\u0131nda soru\u015fturma y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, g\u00f6revsizlik karar\u0131, trafik ve at yar\u0131\u015flar\u0131nda d\u00fczenlenen su\u00e7 tutana\u011f\u0131 ve icra ceza mahkemelerine yap\u0131lan \u015fikayet gibi \u00f6zel ve istisnai nitelik ta\u015f\u0131yan belgeler oldu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r. Ancak; san\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lay\u0131c\u0131 belge olan iddianame yerine ge\u00e7en belgenin, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir soru\u015fturma olmaks\u0131z\u0131n, hukuki bilgisi bulunmayan yetkili makam taraf\u0131ndan su\u00e7un i\u015flendi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde yeterli \u015f\u00fcphenin elde edilmesi ile d\u00fczenlenen ve iddianamenin ta\u015f\u0131mas\u0131 gereken unsurlar\u0131 bar\u0131nd\u0131rmayan belgelerle do\u011frudan kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve bir ara muhakeme evresine sahip olmadan, yani iddianame yerine ge\u00e7en belgenin hukuka uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesine imkan tan\u0131nmamas\u0131 do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n
Bununla beraber; Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nda iddianame yerine ge\u00e7en belgelere ili\u015fkin sadece m.191\/3-b\u2019de d\u00fczenlemeye yer verilmesi, bu madde d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir yerde d\u00fczenleme bulunmamas\u0131 sebebiyle kanun koyucu taraf\u0131ndan bu konuda yeni d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyiz. \u00d6rne\u011fin; CMK m.170\u2019de iddianameye ili\u015fkin d\u00fczenlemelere yer verilmi\u015f olup, iddianame yerine ge\u00e7en belgelere ili\u015fkin de benzer bir d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131n\u0131, iddianame yerine ge\u00e7en belgelerin m\u00fctalaa, fezleke veya d\u00fc\u015f\u00fcnce yaz\u0131s\u0131 gibi savc\u0131l\u0131k makam\u0131na tevdi edilerek, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan etkin bir soru\u015fturma yap\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6ncelenmesini, kovu\u015fturman\u0131n yol haritas\u0131 olacak iddianame veya bunun yerine ge\u00e7en belge bak\u0131m\u0131ndan kanunda aranan asgari unsurlar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gerekti\u011finin d\u00fczenlenip, yine bu iddianame veya yerine ge\u00e7en belgenin ara muhakeme a\u015famas\u0131 \u015feklinde ilgili yarg\u0131 mercii taraf\u0131ndan de\u011ferlendirilmesinin sa\u011flanmas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmek isteriz.<\/p>\n
Prof. Dr. Ersan \u015een<\/p>\n
Av. Muhammed Enes Efe<\/p>\n
(Bu makale, say\u0131n\u00a0Prof. Dr. Ersan \u015eEN\u00a0taraf\u0131ndan\u00a0www.hukukihaber.net\u00a0sitesinde yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynak g\u00f6sterilse dahi makalenin tamam\u0131 \u00f6zel izin al\u0131nmadan kullan\u0131lamaz. Ancak al\u0131nt\u0131lanan makalenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, aktif link verilerek kullan\u0131labilir. Yazar\u0131 ve kayna\u011f\u0131 g\u00f6sterilmeden k\u0131smen ya da tamamen yay\u0131nlanmas\u0131 \u015fahsi haklara ve fikri haklara ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil eder.)<\/p>\n
—————<\/p>\n
[1] Ceza Muhakemesi Kanunu m.191\/3-b; \u201c\u0130ddianame veya iddianame yerine ge\u00e7en belgede yer alan su\u00e7laman\u0131n dayana\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan eylemler ve deliller ile su\u00e7laman\u0131n hukuki nitelendirmesi anlat\u0131l\u0131r\u201d.<\/p>\n
[2] Nur Centel\/Hamide Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta Yay\u0131nevi, 21. Bask\u0131, \u0130stanbul, 2022, s.478.<\/p>\n
[3] Ersan \u015een\/Mehmet Vedat Ervan, \u201cKovu\u015fturman\u0131n Yol Haritas\u0131 \u0130ddianame\u201d, Yorumluyorum 23, s.335 – 345, Se\u00e7kin Yay\u0131nevi, Ankara, 2021, s.339.<\/p>\n
[4] Ceza Muhakemesi Kanunu m.225; \u201cH\u00fck\u00fcm, ancak iddianamede unsurlar\u0131 g\u00f6sterilen su\u00e7a ili\u015fkin fiil ve faili hakk\u0131nda verilir\u201d.\u00a0<\/p>\n
[5] Cumhur \u015eahin\/Neslihan G\u00f6kt\u00fcrk, Ceza Muhakemesi Hukuku -I-, 11. Bask\u0131, Se\u00e7kin Yay\u0131nevi, Ankara 2020, s.111.<\/p>\n
[6] Burak Ta\u015f, \u0130ddianame Yerine Ge\u00e7en Belge, Yetkin Bas\u0131mevi, Ankara, 2024, s.27<\/p>\n
[7] Burak Ta\u015f, a.g.e. s.41.\u00a0<\/p>\n
[8] At Yar\u0131\u015flar\u0131 Hakk\u0131nda Kanun Madde 7\/1: Bu Kanun h\u00fck\u00fcmlerine ayk\u0131r\u0131 olarak her \u015fekil ve surette m\u00fc\u015fterek bahisler veya yar\u0131\u015f piyangosu tertip ve tanzim edenler ve bunlara ait her t\u00fcrl\u00fc evrak\u0131 matbaa, teksir, daktilo, fotokopi ve sair suretlerde d\u00fczenleyenler ve d\u00fczenletenler, satanlar, da\u011f\u0131tanlar, satt\u0131ranlar veya da\u011f\u0131tt\u0131ranlar, \u00fc\u00e7 aydan iki y\u0131la kadar hapis ve be\u015fbin g\u00fcne kadar adl\u00ee para cezas\u0131yla cezaland\u0131r\u0131l\u0131r. Bu su\u00e7un bir t\u00fczel ki\u015finin faaliyeti \u00e7er\u00e7evesinde i\u015flenmesi h\u00e2linde ayr\u0131ca t\u00fczel ki\u015filere \u00f6zg\u00fc g\u00fcvenlik tedbirlerine h\u00fckmolunur.<\/p>\n
\u200b\u0130\u015fbu yaz\u0131m\u0131zda; 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nda g\u00f6sterilen vas\u0131talarla hukuka uygun yol ve y\u00f6ntemlerle elde edilen deliller do\u011frultusunda su\u00e7 i\u00e7in yeterli \u015f\u00fcpheye ula\u015f\u0131lmas\u0131 sonucunda, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan CMK m.170 uyar\u0131nca d\u00fczenlenen iddianamenin kabul\u00fc karar\u0131 sonras\u0131nda kovu\u015fturma evresine ge\u00e7ilmesi ve CMK m.191\/3-b\u2019de[1] belirtilen iddianame yerine ge\u00e7en belgenin kabul\u00fcne dair karar verilmesi gerekip gerekmedi\u011fi hususu de\u011ferlendirilecektir.<\/p>\n
1.\u00a0\u0130ddianamenin Kabul\u00fc<\/p>\n
T\u00fcrk ceza yarg\u0131lamas\u0131nda; muhakeme i\u015f ve i\u015flemleri, bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi izlenimini veren bir halin savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6\u011frenilmesi ile ba\u015flamakta olup, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan CMK m.160 uyar\u0131nca i\u015fin esas\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lmakta, gerekli ara\u015ft\u0131rma ve incelemeler sonucunda, elde edilen hukuka uygun deliller su\u00e7un i\u015flendi\u011fi izlenimini veren yeterli \u015f\u00fcphe seviyesine ula\u015f\u0131lmas\u0131 halinde de kamu davas\u0131n\u0131n esas\u0131n\u0131 ve yol haritas\u0131n\u0131 te\u015fkil eden iddianame d\u00fczenlenmektedir.<\/p>\n
\u015eikayet, ihbar \u00fczerine veya re\u2019sen harekete ge\u00e7erek soru\u015fturmay\u0131 y\u00fcr\u00fcten Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, t\u00fcm delilleri toplad\u0131ktan sonra, CMK m.170 uyar\u0131nca, su\u00e7un i\u015flendi\u011fine dair yeterli \u015f\u00fcpheye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda iddianame d\u00fczenleyerek, kamu davas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan g\u00f6revini yerine getirmelidir. \u0130ddianamenin mahkeme taraf\u0131ndan kabul edilmesi ile kovu\u015fturma a\u015famas\u0131 ba\u015flayacakt\u0131r[2].<\/p>\n
Kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmesi ile birlikte, mahkeme huzurunda ortaya koyulan iddia ve delillere kar\u015f\u0131 san\u0131\u011f\u0131n, yarg\u0131lamaya konu fiili i\u015flemedi\u011fine dair savunma yapmas\u0131 gerekmektedir. San\u0131\u011f\u0131n savunmas\u0131nda esas alaca\u011f\u0131 hususlar; iddianamede belirtilen fiiller ve deliller olup, iddianame \u201csu\u00e7lama\/itham belgesi\u201d olarak da tan\u0131mlanmaktad\u0131r.<\/p>\n
CMK m.170\u2019e g\u00f6re iddianamede; \u015f\u00fcphelinin kimli\u011fi, m\u00fcdafii, maktul, ma\u011fdur veya su\u00e7tan zarar g\u00f6renin kimli\u011fi, ma\u011fdurun veya su\u00e7tan zarar g\u00f6renin vekili veya kanuni temsilcisi, a\u00e7\u0131klanmas\u0131nda sak\u0131nca bulunmamas\u0131 halinde ihbarda bulunan ki\u015finin kimli\u011fi, \u015fikayette bulunan ki\u015finin kimli\u011fi, \u015fikayetin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarih, y\u00fcklenen su\u00e7 ve uygulanmas\u0131 gereken kanun maddeleri, y\u00fcklenen su\u00e7un i\u015flendi\u011fi yer, tarih ve zaman dilimi, su\u00e7un delilleri, \u015f\u00fcphelinin tutuklu olup olmad\u0131\u011f\u0131, tutuklanm\u0131\u015fsa, g\u00f6zalt\u0131na alma ve tutuklama tarihleri ile bunlar\u0131n s\u00fcreleri yer almal\u0131d\u0131r[3].<\/p>\n
Bu \u015fekli \u015fartlar\u0131n yan\u0131nda; iddianamede san\u0131k bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli ve esasa ili\u015fkin unsur olarak, y\u00fcklenen su\u00e7u olu\u015fturan olaylar mevcut delillerle ili\u015fkilendirilerek a\u00e7\u0131klan\u0131r, bu suretle hakk\u0131nda iddianame d\u00fczenlenen san\u0131k, hangi fiili sebebiyle yarg\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131 ve bu fiillerin hukuki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu anlamaktad\u0131r. Buna ek olarak; Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 iddianamede, \u015f\u00fcphelinin yaln\u0131zca aleyhine olan hususlar\u0131 de\u011fil, lehine olan hususlara da yer vermelidir.<\/p>\n
Bu do\u011frultuda; T\u00fcrk ceza yarg\u0131lamas\u0131nda, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan iddianame, yarg\u0131lama s\u00fcrecinde mahkemece izlenilmesi gereken bir \u201cyol haritas\u0131\u201d niteli\u011finde olup, CMK m.225[4] uyar\u0131nca mahkeme; yaln\u0131zca iddianamede unsurlar\u0131 g\u00f6sterilen su\u00e7a ili\u015fkin fiil ve fail hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm kurabilmekte ve ancak fiilin hukuki nitelendirmesinde serbest bulunmaktad\u0131r[5].<\/p>\n
\u0130ddianamenin d\u00fczenlenmesi sonras\u0131nda mahkeme, iddianameyi de\u011ferlendirecek ve iadesi veya kabul\u00fc y\u00f6n\u00fcnde bir sonuca varacakt\u0131r. Ceza muhakemesi; temelde soru\u015fturma ve kovu\u015fturma olmak \u00fczere iki evreden olu\u015fmakta olup, g\u00f6revli ve yetkili mahkemenin iddianameyi de\u011ferlendirdi\u011fi evreye \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir evre niteli\u011finde \u201cara muhakeme evresi\u201d de denilmektedir. Belirtmeliyiz ki; kural olarak g\u00f6revli ve yetkili mahkeme CMK m.170\u2019e ayk\u0131r\u0131 olarak d\u00fczenlenen bir iddianame tespit etmesi halinde, CMK m.174\/1-a h\u00fckm\u00fc gere\u011fince d\u00fczenlenen iddianameyi Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na iade etmelidir.<\/p>\n
\u0130ddianamenin kabul\u00fc karar\u0131 ile birlikte, CMK m.175\/1 uyar\u0131nca soru\u015fturma evresi tamamlanm\u0131\u015f ve kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131larak kovu\u015fturma evresine ge\u00e7ilmektedir. CMK m.2\/1-f\u2019deki tan\u0131mda ve m.175\u2019deki ifadede, kovu\u015fturma evresinin ba\u015flayabilmesi i\u00e7in mahkemenin bir iddianamenin kabul\u00fc \u00a0karar\u0131 vermesi gerekmektedir.<\/p>\n
\u0130ddianamenin kabul\u00fc karar\u0131 sonras\u0131nda; kovu\u015fturma evresinin ilk a\u015famas\u0131 olan duru\u015fma haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 da mahkeme taraf\u0131ndan ba\u015flamakta, uygulamada \u201ctensip zapt\u0131\u201d veya \u201ctensip tutana\u011f\u0131\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan ve duru\u015fma g\u00fcn\u00fcn\u00fcn tayin edilmesi ile birlikte, duru\u015fmada haz\u0131r bulunmas\u0131 gereken ki\u015filer \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131na ve bu a\u015famada yap\u0131lmas\u0131 gereken di\u011fer i\u015flemlere (\u00f6rne\u011fin tan\u0131k dinlenmesi, ke\u015fif yap\u0131lmas\u0131, bilirki\u015fiye ba\u015fvurulmas\u0131 vb.) ili\u015fkin karar verilmektedir.<\/p>\n
2.\u00a0\u0130ddianame Yerine Ge\u00e7en Belgeler<\/p>\n
T\u00fcrk ceza yarg\u0131lamas\u0131nda genel kural; savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturman\u0131n sonucunda d\u00fczenlenen iddianamenin, ilgili mahkeme taraf\u0131ndan kabul edilmesi \u00fczerine kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmekte olup, kamu davas\u0131n\u0131n dayana\u011f\u0131n\u0131n esas olarak iddianame oldu\u011fu kabul edilmi\u015ftir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k; CMK m.191\/3-b\u2019de iddianame yerine ge\u00e7en belgenin, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda soru\u015fturmac\u0131lar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen ve ilgili yarg\u0131 merciine g\u00f6nderilmesi ile do\u011frudan kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131labilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Yarg\u0131tay 4. Ceza Dairesi\u2019nin 25.05.2015 tarihli, 2013\/14130 E. ve 2015\/29746 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda; iddianame, \u201cki\u015finin su\u00e7land\u0131\u011f\u0131 resmi belge\u201d olarak tan\u0131mlanmakta olup, iddianame yerine ge\u00e7en belge ise, doktrinde \u201ckamu davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131na imkan veren ve savc\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki makamlar\u0131n d\u00fczenledi\u011fi belge\u201d olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. \u0130ddianame yerine ge\u00e7en belgeler; yetkili makamca y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma sonras\u0131nda d\u00fczenlenmekte ve ard\u0131ndan ilgili yarg\u0131lama makam\u0131na tevdi edilerek do\u011frudan kamu davas\u0131n\u0131 ba\u015flatmaktad\u0131r[6].<\/p>\n
Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu\u2019nun 13.02.2007 tarihli, 2007\/17.HD-16 E. ve 2007\/28 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda; Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131n\u0131n CMK m.308 uyar\u0131nca, \u201cYarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131nca 10.01.2007 g\u00fcn ve 60772 say\u0131 ile; \u2018Bor\u00e7lunun alacakl\u0131s\u0131n\u0131 zarara sokmak kastiyle mevcudunu eksiltme su\u00e7u, \u0130\u0130Y\u2019nin 331. maddesinin 5. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca \u015fikayete tabi ise de, an\u0131lan su\u00e7 alacakl\u0131n\u0131n \u015fikayeti \u00fczerine Cumhuriyet savc\u0131s\u0131nca soru\u015fturularak, iddianame ile a\u00e7\u0131lacak davada kovu\u015fturmaya CMY\u2019nin genel h\u00fck\u00fcmlerine g\u00f6re yap\u0131lacakt\u0131r. Bu itibarla, kovu\u015fturmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131 karar\u0131na y\u00f6nelik itiraz\u0131n Tarsus A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nca kabul\u00fcne karar verilmesi yasaya uygun olup, yasa yarar\u0131na bozma isteminin reddine karar verilmesi yerine kabul\u00fcne karar verilmesi yasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturacakt\u0131r.\u2019 gerek\u00e7eleriyle itiraz yasa yoluna ba\u015fvurularak, \u00d6zel Dairenin yasa yarar\u0131na bozma isteminin kabul\u00fcne ili\u015fkin karar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131na, Adalet Bakan\u0131n\u0131n yasa yarar\u0131na bozma isteminin reddine karar verilmesi isteminde bulunulmu\u015ftur.\u201d gerek\u00e7esiyle itiraz kanun yoluna ba\u015fvurdu\u011fu,<\/p>\n
Ancak bu itiraz\u0131n Genel Kurul taraf\u0131ndan; \u201c1- \u0130cra \u0130flas Yasas\u0131nda yer alan \u015fikayete tabi k\u0131l\u0131nan su\u00e7lar dolay\u0131s\u0131yla ve bu kapsamda an\u0131lan Yasan\u0131n 331. maddesinde d\u00fczenlenmi\u015f bulunup da, kovu\u015fturmas\u0131n\u0131n \u015fikayete tabi oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde ku\u015fku bulunmayan alacakl\u0131s\u0131n\u0131 zarara sokmak kastiyle mevcudunu eksiltmek su\u00e7undan, yap\u0131lan \u015fikayet \u0130\u0130Y\u2019nin 347. maddede belirtilen s\u00fcreler i\u00e7inde, ayn\u0131 Yasan\u0131n 348 ve 349. maddeleri uyar\u0131nca yetkili \u0130cra Mahkemesine yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. 2- Bu su\u00e7larla ilgili dava a\u00e7ma y\u00f6ntemi, \u0130\u0130Y\u2019nin 349. maddesinde a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmi\u015f bulundu\u011fundan, \u015fikayet Yasan\u0131n 346. maddesi uyar\u0131nca yetkili k\u0131l\u0131nan \u0130cra Ceza Mahkemesine yap\u0131lmal\u0131 ve bu su\u00e7larla ilgili soru\u015fturmalarda 5271 say\u0131l\u0131 Yasa h\u00fck\u00fcmleri de\u011fil, IIY h\u00fck\u00fcmleri uygulanmal\u0131d\u0131r. 3- \u015eikayete tabi oldu\u011fu belirtilen bu su\u00e7larla ilgili olarak, \u015fikayetin do\u011frudan \u0130cra Ceza Mahkemesine yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011finden, 5271 say\u0131l\u0131 Yasan\u0131n 170. maddesi uyar\u0131nca iddianame d\u00fczenlenmesine gerek bulunmad\u0131\u011f\u0131 gibi, an\u0131lan Yasan\u0131n 170 ve devam\u0131 madde h\u00fck\u00fcmlerinin de bu su\u00e7lar y\u00f6n\u00fcnden uygulanmas\u0131na olanak bulunmamaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n
Gerek\u00e7esiyle reddedildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Esas\u0131nda; iddianame yerine ge\u00e7en belge ile kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131, savc\u0131l\u0131k makam\u0131nca iddianame d\u00fczenlenmesinin istisnas\u0131n\u0131 olu\u015fturmakta olup, bu hususa ili\u015fkin iddianame yerine ge\u00e7en belge ile kamu davas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n istisnai oldu\u011fu, genel kural olarak, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen iddianame ile kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131larak kovu\u015fturma evresine ge\u00e7ilece\u011fi ifade edilmektedir.<\/p>\n
Nitekim; hukuki niteli\u011fi itibariyle bir su\u00e7lama belgesi olan iddianame yerine ge\u00e7en belgeler, iddianameden farkl\u0131 olarak birtak\u0131m \u00f6zelliklere sahiptir. Bir belgenin iddianame yerine ge\u00e7en bir belge olarak kabul edilebilmesinde; ilk olarak yarg\u0131 makam\u0131 taraf\u0131ndan kabul\u00fcne dair bir karar verilemeden do\u011frudan kamu davas\u0131n\u0131 a\u00e7abilmesi, savc\u0131l\u0131k makam\u0131nca d\u00fczenlenen bir iddianamenin bulunmamas\u0131 ve son olarak savc\u0131l\u0131k makam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir soru\u015fturma sonucunda su\u00e7un i\u015flendi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde yeterli \u015f\u00fcphenin yetkili makama ait soru\u015fturmac\u0131lar taraf\u0131ndan ortaya koyulmas\u0131 gerekmektedir[7].<\/p>\n
Belirtmeliyiz ki; iddianame yerine ge\u00e7en belgelere ili\u015fkin d\u00fczenlemeler kanun koyucu taraf\u0131ndan olduk\u00e7a da\u011f\u0131n\u0131k ve karma\u015f\u0131k olarak d\u00fczenlenmi\u015f olup, su\u00e7lama belgesi olan bu belgeler, hem Anayasa ve hem de \u00f6zel stat\u00fcdeki baz\u0131 kanuni d\u00fczenlemelerle baz\u0131 ki\u015filerin i\u015flemi\u015f oldu\u011fu \u00f6zel nitelikteki baz\u0131 su\u00e7lar\u0131n soru\u015fturmas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmek, soru\u015fturma sonunda su\u00e7 i\u015flendi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde yeterli \u015f\u00fcphe bulundu\u011fu kan\u0131s\u0131na var\u0131lmas\u0131 halinde, elde edilen delillerin CMK m.225\u2019e uygun olarak isnat edilen su\u00e7un iddianame sistemine uygun \u015fekilde yetkili makam taraf\u0131ndan yarg\u0131lama makam\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
\u0130ddianame yerine ge\u00e7en belgelere ili\u015fkin belgeler incelendi\u011finde; <\/p>\n
– Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n, Cumhurba\u015fkan\u0131 Yard\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131n, Bakanlar\u0131n, TBMM Ba\u015fkan\u0131n, Genel Kurmay Ba\u015fkan\u0131 ile Kuvvet Komutanlar\u0131n\u0131n, Anayasa Mahkemesi \u00fcyelerinin ve Say\u0131\u015ftay Ba\u015fkan\u0131, Daire Ba\u015fkanlar\u0131 ile \u00fcyelerinin g\u00f6revleri sebebiyle i\u015fledi\u011fi su\u00e7lara ili\u015fkin Anayasa Mahkemesi\u2019nde yarg\u0131lanmalar\u0131 hususunda d\u00fczenlenen Y\u00fcce Divan\u2019a sevk belgesi,<\/p>\n
– 2547 say\u0131l\u0131 Y\u00fcksek\u00f6\u011fretim Kanunu m.53\/c uyar\u0131nca; Y\u00fcksek\u00f6\u011fretim Kurulu ve \u00dcniversiteleraras\u0131 Kurulu ba\u015fkanlar\u0131 ve \u00fcyeleri, genel sekreterleri, Devlet ve vak\u0131f y\u00fcksek\u00f6\u011fretim kurumlar\u0131 rekt\u00f6rleri, rekt\u00f6r yard\u0131mc\u0131lar\u0131, \u00fcniversite, fak\u00fclte, enstit\u00fc ve y\u00fcksekokul y\u00f6netim kurulu \u00fcyeleri, fak\u00fclte dekanlar\u0131 ve dekan yard\u0131mc\u0131lar\u0131, enstit\u00fc ve y\u00fcksekokul m\u00fcd\u00fcrleri ve yard\u0131mc\u0131lar\u0131 ile genel sekreterlerinin g\u00f6revleri dolay\u0131s\u0131yla ya da g\u00f6revlerini yapt\u0131klar\u0131 s\u0131rada i\u015fledikleri ileri s\u00fcr\u00fclen su\u00e7lara ili\u015fkin y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma sonras\u0131nda d\u00fczenlenen l\u00fczumu muhakeme karar\u0131,<\/p>\n
– Yarg\u0131tay Birinci Ba\u015fkan\u0131, birinci ba\u015fkanvekilleri, daire ba\u015fkanlar\u0131, \u00fcyeleri, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131s\u0131 ve Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131vekili, Dan\u0131\u015ftay Ba\u015fkan\u0131, Dan\u0131\u015ftay Ba\u015fsavc\u0131s\u0131, ba\u015fkanvekilleri, daire ba\u015fkanlar\u0131 ve \u00fcyeleri, Uyu\u015fmazl\u0131k Mahkemesi Ba\u015fkan\u0131 ve \u00fcyeleri, hakimler ve savc\u0131lar, Hakimler ve Savc\u0131lar Kurulu \u00fcyeleri, avukatlar ile noterler hakk\u0131nda g\u00f6revlerinden do\u011fan ve g\u00f6revleri s\u0131ras\u0131nda i\u015flemi\u015f olduklar\u0131 su\u00e7lardan dolay\u0131 son soru\u015fturma karar\u0131,<\/p>\n
– 6132 say\u0131l\u0131 At Yar\u0131\u015flar\u0131 Hakk\u0131nda Kanun m.7\/1\u2019de[8] belirtilen fiilleri i\u015fleyen ki\u015filer hakk\u0131nda d\u00fczenlenen tutanak ile Karayollar\u0131 Trafik Kanunu m.114\u2019de d\u00fczenlenen trafik su\u00e7lar\u0131na ili\u015fkin su\u00e7 tutana\u011f\u0131,<\/p>\n
– \u0130cra \u0130flas Kanunu m.334 ila m.345\u2019de d\u00fczenlenen ve icraya veya iflasa ili\u015fkin yapt\u0131r\u0131m gerektiren fiil ve i\u015flemlere ili\u015fkin icra ceza mahkemelerine verilen \u015fikayet dilek\u00e7esi,<\/p>\n
– Savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen iddianamenin; g\u00f6revli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc mahkemeye sunmas\u0131 sonras\u0131nda, g\u00f6revli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen mahkeme taraf\u0131ndan verilen g\u00f6revsizlik karar\u0131,<\/p>\n
Kanun koyucu taraf\u0131ndan iddianame yerine ge\u00e7en belgeler olarak kabul edilmi\u015f olup, s\u00f6zkonusu belgenin yetkili makam taraf\u0131ndan d\u00fczenlenerek yarg\u0131 makam\u0131na intikal ettirilmesi ile soru\u015fturma evresi sona ermekte ve kovu\u015fturma evresi ba\u015flamaktad\u0131r.<\/p>\n
Uygulamada baz\u0131 belgeler, iddianame yerine ge\u00e7en belgelerle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin; 213 say\u0131l\u0131 Vergi Usul Kanunu m.367\/2 uyar\u0131nca vergi ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lar\u0131na ili\u015fkin ilgili vergi dairesi taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen m\u00fctalaa, soru\u015fturma safhas\u0131nda hakim karar\u0131n\u0131 gerektiren muhakeme i\u015flemlerine ili\u015fkin \u201ctali ceza davas\u0131n\u0131 a\u00e7an m\u00fczekkere\u201d, 5235 say\u0131l\u0131 Kanun m.21\/2 uyar\u0131nca, a\u011f\u0131r ceza mahkemesi bulunmayan adliyelerde, a\u011f\u0131r ceza mahkemesinde g\u00f6r\u00fclmesi gereken su\u00e7lara ili\u015fkin ilgili yer d\u00fczenlenen \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnce yaz\u0131s\u0131\u201d, 6706 say\u0131l\u0131 Kanun uyar\u0131nca yabanc\u0131 bir \u00fclkede savc\u0131l\u0131k makam\u0131nca su\u00e7 i\u015fledi\u011fi iddia olunan veya mahkum edilen yabanc\u0131n\u0131n iade talebine kar\u015f\u0131l\u0131k ilgili savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan iade talebine ili\u015fkin karar verilmesi i\u00e7in a\u011f\u0131r ceza mahkemesine sunulan \u201ciade talepnamesi\u201d, 6831 say\u0131l\u0131 Orman Kanunu m.79\/1 uyar\u0131nca orman memurlar\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen \u201csu\u00e7 tutana\u011f\u0131\u201d, CMK m.311 uyar\u0131nca yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesi karar\u0131 ve CMK m.250\u2019de d\u00fczenlenen seri muhakeme usul\u00fcnde d\u00fczenlenen \u201ctalepname\u201d olarak say\u0131labilmektedir.<\/p>\n
Bu belgeler; iddianame yerine ge\u00e7en belgelerle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmakla birlikte, iddianame olmaks\u0131z\u0131n soru\u015fturman\u0131n sonu\u00e7lanmas\u0131na ve do\u011frudan kamu davas\u0131 ba\u015flatma g\u00fcc\u00fcn\u00fc haiz olmamalar\u0131 sebebiyle iddianame yerine ge\u00e7en belgeler olarak say\u0131lmamaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu do\u011frultuda; bir su\u00e7lama belgesi vasf\u0131n\u0131 haiz olan iddianame yerine ge\u00e7en belgeler, genel soru\u015fturma kurallar\u0131ndan farkl\u0131 olarak, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir soru\u015fturma olmaks\u0131z\u0131n, yetkili mercii taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir soru\u015fturma sonucunda su\u00e7un i\u015flendi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde yeterli \u015f\u00fcphenin elde edilmesi ile d\u00fczenlenen san\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lay\u0131c\u0131 belgenin yarg\u0131lama makama g\u00f6nderilmesi sonucunda, do\u011frudan kovu\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131 ba\u015flatan belgelerdir.<\/p>\n
3.\u00a0\u0130ddianame Yerine Ge\u00e7en Belgenin Yarg\u0131 Mercii Taraf\u0131ndan Kabul\u00fc<\/p>\n
Bir \u00f6nceki ba\u015fl\u0131kta; iddianame yerine ge\u00e7en belgelere ili\u015fkin genel a\u00e7\u0131klamalara yer verilmi\u015f olup, s\u00f6zkonusu belgelerin yetkili makamlar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmesi sonras\u0131nda mahkemeye g\u00f6nderilerek do\u011frudan kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ge\u00e7ildi\u011fini ve Ceza Muhakemesi Hukukunda bir istisnai nitelik ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftik.<\/p>\n
Ceza Yarg\u0131lamas\u0131nda genel kural; CMK m.170 uyar\u0131nca, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma sonucunda, gerekli ara\u015ft\u0131rma ve incelemelerle elde edilen hukuka uygun delillerle su\u00e7un i\u015flendi\u011fi hususunda yeterli \u015f\u00fcphe seviyesine ula\u015fmas\u0131 durumunda iddianame d\u00fczenlenmesi ve yarg\u0131lama makam\u0131 taraf\u0131ndan iddianamenin de CMK m.174 uyar\u0131nca iadesinin g\u00fcndeme gelmemesi halinde kabul edilerek kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmesini kabul etmektedir. Bu do\u011frultuda; Ceza Muhakemesi Hukukunda kamu davas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131, san\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lay\u0131c\u0131 belge olan iddianamenin savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan etkin bir soru\u015fturman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclerek yeterli \u015f\u00fcphenin CMK m.170\u2019de belirtilen \u015fartlar\u0131n ortaya koyularak a\u00e7\u0131labilece\u011fini ifade etmektedir.<\/p>\n
Nitekim; iddianame yerine ge\u00e7en belgelerin yarg\u0131lama makam\u0131na intikali ile do\u011frudan kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmesi, her ne kadar bir istisna olarak kabul edilse de, san\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lay\u0131c\u0131 belge olan iddianame yerine ge\u00e7en belge ile do\u011frudan kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131 sebebiyle, san\u0131\u011f\u0131n bu belgenin i\u00e7eri\u011fi hakk\u0131nda yeterli bilgiye sahip olmamas\u0131, bu belgelerin d\u00fczenlenmesinde hukuk olan kimselerin soru\u015fturma makam\u0131 olarak bulunmamas\u0131 ve bu ki\u015filer taraf\u0131ndan da etkin bir soru\u015fturman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmemesi gibi hususlar g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131 ve silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ilkesine ayk\u0131r\u0131 olacak \u015fekilde baz\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131lar ortaya \u00e7\u0131kabilmektedir.<\/p>\n
\u0130ddianame yerine ge\u00e7en belgelerin yetkili makam taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmesi sonras\u0131nda ilgili yarg\u0131 merciine tevdii edilmesi ve san\u0131k hakk\u0131nda do\u011frudan kamu davas\u0131n\u0131 a\u00e7mas\u0131n\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmek isteriz. Savc\u0131l\u0131k makam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda hukuk\u00e7u bir kimli\u011fe sahip olmayan makam taraf\u0131ndan, etkin bir soru\u015fturma y\u00fcr\u00fct\u00fclmeden soru\u015fturma safahat\u0131n\u0131n sonunda d\u00fczenlenip yarg\u0131 makam\u0131na intikal ettirilerek, ara muhakeme evresi bulunmadan, yani ilgili yarg\u0131lama makam\u0131 taraf\u0131ndan bir kabul karar\u0131na gerek olmaks\u0131z\u0131n do\u011frudan kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131 do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n
Ceza Muhakemesi Kanunu sistemati\u011fi; savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma sonucunda, gerekli ara\u015ft\u0131rma ve incelemelerle elde edilen hukuka uygun delillerin su\u00e7un i\u015flendi\u011fi hususunda yeterli \u015f\u00fcphe seviyesine ula\u015fmas\u0131 halinde iddianame d\u00fczenlenmesidir. Savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen iddianame; CMK m.170\u2019de belirtilen hususlar ile san\u0131k bak\u0131m\u0131ndan y\u00fcklenen su\u00e7u olu\u015fturan olaylar\u0131n mevcut delillerle ili\u015fkilendirilerek a\u00e7\u0131klanmamas\u0131, iddia ile delil aras\u0131nda irtibat kurulmamas\u0131 halinde CMK m.174 uyar\u0131nca iade edilmektedir. Savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen iddianame; do\u011frudan kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmesini sa\u011flamamakta ve ilgili mahkemece iddianamenin hukuka uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesini \u00f6ng\u00f6rmektedir.<\/p>\n
Bu do\u011frultuda; savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma sonucunda d\u00fczenlenen iddianamenin ilgili mahkemece de\u011ferlendirilmesi kanun koyucu taraf\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fclmekte iken, savc\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki soru\u015fturmac\u0131lar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen iddianame yerine ge\u00e7en belgelerin, herhangi bir de\u011ferlendirmeye tabi tutulmadan ve ilgili yarg\u0131lama makam\u0131nca bir kabule dair karar verilmeksizin do\u011frudan intikali ile kamu davas\u0131n\u0131 a\u00e7ma kabiliyetini haiz olmas\u0131, \u201cetkin soru\u015fturman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi\u201d ilkesini ve lekelenmeme hakk\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ihlal etmektedir.<\/p>\n
Belirtmeliyiz ki; iddianame yerine ge\u00e7en belgelerin, \u00fcst d\u00fczey kamu y\u00f6neticileri ve kamu g\u00f6revlileri hakk\u0131nda soru\u015fturma y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, g\u00f6revsizlik karar\u0131, trafik ve at yar\u0131\u015flar\u0131nda d\u00fczenlenen su\u00e7 tutana\u011f\u0131 ve icra ceza mahkemelerine yap\u0131lan \u015fikayet gibi \u00f6zel ve istisnai nitelik ta\u015f\u0131yan belgeler oldu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r. Ancak; san\u0131\u011f\u0131 su\u00e7lay\u0131c\u0131 belge olan iddianame yerine ge\u00e7en belgenin, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir soru\u015fturma olmaks\u0131z\u0131n, hukuki bilgisi bulunmayan yetkili makam taraf\u0131ndan su\u00e7un i\u015flendi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde yeterli \u015f\u00fcphenin elde edilmesi ile d\u00fczenlenen ve iddianamenin ta\u015f\u0131mas\u0131 gereken unsurlar\u0131 bar\u0131nd\u0131rmayan belgelerle do\u011frudan kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131 ve bir ara muhakeme evresine sahip olmadan, yani iddianame yerine ge\u00e7en belgenin hukuka uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesine imkan tan\u0131nmamas\u0131 do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n
Bununla beraber; Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nda iddianame yerine ge\u00e7en belgelere ili\u015fkin sadece m.191\/3-b\u2019de d\u00fczenlemeye yer verilmesi, bu madde d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir yerde d\u00fczenleme bulunmamas\u0131 sebebiyle kanun koyucu taraf\u0131ndan bu konuda yeni d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyiz. \u00d6rne\u011fin; CMK m.170\u2019de iddianameye ili\u015fkin d\u00fczenlemelere yer verilmi\u015f olup, iddianame yerine ge\u00e7en belgelere ili\u015fkin de benzer bir d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131n\u0131, iddianame yerine ge\u00e7en belgelerin m\u00fctalaa, fezleke veya d\u00fc\u015f\u00fcnce yaz\u0131s\u0131 gibi savc\u0131l\u0131k makam\u0131na tevdi edilerek, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan etkin bir soru\u015fturma yap\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6ncelenmesini, kovu\u015fturman\u0131n yol haritas\u0131 olacak iddianame veya bunun yerine ge\u00e7en belge bak\u0131m\u0131ndan kanunda aranan asgari unsurlar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gerekti\u011finin d\u00fczenlenip, yine bu iddianame veya yerine ge\u00e7en belgenin ara muhakeme a\u015famas\u0131 \u015feklinde ilgili yarg\u0131 mercii taraf\u0131ndan de\u011ferlendirilmesinin sa\u011flanmas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmek isteriz.<\/p>\n
Prof. Dr. Ersan \u015een<\/p>\n
Av. Muhammed Enes Efe<\/p>\n
(Bu makale, say\u0131n\u00a0Prof. Dr. Ersan \u015eEN\u00a0taraf\u0131ndan\u00a0www.hukukihaber.net\u00a0sitesinde yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynak g\u00f6sterilse dahi makalenin tamam\u0131 \u00f6zel izin al\u0131nmadan kullan\u0131lamaz. Ancak al\u0131nt\u0131lanan makalenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, aktif link verilerek kullan\u0131labilir. Yazar\u0131 ve kayna\u011f\u0131 g\u00f6sterilmeden k\u0131smen ya da tamamen yay\u0131nlanmas\u0131 \u015fahsi haklara ve fikri haklara ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil eder.)<\/p>\n
—————<\/p>\n
[1] Ceza Muhakemesi Kanunu m.191\/3-b; \u201c\u0130ddianame veya iddianame yerine ge\u00e7en belgede yer alan su\u00e7laman\u0131n dayana\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan eylemler ve deliller ile su\u00e7laman\u0131n hukuki nitelendirmesi anlat\u0131l\u0131r\u201d.<\/p>\n
[2] Nur Centel\/Hamide Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta Yay\u0131nevi, 21. Bask\u0131, \u0130stanbul, 2022, s.478.<\/p>\n
[3] Ersan \u015een\/Mehmet Vedat Ervan, \u201cKovu\u015fturman\u0131n Yol Haritas\u0131 \u0130ddianame\u201d, Yorumluyorum 23, s.335 – 345, Se\u00e7kin Yay\u0131nevi, Ankara, 2021, s.339.<\/p>\n
[4] Ceza Muhakemesi Kanunu m.225; \u201cH\u00fck\u00fcm, ancak iddianamede unsurlar\u0131 g\u00f6sterilen su\u00e7a ili\u015fkin fiil ve faili hakk\u0131nda verilir\u201d.\u00a0<\/p>\n
[5] Cumhur \u015eahin\/Neslihan G\u00f6kt\u00fcrk, Ceza Muhakemesi Hukuku -I-, 11. Bask\u0131, Se\u00e7kin Yay\u0131nevi, Ankara 2020, s.111.<\/p>\n
[6] Burak Ta\u015f, \u0130ddianame Yerine Ge\u00e7en Belge, Yetkin Bas\u0131mevi, Ankara, 2024, s.27<\/p>\n
[7] Burak Ta\u015f, a.g.e. s.41.\u00a0<\/p>\n
[8] At Yar\u0131\u015flar\u0131 Hakk\u0131nda Kanun Madde 7\/1: Bu Kanun h\u00fck\u00fcmlerine ayk\u0131r\u0131 olarak her \u015fekil ve surette m\u00fc\u015fterek bahisler veya yar\u0131\u015f piyangosu tertip ve tanzim edenler ve bunlara ait her t\u00fcrl\u00fc evrak\u0131 matbaa, teksir, daktilo, fotokopi ve sair suretlerde d\u00fczenleyenler ve d\u00fczenletenler, satanlar, da\u011f\u0131tanlar, satt\u0131ranlar veya da\u011f\u0131tt\u0131ranlar, \u00fc\u00e7 aydan iki y\u0131la kadar hapis ve be\u015fbin g\u00fcne kadar adl\u00ee para cezas\u0131yla cezaland\u0131r\u0131l\u0131r. Bu su\u00e7un bir t\u00fczel ki\u015finin faaliyeti \u00e7er\u00e7evesinde i\u015flenmesi h\u00e2linde ayr\u0131ca t\u00fczel ki\u015filere \u00f6zg\u00fc g\u00fcvenlik tedbirlerine h\u00fckmolunur.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130\u015fbu yaz\u0131m\u0131zda; 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nda g\u00f6sterilen vas\u0131talarla hukuka uygun yol ve y\u00f6ntemlerle elde edilen deliller do\u011frultusunda su\u00e7 i\u00e7in yeterli \u015f\u00fcpheye ula\u015f\u0131lmas\u0131 sonucunda, savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan CMK m.170 uyar\u0131nca d\u00fczenlenen iddianamenin kabul\u00fc karar\u0131 sonras\u0131nda kovu\u015fturma evresine ge\u00e7ilmesi ve CMK m.191\/3-b\u2019de[1] belirtilen iddianame yerine ge\u00e7en belgenin kabul\u00fcne dair karar verilmesi gerekip gerekmedi\u011fi hususu de\u011ferlendirilecektir. 1.\u00a0\u0130ddianamenin Kabul\u00fc T\u00fcrk ceza yarg\u0131lamas\u0131nda; muhakeme i\u015f ve i\u015flemleri, bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi izlenimini veren bir halin savc\u0131l\u0131k makam\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6\u011frenilmesi ile ba\u015flamakta olup, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan CMK m.160 uyar\u0131nca i\u015fin esas\u0131 ara\u015ft\u0131r\u0131lmakta, gerekli ara\u015ft\u0131rma ve incelemeler sonucunda, elde edilen hukuka uygun deliller su\u00e7un i\u015flendi\u011fi izlenimini veren yeterli \u015f\u00fcphe seviyesine ula\u015f\u0131lmas\u0131 halinde de kamu davas\u0131n\u0131n esas\u0131n\u0131 ve yol haritas\u0131n\u0131 te\u015fkil eden iddianame d\u00fczenlenmektedir. \u015eikayet, ihbar \u00fczerine veya re\u2019sen harekete ge\u00e7erek soru\u015fturmay\u0131 y\u00fcr\u00fcten Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, t\u00fcm delilleri toplad\u0131ktan sonra, CMK m.170 uyar\u0131nca, su\u00e7un i\u015flendi\u011fine dair yeterli \u015f\u00fcpheye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda iddianame d\u00fczenleyerek, kamu davas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan g\u00f6revini yerine getirmelidir. \u0130ddianamenin mahkeme taraf\u0131ndan kabul edilmesi ile kovu\u015fturma a\u015famas\u0131 ba\u015flayacakt\u0131r[2]. Kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ge\u00e7ilmesi ile birlikte, mahkeme huzurunda ortaya koyulan iddia ve delillere kar\u015f\u0131 san\u0131\u011f\u0131n, yarg\u0131lamaya konu fiili i\u015flemedi\u011fine dair savunma yapmas\u0131 gerekmektedir. San\u0131\u011f\u0131n savunmas\u0131nda esas alaca\u011f\u0131 hususlar; iddianamede belirtilen fiiller ve deliller olup, iddianame \u201csu\u00e7lama\/itham belgesi\u201d olarak da tan\u0131mlanmaktad\u0131r. CMK m.170\u2019e g\u00f6re …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-41064","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n