1. Giri\u015f<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de aile hukukuna ili\u015fkin uygulamalarda, kad\u0131nlar\u0131n evlilikle birlikte erkek e\u015fin n\u00fcfus k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne \u201cta\u015f\u0131nmas\u0131\u201d ve bo\u015fanma sonras\u0131 babas\u0131n\u0131n k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne \u201ciade edilmesi\u201d uygulamas\u0131, hukuki ve anayasal y\u00f6nden ciddi tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu uygulama, yaln\u0131zca teknik bir n\u00fcfus i\u015flemi olman\u0131n \u00f6tesinde, kad\u0131n kimli\u011finin erkek fig\u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak \u015fekillendi\u011fi ataerkil bir sistemin yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi\u2019ne bireysel ba\u015fvuru yoluyla ta\u015f\u0131nan bu uygulaman\u0131n, Anayasa\u2019n\u0131n e\u015fitlik, \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi ve ki\u015filik haklar\u0131 ilkelerine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 ile yeniden de\u011ferlendirilmesi g\u00fcndemdedir. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, s\u00f6z konusu uygulaman\u0131n normatif temelini, i\u00e7tihatlar\u0131 ve uluslararas\u0131 hukukla olan uyumunu detayl\u0131 bi\u00e7imde inceleyerek, hukuki \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri sunmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n
2.1. Kad\u0131n\u0131n Soyad\u0131 Hakk\u0131nda Anayasa Mahkemesi Karar\u0131<\/p>\n
T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 187. maddesi, evlenen kad\u0131n\u0131n kocas\u0131n\u0131n soyad\u0131n\u0131 almas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmaktayd\u0131. Ancak Anayasa Mahkemesi, 22 \u015eubat 2023 tarihinde verdi\u011fi E.2022\/155, K.2023\/38 say\u0131l\u0131 kararla bu h\u00fckm\u00fc Anayasa\u2019n\u0131n e\u015fitlik ilkesine ayk\u0131r\u0131 bularak iptal etti. Karar, 28 Nisan 2023 tarihli Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mland\u0131 ve 9 ayl\u0131k bir s\u00fcre sonunda, 28 Ocak 2024\u2019te y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi.<\/p>\n
Bu iptal karar\u0131yla birlikte, evlenen kad\u0131n\u0131n kocas\u0131n\u0131n soyad\u0131n\u0131 almas\u0131 zorunlulu\u011fu ortadan kalkt\u0131. Ancak, yasama organ\u0131 bu s\u00fcre zarf\u0131nda yeni bir d\u00fczenleme yapmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, uygulamada belirsizlikler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Baz\u0131 n\u00fcfus m\u00fcd\u00fcrl\u00fckleri ve evlendirme memurluklar\u0131, eski uygulamay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrerek kad\u0131nlar\u0131 kocalar\u0131n\u0131n soyad\u0131n\u0131 almaya zorlamaya devam etti. <\/p>\n
2.2. N\u00fcfus K\u00fct\u00fc\u011f\u00fc Uygulamalar\u0131 ve Kad\u0131n\u0131n K\u00fct\u00fck Kayd\u0131<\/p>\n
N\u00fcfus Hizmetleri Kanunu\u2019nun 25. maddesi, evlenmekle T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanan kad\u0131n\u0131n kocas\u0131n\u0131n hanesine tescil edilece\u011fini d\u00fczenlemektedir. Ayr\u0131ca, evlili\u011fin sona ermesi halinde kad\u0131n\u0131n kayd\u0131n\u0131n, evlenmeden \u00f6nce kay\u0131tl\u0131 bulundu\u011fu haneye ta\u015f\u0131naca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. <\/p>\n
Bu d\u00fczenleme, kad\u0131n\u0131n evlilikle birlikte kocas\u0131n\u0131n k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne ge\u00e7mesini ve bo\u015fanma halinde babas\u0131n\u0131n k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne d\u00f6nmesini \u00f6ng\u00f6rmektedir. Ancak, bu uygulama kad\u0131n\u0131n bireysel kimli\u011finin erkek fig\u00fcr\u00fc \u00fczerinden tan\u0131mlanmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Anayasa Mahkemesi\u2019nin TMK m. 187\u2019yi iptal etmesiyle birlikte, bu t\u00fcr uygulamalar\u0131n da g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi gerekmektedir. <\/p>\n
2.3. Mevzuat\u0131n G\u00fcncellenme \u0130htiyac\u0131<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi\u2019nin iptal karar\u0131 sonras\u0131nda, ilgili mevzuat\u0131n g\u00fcncellenmesi ve uygulamadaki belirsizliklerin giderilmesi \u00f6nem arz etmektedir. Kad\u0131n\u0131n soyad\u0131 ve k\u00fct\u00fck kayd\u0131 konular\u0131nda, bireysel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri esas alan, e\u015fitlik ilkesine uygun d\u00fczenlemelerin yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
Bu analiz, kad\u0131n\u0131n soyad\u0131 ve k\u00fct\u00fck kayd\u0131 konular\u0131ndaki mevzuat de\u011fi\u015fikliklerini ve uygulamadaki sorunlar\u0131 kapsaml\u0131 bir \u015fekilde ele almaktad\u0131r. G\u00fcncel hukuki geli\u015fmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, kad\u0131n\u0131n bireysel haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 ve e\u015fitlik ilkesinin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in mevzuat\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesi gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
3. Anayasal \u00c7er\u00e7eve ve E\u015fitlik \u0130lkesi<\/p>\n
Anayasa\u2019n\u0131n 10. maddesi, herkesin kanun \u00f6n\u00fcnde e\u015fit oldu\u011funu ve kad\u0131n-erkek e\u015fitli\u011finin devlet taraf\u0131ndan sa\u011flanaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Ancak mevcut uygulama, kad\u0131n\u0131n kimli\u011finin s\u00fcrekli bir erkek fig\u00fcr\u00fcne ba\u011flanmas\u0131 suretiyle e\u015fitlik ilkesini ihlal etmektedir.<\/p>\n
Anayasa\u2019n\u0131n 20. maddesi kapsam\u0131nda ise ki\u015fisel veri niteli\u011finde olan n\u00fcfus bilgileri, ki\u015finin \u00f6zel hayat\u0131 ve kimli\u011fiyle do\u011frudan ilgilidir. Kad\u0131n\u0131n hangi k\u00fct\u00fc\u011fe ba\u011fl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131n kamu g\u00fcc\u00fc taraf\u0131ndan belirlenmesi, bu haklara m\u00fcdahale te\u015fkil etmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin ki\u015fisel verilerin korunmas\u0131na ili\u015fkin 2014\/74 karar say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131nda da bu t\u00fcr uygulamalar\u0131n bireyin ki\u015filik haklar\u0131na m\u00fcdahale niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
4. Yarg\u0131tay ve Anayasa Mahkemesi \u0130\u00e7tihatlar\u0131<\/p>\n
Yarg\u0131tay kararlar\u0131nda kad\u0131nlar\u0131n soyad\u0131 ve k\u00fct\u00fck bilgileri konular\u0131na do\u011frudan az say\u0131da at\u0131f yap\u0131lmakla birlikte, ki\u015filik haklar\u0131, \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi ve bireyin iradesine dayal\u0131 olarak kimlik bilgileri \u00fczerindeki tasarruf hakk\u0131 s\u0131k\u00e7a vurgulanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Yarg\u0131tay 18. Hukuk Dairesi\u2019nin 2005\/9370 E. ve 2005\/9641 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda bireyin n\u00fcfus kay\u0131tlar\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikler i\u00e7in a\u00e7\u0131k r\u0131zas\u0131n\u0131n esas oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi\u2019nin 2013\/2187 ba\u015fvuru numaral\u0131 karar\u0131, kad\u0131n\u0131n evlendikten sonra yaln\u0131zca e\u015finin soyad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n zorunlu tutulmas\u0131n\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 10. ve 17. maddelerine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu h\u00fckme ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu karar, n\u00fcfus kay\u0131tlar\u0131n\u0131n birey iradesi d\u0131\u015f\u0131nda \u015fekillendirilmesini de ele\u015ftirmekte ve \u201cki\u015filik haklar\u0131\u201dna vurgu yapmaktad\u0131r.<\/p>\n
2021 tarihli bir ba\u015fka AYM karar\u0131nda (B. No: 2021\/11090), bireyin k\u00fct\u00fck bilgilerinin de\u011fi\u015fmesi \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirilmi\u015f ve kamu otoritesinin bu bilgileri r\u0131za olmaks\u0131z\u0131n de\u011fi\u015ftirmesinin Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
5. Uluslararas\u0131 Hukuk ve S\u00f6zle\u015fmeler<\/p>\n
Kad\u0131na Kar\u015f\u0131 Her T\u00fcrl\u00fc Ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00d6nlenmesi S\u00f6zle\u015fmesi (CEDAW), kad\u0131n\u0131n evlilikle birlikte kimli\u011fini kaybetmesine neden olacak her t\u00fcrl\u00fc idari uygulaman\u0131n yasaklanmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lar. T\u00fcrkiye bu s\u00f6zle\u015fmeye taraft\u0131r ve i\u00e7 hukukta do\u011frudan uygulanabilir niteliktedir.<\/p>\n
CEDAW\u2019\u0131n 16. maddesi aile i\u00e7indeki e\u015fitli\u011fi d\u00fczenlerken, evlilikle birlikte yaln\u0131zca kad\u0131n\u0131n kimli\u011finin (soyad\u0131, k\u00fct\u00fck) de\u011fi\u015fmesini a\u00e7\u0131k\u00e7a ayr\u0131mc\u0131l\u0131k olarak nitelemi\u015ftir. Ayr\u0131ca A\u0130HM\u2019in \u00dcnal Tekeli v. T\u00fcrkiye karar\u0131nda kad\u0131n\u0131n tek ba\u015f\u0131na kendi soyad\u0131n\u0131 kullanamamas\u0131 ihlal olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n
6. Toplumsal Cinsiyet Perspektifi<\/p>\n
Kad\u0131n\u0131n evlilik sonras\u0131 erkek e\u015fin k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne \u201cge\u00e7irilmesi\u201d ve bo\u015fanma sonras\u0131 \u201cbaba k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne iadesi\u201d, kad\u0131n\u0131n hukuki kimli\u011finin ba\u011f\u0131ms\u0131z bir birey olarak de\u011fil, bir erkek fig\u00fcr\u00fc \u00fczerinden tan\u0131mlanmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu durum, ataerkil sistemin kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
K\u00fct\u00fck sistemi, kad\u0131n\u0131 \u201caidiyet nesnesi\u201d haline getirmekte, bir erkekten di\u011ferine \u201caktar\u0131labilir\u201d bir konumda tan\u0131mlamaktad\u0131r. Toplumsal cinsiyet e\u015fitli\u011fi ilkesiyle ba\u011fda\u015fmayan bu sistemin devam\u0131, sadece hukuki de\u011fil, ayn\u0131 zamanda sosyolojik bir sorundur.<\/p>\n
7. Hukuki ve Normatif \u00d6neriler<\/p>\n
\u2022 N\u00fcfus Hizmetleri Kanunu\u2019nda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131larak evlilikle k\u00fct\u00fck de\u011fi\u015fikli\u011fi zorunlulu\u011fu kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u2022 Kad\u0131nlar evlendiklerinde kendi k\u00fct\u00fcklerinde kalabilmeli; \u00e7ocuklar\u0131n k\u00fct\u00fckleri de ebeveynlerin r\u0131zas\u0131yla ve e\u015fit temsille belirlenmelidir.<\/p>\n
\u2022 K\u00fct\u00fck bilgilerinin de\u011fi\u015ftirilmesi yaln\u0131zca a\u00e7\u0131k r\u0131za ile yap\u0131labilmelidir.<\/p>\n
\u2022 Kad\u0131n\u0131n k\u00fct\u00fc\u011fe ve soyad\u0131na ili\u015fkin i\u015flemleri, birey olarak kendi iradesiyle belirleme hakk\u0131 anayasal g\u00fcvenceye al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
8. Sonu\u00e7<\/p>\n
K\u00fct\u00fck uygulamalar\u0131, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Anayasas\u0131\u2019n\u0131n e\u015fitlik (m. 10), ki\u015fi dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 (m. 17), \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi (m. 20) h\u00fck\u00fcmleri ile \u00e7eli\u015fmektedir. Kad\u0131n\u0131n k\u00fct\u00fck ve soyad\u0131 \u00fczerinden tan\u0131mlanmas\u0131, hem ulusal hem de uluslararas\u0131 hukuk belgeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayr\u0131mc\u0131l\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Bu uygulaman\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, kad\u0131n\u0131n hukuk \u00f6n\u00fcnde birey olarak tan\u0131nmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan elzemdir. Anayasa Mahkemesi ve Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131 ile uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmeler bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirildi\u011finde, bu uygulaman\u0131n iptali y\u00f6n\u00fcnde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir hukuki gerek\u00e7e olu\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u200b1. Giri\u015f<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de aile hukukuna ili\u015fkin uygulamalarda, kad\u0131nlar\u0131n evlilikle birlikte erkek e\u015fin n\u00fcfus k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne \u201cta\u015f\u0131nmas\u0131\u201d ve bo\u015fanma sonras\u0131 babas\u0131n\u0131n k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne \u201ciade edilmesi\u201d uygulamas\u0131, hukuki ve anayasal y\u00f6nden ciddi tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu uygulama, yaln\u0131zca teknik bir n\u00fcfus i\u015flemi olman\u0131n \u00f6tesinde, kad\u0131n kimli\u011finin erkek fig\u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak \u015fekillendi\u011fi ataerkil bir sistemin yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi\u2019ne bireysel ba\u015fvuru yoluyla ta\u015f\u0131nan bu uygulaman\u0131n, Anayasa\u2019n\u0131n e\u015fitlik, \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi ve ki\u015filik haklar\u0131 ilkelerine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 ile yeniden de\u011ferlendirilmesi g\u00fcndemdedir. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, s\u00f6z konusu uygulaman\u0131n normatif temelini, i\u00e7tihatlar\u0131 ve uluslararas\u0131 hukukla olan uyumunu detayl\u0131 bi\u00e7imde inceleyerek, hukuki \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri sunmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n
2.1. Kad\u0131n\u0131n Soyad\u0131 Hakk\u0131nda Anayasa Mahkemesi Karar\u0131<\/p>\n
T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 187. maddesi, evlenen kad\u0131n\u0131n kocas\u0131n\u0131n soyad\u0131n\u0131 almas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmaktayd\u0131. Ancak Anayasa Mahkemesi, 22 \u015eubat 2023 tarihinde verdi\u011fi E.2022\/155, K.2023\/38 say\u0131l\u0131 kararla bu h\u00fckm\u00fc Anayasa\u2019n\u0131n e\u015fitlik ilkesine ayk\u0131r\u0131 bularak iptal etti. Karar, 28 Nisan 2023 tarihli Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mland\u0131 ve 9 ayl\u0131k bir s\u00fcre sonunda, 28 Ocak 2024\u2019te y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi.<\/p>\n
Bu iptal karar\u0131yla birlikte, evlenen kad\u0131n\u0131n kocas\u0131n\u0131n soyad\u0131n\u0131 almas\u0131 zorunlulu\u011fu ortadan kalkt\u0131. Ancak, yasama organ\u0131 bu s\u00fcre zarf\u0131nda yeni bir d\u00fczenleme yapmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, uygulamada belirsizlikler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Baz\u0131 n\u00fcfus m\u00fcd\u00fcrl\u00fckleri ve evlendirme memurluklar\u0131, eski uygulamay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrerek kad\u0131nlar\u0131 kocalar\u0131n\u0131n soyad\u0131n\u0131 almaya zorlamaya devam etti. <\/p>\n
2.2. N\u00fcfus K\u00fct\u00fc\u011f\u00fc Uygulamalar\u0131 ve Kad\u0131n\u0131n K\u00fct\u00fck Kayd\u0131<\/p>\n
N\u00fcfus Hizmetleri Kanunu\u2019nun 25. maddesi, evlenmekle T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanan kad\u0131n\u0131n kocas\u0131n\u0131n hanesine tescil edilece\u011fini d\u00fczenlemektedir. Ayr\u0131ca, evlili\u011fin sona ermesi halinde kad\u0131n\u0131n kayd\u0131n\u0131n, evlenmeden \u00f6nce kay\u0131tl\u0131 bulundu\u011fu haneye ta\u015f\u0131naca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. <\/p>\n
Bu d\u00fczenleme, kad\u0131n\u0131n evlilikle birlikte kocas\u0131n\u0131n k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne ge\u00e7mesini ve bo\u015fanma halinde babas\u0131n\u0131n k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne d\u00f6nmesini \u00f6ng\u00f6rmektedir. Ancak, bu uygulama kad\u0131n\u0131n bireysel kimli\u011finin erkek fig\u00fcr\u00fc \u00fczerinden tan\u0131mlanmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Anayasa Mahkemesi\u2019nin TMK m. 187\u2019yi iptal etmesiyle birlikte, bu t\u00fcr uygulamalar\u0131n da g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi gerekmektedir. <\/p>\n
2.3. Mevzuat\u0131n G\u00fcncellenme \u0130htiyac\u0131<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi\u2019nin iptal karar\u0131 sonras\u0131nda, ilgili mevzuat\u0131n g\u00fcncellenmesi ve uygulamadaki belirsizliklerin giderilmesi \u00f6nem arz etmektedir. Kad\u0131n\u0131n soyad\u0131 ve k\u00fct\u00fck kayd\u0131 konular\u0131nda, bireysel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri esas alan, e\u015fitlik ilkesine uygun d\u00fczenlemelerin yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
Bu analiz, kad\u0131n\u0131n soyad\u0131 ve k\u00fct\u00fck kayd\u0131 konular\u0131ndaki mevzuat de\u011fi\u015fikliklerini ve uygulamadaki sorunlar\u0131 kapsaml\u0131 bir \u015fekilde ele almaktad\u0131r. G\u00fcncel hukuki geli\u015fmeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, kad\u0131n\u0131n bireysel haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 ve e\u015fitlik ilkesinin sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in mevzuat\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesi gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
3. Anayasal \u00c7er\u00e7eve ve E\u015fitlik \u0130lkesi<\/p>\n
Anayasa\u2019n\u0131n 10. maddesi, herkesin kanun \u00f6n\u00fcnde e\u015fit oldu\u011funu ve kad\u0131n-erkek e\u015fitli\u011finin devlet taraf\u0131ndan sa\u011flanaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir. Ancak mevcut uygulama, kad\u0131n\u0131n kimli\u011finin s\u00fcrekli bir erkek fig\u00fcr\u00fcne ba\u011flanmas\u0131 suretiyle e\u015fitlik ilkesini ihlal etmektedir.<\/p>\n
Anayasa\u2019n\u0131n 20. maddesi kapsam\u0131nda ise ki\u015fisel veri niteli\u011finde olan n\u00fcfus bilgileri, ki\u015finin \u00f6zel hayat\u0131 ve kimli\u011fiyle do\u011frudan ilgilidir. Kad\u0131n\u0131n hangi k\u00fct\u00fc\u011fe ba\u011fl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131n kamu g\u00fcc\u00fc taraf\u0131ndan belirlenmesi, bu haklara m\u00fcdahale te\u015fkil etmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin ki\u015fisel verilerin korunmas\u0131na ili\u015fkin 2014\/74 karar say\u0131l\u0131 i\u00e7tihad\u0131nda da bu t\u00fcr uygulamalar\u0131n bireyin ki\u015filik haklar\u0131na m\u00fcdahale niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
4. Yarg\u0131tay ve Anayasa Mahkemesi \u0130\u00e7tihatlar\u0131<\/p>\n
Yarg\u0131tay kararlar\u0131nda kad\u0131nlar\u0131n soyad\u0131 ve k\u00fct\u00fck bilgileri konular\u0131na do\u011frudan az say\u0131da at\u0131f yap\u0131lmakla birlikte, ki\u015filik haklar\u0131, \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi ve bireyin iradesine dayal\u0131 olarak kimlik bilgileri \u00fczerindeki tasarruf hakk\u0131 s\u0131k\u00e7a vurgulanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Yarg\u0131tay 18. Hukuk Dairesi\u2019nin 2005\/9370 E. ve 2005\/9641 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda bireyin n\u00fcfus kay\u0131tlar\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikler i\u00e7in a\u00e7\u0131k r\u0131zas\u0131n\u0131n esas oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi\u2019nin 2013\/2187 ba\u015fvuru numaral\u0131 karar\u0131, kad\u0131n\u0131n evlendikten sonra yaln\u0131zca e\u015finin soyad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n zorunlu tutulmas\u0131n\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 10. ve 17. maddelerine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu h\u00fckme ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu karar, n\u00fcfus kay\u0131tlar\u0131n\u0131n birey iradesi d\u0131\u015f\u0131nda \u015fekillendirilmesini de ele\u015ftirmekte ve \u201cki\u015filik haklar\u0131\u201dna vurgu yapmaktad\u0131r.<\/p>\n
2021 tarihli bir ba\u015fka AYM karar\u0131nda (B. No: 2021\/11090), bireyin k\u00fct\u00fck bilgilerinin de\u011fi\u015fmesi \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirilmi\u015f ve kamu otoritesinin bu bilgileri r\u0131za olmaks\u0131z\u0131n de\u011fi\u015ftirmesinin Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
5. Uluslararas\u0131 Hukuk ve S\u00f6zle\u015fmeler<\/p>\n
Kad\u0131na Kar\u015f\u0131 Her T\u00fcrl\u00fc Ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00d6nlenmesi S\u00f6zle\u015fmesi (CEDAW), kad\u0131n\u0131n evlilikle birlikte kimli\u011fini kaybetmesine neden olacak her t\u00fcrl\u00fc idari uygulaman\u0131n yasaklanmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lar. T\u00fcrkiye bu s\u00f6zle\u015fmeye taraft\u0131r ve i\u00e7 hukukta do\u011frudan uygulanabilir niteliktedir.<\/p>\n
CEDAW\u2019\u0131n 16. maddesi aile i\u00e7indeki e\u015fitli\u011fi d\u00fczenlerken, evlilikle birlikte yaln\u0131zca kad\u0131n\u0131n kimli\u011finin (soyad\u0131, k\u00fct\u00fck) de\u011fi\u015fmesini a\u00e7\u0131k\u00e7a ayr\u0131mc\u0131l\u0131k olarak nitelemi\u015ftir. Ayr\u0131ca A\u0130HM\u2019in \u00dcnal Tekeli v. T\u00fcrkiye karar\u0131nda kad\u0131n\u0131n tek ba\u015f\u0131na kendi soyad\u0131n\u0131 kullanamamas\u0131 ihlal olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n
6. Toplumsal Cinsiyet Perspektifi<\/p>\n
Kad\u0131n\u0131n evlilik sonras\u0131 erkek e\u015fin k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne \u201cge\u00e7irilmesi\u201d ve bo\u015fanma sonras\u0131 \u201cbaba k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne iadesi\u201d, kad\u0131n\u0131n hukuki kimli\u011finin ba\u011f\u0131ms\u0131z bir birey olarak de\u011fil, bir erkek fig\u00fcr\u00fc \u00fczerinden tan\u0131mlanmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu durum, ataerkil sistemin kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
K\u00fct\u00fck sistemi, kad\u0131n\u0131 \u201caidiyet nesnesi\u201d haline getirmekte, bir erkekten di\u011ferine \u201caktar\u0131labilir\u201d bir konumda tan\u0131mlamaktad\u0131r. Toplumsal cinsiyet e\u015fitli\u011fi ilkesiyle ba\u011fda\u015fmayan bu sistemin devam\u0131, sadece hukuki de\u011fil, ayn\u0131 zamanda sosyolojik bir sorundur.<\/p>\n
7. Hukuki ve Normatif \u00d6neriler<\/p>\n
\u2022 N\u00fcfus Hizmetleri Kanunu\u2019nda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131larak evlilikle k\u00fct\u00fck de\u011fi\u015fikli\u011fi zorunlulu\u011fu kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u2022 Kad\u0131nlar evlendiklerinde kendi k\u00fct\u00fcklerinde kalabilmeli; \u00e7ocuklar\u0131n k\u00fct\u00fckleri de ebeveynlerin r\u0131zas\u0131yla ve e\u015fit temsille belirlenmelidir.<\/p>\n
\u2022 K\u00fct\u00fck bilgilerinin de\u011fi\u015ftirilmesi yaln\u0131zca a\u00e7\u0131k r\u0131za ile yap\u0131labilmelidir.<\/p>\n
\u2022 Kad\u0131n\u0131n k\u00fct\u00fc\u011fe ve soyad\u0131na ili\u015fkin i\u015flemleri, birey olarak kendi iradesiyle belirleme hakk\u0131 anayasal g\u00fcvenceye al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
8. Sonu\u00e7<\/p>\n
K\u00fct\u00fck uygulamalar\u0131, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Anayasas\u0131\u2019n\u0131n e\u015fitlik (m. 10), ki\u015fi dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 (m. 17), \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi (m. 20) h\u00fck\u00fcmleri ile \u00e7eli\u015fmektedir. Kad\u0131n\u0131n k\u00fct\u00fck ve soyad\u0131 \u00fczerinden tan\u0131mlanmas\u0131, hem ulusal hem de uluslararas\u0131 hukuk belgeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayr\u0131mc\u0131l\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Bu uygulaman\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131, kad\u0131n\u0131n hukuk \u00f6n\u00fcnde birey olarak tan\u0131nmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan elzemdir. Anayasa Mahkemesi ve Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131 ile uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmeler bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirildi\u011finde, bu uygulaman\u0131n iptali y\u00f6n\u00fcnde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir hukuki gerek\u00e7e olu\u015fmaktad\u0131r.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1. Giri\u015f T\u00fcrkiye\u2019de aile hukukuna ili\u015fkin uygulamalarda, kad\u0131nlar\u0131n evlilikle birlikte erkek e\u015fin n\u00fcfus k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne \u201cta\u015f\u0131nmas\u0131\u201d ve bo\u015fanma sonras\u0131 babas\u0131n\u0131n k\u00fct\u00fc\u011f\u00fcne \u201ciade edilmesi\u201d uygulamas\u0131, hukuki ve anayasal y\u00f6nden ciddi tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu uygulama, yaln\u0131zca teknik bir n\u00fcfus i\u015flemi olman\u0131n \u00f6tesinde, kad\u0131n kimli\u011finin erkek fig\u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak \u015fekillendi\u011fi ataerkil bir sistemin yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Anayasa Mahkemesi\u2019ne bireysel ba\u015fvuru yoluyla ta\u015f\u0131nan bu uygulaman\u0131n, Anayasa\u2019n\u0131n e\u015fitlik, \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi ve ki\u015filik haklar\u0131 ilkelerine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu iddias\u0131 ile yeniden de\u011ferlendirilmesi g\u00fcndemdedir. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, s\u00f6z konusu uygulaman\u0131n normatif temelini, i\u00e7tihatlar\u0131 ve uluslararas\u0131 hukukla olan uyumunu detayl\u0131 bi\u00e7imde inceleyerek, hukuki \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri sunmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r. 2.1. Kad\u0131n\u0131n Soyad\u0131 Hakk\u0131nda Anayasa Mahkemesi Karar\u0131 T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 187. maddesi, evlenen kad\u0131n\u0131n kocas\u0131n\u0131n soyad\u0131n\u0131 almas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmaktayd\u0131. Ancak Anayasa Mahkemesi, 22 \u015eubat 2023 tarihinde verdi\u011fi E.2022\/155, K.2023\/38 say\u0131l\u0131 kararla bu h\u00fckm\u00fc Anayasa\u2019n\u0131n e\u015fitlik ilkesine ayk\u0131r\u0131 bularak iptal etti. Karar, 28 Nisan 2023 tarihli Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mland\u0131 ve 9 ayl\u0131k bir s\u00fcre sonunda, 28 Ocak 2024\u2019te y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi. Bu iptal karar\u0131yla birlikte, evlenen kad\u0131n\u0131n kocas\u0131n\u0131n soyad\u0131n\u0131 almas\u0131 zorunlulu\u011fu ortadan kalkt\u0131. Ancak, yasama organ\u0131 bu s\u00fcre zarf\u0131nda yeni bir d\u00fczenleme yapmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, uygulamada belirsizlikler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Baz\u0131 n\u00fcfus m\u00fcd\u00fcrl\u00fckleri ve evlendirme memurluklar\u0131, eski uygulamay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrerek kad\u0131nlar\u0131 kocalar\u0131n\u0131n soyad\u0131n\u0131 almaya zorlamaya devam etti. 2.2. N\u00fcfus …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-93460","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n