\u0130tiraz Konusu Kural<\/p>\n
\u0130tiraz konusu kuralda, e\u015flerin birlikte ba\u015fvurmas\u0131 ya da bir e\u015fin di\u011ferinin davas\u0131n\u0131 kabul etmesi h\u00e2linde evlilik birli\u011finin temelinden sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kabul edilerek bo\u015fanma karar\u0131 verilebilmesi i\u00e7in evlili\u011fin \u00fczerinden bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcrenin ge\u00e7mesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Ba\u015fvuru Gerek\u00e7esi<\/p>\n
Ba\u015fvuru karar\u0131nda \u00f6zetle; itiraz konusu kural\u0131n ki\u015filerin iradesini yok sayd\u0131\u011f\u0131, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ve e\u015fitlik ilkesinin hayata ge\u00e7irilmesini a\u015f\u0131r\u0131 derecede zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131, taraflarca fiilen bitirilen bir evlili\u011fin hukuken belirli bir s\u00fcre daha ge\u00e7erli\u00a0 k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131, bu durumun bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcrenin dolmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2llerde taraflar\u0131, bo\u015fanma davas\u0131 a\u00e7\u0131labilmeleri i\u00e7in farkl\u0131 usullere y\u00f6nelmeye ve uzun s\u00fcren yarg\u0131lama s\u00fcre\u00e7lerine katlanmaya zorlad\u0131\u011f\u0131 belirtilerek kural\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Mahkemenin De\u011ferlendirmesi<\/p>\n
Kuralla e\u015flerin anla\u015fmak suretiyle evlilik birli\u011fini sona erdirebilmelerinin evlili\u011fin en az bir y\u0131l s\u00fcrmesi \u015fart\u0131na ba\u011flanmas\u0131n\u0131n T\u00fcrk toplumunun temeli olarak kabul edilen aile kurumunun ayakta tutulmas\u0131 amac\u0131na y\u00f6nelik oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu itibarla kural anayasal anlamda me\u015fru bir amaca dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Taraflar\u0131n iradeleri do\u011frultusunda bo\u015fanmalar\u0131 i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen s\u00fcre \u015fart\u0131n\u0131n aile kurumunun korunmas\u0131na katk\u0131 sunaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla kuralla \u00f6ng\u00f6r\u00fclen asgari bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcre \u015fart\u0131n\u0131n ailenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde ayakta tutulabilmesi me\u015fru amac\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi bak\u0131m\u0131ndan elveri\u015fli oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Aile kurumunun anayasal \u00f6nemi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bo\u015fanmaya ili\u015fkin usul ve esaslar\u0131 d\u00fczenleme konusunda kanun koyucunun geni\u015f takdir yetkisi bulunmaktad\u0131r. Kanun koyucunun geni\u015f takdir yetkisini haiz bulundu\u011fu alanlarda anayasal ve kanuni haklar\u0131 k\u0131s\u0131tlayan ya da ki\u015filere k\u00fclfet y\u00fckleyen d\u00fczenlemeler yaparken tercih etti\u011fi arac\u0131n gereklili\u011fi konusunda sorun bulunabilmesi i\u00e7in daha hafif k\u00fclfet y\u00fckleyen ara\u00e7 veya ara\u00e7lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 yeterli olmay\u0131p se\u00e7ilen arac\u0131n ki\u015fiye bariz bir bi\u00e7imde a\u011f\u0131r bir k\u00fclfet y\u00fckledi\u011finin de anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Bu y\u00f6n\u00fcyle de\u011ferlendirildi\u011finde e\u015flerin ayn\u0131 y\u00f6ndeki iradelerine ra\u011fmen evlilik birli\u011finin temelinden sars\u0131lm\u0131\u015f say\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin karinenin ge\u00e7erli olabilmesinin evlili\u011fin \u00fczerinden bir y\u0131l ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131 \u015fart\u0131na ba\u011flanmas\u0131n\u0131n kanun koyucunun takdir yetkisi kapsam\u0131nda ba\u015fvurabilece\u011fi ara\u00e7lardan oldu\u011fu ve gereklilik kriterini kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
4721 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 166. maddesinde evlilik birli\u011finin temelinden sars\u0131lmas\u0131 bo\u015fanma sebeplerinden biri olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. An\u0131lan madde uyar\u0131nca e\u015flerin evlili\u011fin sona ermesi y\u00f6n\u00fcnde anla\u015fmalar\u0131 \u00fczerine bu sebebe dayan\u0131larak bo\u015fanman\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bununla birlikte kanun koyucunun m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde aile kurumunun ayakta kalmas\u0131 amac\u0131yla evlili\u011fin \u00fczerinden belirli bir s\u00fcre ge\u00e7meksizin e\u015flerin bu y\u00f6nde karar alarak bo\u015fanma davas\u0131 a\u00e7malar\u0131n\u0131 arzulamad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilmi\u015ftir. B\u00f6yle bir geciktirici etkinin e\u015flerin kararlar\u0131n\u0131 yeniden de\u011ferlendirmelerine imk\u00e2n sunaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Evlili\u011fin en az bir y\u0131l s\u00fcrmesi h\u00e2linde e\u015flerin bu usul ile bo\u015fanmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu gibi ayr\u0131ca an\u0131lan Kanun\u2019da d\u00fczenlenen di\u011fer bo\u015fanma sebeplerine dayal\u0131 olarak bo\u015fanma davas\u0131 a\u00e7malar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde herhangi bir engel bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu itibarla kuralla ki\u015filerin \u00f6zel hayata ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini isteme hakk\u0131na getirilen s\u0131n\u0131rlaman\u0131n ki\u015filere orant\u0131s\u0131z bir k\u00fclfet getirmedi\u011fi ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc oldu\u011fu sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi a\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle kural\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na ve itiraz\u0131n reddine karar vermi\u015ftir.\u00a0<\/p>\n
—-<\/p>\n
ANAYASA MAHKEMES\u0130 KARARI<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Esas Say\u0131s\u0131 : 2023\/109<\/p>\n
Karar Say\u0131s\u0131 : 2024\/113<\/p>\n
Karar Tarihi : 30\/5\/2024<\/p>\n
R.G.Tarih-Say\u0131 : 28\/11\/2024-32736<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u0130T\u0130RAZ YOLUNA BA\u015eVURAN: Ankara 18. Aile Mahkemesi<\/p>\n
\u0130T\u0130RAZIN KONUSU: 22\/11\/2001 tarihli ve 4721 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 166. maddesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131n\u0131n birinci c\u00fcmlesinde yer alan \u201c\u2026bir y\u0131l\u2026\u201d ibaresinin Anayasa\u2019n\u0131n 5., 10., 14., 17. ve 41. maddelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclerek iptaline karar verilmesi talebidir.<\/p>\n
OLAY: Anla\u015fmal\u0131 bo\u015fanma talebiyle a\u00e7\u0131lan davada itiraz konusu kural\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kan\u0131s\u0131na varan Mahkeme, iptali i\u00e7in ba\u015fvurmu\u015ftur.<\/p>\n
I. \u0130PTAL\u0130 \u0130STENEN KANUN H\u00dcKM\u00dc<\/p>\n
Kanun\u2019un itiraz konusu kural\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 166. maddesi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u201cVI. Evlilik birli\u011finin sars\u0131lmas\u0131<\/p>\n
Madde 166- Evlilik birli\u011fi, ortak hayat\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sars\u0131lm\u0131\u015f olursa, e\u015flerden her biri bo\u015fanma davas\u0131 a\u00e7abilir.<\/p>\n
Yukar\u0131daki f\u0131krada belirtilen h\u00e2llerde, davac\u0131n\u0131n kusuru daha a\u011f\u0131r ise, daval\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lan davaya itiraz hakk\u0131 vard\u0131r. Bununla beraber bu itiraz, hakk\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 niteli\u011finde ise ve evlilik birli\u011finin devam\u0131nda daval\u0131 ve \u00e7ocuklar bak\u0131m\u0131ndan korunmaya de\u011fer bir yarar kalmam\u0131\u015fsa bo\u015fanmaya karar verilebilir.<\/p>\n
Evlilik en az bir y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015f ise, e\u015flerin birlikte ba\u015fvurmas\u0131 ya da bir e\u015fin di\u011ferinin davas\u0131n\u0131 kabul etmesi h\u00e2linde, evlilik birli\u011fi temelinden sars\u0131lm\u0131\u015f say\u0131l\u0131r. Bu h\u00e2lde bo\u015fanma karar\u0131 verilebilmesi i\u00e7in, h\u00e2kimin taraflar\u0131 bizzat dinleyerek iradelerinin serbest\u00e7e a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131na kanaat getirmesi ve bo\u015fanman\u0131n mal\u00ee sonu\u00e7lar\u0131 ile \u00e7ocuklar\u0131n durumu hususunda taraflarca kabul edilecek d\u00fczenlemeyi uygun bulmas\u0131 \u015fartt\u0131r. H\u00e2kim, taraflar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n menfaatlerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutarak bu anla\u015fmada gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc de\u011fi\u015fiklikleri yapabilir. Bu de\u011fi\u015fikliklerin taraflarca da kabul\u00fc h\u00e2linde bo\u015fanmaya h\u00fckmolunur. Bu h\u00e2lde taraflar\u0131n ikrarlar\u0131n\u0131n h\u00e2kimi ba\u011flamayaca\u011f\u0131 h\u00fckm\u00fc uygulanmaz.<\/p>\n
Bo\u015fanma sebeplerinden herhangi biriyle a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bulunan davan\u0131n reddine karar verilmesi ve bu karar\u0131n kesinle\u015fti\u011fi tarihten ba\u015flayarak \u00fc\u00e7 y\u0131l ge\u00e7mesi h\u00e2linde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamam\u0131\u015fsa evlilik birli\u011fi temelden sars\u0131lm\u0131\u015f say\u0131l\u0131r ve e\u015flerden birinin istemi \u00fczerine bo\u015fanmaya karar verilir.\u201d<\/p>\n
II. \u0130LK \u0130NCELEME<\/p>\n
1. Anayasa Mahkemesi \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc h\u00fck\u00fcmleri uyar\u0131nca Z\u00fcht\u00fc ARSLAN, Hasan Tahsin G\u00d6KCAN, Kadir \u00d6ZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, R\u0131dvan G\u00dcLE\u00c7, Recai AKYEL, Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ, Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU, Selahaddin MENTE\u015e, Basri BA\u011eCI, \u0130rfan F\u0130DAN, Kenan YA\u015eAR ve Muhterem \u0130NCE\u2019nin kat\u0131l\u0131mlar\u0131yla 13\/7\/2023 tarihinde yap\u0131lan ilk inceleme toplant\u0131s\u0131nda dosyada eksiklik bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan i\u015fin esas\u0131n\u0131n incelenmesine OYB\u0130RL\u0130\u011e\u0130YLE karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
III. ESASIN \u0130NCELENMES\u0130<\/p>\n
2. Ba\u015fvuru karar\u0131 ve ekleri, Raport\u00f6r \u0130smail Emrah PERDEC\u0130O\u011eLU taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan i\u015fin esas\u0131na ili\u015fkin rapor, itiraz konusu kanun h\u00fckm\u00fc, dayan\u0131lan ve ilgili g\u00f6r\u00fclen Anayasa kurallar\u0131 ve bunlar\u0131n gerek\u00e7eleri ile di\u011fer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gere\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcp d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc:<\/p>\n
A. Anlam ve Kapsam<\/p>\n
3. 4721 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 161 ila 184. maddelerinde bo\u015fanma ile ilgili h\u00fck\u00fcmlere yer verilmi\u015ftir. An\u0131lan Kanun\u2019un 166. maddesinde evlilik birli\u011finin sars\u0131lmas\u0131 nedenine dayal\u0131 olarak bo\u015fanman\u0131n usul ve esaslar\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. S\u00f6z konusu maddenin birinci f\u0131kras\u0131nda evlilik birli\u011finin, ortak hayat\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sars\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 h\u00e2linde e\u015flerden her birinin bo\u015fanma davas\u0131 a\u00e7abilece\u011fi h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
4. Maddenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda e\u015flerin birlikte ba\u015fvurmas\u0131 ya da bir e\u015fin di\u011ferinin davas\u0131n\u0131 kabul etmesi h\u00e2linde evlilik birli\u011finin temelinden sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kabul edilerek bo\u015fanma karar\u0131 verilebilmesine imk\u00e2n tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. An\u0131lan f\u0131kran\u0131n birinci c\u00fcmlesine g\u00f6re bu karar\u0131n verilebilmesi i\u00e7in evlili\u011fin en az bir y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015f olmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
5. F\u0131kran\u0131n ikinci c\u00fcmlesinde ise bu h\u00e2lde bo\u015fanma karar\u0131 verilebilmesi i\u00e7in h\u00e2kimin taraflar\u0131 bizzat dinleyerek iradelerinin serbest\u00e7e a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131na kanaat getirmesi ve bo\u015fanman\u0131n mal\u00ee sonu\u00e7lar\u0131 ile \u00e7ocuklar\u0131n durumu hususunda taraflarca kabul edilecek d\u00fczenlemeyi uygun bulmas\u0131 gerekti\u011fi, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc c\u00fcmlesinde h\u00e2kimin, taraflar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n menfaatlerini g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutarak bu anla\u015fmada gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc de\u011fi\u015fiklikleri yapabilece\u011fi, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc c\u00fcmlesinde bu de\u011fi\u015fikliklerin taraflarca da kabul\u00fc h\u00e2linde bo\u015fanmaya h\u00fckmolunaca\u011f\u0131, be\u015finci c\u00fcmlesinde ise bu h\u00e2lde taraflar\u0131n ikrarlar\u0131n\u0131n h\u00e2kimi ba\u011flamayaca\u011f\u0131 h\u00fckm\u00fcn\u00fcn uygulanmayaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
6. F\u0131kran\u0131n birinci c\u00fcmlesinde yer alan \u201c\u2026bir y\u0131l\u2026\u201d ibaresi itiraz konusu kural\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n
B. \u0130tiraz\u0131n Gerek\u00e7esi<\/p>\n
7. Ba\u015fvuru karar\u0131nda \u00f6zetle; itiraz konusu kural\u0131n ki\u015filerin iradesini yok sayd\u0131\u011f\u0131, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ve e\u015fitlik ilkesinin hayata ge\u00e7irilmesini a\u015f\u0131r\u0131 derecede zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131, taraflarca fiilen bitirilen bir evlili\u011fin hukuken belirli bir s\u00fcre daha ge\u00e7erli k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131, bu durumun bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcrenin dolmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2llerde taraflar\u0131, bo\u015fanma davas\u0131 a\u00e7\u0131labilmeleri i\u00e7in farkl\u0131 usullere y\u00f6nelmeye ve uzun s\u00fcren yarg\u0131lama s\u00fcre\u00e7lerine katlanmaya zorlad\u0131\u011f\u0131 belirtilerek kural\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 5., 10., 14., 17. ve 41. maddelerine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
C. Anayasa\u2019ya Ayk\u0131r\u0131l\u0131k Sorunu<\/p>\n
8. 30\/3\/2011 tarihli ve 6216 say\u0131l\u0131 Anayasa Mahkemesinin Kurulu\u015fu ve Yarg\u0131lama Usulleri Hakk\u0131nda Kanun\u2019un 43. maddesi uyar\u0131nca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa\u2019n\u0131n 13. ve 20. maddeleri y\u00f6n\u00fcnden incelenmi\u015ftir.<\/p>\n
9. 13. Anayasa\u2019n\u0131n \u201c\u00d6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 20. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131nda \u201cHerkes, \u00f6zel hayat\u0131na ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini isteme hakk\u0131na sahiptir. \u00d6zel hayat\u0131n ve aile hayat\u0131n\u0131n gizlili\u011fine dokunulamaz.\u201d denilmi\u015ftir.<\/p>\n
10. Anayasa Mahkemesinin bireysel ba\u015fvuru alan\u0131nda verdi\u011fi kararlarda s\u0131k\u00e7a vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere \u00f6zel hayat kavram\u0131 eksiksiz bir tan\u0131m\u0131 bulunmayan geni\u015f bir kavramd\u0131r. Bu kapsamda korunan hukuki de\u011fer esasen ki\u015fisel ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131kt\u0131r. \u00d6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131n kapsam\u0131n\u0131n belirlenmesinde bireyin ki\u015fili\u011fini geli\u015ftirmesi ve ger\u00e7ekle\u015ftirmesi kavram\u0131 temel al\u0131nmaktad\u0131r. An\u0131lan hak; herkesin istenmeyen b\u00fct\u00fcn m\u00fcdahalelerden uzak, kendine \u00f6zel bir ortamda ya\u015fama hakk\u0131na sahip oldu\u011funa i\u015faret etmekle birlikte ki\u015fili\u011fin serbest\u00e7e geli\u015ftirilmesiyle uyumlu bir\u00e7ok hukuki menfaati de i\u00e7ermektedir (Serap Tortuk, B. No: 2013\/9660, 21\/1\/2015, \u00a7\u00a7 31-36; B\u00fclent Polat, B. No: 2013\/7666,10\/12\/2015, \u00a7\u00a7 61-63; Tevfik T\u00fcrkmen [GK], B. No: 2013\/9704, 3\/3\/2016, \u00a7\u00a7 50-52; Ata T\u00fcrkeri, B. No: 2013\/6057, 16\/12\/2015, \u00a7\u00a7 30-32).<\/p>\n
11. Kural, e\u015flerin birlikte ba\u015fvurmas\u0131 ya da bir e\u015fin di\u011ferinin davas\u0131n\u0131 kabul etmesi h\u00e2linde evlilik birli\u011finin temelinden sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kabul edilerek bo\u015fanma karar\u0131 verilebilmesini evlili\u011fin en az bir y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015f olmas\u0131 \u015fart\u0131na ba\u011flamaktad\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle kural evlili\u011fin sona erdirilmesine ili\u015fkin bir d\u00fczenleme i\u00e7ermektedir.<\/p>\n
12. Evlilik birli\u011finin kurulmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra sona erdirilmesi de \u00f6zel hayata ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini isteme hakk\u0131yla do\u011frudan ilgilidir (AYM, E.2023\/116, K.2024\/56, 22\/2\/2024, \u00a7 17). Bu itibarla e\u015flerin birlikte ba\u015fvurmas\u0131 ya da bir e\u015fin di\u011ferinin davas\u0131n\u0131 kabul etmesi h\u00e2linde evlilik birli\u011finin temelinden sars\u0131lm\u0131\u015f say\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin karinenin ge\u00e7erli olabilmesini evlili\u011fin \u00fczerinden bir y\u0131l ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131 \u015fart\u0131na ba\u011flayan kural, \u00f6zel hayata ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini isteme hakk\u0131na y\u00f6nelik bir s\u0131n\u0131rlama getirmektedir.<\/p>\n
13. Anayasa\u2019n\u0131n 13. maddesinde \u201cTemel hak ve h\u00fcrriyetler, \u00f6zlerine dokunulmaks\u0131z\u0131n yaln\u0131zca Anayasan\u0131n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak ve ancak kanunla s\u0131n\u0131rlanabilir. Bu s\u0131n\u0131rlamalar, Anayasan\u0131n s\u00f6z\u00fcne ve ruhuna, demokratik toplum d\u00fczeninin ve l\u00e2ik Cumhuriyetin gereklerine ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine ayk\u0131r\u0131 olamaz.\u201d denilmektedir. Buna g\u00f6re \u00f6zel hayata ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini isteme hakk\u0131na s\u0131n\u0131rlama getiren d\u00fczenlemelerin kanunla yap\u0131lmas\u0131, Anayasa\u2019da \u00f6ng\u00f6r\u00fclen s\u0131n\u0131rlama sebebine uygun ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
14. Bu kapsamda \u00f6zel hayata ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini isteme hakk\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlamaya y\u00f6nelik bir kanuni d\u00fczenlemenin \u015feklen var olmas\u0131 yeterli olmay\u0131p kurallar\u0131n keyf\u00eeli\u011fe izin vermeyecek \u015fekilde belirli ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir nitelikte olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
15. Esasen temel haklar\u0131 s\u0131n\u0131rlayan kanunun bu niteliklere sahip olmas\u0131, Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde g\u00fcvenceye al\u0131nan hukuk devleti ilkesinin de bir gere\u011fidir. Hukuk devletinde, kanuni d\u00fczenlemelerin hem ki\u015filer hem de idare y\u00f6n\u00fcnden herhangi bir duraksamaya ve ku\u015fkuya yer vermeyecek \u015fekilde a\u00e7\u0131k, net, anla\u015f\u0131l\u0131r, uygulanabilir ve nesnel olmas\u0131, ayr\u0131ca kamu otoritelerinin keyf\u00ee uygulamalar\u0131na kar\u015f\u0131 koruyucu \u00f6nlem i\u00e7ermesi gerekir. Kanunda bulunmas\u0131 gereken bu nitelikler hukuki g\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlar\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olmas\u0131n\u0131, bireylerin t\u00fcm eylem ve i\u015flemlerinde devlete g\u00fcven duyabilmesini, devletin de yasal d\u00fczenlemelerinde bu g\u00fcven duygusunu zedeleyici y\u00f6ntemlerden ka\u00e7\u0131nmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lar (AYM, E.2015\/41, K.2017\/98, 4\/5\/2017, \u00a7\u00a7 153, 154). Dolay\u0131s\u0131yla Anayasa\u2019n\u0131n 13. maddesinde s\u0131n\u0131rlama \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc olarak belirtilen kanunilik, Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde g\u00fcvenceye ba\u011flanan hukuk devleti ilkesi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yorumlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
16. Kuralda e\u015flerin birlikte ba\u015fvurmas\u0131 ya da bir e\u015fin di\u011ferinin davas\u0131n\u0131 kabul etmesi h\u00e2linde evlilik birli\u011fi temelinden sars\u0131lm\u0131\u015f say\u0131larak bo\u015fanma karar\u0131 verilebilmesi i\u00e7in \u015fart olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fclen s\u00fcrenin herhangi bir teredd\u00fcde yer vermeyecek \u015fekilde a\u00e7\u0131k ve net olarak belirlendi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla kural\u0131n kanunilik \u015fart\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
17. Anayasa\u2019n\u0131n 20. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131nda \u00f6zel hayata ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini isteme hakk\u0131na \u00e7e\u015fitli sebeplerle s\u0131n\u0131rlamalar getirilebilece\u011fi belirtilerek bu hakk\u0131n mutlak olmad\u0131\u011f\u0131 kabul edilmi\u015ftir. S\u00f6z konusu maddede bu s\u0131n\u0131rlama sebepleri aras\u0131nda mill\u00ee g\u00fcvenli\u011fin ve kamu d\u00fczeninin korunmas\u0131 ile su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi sebepleri de say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak an\u0131lan f\u0131krada s\u00f6z konusu s\u0131n\u0131rlama sebepleri arama ve el koyma tedbirlerine y\u00f6nelik d\u00fczenlendi\u011finden bu sebepler 20. madde ba\u011flam\u0131nda kural y\u00f6n\u00fcnden me\u015fru bir s\u0131n\u0131rlama nedeni olarak kabul edilemez. Bu itibarla an\u0131lan hakk\u0131n Anayasa\u2019da g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan di\u011fer temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin korunmas\u0131 veya Anayasa\u2019n\u0131n di\u011fer maddelerinde devlete y\u00fcklenen \u00f6devler nedeniyle s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr (AYM, E.2020\/82, K.2021\/20, 18\/3\/2021, \u00a7 15).<\/p>\n
18. Anayasa\u2019n\u0131n 41. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131nda \u201cAile, T\u00fcrk toplumunun temelidir ve e\u015fler aras\u0131nda e\u015fitli\u011fe dayan\u0131r.\u201d, ikinci f\u0131kras\u0131nda ise \u201cDevlet, ailenin huzur ve refah\u0131 ile \u00f6zellikle anan\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n korunmas\u0131 ve aile planlamas\u0131n\u0131n \u00f6\u011fretimi ile uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in gerekli tedbirleri al\u0131r, te\u015fkil\u00e2t\u0131 kurar.\u201d denilmi\u015ftir.<\/p>\n
19. S\u00f6z konusu maddeye ili\u015fkin Dan\u0131\u015fma Meclisinin kabul etti\u011fi metnin gerek\u00e7esinde \u00f6zetle; ailenin sosyal yap\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra millet hayat\u0131nda oynad\u0131\u011f\u0131 rol\u00fcn onun korunmas\u0131na y\u00f6nelik bir h\u00fckm\u00fcn Anayasa\u2019da yer almas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ailenin korunmas\u0131 fikrinin her \u015feyden \u00f6nce 4721 say\u0131l\u0131 Kanun anlam\u0131nda evliliklerin kurulmas\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak ve kolayla\u015ft\u0131rmak oldu\u011fu, nitekim meden\u00ee olmadan bir aileden bahsedilemeyece\u011fi ve ailenin ahlaki bir \u00e7evre oldu\u011fu ifade edilmi\u015ftir.<\/p>\n
20. Kuralla e\u015flerin anla\u015fmak suretiyle evlilik birli\u011fini sona erdirebilmelerinin evlili\u011fin en az bir y\u0131l s\u00fcrmesi \u015fart\u0131na ba\u011flanmas\u0131n\u0131n T\u00fcrk toplumunun temeli olarak kabul edilen aile kurumunun ayakta tutulmas\u0131 amac\u0131na y\u00f6nelik oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle taraflar\u0131n anla\u015fma iradelerine dayan\u0131larak bo\u015fanma karar\u0131 verilebilmesi i\u00e7in evlili\u011fin \u00fczerinden bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcrenin ge\u00e7mesinin \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi suretiyle ki\u015filerin evlili\u011fin kurulmas\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra ani kararlarla evlilik birlikteli\u011fini sonland\u0131rmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilerek ailenin korunmas\u0131 ama\u00e7lanmaktad\u0131r. Bu itibarla kural anayasal anlamda me\u015fru bir amaca dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n
21. Bununla birlikte Anayasa\u2019n\u0131n 13. maddesi uyar\u0131nca \u00f6zel hayata ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini isteme hakk\u0131na y\u00f6nelik s\u0131n\u0131rlama getiren kural\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmas\u0131 da gerekir. Anayasa\u2019n\u0131n an\u0131lan maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesi elveri\u015flilik, gereklilik ve orant\u0131l\u0131l\u0131k olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 alt ilkeden olu\u015fmaktad\u0131r. Elveri\u015flilik \u00f6ng\u00f6r\u00fclen s\u0131n\u0131rlaman\u0131n amaca ula\u015fmaya elveri\u015fli olmas\u0131n\u0131, gereklilik ama\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan s\u0131n\u0131rlaman\u0131n zorunlu olmas\u0131n\u0131, di\u011fer bir ifadeyle ayn\u0131 amaca daha hafif bir s\u0131n\u0131rlama ile ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131n\u0131, orant\u0131l\u0131l\u0131k ise hakka getirilen s\u0131n\u0131rlama ile ama\u00e7 aras\u0131nda makul bir dengenin g\u00f6zetilmesi gereklili\u011fini ifade etmektedir. Buna g\u00f6re kuralla \u00f6zel hayata ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini isteme hakk\u0131na getirilen s\u0131n\u0131rlaman\u0131n elveri\u015flilik, gereklilik ve orant\u0131l\u0131l\u0131k alt ilkelerine ayk\u0131r\u0131 olmamas\u0131 gerekir.<\/p>\n
22. Kuralda taraflar\u0131n iradeleri do\u011frultusunda bo\u015fanmalar\u0131 i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen s\u00fcre \u015fart\u0131n\u0131n aile kurumunun korunmas\u0131na katk\u0131 sunaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla kuralla \u00f6ng\u00f6r\u00fclen asgari bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcre \u015fart\u0131n\u0131n ailenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde ayakta tutulabilmesi me\u015fru amac\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi bak\u0131m\u0131ndan elveri\u015fli oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
23. Aile kurumunun anayasal \u00f6nemi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bo\u015fanmaya ili\u015fkin usul ve esaslar\u0131 d\u00fczenleme konusunda kanun koyucunun geni\u015f takdir yetkisi bulunmaktad\u0131r (AYM, E.2023\/116, K.2024\/56, 22\/2\/2024, \u00a7 30). Kanun koyucunun geni\u015f takdir yetkisini haiz bulundu\u011fu alanlarda anayasal ve kanuni haklar\u0131 k\u0131s\u0131tlayan ya da ki\u015filere k\u00fclfet y\u00fckleyen d\u00fczenlemeler yaparken tercih etti\u011fi arac\u0131n gereklili\u011fi konusunda sorun bulunabilmesi i\u00e7in daha hafif k\u00fclfet y\u00fckleyen ara\u00e7 veya ara\u00e7lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 yeterli olmay\u0131p se\u00e7ilen arac\u0131n ki\u015fiye bariz bir bi\u00e7imde a\u011f\u0131r bir k\u00fclfet y\u00fckledi\u011finin de anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekmektedir (AYM, E.2023\/127, K.2024\/105, 9\/5\/2024, \u00a7 27). Bu y\u00f6n\u00fcyle de\u011ferlendirildi\u011finde e\u015flerin ayn\u0131 y\u00f6ndeki iradelerine ra\u011fmen evlilik birli\u011finin temelinden sars\u0131lm\u0131\u015f say\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin karinenin ge\u00e7erli olabilmesinin evlili\u011fin \u00fczerinden bir y\u0131l ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131 \u015fart\u0131na ba\u011flanmas\u0131n\u0131n kanun koyucunun takdir yetkisi kapsam\u0131nda ba\u015fvurabilece\u011fi ara\u00e7lardan oldu\u011fu ve gereklilik kriterini kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
24. 4721 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 166. maddesinde evlilik birli\u011finin temelinden sars\u0131lmas\u0131 bo\u015fanma sebeplerinden biri olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. An\u0131lan madde uyar\u0131nca e\u015flerin evlili\u011fin sona ermesi y\u00f6n\u00fcnde anla\u015fmalar\u0131 \u00fczerine bu sebebe dayan\u0131larak bo\u015fanman\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi her zaman m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bununla birlikte kanun koyucunun m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde aile kurumunun ayakta kalmas\u0131 amac\u0131yla evlili\u011fin \u00fczerinden belirli bir s\u00fcre ge\u00e7meksizin e\u015flerin bu y\u00f6nde karar alarak bo\u015fanma davas\u0131 a\u00e7malar\u0131n\u0131 arzulamad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. B\u00f6yle bir geciktirici etkinin e\u015flerin kararlar\u0131n\u0131 yeniden de\u011ferlendirmelerine imk\u00e2n sunaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Evlili\u011fin en az bir y\u0131l s\u00fcrmesi h\u00e2linde e\u015flerin bu usul ile bo\u015fanmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu gibi ayr\u0131ca an\u0131lan Kanun\u2019da d\u00fczenlenen di\u011fer bo\u015fanma sebeplerine dayal\u0131 olarak bo\u015fanma davas\u0131 a\u00e7malar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde herhangi bir engel bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
25. Bu itibarla kuralla ki\u015filerin \u00f6zel hayata ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini isteme hakk\u0131na getirilen s\u0131n\u0131rlaman\u0131n ki\u015filere orant\u0131s\u0131z bir k\u00fclfet getirmedi\u011fi ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc oldu\u011fu sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
26. A\u00e7\u0131klanan nedenlerle kural, Anayasa\u2019n\u0131n 13. ve 20. maddelerine ayk\u0131r\u0131 de\u011fildir. \u0130tiraz\u0131n reddi gerekir.<\/p>\n
Engin YILDIRIM ve Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU bu g\u00f6r\u00fc\u015fe kat\u0131lmam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Kural\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 5., 17. ve 41. maddelerine de ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ise de bu ba\u011flamda belirtilen hususlar\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 13. ve 20. maddeleri y\u00f6n\u00fcnden yap\u0131lan de\u011ferlendirmeler kapsam\u0131nda ele al\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle Anayasa\u2019n\u0131n 5., 17. ve 41. maddeleri y\u00f6n\u00fcnden ayr\u0131ca bir inceleme yap\u0131lmas\u0131na gerek g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir.<\/p>\n
Kural\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 10. ve 14. maddeleriyle ilgisi g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir.<\/p>\n
IV. H\u00dcK\u00dcM<\/p>\n
22\/11\/2001 tarihli ve 4721 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 166. maddesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131n\u0131n birinci c\u00fcmlesinde yer alan \u201c\u2026bir y\u0131l\u2026\u201d ibaresinin Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na ve itiraz\u0131n REDD\u0130NE, Engin YILDIRIM ile Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU\u2019nun kar\u015f\u0131oylar\u0131 ve OY\u00c7OKLU\u011eUYLA 30\/5\/2024 tarihinde karar verildi.<\/p>\n
Ba\u015fkanvekili<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Engin YILDIRIM<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
R\u0131dvan G\u00dcLE\u00c7<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Recai AKYEL<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Selahaddin MENTE\u015e<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
\u0130rfan F\u0130DAN<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Kenan YA\u015eAR<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Muhterem \u0130NCE<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
\u00d6mer \u00c7INAR<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KAR\u015eIOY GEREK\u00c7ES\u0130<\/p>\n
1- \u00c7o\u011funlu\u011fun; 4721 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 166. maddesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda yer alan ve anla\u015fmal\u0131 bo\u015fanma olarak bilinen bo\u015fanma t\u00fcr\u00fc i\u00e7in evlili\u011fin en az \u201cbir y\u0131l\u201d s\u00fcrm\u00fc\u015f olma \u015fart\u0131n\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na dair vermi\u015f oldu\u011fu karara i\u015ftirak etmemekteyiz.<\/p>\n
\u015e\u00f6yle ki;<\/p>\n
2- 4721 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Medeni Kanun\u2019unun 166. maddesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131;<\/p>\n
\u00a0\u201cEvlilik en az bir y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015f ise, e\u015flerin birlikte ba\u015fvurmas\u0131 ya da bir e\u015fin di\u011ferinin davas\u0131n\u0131 kabul etmesi h\u00e2linde, evlilik birli\u011fi temelinden sars\u0131lm\u0131\u015f say\u0131l\u0131r. Bu h\u00e2lde bo\u015fanma karar\u0131 verilebilmesi i\u00e7in, h\u00e2kimin taraflar\u0131 bizzat dinleyerek iradelerinin serbest\u00e7e a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131na kanaat getirmesi ve bo\u015fanman\u0131n mal\u00ee sonu\u00e7lar\u0131 ile \u00e7ocuklar\u0131n durumu hususunda taraflarca kabul edilecek d\u00fczenlemeyi uygun bulmas\u0131 \u015fartt\u0131r. H\u00e2kim, taraflar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n menfaatlerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutarak bu anla\u015fmada gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc de\u011fi\u015fiklikleri yapabilir. Bu de\u011fi\u015fikliklerin taraflarca da kabul\u00fc h\u00e2linde bo\u015fanmaya h\u00fckmolunur. Bu h\u00e2lde taraflar\u0131n ikrarlar\u0131n\u0131n h\u00e2kimi ba\u011flamayaca\u011f\u0131 h\u00fckm\u00fc uygulanmaz.\u201d<\/p>\n
\u015eeklindedir.<\/p>\n
3- 4721 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 166. maddesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda d\u00fczenlenen ve anla\u015fmal\u0131 bo\u015fanma davalar\u0131nda evlili\u011fin en az bir y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015f olmas\u0131 \u015fart\u0131n\u0131 arayan h\u00fckm\u00fcn, Anayasa’n\u0131n \u00e7e\u015fitli maddelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil etti\u011fi ve bu sebeple iptal edilmesi gerekti\u011fi kanaatini ta\u015f\u0131maktay\u0131z.<\/p>\n
4- Her \u015feyden \u00f6nce, Anayasa\u2019n\u0131n 20. maddesinde teminat alt\u0131na al\u0131nan \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini isteme hakk\u0131, bireylerin evliliklerini y\u00fcr\u00fct\u00fcp y\u00fcr\u00fctmeme noktas\u0131nda karar verme \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini de kapsam\u0131na almaktad\u0131r. Evli \u00e7iftlerin h\u00fcr iradeleriyle ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 mutabakatla evliliklerini sona erdirme y\u00f6n\u00fcndeki taleplerinin, s\u0131rf evlili\u011fin bir y\u0131ldan az s\u00fcrm\u00fc\u015f olmas\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6sterilerek reddedilmesi, bahsi ge\u00e7en anayasal hakka \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz ve orant\u0131s\u0131z bir m\u00fcdahale niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
5- \u00d6te yandan, evlili\u011fin bir y\u0131ldan k\u0131sa s\u00fcrmesine ra\u011fmen e\u015flerin anla\u015fmal\u0131 olarak bo\u015fanmak istemeleri durumunda, evlili\u011fin korunmas\u0131n\u0131n gerekip gerekmedi\u011fi, evlilik birli\u011finin temelden sars\u0131l\u0131p sars\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve taraflar\u0131n bo\u015fanma iradelerinin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde olu\u015fup olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 hususlar\u0131n\u0131n takdiri, taraflar\u0131 dinledikten sonra h\u00e2kime b\u0131rak\u0131labilecekken, mevcut d\u00fczenleme bu imk\u00e2n\u0131 ortadan kald\u0131rmaktad\u0131r. Bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcre \u015fart\u0131n\u0131n kat\u0131 bir \u015fekilde uygulanmas\u0131 nedeniyle mahkemeye bir takdir hakk\u0131 tan\u0131nmamakta, taraflar\u0131n iradelerinin daha iyi bir \u015fekilde yans\u0131mas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilecek, daha k\u0131sa s\u00fcrede sonu\u00e7lanabilecek ve daha az maliyetli olabilecek anla\u015fmal\u0131 bo\u015fanma h\u00fck\u00fcmlerinden yararlanma imk\u00e2n\u0131 engellenmektedir.<\/p>\n
6- H\u00e2kimin, anla\u015fmal\u0131 bo\u015fanma davalar\u0131ndaki fonksiyonunun ve yetkilerinin etkin kullanmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 suretiyle, evlili\u011fin bir y\u0131ldan k\u0131sa s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc hallerde dahi taraflar\u0131n vard\u0131klar\u0131 uzla\u015fmalar\u0131n\u0131n adalet ve hakkaniyet k\u0131staslar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmesi temin edilip s\u00fcrenin kat\u0131 bir \u015fekilde uygulanmas\u0131n\u0131n meydana getirece\u011fi olumsuzluklar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi ve ayn\u0131 etkin denetim sayesinde bu m\u00fcessesenin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131n\u0131n engellenmesi de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
7- Keza Anayasa’n\u0131n 41. maddesinde devlete y\u00fcklenen, ailenin huzur ve refah\u0131 ile \u00f6zellikle anne ve \u00e7ocuklar\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in gerekli tedbirleri alma vazifesi de bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcre ko\u015fulunun sorgulanmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Zira bu ko\u015fulun kat\u0131 bir bi\u00e7imde uygulanmas\u0131, bilhassa evlili\u011fin ilk zamanlar\u0131nda zuhur eden ve bertaraf edilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan sorunlar sebebiyle e\u015flerin anla\u015farak bo\u015fanmay\u0131 talep etmeleri halinde bu talebin reddi sonucunu do\u011furabilecek, bu durum ise ailenin ve aile bireylerinin korunmas\u0131 amac\u0131yla \u00e7eli\u015febilecektir.<\/p>\n
8- Bununla birlikte, bir y\u0131ll\u0131k evlilik s\u00fcresi \u015fart\u0131n\u0131n kat\u0131 bir bi\u00e7imde tatbik edilmesi, pratikte \u00f6nemli problemlere sebebiyet vermekte, hukuka ayk\u0131r\u0131 tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na zemin haz\u0131rlamaktad\u0131r. Hen\u00fcz evliliklerinin \u00fczerinden bir y\u0131l ge\u00e7memi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen anla\u015fmal\u0131 bir \u015fekilde evliliklerini sona erdirmek isteyen e\u015flerin, y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki bir y\u0131l \u015fart\u0131 nedeniyle buna imk\u00e2n bulamamalar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla, amaca ula\u015fmak i\u00e7in bir tak\u0131m ba\u015fka \u00e7arelere ba\u015fvurmak durumunda kald\u0131klar\u0131 da bilinen bir ger\u00e7ektir.<\/p>\n
9- Taraflar, evlilik birli\u011finin temelinden sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hususunda mahkemede kanaat olu\u015fturabilmek amac\u0131yla ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 beyanlarda bulunmaktan \u00e7ekinmemekte, g\u00f6rg\u00fcye dayal\u0131 bilgisi olmayan tan\u0131klar\u0131 ger\u00e7e\u011fe ayk\u0131r\u0131 beyanda bulunmak hususunda te\u015fvik etmekte, adeta h\u00fckm\u00fcn etraf\u0131ndan dolanarak kanunun \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ko\u015fullar\u0131 suni bir \u015fekilde olu\u015fturmaya gayret g\u00f6stermektedirler. B\u00f6ylesi bir durum ise, hukuk devleti ilkesiyle asla ba\u011fda\u015fmayan bir hukuk d\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011fa kap\u0131 aralamakta, ahlaki de\u011ferlerin erozyona u\u011framas\u0131na sebebiyet vermektedir.<\/p>\n
10- Anayasa\u2019n\u0131n 10. maddesinde ifadesini bulan e\u015fitlik ilkesi ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yasa\u011f\u0131 da bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcre \u015fart\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. \u015e\u00f6yle ki, s\u00f6z konusu \u015fart evli \u00e7iftleri, evliliklerinin devam s\u00fcrelerine g\u00f6re farkl\u0131 muameleye tabi tutmakta, bir y\u0131ldan uzun s\u00fcren evliliklerde anla\u015fmal\u0131 bo\u015fanma imk\u00e2n\u0131 sa\u011flan\u0131rken bir y\u0131ldan k\u0131sa evliliklerde bu imk\u00e2n ellerinden al\u0131nmaktad\u0131r. Oysaki evlili\u011fin ne kadar s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcne bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, taraflar\u0131n uzla\u015fmas\u0131 halinde bo\u015fanma taleplerinin e\u015fit bir \u015fekilde de\u011ferlendirilmesi, e\u015fitlik ilkesi ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yasa\u011f\u0131n\u0131n do\u011fal bir sonucudur.<\/p>\n
11- Kald\u0131 ki Anayasa\u2019n\u0131n 13. maddesi, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere ancak kanunla ve Anayasa’n\u0131n ilgili maddelerinde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen nedenlere ba\u011fl\u0131 olarak s\u0131n\u0131rlama getirilebilece\u011fini, bu s\u0131n\u0131rlamalarla temel hak ve h\u00fcrriyetlerin \u00f6zlerine dokunulamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine uygun olmak zorunda oldu\u011funu h\u00fckme ba\u011flamaktad\u0131r. Bir y\u0131ll\u0131k evlilik s\u00fcresi \u015fart\u0131n\u0131n ihdas etti\u011fi s\u0131n\u0131rlama ise Anayasa’n\u0131n 20. maddesinde d\u00fczenlenen \u00f6zel hayata ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcne dokunmakta ve bu hakk\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bir bi\u00e7imde s\u0131n\u0131rland\u0131rmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bahse konu s\u0131n\u0131rlaman\u0131n Anayasa’n\u0131n 13. maddesinde yer verilen \u00f6l\u00e7\u00fctlere uygun d\u00fc\u015fmedi\u011fi kanaatindeyiz.<\/p>\n
12- Bunun yan\u0131nda Anayasam\u0131z\u0131n 17. maddesi, ki\u015finin maddi ve manevi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 geli\u015ftirme ve koruma hakk\u0131n\u0131 g\u00fcvenceye ba\u011flamaktad\u0131r. Bu hak, bireylerin kendi geleceklerine y\u00f6n verme ve ki\u015fisel se\u00e7imlerini \u00f6zg\u00fcrce ger\u00e7ekle\u015ftirebilmelerini de i\u00e7erir. Bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcre ko\u015fulu ise ki\u015filerin evlili\u011fi devam ettirip ettirmeme noktas\u0131ndaki iradelerini k\u0131s\u0131tlamakta ve onlar\u0131 belirli bir s\u00fcre evli kalmaya mecbur b\u0131rakmaktad\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle de mezk\u00fbr anayasal hakka bir m\u00fcdahale s\u00f6z konusudur.<\/p>\n
13- \u00dclkemizin de taraf\u0131 bulundu\u011fu Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi’nin 8. maddesi, \u00f6zel hayata ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131 koruma alt\u0131na almaktad\u0131r. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi de Babiarz\/Polonya ve Ivanov ve Petrova\/Bulgaristan davalar\u0131nda verdi\u011fi kararlarda, bo\u015fanma davalar\u0131nda taraflar\u0131n anla\u015fmas\u0131na ra\u011fmen bo\u015fanma talebinin hakl\u0131 gerek\u00e7elere dayanmaks\u0131z\u0131n ve \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bir \u015fekilde reddedilmesinin, S\u00f6zle\u015fme’nin 8. maddesinin ihlali anlam\u0131na gelece\u011fini belirtmi\u015ftir. Bu itibarla bir y\u0131ll\u0131k evlilik s\u00fcresi \u015fart\u0131n\u0131n tatbiki, uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 hukuku perspektifinden de sorunlu g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n
14- Hukuk devleti ilkesinin vazge\u00e7ilmez unsurlar\u0131ndan biri, kanunlar\u0131n toplumun de\u011fi\u015fen ve geli\u015fen ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap verebilmesi ve \u00e7a\u011f\u0131n gereklerine uygun \u015fekilde yorumlanabilmesidir. Hukukun dinamik bir yap\u0131ya sahip olmas\u0131, toplumsal de\u011fi\u015fimlere ayak uydurabilmesi ve g\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131na adapte olabilmesi son derece \u00f6nemlidir. Ne var ki, anla\u015fmal\u0131 bo\u015fanma i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen bir y\u0131ll\u0131k evlilik s\u00fcresi \u015fart\u0131n\u0131n kat\u0131 ve \u015fekilci bir bi\u00e7imde tatbik edilmesi, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz d\u00f6nemin toplumsal ger\u00e7eklikleriyle tam olarak \u00f6rt\u00fc\u015fmemektedir. Zira g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumunun ihtiya\u00e7lar\u0131, beklentileri ve \u00f6ncelikleri ge\u00e7mi\u015fe nazaran ciddi farkl\u0131l\u0131klar arz etmektedir. Mevcut d\u00fczenlemelerin g\u00fcn\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131na uygun durumda olmas\u0131 hukuk devleti olman\u0131n olmazsa olmaz \u015fartlar\u0131ndan biridir. Aksi takdirde, kanunlar\u0131n toplumsal hayat\u0131n gerisinde kalmas\u0131 ve bir tak\u0131m adaletsizliklere yol a\u00e7mas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r.<\/p>\n
15- Son olarak kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 hukuk bak\u0131m\u0131ndan meseleye yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, modern hukuk sistemlerinin pek \u00e7o\u011funda anla\u015fmal\u0131 bo\u015fanma i\u00e7in bir y\u0131ll\u0131k evlilik s\u00fcresi \u015fart\u0131na yer verilmedi\u011fi dikkat \u00e7ekmektedir. \u00d6rne\u011fin \u0130svi\u00e7re ve Frans\u0131z hukukunda e\u015flerin anla\u015fmas\u0131 durumunda evlili\u011fin s\u00fcresi dikkate al\u0131nmaks\u0131z\u0131n bo\u015fanma karar\u0131 verilebilmektedir. T\u00fcrk hukukunun da bu \u00e7a\u011fda\u015f yakla\u015f\u0131mlar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmas\u0131 ve anla\u015fmal\u0131 bo\u015fanma kurumunu daha esnek bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnd\u00fcrmesi yerinde olacakt\u0131r.<\/p>\n
16- T\u00fcm bu gerek\u00e7elerle T\u00fcrk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda d\u00fczenlenen bir y\u0131ll\u0131k evlilik s\u00fcresi \u015fart\u0131n\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n zikredilen maddelerine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ve iptali gerekti\u011fi sonucuna ula\u015fmaktay\u0131z.<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Engin YILDIRIM<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU<\/p>\n
\u200bAnayasa Mahkemesi 30\/5\/2024 tarihinde E.2023\/109 numaral\u0131 dosyada, 4721 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 166. maddesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131n\u0131n birinci c\u00fcmlesinde yer alan \u201c\u2026bir y\u0131l\u2026\u201d ibaresinin Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na ve itiraz\u0131n reddine karar vermi\u015ftir.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130tiraz Konusu Kural \u0130tiraz konusu kuralda, e\u015flerin birlikte ba\u015fvurmas\u0131 ya da bir e\u015fin di\u011ferinin davas\u0131n\u0131 kabul etmesi h\u00e2linde evlilik birli\u011finin temelinden sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kabul edilerek bo\u015fanma karar\u0131 verilebilmesi i\u00e7in evlili\u011fin \u00fczerinden bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcrenin ge\u00e7mesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ba\u015fvuru Gerek\u00e7esi Ba\u015fvuru karar\u0131nda \u00f6zetle; itiraz konusu kural\u0131n ki\u015filerin iradesini yok sayd\u0131\u011f\u0131, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ve e\u015fitlik ilkesinin hayata ge\u00e7irilmesini a\u015f\u0131r\u0131 derecede zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131, taraflarca fiilen bitirilen bir evlili\u011fin hukuken belirli bir s\u00fcre daha ge\u00e7erli\u00a0 k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131, bu durumun bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcrenin dolmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2llerde taraflar\u0131, bo\u015fanma davas\u0131 a\u00e7\u0131labilmeleri i\u00e7in farkl\u0131 usullere y\u00f6nelmeye ve uzun s\u00fcren yarg\u0131lama s\u00fcre\u00e7lerine katlanmaya zorlad\u0131\u011f\u0131 belirtilerek kural\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Mahkemenin De\u011ferlendirmesi Kuralla e\u015flerin anla\u015fmak suretiyle evlilik birli\u011fini sona erdirebilmelerinin evlili\u011fin en az bir y\u0131l s\u00fcrmesi \u015fart\u0131na ba\u011flanmas\u0131n\u0131n T\u00fcrk toplumunun temeli olarak kabul edilen aile kurumunun ayakta tutulmas\u0131 amac\u0131na y\u00f6nelik oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu itibarla kural anayasal anlamda me\u015fru bir amaca dayanmaktad\u0131r. Taraflar\u0131n iradeleri do\u011frultusunda bo\u015fanmalar\u0131 i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen s\u00fcre \u015fart\u0131n\u0131n aile kurumunun korunmas\u0131na katk\u0131 sunaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla kuralla \u00f6ng\u00f6r\u00fclen asgari bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcre \u015fart\u0131n\u0131n ailenin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde ayakta tutulabilmesi me\u015fru amac\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi bak\u0131m\u0131ndan elveri\u015fli oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Aile kurumunun anayasal \u00f6nemi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bo\u015fanmaya ili\u015fkin usul ve esaslar\u0131 d\u00fczenleme konusunda kanun koyucunun geni\u015f takdir yetkisi bulunmaktad\u0131r. Kanun koyucunun geni\u015f takdir …<\/p>","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27,535],"tags":[],"class_list":["post-18064","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber","category-uncategorized-tr"],"acf":[],"yoast_head":"\n