Anayasalar, bireylerin devlet te\u015fkilat\u0131 alt\u0131nda bir arada ya\u015fama iradelerinin somutla\u015fm\u0131\u015f hali ve devlet te\u015fkilat\u0131n\u0131n \u015fekillendirildi\u011fi temel yasalard\u0131r.<\/p>\n
Bu temel uzla\u015f\u0131 metinleri arka plan\u0131nda tarihsel dinamikler ta\u015f\u0131r. Rasyonel ve rasyonel olmayan unsurlar\u0131 bir arada bulundurur.<\/p>\n
T\u00fcrkiye gibi derin bir tarihsel birikime ve devlet gelene\u011fine sahip ve demokrasi ser\u00fcveni 100 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir \u00fclke i\u00e7in anayasa yap\u0131m\u0131 nispeten kolay nispeten ise zordur. Kolayd\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7er\u00e7eveler, neyin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi az \u00e7ok bellidir. Zordur \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye, modernle\u015fme s\u00fcrecinden bu yana toplumsal konsensusu pek \u00e7ok konuda sa\u011flayabilmi\u015f bir \u00fclke de\u011fildir. Bu tez tart\u0131\u015f\u0131labilir ama yads\u0131namaz olan T\u00fcrkiye\u2019nin yeni anayasaya olan ihtiyac\u0131d\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin anayasa ihtiyac\u0131n\u0131n elzem olmas\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan birka\u00e7 ehem sebep vard\u0131r. Her \u015feyden evvel, T\u00fcrkiye yap\u0131lan pek \u00e7ok de\u011fi\u015fikli\u011fe ra\u011fmen halen darbe d\u00f6neminin anayasas\u0131 ile y\u00f6netilmektedir. Bunun anlam\u0131 darbe ruhunun ve getirdiklerinin bir \u015fekilde etkisinin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc veya dirilmek i\u00e7in kenarda bekledi\u011fidir. Bir di\u011fer sebep ise mer\u2019i anayasan\u0131n farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan demokratik olmayan, \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmeyen, toplumun benimseyemedi\u011fi, kurumsal k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczle de uyu\u015fmayan maddeleri ihtiva etmesidir. \u015e\u00f6yle ki:<\/p>\n
\u0130lk olarak bu anayasa darbe d\u00f6neminde haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve tart\u0131\u015fmal\u0131 bir halk oylamas\u0131 ile kabul edilmi\u015ftir. 1982 Anayasas\u0131n\u0131n halk oylamas\u0131 s\u0131ras\u0131nda mavi-beyaz pusulalar ve \u015feffaf zarflar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca d\u00f6nemin atmosferi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde ele\u015ftiri yapman\u0131n ve \u00f6zg\u00fcr tart\u0131\u015fma ortam\u0131n\u0131n pek m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131 izahtan varestedir. Dolay\u0131s\u0131yla bir oyda\u015fmadan ve halk\u0131n yap\u0131m s\u00fcrecine temas\u0131ndan s\u00f6z edilemez.<\/p>\n
\u0130kinci olarak 1982 Anayasas\u0131 g\u00fcvenlik\u00e7i ve devlet\u00e7i bir refleksle kaleme al\u0131nm\u0131\u015f ve vesayet kurumlar\u0131 ihdas edilmi\u015ftir. Y\u00d6K, RT\u00dcK, Anayasa Mahkemesi, YA\u015e, MGK bunun somut \u00f6rne\u011fidir. S\u00fcrekli kriz \u00fcreten 1982 Anayasas\u0131 pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan demokratik, hukuken s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir, modern, h\u0131zl\u0131, etkin bir devlet te\u015fkilat\u0131 kurabilmi\u015f bir anayasa de\u011fildir. Ayr\u0131ca ilerleyen y\u0131llarda anayasaya eklenerek \u201cspor tahkim kurulunun\u201d dahi d\u00fczenlenmi\u015f olmas\u0131 anla\u015f\u0131labilir de\u011fildir. Di\u011fer yandan se\u00e7im kanunu gibi bir dizi kanunun da anayasa ile benzer bask\u0131c\u0131, vesayet\u00e7i ruhu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmek gerekir.<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak 1982 Anayasas\u0131n\u0131n ruhsal, metinsel, dilsel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc bozulmu\u015ftur. Metnin ba\u015f\u0131ndaki dil ile yeni eklenen ifadeler aras\u0131nda fark basit\u00e7e anla\u015f\u0131labilir ve uyumsuzdur. De\u011fi\u015fen sistemde yer almayan makamlar\u0131n h\u00e2l\u00e2 an\u0131l\u0131yor olmas\u0131ndan tutun da anla\u015f\u0131lmas\u0131 zor c\u00fcmlelere kadar verilebilecek pek \u00e7ok \u00f6rnek bizlere g\u00f6stermektedir ki anayasan\u0131n dilsel y\u00f6n\u00fc zay\u0131ft\u0131r. \u00d6te yandan anayasan\u0131n ruhu da zay\u0131ft\u0131r. As\u0131rlarca merhametin, iyili\u011fin, adaletin \u00f6nc\u00fcs\u00fc olan medeniyetimize at\u0131f yapan, tarihsel ba\u011flar\u0131m\u0131z\u0131 kuran ve bunu koruyan, insan onuruna de\u011finilen bir anayasa \u015fartt\u0131r.<\/p>\n
D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak ise 2017 de\u011fi\u015fikli\u011finden sonra ge\u00e7i\u015f yap\u0131lan yeni sistemin eksiklikleri aradan ge\u00e7en 9 y\u0131lda belirginle\u015fmi\u015f, baz\u0131 kriz tehditleri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yine \u00f6zetle birka\u00e7 somut \u00f6rnek vermek gerekirse AYM-Yarg\u0131tay krizi, yarg\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 endi\u015feleri, Bakanl\u0131klar\u0131n ve Ba\u015fkanl\u0131klar\u0131n yetkileri, CB kararnamelerinin kapsam\u0131\/yetkisi gibi \u00f6rnekler verilebilir.<\/p>\n
Burada listeyi uzatmak ve uzun uzad\u0131ya anayasan\u0131n sorunlar\u0131ndan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak s\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131n\u0131z metinlerde bu hususlar uzun uzad\u0131ya a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f, anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Anayasa \u00fczerine okumalar\u0131m ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m neticesinde en \u00f6nemli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm birka\u00e7 \u00f6neriye de\u011finerek yaz\u0131ma son vermek istiyorum:<\/p>\n
1. Yeni Anayasa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in olu\u015fturulan komisyonun alt\u0131nda onlarca \u00e7al\u0131\u015fma grubu kurgulanmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u00f6\u011frenci kul\u00fcpleri, barolar, stajyer avukatlar, online \u00e7al\u0131\u015fma gruplar\u0131, \u0130leti\u015fim Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kurulacak bir platformdan al\u0131nan \u00f6neriler ve gerekti\u011fi takdirde mahallelerde dahi kurulacak \u00e7ad\u0131rlarda anayasan\u0131n \u00f6neminin anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ekipler, kamu spotlar\u0131\u2026 Toplumun her kesimi bu s\u00fcrece dahil olmal\u0131d\u0131r. Hem\u015fehri dernekleri, cami dernekleri, insan haklar\u0131 dernekleri, mahalle dernekleri, sendikalar, \u00fcniversite kul\u00fcpleri ve hatta liseler\u2026 Halk, yeni anayasay\u0131 anlamal\u0131, i\u00e7inde bulundu\u011funu, kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissetmelidir. Elbette anayasa teknik bir i\u015ftir ama anayasay\u0131 ve bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 anlatmak \u00f6nemlidir. Anayasa yaz\u0131m s\u00fcreci de \u015feffaf bir bi\u00e7imde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. H\u00fclasa, anayasa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131l\u0131m\u0131n %60\u2019\u0131n \u00fczerine ge\u00e7mesi \u015fartt\u0131r.<\/p>\n
2. Yeni Anayasada insan hak ver h\u00fcrriyetlerinin yan\u0131 s\u0131ra muhakkak \u201cinsan onuruna\u201d at\u0131f yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece onlarca A\u0130HM karar\u0131n\u0131n birikimi do\u011frudan mahkemelerimizi ba\u011flar hale gelir. \u00d6zg\u00fcrl\u00fcklerin, yasaklar\u0131n kapsamlar\u0131 dahi tek bir madde ve ifade ile \u00e7izilmi\u015f ve korunmu\u015f olur. (Bu konuda Levent G\u00f6nen\u00e7 Hoca\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olduk\u00e7a muteberdir: Prof. Dr. Levent G\u00f6nen\u00e7, \u00c7a\u011fda\u015f Bir Anayasan\u0131n Temelleri-I \u0130nsan Onuru, TEPAV, 2023)<\/p>\n
Di\u011fer yandan, anayasa metni yaz\u0131ld\u0131ktan sonra muhakkak alan\u0131nda uzman dil bilimcilere inceletilmelidir. Sarih, edebi, ahenkli ve incelikli bir dil benimsenmeli ve mutlaka eskimi\u015f dahi olsa hukuki terimler kullan\u0131lmaktan vazge\u00e7ilmemeli, hukuki birikimlerden kopu\u015f ya\u015fanmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
3. T\u00fcrkiye z\u0131t kutuplar\u0131 bir arada bar\u0131nd\u0131ran, etnik k\u00f6ken olarak pek \u00e7ok farkl\u0131 \u0131rktan mensubun oldu\u011fu bir merkez ve T\u00fcrk Devletidir. Tarih boyunca hi\u00e7bir imparatorlu\u011fumuz, hi\u00e7bir devletimiz bunu tart\u0131\u015fmaya a\u00e7mam\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fer ki anayasal vatanda\u015fl\u0131k tan\u0131m\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lacaksa taviz vermeden zenginle\u015ftirmenin yollar\u0131 aranabilir: \u201cT\u00fcrk Devletine vatanda\u015fl\u0131k ba\u011f\u0131 ile ba\u011fl\u0131 olan t\u00fcm etnik gruplar anayasan\u0131n gere\u011fi olarak ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k g\u00f6zetilmeksizin, e\u015fit bir bi\u00e7imde T\u00fcrk Devleti\u2019nin vatanda\u015f\u0131d\u0131r.\u201d vb.<\/p>\n
4. Demokratik bir anayasa istiyorsak \u00f6ncelikle bir dizi kanunda de\u011fi\u015fiklik yapmam\u0131z \u015fartt\u0131r. Bu de\u011fi\u015fikliklere se\u00e7im kanunundan ba\u015flanabilir. \u00d6rne\u011fin se\u00e7im baraj\u0131 %5 veya %3\u2019e d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmelidir. Siyasi Partiler Kanunu de\u011fi\u015ftirilmelidir. Sivil toplum kurulu\u015flar\u0131na y\u00f6nelik yasal d\u00fczenlemeler yap\u0131lmal\u0131, sivil toplum akt\u00f6rleri \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na de\u011fil ihdas edilecek ayr\u0131 bir kuruma ba\u011fl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca anayasada baz\u0131 vesayet kurumlar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 elzemdir veya anayasada an\u0131lmas\u0131 gereksizdir. Ancak baz\u0131 denetim kurumlar\u0131n\u0131n -AYM gibi- yap\u0131s\u0131 demokratikle\u015ftirilerek ve ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131larak, vesayet kurumu olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lacak de\u011fi\u015fikliklerle korunmas\u0131 gerekti\u011fi kanaatindeyim.<\/p>\n
5. Anayasa yap\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda uzla\u015fmac\u0131 bir dil benimsemek, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri -marjinal olsalar dahi- dinleyip \u00e7al\u0131\u015fmalara dahil etmek belki de bu s\u00fcrecin en \u00f6nemli hususudur. Ne de olsa \u201cbarika-i hakikat m\u00fcsademe-i efk\u00e2rdan do\u011far.\u201d<\/p>\n
Bu birka\u00e7 \u00f6neri daha da art\u0131r\u0131labilir ancak bu \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in bu \u00f6zet mahiyetteki \u00f6nerilerin yeterli olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyim.<\/p>\n
D\u00fcnyan\u0131n vicdan\u0131 olan ve iyilik medeniyetinin, insanl\u0131k ittifak\u0131n\u0131n kurucusu olmaya en \u00f6nemli aday olan g\u00fczel vatan\u0131m\u0131z\u0131n vatanda\u015flar\u0131na m\u00fcreffeh, temiz, sa\u011fl\u0131kl\u0131, huzurlu bir ya\u015fam sunabilece\u011fi bir d\u00fczenin kurulmas\u0131 ad\u0131na iyi bir anayasaya kavu\u015fabilmesi dile\u011fiyle. \u00d6yleyse tekrardan belirtelim:<\/p>\n
\u201cG\u00fc\u00e7l\u00fc D\u00fc\u015f\u00fcnce, Y\u00fcksek \u0130\u015fler, Y\u00fcce Giri\u015fimler, Sa\u011fl\u0131kl\u0131 Hayvanc\u0131l\u0131k, En \u0130yi Tar\u0131m, Kaliteli Kuma\u015f, Temiz Vicdan, Yeni Fikirler, Mekanik Ba\u015far\u0131, M\u00fcreffeh Millet!\u201d<\/p>\n
Haldun Bar\u0131\u015f<\/p>\n
Haziran 2025<\/p>\n
\u200bAnayasalar, bireylerin devlet te\u015fkilat\u0131 alt\u0131nda bir arada ya\u015fama iradelerinin somutla\u015fm\u0131\u015f hali ve devlet te\u015fkilat\u0131n\u0131n \u015fekillendirildi\u011fi temel yasalard\u0131r.<\/p>\n
Bu temel uzla\u015f\u0131 metinleri arka plan\u0131nda tarihsel dinamikler ta\u015f\u0131r. Rasyonel ve rasyonel olmayan unsurlar\u0131 bir arada bulundurur.<\/p>\n
T\u00fcrkiye gibi derin bir tarihsel birikime ve devlet gelene\u011fine sahip ve demokrasi ser\u00fcveni 100 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir \u00fclke i\u00e7in anayasa yap\u0131m\u0131 nispeten kolay nispeten ise zordur. Kolayd\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7er\u00e7eveler, neyin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi az \u00e7ok bellidir. Zordur \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye, modernle\u015fme s\u00fcrecinden bu yana toplumsal konsensusu pek \u00e7ok konuda sa\u011flayabilmi\u015f bir \u00fclke de\u011fildir. Bu tez tart\u0131\u015f\u0131labilir ama yads\u0131namaz olan T\u00fcrkiye\u2019nin yeni anayasaya olan ihtiyac\u0131d\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin anayasa ihtiyac\u0131n\u0131n elzem olmas\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan birka\u00e7 ehem sebep vard\u0131r. Her \u015feyden evvel, T\u00fcrkiye yap\u0131lan pek \u00e7ok de\u011fi\u015fikli\u011fe ra\u011fmen halen darbe d\u00f6neminin anayasas\u0131 ile y\u00f6netilmektedir. Bunun anlam\u0131 darbe ruhunun ve getirdiklerinin bir \u015fekilde etkisinin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc veya dirilmek i\u00e7in kenarda bekledi\u011fidir. Bir di\u011fer sebep ise mer\u2019i anayasan\u0131n farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan demokratik olmayan, \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmeyen, toplumun benimseyemedi\u011fi, kurumsal k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczle de uyu\u015fmayan maddeleri ihtiva etmesidir. \u015e\u00f6yle ki:<\/p>\n
\u0130lk olarak bu anayasa darbe d\u00f6neminde haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve tart\u0131\u015fmal\u0131 bir halk oylamas\u0131 ile kabul edilmi\u015ftir. 1982 Anayasas\u0131n\u0131n halk oylamas\u0131 s\u0131ras\u0131nda mavi-beyaz pusulalar ve \u015feffaf zarflar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca d\u00f6nemin atmosferi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde ele\u015ftiri yapman\u0131n ve \u00f6zg\u00fcr tart\u0131\u015fma ortam\u0131n\u0131n pek m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131 izahtan varestedir. Dolay\u0131s\u0131yla bir oyda\u015fmadan ve halk\u0131n yap\u0131m s\u00fcrecine temas\u0131ndan s\u00f6z edilemez.<\/p>\n
\u0130kinci olarak 1982 Anayasas\u0131 g\u00fcvenlik\u00e7i ve devlet\u00e7i bir refleksle kaleme al\u0131nm\u0131\u015f ve vesayet kurumlar\u0131 ihdas edilmi\u015ftir. Y\u00d6K, RT\u00dcK, Anayasa Mahkemesi, YA\u015e, MGK bunun somut \u00f6rne\u011fidir. S\u00fcrekli kriz \u00fcreten 1982 Anayasas\u0131 pek \u00e7ok a\u00e7\u0131dan demokratik, hukuken s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir, modern, h\u0131zl\u0131, etkin bir devlet te\u015fkilat\u0131 kurabilmi\u015f bir anayasa de\u011fildir. Ayr\u0131ca ilerleyen y\u0131llarda anayasaya eklenerek \u201cspor tahkim kurulunun\u201d dahi d\u00fczenlenmi\u015f olmas\u0131 anla\u015f\u0131labilir de\u011fildir. Di\u011fer yandan se\u00e7im kanunu gibi bir dizi kanunun da anayasa ile benzer bask\u0131c\u0131, vesayet\u00e7i ruhu ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmek gerekir.<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak 1982 Anayasas\u0131n\u0131n ruhsal, metinsel, dilsel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc bozulmu\u015ftur. Metnin ba\u015f\u0131ndaki dil ile yeni eklenen ifadeler aras\u0131nda fark basit\u00e7e anla\u015f\u0131labilir ve uyumsuzdur. De\u011fi\u015fen sistemde yer almayan makamlar\u0131n h\u00e2l\u00e2 an\u0131l\u0131yor olmas\u0131ndan tutun da anla\u015f\u0131lmas\u0131 zor c\u00fcmlelere kadar verilebilecek pek \u00e7ok \u00f6rnek bizlere g\u00f6stermektedir ki anayasan\u0131n dilsel y\u00f6n\u00fc zay\u0131ft\u0131r. \u00d6te yandan anayasan\u0131n ruhu da zay\u0131ft\u0131r. As\u0131rlarca merhametin, iyili\u011fin, adaletin \u00f6nc\u00fcs\u00fc olan medeniyetimize at\u0131f yapan, tarihsel ba\u011flar\u0131m\u0131z\u0131 kuran ve bunu koruyan, insan onuruna de\u011finilen bir anayasa \u015fartt\u0131r.<\/p>\n
D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak ise 2017 de\u011fi\u015fikli\u011finden sonra ge\u00e7i\u015f yap\u0131lan yeni sistemin eksiklikleri aradan ge\u00e7en 9 y\u0131lda belirginle\u015fmi\u015f, baz\u0131 kriz tehditleri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yine \u00f6zetle birka\u00e7 somut \u00f6rnek vermek gerekirse AYM-Yarg\u0131tay krizi, yarg\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 endi\u015feleri, Bakanl\u0131klar\u0131n ve Ba\u015fkanl\u0131klar\u0131n yetkileri, CB kararnamelerinin kapsam\u0131\/yetkisi gibi \u00f6rnekler verilebilir.<\/p>\n
Burada listeyi uzatmak ve uzun uzad\u0131ya anayasan\u0131n sorunlar\u0131ndan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak s\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131n\u0131z metinlerde bu hususlar uzun uzad\u0131ya a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015f, anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Anayasa \u00fczerine okumalar\u0131m ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m neticesinde en \u00f6nemli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm birka\u00e7 \u00f6neriye de\u011finerek yaz\u0131ma son vermek istiyorum:<\/p>\n
1. Yeni Anayasa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in olu\u015fturulan komisyonun alt\u0131nda onlarca \u00e7al\u0131\u015fma grubu kurgulanmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u00f6\u011frenci kul\u00fcpleri, barolar, stajyer avukatlar, online \u00e7al\u0131\u015fma gruplar\u0131, \u0130leti\u015fim Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kurulacak bir platformdan al\u0131nan \u00f6neriler ve gerekti\u011fi takdirde mahallelerde dahi kurulacak \u00e7ad\u0131rlarda anayasan\u0131n \u00f6neminin anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ekipler, kamu spotlar\u0131\u2026 Toplumun her kesimi bu s\u00fcrece dahil olmal\u0131d\u0131r. Hem\u015fehri dernekleri, cami dernekleri, insan haklar\u0131 dernekleri, mahalle dernekleri, sendikalar, \u00fcniversite kul\u00fcpleri ve hatta liseler\u2026 Halk, yeni anayasay\u0131 anlamal\u0131, i\u00e7inde bulundu\u011funu, kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissetmelidir. Elbette anayasa teknik bir i\u015ftir ama anayasay\u0131 ve bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 anlatmak \u00f6nemlidir. Anayasa yaz\u0131m s\u00fcreci de \u015feffaf bir bi\u00e7imde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. H\u00fclasa, anayasa \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131l\u0131m\u0131n %60\u2019\u0131n \u00fczerine ge\u00e7mesi \u015fartt\u0131r.<\/p>\n
2. Yeni Anayasada insan hak ver h\u00fcrriyetlerinin yan\u0131 s\u0131ra muhakkak \u201cinsan onuruna\u201d at\u0131f yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece onlarca A\u0130HM karar\u0131n\u0131n birikimi do\u011frudan mahkemelerimizi ba\u011flar hale gelir. \u00d6zg\u00fcrl\u00fcklerin, yasaklar\u0131n kapsamlar\u0131 dahi tek bir madde ve ifade ile \u00e7izilmi\u015f ve korunmu\u015f olur. (Bu konuda Levent G\u00f6nen\u00e7 Hoca\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olduk\u00e7a muteberdir: Prof. Dr. Levent G\u00f6nen\u00e7, \u00c7a\u011fda\u015f Bir Anayasan\u0131n Temelleri-I \u0130nsan Onuru, TEPAV, 2023)<\/p>\n
Di\u011fer yandan, anayasa metni yaz\u0131ld\u0131ktan sonra muhakkak alan\u0131nda uzman dil bilimcilere inceletilmelidir. Sarih, edebi, ahenkli ve incelikli bir dil benimsenmeli ve mutlaka eskimi\u015f dahi olsa hukuki terimler kullan\u0131lmaktan vazge\u00e7ilmemeli, hukuki birikimlerden kopu\u015f ya\u015fanmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
3. T\u00fcrkiye z\u0131t kutuplar\u0131 bir arada bar\u0131nd\u0131ran, etnik k\u00f6ken olarak pek \u00e7ok farkl\u0131 \u0131rktan mensubun oldu\u011fu bir merkez ve T\u00fcrk Devletidir. Tarih boyunca hi\u00e7bir imparatorlu\u011fumuz, hi\u00e7bir devletimiz bunu tart\u0131\u015fmaya a\u00e7mam\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fer ki anayasal vatanda\u015fl\u0131k tan\u0131m\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lacaksa taviz vermeden zenginle\u015ftirmenin yollar\u0131 aranabilir: \u201cT\u00fcrk Devletine vatanda\u015fl\u0131k ba\u011f\u0131 ile ba\u011fl\u0131 olan t\u00fcm etnik gruplar anayasan\u0131n gere\u011fi olarak ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k g\u00f6zetilmeksizin, e\u015fit bir bi\u00e7imde T\u00fcrk Devleti\u2019nin vatanda\u015f\u0131d\u0131r.\u201d vb.<\/p>\n
4. Demokratik bir anayasa istiyorsak \u00f6ncelikle bir dizi kanunda de\u011fi\u015fiklik yapmam\u0131z \u015fartt\u0131r. Bu de\u011fi\u015fikliklere se\u00e7im kanunundan ba\u015flanabilir. \u00d6rne\u011fin se\u00e7im baraj\u0131 %5 veya %3\u2019e d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmelidir. Siyasi Partiler Kanunu de\u011fi\u015ftirilmelidir. Sivil toplum kurulu\u015flar\u0131na y\u00f6nelik yasal d\u00fczenlemeler yap\u0131lmal\u0131, sivil toplum akt\u00f6rleri \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na de\u011fil ihdas edilecek ayr\u0131 bir kuruma ba\u011fl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca anayasada baz\u0131 vesayet kurumlar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 elzemdir veya anayasada an\u0131lmas\u0131 gereksizdir. Ancak baz\u0131 denetim kurumlar\u0131n\u0131n -AYM gibi- yap\u0131s\u0131 demokratikle\u015ftirilerek ve ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131larak, vesayet kurumu olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lacak de\u011fi\u015fikliklerle korunmas\u0131 gerekti\u011fi kanaatindeyim.<\/p>\n
5. Anayasa yap\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda uzla\u015fmac\u0131 bir dil benimsemek, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri -marjinal olsalar dahi- dinleyip \u00e7al\u0131\u015fmalara dahil etmek belki de bu s\u00fcrecin en \u00f6nemli hususudur. Ne de olsa \u201cbarika-i hakikat m\u00fcsademe-i efk\u00e2rdan do\u011far.\u201d<\/p>\n
Bu birka\u00e7 \u00f6neri daha da art\u0131r\u0131labilir ancak bu \u00e7al\u0131\u015fma i\u00e7in bu \u00f6zet mahiyetteki \u00f6nerilerin yeterli olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyim.<\/p>\n
D\u00fcnyan\u0131n vicdan\u0131 olan ve iyilik medeniyetinin, insanl\u0131k ittifak\u0131n\u0131n kurucusu olmaya en \u00f6nemli aday olan g\u00fczel vatan\u0131m\u0131z\u0131n vatanda\u015flar\u0131na m\u00fcreffeh, temiz, sa\u011fl\u0131kl\u0131, huzurlu bir ya\u015fam sunabilece\u011fi bir d\u00fczenin kurulmas\u0131 ad\u0131na iyi bir anayasaya kavu\u015fabilmesi dile\u011fiyle. \u00d6yleyse tekrardan belirtelim:<\/p>\n
\u201cG\u00fc\u00e7l\u00fc D\u00fc\u015f\u00fcnce, Y\u00fcksek \u0130\u015fler, Y\u00fcce Giri\u015fimler, Sa\u011fl\u0131kl\u0131 Hayvanc\u0131l\u0131k, En \u0130yi Tar\u0131m, Kaliteli Kuma\u015f, Temiz Vicdan, Yeni Fikirler, Mekanik Ba\u015far\u0131, M\u00fcreffeh Millet!\u201d<\/p>\n
Haldun Bar\u0131\u015f<\/p>\n
Haziran 2025\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Anayasalar, bireylerin devlet te\u015fkilat\u0131 alt\u0131nda bir arada ya\u015fama iradelerinin somutla\u015fm\u0131\u015f hali ve devlet te\u015fkilat\u0131n\u0131n \u015fekillendirildi\u011fi temel yasalard\u0131r. Bu temel uzla\u015f\u0131 metinleri arka plan\u0131nda tarihsel dinamikler ta\u015f\u0131r. Rasyonel ve rasyonel olmayan unsurlar\u0131 bir arada bulundurur. T\u00fcrkiye gibi derin bir tarihsel birikime ve devlet gelene\u011fine sahip ve demokrasi ser\u00fcveni 100 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir \u00fclke i\u00e7in anayasa yap\u0131m\u0131 nispeten kolay nispeten ise zordur. Kolayd\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7er\u00e7eveler, neyin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi az \u00e7ok bellidir. Zordur \u00e7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye, modernle\u015fme s\u00fcrecinden bu yana toplumsal konsensusu pek \u00e7ok konuda sa\u011flayabilmi\u015f bir \u00fclke de\u011fildir. Bu tez tart\u0131\u015f\u0131labilir ama yads\u0131namaz olan T\u00fcrkiye\u2019nin yeni anayasaya olan ihtiyac\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin anayasa ihtiyac\u0131n\u0131n elzem olmas\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan birka\u00e7 ehem sebep vard\u0131r. Her \u015feyden evvel, T\u00fcrkiye yap\u0131lan pek \u00e7ok de\u011fi\u015fikli\u011fe ra\u011fmen halen darbe d\u00f6neminin anayasas\u0131 ile y\u00f6netilmektedir. Bunun anlam\u0131 darbe ruhunun ve getirdiklerinin bir \u015fekilde etkisinin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc veya dirilmek i\u00e7in kenarda bekledi\u011fidir. Bir di\u011fer sebep ise mer\u2019i anayasan\u0131n farkl\u0131 a\u00e7\u0131lardan demokratik olmayan, \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmeyen, toplumun benimseyemedi\u011fi, kurumsal k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczle de uyu\u015fmayan maddeleri ihtiva etmesidir. \u015e\u00f6yle ki: \u0130lk olarak bu anayasa darbe d\u00f6neminde haz\u0131rlanm\u0131\u015f ve tart\u0131\u015fmal\u0131 bir halk oylamas\u0131 ile kabul edilmi\u015ftir. 1982 Anayasas\u0131n\u0131n halk oylamas\u0131 s\u0131ras\u0131nda mavi-beyaz pusulalar ve \u015feffaf zarflar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca d\u00f6nemin atmosferi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde ele\u015ftiri yapman\u0131n ve \u00f6zg\u00fcr tart\u0131\u015fma ortam\u0131n\u0131n pek m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131 …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-130752","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n