1. \u0130klim Kanunu Teklifinin i\u00e7eri\u011fi ne?[1]<\/p>\n
\u0130klim Kanunu Teklifinin (\u201cTeklif\u201d) amac\u0131; ye\u015fil b\u00fcy\u00fcme vizyonu ve (2053 y\u0131l\u0131 i\u00e7in konulmu\u015f olan) net s\u0131f\u0131r emisyon hedefi do\u011frultusunda, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele etmek (m. 1).<\/p>\n
20 madde ve 2 ge\u00e7ici maddeden olu\u015fan Teklif, sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n azalt\u0131m\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine uyum do\u011frultusunda faaliyetler belirleyerek, kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131n\u0131n her birine, Ulusal Katk\u0131 Beyan\u0131 ve strateji belgelerindeki eylemlerle uyumlu olacak \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri i\u00e7in sorumluluklar \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n
Yeni uygulanmaya ba\u015flayacak, \u00f6nce pilot uygulamaya tabi olacak Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ve karbon kredileri ile ilgili d\u00fczenlemeler yap\u0131larak, kapsam dahilindeki i\u015fletmelerin sera gaz\u0131 emisyon izni almas\u0131 zorunlu h\u00e2le getiriliyor. Teklif ETS akt\u00f6rlerini Karbon Piyasas\u0131 Kurulu, Dan\u0131\u015fma Kurulu, \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Enerji Piyasas\u0131 D\u00fczenleme Kurumu, piyasa i\u015fletmecisi ve merkezi uzla\u015ft\u0131rma kurulu\u015fu olarak belirliyor.<\/p>\n
Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131nca S\u0131n\u0131rda Karbon D\u00fczenleme Mekanizmas\u0131 kurulmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ye\u015fil yat\u0131r\u0131mlar\u0131n belirlenmesine y\u00f6nelik iklim finansman\u0131n\u0131n, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele te\u015fviklerinin ve T\u00fcrkiye Ye\u015fil Taksonomisinin yasal zemini olu\u015fturuluyor. \u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcnyesindeki \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (\u201cBa\u015fkanl\u0131k\u201d) yetkilerini ve gelirlerini d\u00fczenliyor. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi kapsam\u0131nda gerekli g\u00f6r\u00fclen tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 amac\u0131yla kurumlararas\u0131 koordinasyonu sa\u011flamak, faaliyetleri ve standartlar\u0131 belirlemek, geli\u015fmeleri izlemek, karbon f\u00eeyatland\u0131rmas\u0131na ili\u015fkin piyasaya dayal\u0131 mekanizmalar\u0131 d\u00fczenlemekle Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n yetkili oldu\u011fu h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131n\u0131yor.<\/p>\n
Teklif ayr\u0131ca iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadelede yapt\u0131r\u0131mlar ve denetim mekanizmalar\u0131 belirliyor.<\/p>\n
Teklifin gelirler ve d\u00f6ner sermayeye ili\u015fkin 12. maddesinde s\u0131n\u0131rl\u0131 \u015fekilde belirlenen gelirler bulunuyor ve bunlar\u0131n ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131 h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131n\u0131yor. Bu kapsamda belirlenen gelirler \u015funlar:<\/p>\n
\u201ca) Sera gaz\u0131 emisyon izni al\u0131nmas\u0131 kapsam\u0131nda elde edilecek gelirler,<\/p>\n
b) ETS kapsam\u0131nda birincil piyasadaki tahsisat sat\u0131\u015f gelirleri, piyasa istikrar mekanizmas\u0131 kaynakl\u0131 i\u015flemlerden elde edilen gelirler,<\/p>\n
c) Piyasa i\u015fletmecisinin ETS piyasas\u0131ndan elde etti\u011fi gelirlerin y\u00fczde ellisi,<\/p>\n
\u00e7) Uluslararas\u0131 karbon piyasalar\u0131nda yetki verilen karbon kredileri i\u00e7in al\u0131nan katk\u0131 paylar\u0131,<\/p>\n
d) Bu Kanun kapsam\u0131nda uygulanan idari para cezalar\u0131n\u0131n y\u00fczde ellisi.\u201d<\/p>\n
2. Teklif hangi a\u015famada?<\/p>\n
Bir kanunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girebilmesi i\u00e7in Genel Kurulda en az 151 milletvekilinin oyuyla kabul edilmesi ve Cumhurba\u015fkan\u0131nca, uygun bulunursa, yay\u0131mlanmas\u0131 gerekiyor. Uygun bulunmazsa, bu defa tekrar kabul edilebilmesi i\u00e7in Genel Kurulda 301 oy gerekiyor.[2]<\/p>\n
Teklif TBMM Genel Kurulu g\u00fcndeminde yer al\u0131yor.[3] D\u00fcn (9 Nisan) ilk d\u00f6rt maddesinin kabul edildi\u011fine dair haberler var.[4]<\/p>\n
3. Ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu uluslararas\u0131 anla\u015fmalar hangileri?<\/p>\n
Teklifte \u00e7e\u015fitli maddelerde at\u0131f yap\u0131lan \u201ctaraf olunan uluslararas\u0131 anla\u015fmalar\u201d, Gerek\u00e7ede de bahsedildi\u011fi \u00fczere halen, \u00f6zellikle BM \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi \u00c7er\u00e7eve Konvansiyonu (BM\u0130D\u00c7S, Konvansiyon) ve Konvansiyonun uygulama arac\u0131\u00a0olan Paris Anla\u015fmas\u0131.<\/p>\n
Konvansiyon, \u00a0atmosferdeki sera gaz\u0131 birikimlerini iklim sistemi \u00fczerindeki tehlikeli insan kaynakl\u0131 etkiyi \u00f6nleyecek bir d\u00fczeyde sabitlemeyi ama\u00e7l\u0131yor.<\/p>\n
\u00a026 madde ve iki ekten olu\u015fan Konvansiyonun benimsedi\u011fi en \u00f6nemli ilke, \u201cortak fakat farkl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sorumluluklar, g\u00f6receli kabiliyetler\u201d.<\/p>\n
Konvansiyonun kalbi, ayr\u0131lmaz birer par\u00e7as\u0131 olan iki ekinde at\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc eklerde kay\u0131tl\u0131 Taraf Devletlere, t\u00fcm Taraflara y\u00fcklenen ortak y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklere ilave \u00e7e\u015fitli y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler y\u00fckleniyor.\u00a0 Ek I Devletleri insan kaynakl\u0131 sera gaz\u0131 sal\u0131mlar\u0131n\u0131 azaltmak, karbon yutak alanlar\u0131n\u0131 korumak ve geli\u015ftirmek, sal\u0131nan ve uzakla\u015ft\u0131r\u0131lan sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131 ile ilgili envanter tutup payla\u015fmak, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine kar\u015f\u0131 al\u0131nan \u00f6nlemleri payla\u015fmak ve di\u011fer Taraflarla i\u015fbirli\u011fi yapmakla \u00f6devli.\u00a0 Ek II Devletleri Ek I\u2019dekilerinkilere ilave olarak, geli\u015fmekte olan \u00fclkelere iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele, etkilerini en aza indirme ve uyum kapsam\u0131nda teknoloji transferi, bilgi payla\u015f\u0131m\u0131, finansman sa\u011flanmas\u0131 ve te\u015fvik gibi sorumluluklara sahip.<\/p>\n
Pratikte \u015f\u00f6yle s\u00f6yleyebiliriz: Konvansiyon Taraflar\u0131 y\u00fcklendikleri sorumluluklar temelinde 3\u00a0 dereceye sahip olup, bunlar en y\u00fcksekten al\u00e7a\u011fa do\u011fru Ek II \u00fclkeleri (derece 1), Ek I \u00fclkeleri (derece 2) ve di\u011ferleri (derece 3).<\/p>\n
T\u00fcrkiye, OECD \u00fcyesi olmas\u0131 nedeniyle Ek I kapsam\u0131nda olmakla birlikte, ge\u00e7i\u015f ekonomisi olmayan ve \u201c\u00f6zel \u015fartlar\u0131\u201d Taraflar Konferans\u0131 kararlar\u0131yla (26\/CP.7, 1\/CP.16, 2\/CP.17, 1\/CP.18 ve 21\/CP.20) kabul edilen tek \u00fclke.[5]<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin, di\u011fer \u00fclkelere finansman sa\u011flama y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bulunmuyor.<\/p>\n
Uzun d\u00f6nemli hedefini k\u00fcresel s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131n sanayile\u015fme \u00f6ncesi d\u00f6neme k\u0131yasen 2\u00b0C\u2019nin olabildi\u011fince alt\u0131nda (m\u00fcmk\u00fcnse 1,5 derece seviyesinde) tutulmas\u0131 olarak belirleyen Paris Anla\u015fmas\u0131 geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin daha az gelire sahip ve daha savunmas\u0131z \u00fclkelere iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadelede mali yard\u0131m sa\u011flamada \u00f6nc\u00fcl\u00fck ve di\u011fer Taraflar\u0131n g\u00f6n\u00fcll\u00fc katk\u0131lar\u0131n\u0131 te\u015fvik etmesi gerekti\u011fi \u00fczerine kurulu.<\/p>\n
Anla\u015fma Konvansiyondaki ekleri referans almay\u0131p, Taraf Devletleri \u201cgeli\u015fmi\u015f\u201d ve \u201cgeli\u015fmekte olan\u201d olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131yor. Ancak bu iki grup aras\u0131nda \u201c\u00f6zellikle azalt\u0131m ve finansman gibi \u00f6ze ili\u015fkin \u00f6devlerin d\u00fczenlenmesinde\u201d yap\u0131lan ayr\u0131m\u0131n z\u0131mnen Konvansiyon eklerini temel ald\u0131\u011f\u0131 da belirtiliyor.[6]\u00a0<\/p>\n
T\u00fcrkiye, Anla\u015fmay\u0131 \u201cgeli\u015fmekte olan \u00fclke olarak uygulanaca\u011f\u0131\u201d deklarasyonu e\u015fli\u011finde 11 Ekim 2021\u2019de onaylad\u0131.[7]<\/p>\n
Anla\u015fmaya ili\u015fkin en ilgin\u00e7 hususlardan biri, art\u0131k kamuoyunun da bildi\u011fi \u00fczere, ABD\u2019nin \u00f6nce 2016\u2019da taraf olmas\u0131, sonra 2020\u2019den ge\u00e7erli olarak \u00e7ekilmesi ve ard\u0131ndan 2021\u2019de yeniden taraf olmas\u0131. \u0130lk \u00e7ekilmeyi ilk Ba\u015fkanl\u0131k d\u00f6neminde ger\u00e7ekle\u015ftiren, geli\u015fmekte olan \u00fclkelere mali yard\u0131m\u0131 de\u011fil Amerika\u2019y\u0131 ve Amerikan halk\u0131n\u0131 \u00f6nceledi\u011fini defaten ifade eden Trump\u2019\u0131n ikinci Ba\u015fkanl\u0131k d\u00f6neminin ilk g\u00fcnlerinde, Ocak 2025\u2019te ba\u015flat\u0131lan yeniden \u00e7ekilme s\u00fcreci BM kay\u0131tlar\u0131na yans\u0131mam\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.[8]<\/p>\n
4. Paris Anla\u015fmas\u0131n\u0131n taraflar\u0131 aras\u0131nda, Anla\u015fma sonras\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini ele alan mevzuat y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koyan ba\u015fkalar\u0131 da var m\u0131?<\/p>\n
Anla\u015fma sonras\u0131 T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda Taraflardan da iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile ilgili mevzuat y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koyanlar ve\/veya bunlarda de\u011fi\u015fikli\u011fe gidenler var. Bunlara AB (2021), Avustralya (2022), Bahamalar (2022), \u015eili (2022), Nijerya\u2019y\u0131 (2021) \u00f6rnek verebiliriz.<\/p>\n
5. Baz\u0131 meslek birliklerinin, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 ve ki\u015filerin Teklife kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kma gerek\u00e7eleri neler? Bu gerek\u00e7eler hakl\u0131 m\u0131?<\/p>\n
A. Teklifle tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n bitece\u011fi iddias\u0131<\/p>\n
Tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k faaliyetleri Anayasan\u0131n 45. maddesinin g\u00fcvencesi alt\u0131nda. Buna g\u00f6re \u00a0\u201cDevlet, tar\u0131m arazileri ile \u00e7ay\u0131r ve meralar\u0131n ama\u00e7 d\u0131\u015f\u0131 kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ve tahribini \u00f6nlemek, tar\u0131msal \u00fcretim planlamas\u0131 ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal \u00fcretimi art\u0131rmak maksad\u0131yla, tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fanlar\u0131n i\u015fletme ara\u00e7 ve gere\u00e7lerinin ve di\u011fer girdilerinin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Devlet, bitkisel ve hayvansal \u00fcr\u00fcnlerin de\u011ferlendirilmesi ve ger\u00e7ek de\u011ferlerinin \u00fcreticinin eline ge\u00e7mesi i\u00e7in gereken tedbirleri al\u0131r.\u201d<\/p>\n
Tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n kolay zamanlardan ge\u00e7medi\u011fi, \u00e7ift\u00e7inin y\u00fcz\u00fcn\u00fcn uzun s\u00fcredir \u00e7ok g\u00fclmedi\u011fi bilinen bir ger\u00e7ek. Ancak Teklif i\u00e7eri\u011finde Anayasaya ayk\u0131r\u0131 bir ifade tespit edemedik.<\/p>\n
\u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131, yapt\u0131\u011f\u0131 8 Nisan tarihli a\u00e7\u0131klamada \u201cTeklifin organik tar\u0131m\u0131 ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 destekledi\u011fini ve bu yakla\u015f\u0131m\u0131 g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi ba\u011flam\u0131nda \u00f6nceledi\u011fini\u201d ifade etti.[9]<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla tek ba\u015f\u0131na Teklifin yasala\u015fmas\u0131 b\u00f6yle bir sonucu getirmeyecek.<\/p>\n
B. ETS\u2019nin T\u00fcrk ekonomisi i\u00e7in zararl\u0131 olaca\u011f\u0131 iddias\u0131 <\/p>\n
Teklifin kamuoyunda tepkiyle kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck nedeni, ETS ile ilgili teredd\u00fctler. \u00c7ift\u00e7i ve KOBI\u2019ler gibi \u00fcreticilerin AB \u015firketleri kar\u015f\u0131s\u0131nda rekabet edebilme \u015fanslar\u0131n\u0131 kaybedecekleri iddia ediliyor.<\/p>\n
Avrupa\u2019n\u0131n T\u00fcrk firmalar\u0131na karbon vergisi uygulamas\u0131ndan \u00e7ekinip Teklife destek verdi\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen b\u00fcy\u00fck i\u015fletmelerin, \u00f6ng\u00f6remedikleri bir zarar olan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n karbon ka\u00e7a\u011f\u0131 \u00fclkelerini tercih etmesi sorunu ile kar\u015f\u0131la\u015fabilecekleri belirtiliyor.<\/p>\n
\u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n konu ile ilgili 8 Nisan tarihli a\u00e7\u0131klamas\u0131, Teklifin ETS sistemiyle \u201csanayimizin daha rekabet\u00e7i, temiz ve verimli \u00fcretim yapmas\u0131n\u0131 da sa\u011flayacak nitelikte haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131\u201d y\u00f6n\u00fcnde.[10]<\/p>\n
ETS\u2019yi sadece biz mi uygulayaca\u011f\u0131z? Hay\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n ilk uluslararas\u0131 ETS sistemi AB taraf\u0131ndan 2005\u2019te kuruldu.[11] Sistem son y\u0131llarda, ilgili iklim mevzuat\u0131 uyar\u0131nca ba\u015fka \u00fclkelerde de hayata ge\u00e7ti. \u00d6rne\u011fin \u015eili,[12] Avustralya.[13]<\/p>\n
Ancak sistemin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 durumunda \u00e7evreyi korumaya de\u011fil kirletmeye arac\u0131 oldu\u011funa, \u201cparay\u0131 veren d\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7alar\u201d misali \u201cparay\u0131 veren \u00e7evreyi kirletir\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fckledi\u011fine dair de \u00e7ok\u00e7a yaz\u0131l\u0131p \u00e7izildi.<\/p>\n
Teklif, ETS i\u00e7in isabetli bir \u015fekilde, zamana yay\u0131lan, pilot uygulama da i\u00e7eren yumu\u015fak bir ge\u00e7i\u015f \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Baz\u0131 teredd\u00fctlerin ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacak sorunlara kar\u015f\u0131 al\u0131nmas\u0131 muhtemel \u00f6nlemlerle giderilece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak \u00e7ok teknik olan ETS uygulamas\u0131na y\u00f6nelik ele\u015ftirilerin hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunda bu a\u015famada yorum yapmak do\u011fru de\u011fil.<\/p>\n
6. Teklif hakk\u0131nda ek tespitler<\/p>\n
A. Teknik hatalar mevcut<\/p>\n
Bir kanundan beklenen, ikincil mevzuatta ve uygulamada teredd\u00fcte mahal verilmemesini teminen, i\u00e7erisinde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm teknik kelimelerin, terimlerin tan\u0131mlar\u0131n\u0131,\u00a0 bir torba maddede alfabetik s\u0131rayla sunmas\u0131d\u0131r. Ancak Teklif i\u00e7eri\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, m. 2 t\u00fcm tan\u0131mlar\u0131 kar\u015f\u0131lam\u0131yor. \u00d6rne\u011fin Teklifin odak noktas\u0131 olan iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, tan\u0131mlarda yok. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadelenin ne oldu\u011fu da tan\u0131mlanmam\u0131\u015f. Di\u011fer bir \u00f6rnek, metnin muhtelif yerlerinde ge\u00e7en ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm de m. 2\u2019de kendisine yer bulamam\u0131\u015f.<\/p>\n
m. 10\u2019da bahse konu Dan\u0131\u015fma Kurulu\u2019nun ad\u0131 Karbon Piyasas\u0131 Dan\u0131\u015fma Kurulu olarak de\u011fi\u015ftirilmeli veya alternatif olarak, m. 2\u2019deki tan\u0131mlara Dan\u0131\u015fma Kurulu eklenmeli.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, m. 3 ile belirlenen ilkelerden \u201cortak fakat farkl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sorumluluklar ve g\u00f6receli kabiliyetler\u201d ilkesi Konvansiyon kaynakl\u0131 bir ilke. Bu ilkenin muhatab\u0131 Taraf Devletler. Devletlerin sorumluluklar\u0131n\u0131n derecelendirilmesinin hukuki temelini kurma amac\u0131n\u0131 g\u00fcd\u00fcyor. Tek \u00fclkeye y\u00f6nelik ve zaten o \u00fclkenin i\u00e7inde bulundu\u011fu \u015fartlar ve imk\u00e2nlar \u00e7er\u00e7evesinde uygulanacak bir i\u00e7 hukuk metninde bu ilkenin yer almas\u0131n\u0131n mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayamad\u0131k.<\/p>\n
B. D\u0131\u015f yard\u0131m meselesi net de\u011fil<\/p>\n
\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadele y\u00fcksek harcamalar, yat\u0131r\u0131mlar gerektirir. Paris Anla\u015fmas\u0131ndaki Taraf Devlet s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar\u0131n\u0131n net bir karakter ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki beyanlar, T\u00fcrkiye\u2019nin Anla\u015fmay\u0131 onaylarken sundu\u011fu Deklarasyon vb. g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Teklif kapsam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilecek faaliyetlerde d\u0131\u015f yard\u0131m al\u0131nmas\u0131 olanak d\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Bu ihtimal uyar\u0131nca, gelirle ilgili maddede bu hususun ve sair gelirler gibi bir ibarenin bulunmas\u0131 ve bunlar\u0131n da ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekirdi.<\/p>\n
C. \u015eeffaf y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir s\u00fcrece dayand\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez<\/p>\n
\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadele t\u00fcm payda\u015flar\u0131n; yani kamu ve \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n, i\u015fletmelerin ve en \u00f6nemlisi de halk\u0131n aktif kat\u0131l\u0131m\u0131yla topyek\u00fcn verilen bir m\u00fccadeledir. Nitekim Teklifin 3. maddesi, \u201ckamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131 ile ger\u00e7ek ve t\u00fczel ki\u015filer, bu Kanun do\u011frultusunda kamu yarar\u0131 g\u00f6zetilerek al\u0131nacak tedbirlere ve d\u00fczenlemelere s\u00fcresinde uymakla ve bunlar\u0131 uygulamakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr\u201d h\u00fckm\u00fcn\u00fc i\u00e7eriyor. \u00a0\u00a0<\/p>\n
Ayr\u0131ca, ayn\u0131 maddede belirtildi\u011fi \u00fczere \u015feffafl\u0131k, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadelede g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmas\u0131 gereken en \u00f6nemli ilkelerden olmal\u0131.<\/p>\n
Ancak a\u00e7\u0131k kaynaklardan yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015ft\u0131rmada, Teklifin haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131na kamuoyunun, payda\u015flar\u0131n dahil edildi\u011fine, en az\u0131ndan i\u00e7eri\u011finin \u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131nca Teklifin Genel Kurulda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesine ba\u015flanmas\u0131ndan bir g\u00fcn \u00f6nce yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamaya dek kamuoyu ile payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair bulgu elde edemedik.<\/p>\n
7. Ne yap\u0131lmal\u0131?<\/p>\n
A.\u00a0Teklif bu haliyle kanunla\u015fmamal\u0131. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck tek pazar\u0131 olan, \u00fcye aday\u0131 oldu\u011fumuz AB ile aradaki g\u00fcmr\u00fck mevzuat\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere, ticaret ortaklar\u0131m\u0131zla kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerimiz, mevcut mevzuat\u0131m\u0131z, potansiyel f\u0131rsat ve s\u0131namalar, Paris Anla\u015fmas\u0131n\u0131n getirdi\u011fi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin kapsam\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, t\u00fcm payda\u015flar\u0131n katk\u0131s\u0131yla \u015feffaf \u015fekilde ve kanun haz\u0131rlama tekni\u011fine uygun olarak yeniden haz\u0131rlanmal\u0131. ETS\u2019nin T\u00fcrk ekonomisine ve egemenlik hakk\u0131na potansiyel fayda\/maliyetine, k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131mlar\u0131n nas\u0131l \u00f6nlenebilece\u011fine dair detayl\u0131 ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmal\u0131, ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131 kamuoyu ile payla\u015f\u0131lmal\u0131.<\/p>\n
Gelirler kapsam\u0131na d\u0131\u015f yard\u0131mlar ve sair gelirler de al\u0131n\u0131p, bu gelirlerin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadeleden ba\u015fka ama\u00e7la kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmeli.<\/p>\n
B.\u00a0Di\u011fer yandan, mevzuat\u0131n i\u00e7eri\u011finin tek ba\u015f\u0131na, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadelenin etkilili\u011fini belirleme kudreti yok; temel belirleyici, mevzuat\u0131n adil, y\u00f6netimde \u015feffafl\u0131k ilkesi temelinde uygulanmas\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadelede kamuoyunun bilin\u00e7lenmesi\/bilin\u00e7lendirilmesi olur.<\/p>\n
Kamuoyuna, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin ger\u00e7ek bir olgu oldu\u011fu, kendili\u011finden olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131, ba\u015fl\u0131ca nedeninin (yanl\u0131\u015f yerle\u015fme, ka\u00e7ak yap\u0131la\u015fma, kaynak israf\u0131 gibi pek \u00e7ok de\u011fi\u015fik) \u201cinsan faaliyeti\u201d oldu\u011fu, bunlar\u0131n nas\u0131l \u00f6nlenebilece\u011fi \u00f6rneklerle anlat\u0131lmal\u0131. Yenilenebilir enerjinin fosil yak\u0131t\u0131n tamamen ikamesi olmas\u0131n\u0131n, yani fosil yak\u0131ts\u0131z bir D\u00fcnyan\u0131n neredeyse imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011fu, motorlu kara, deniz ve \u00f6zellikle hava ara\u00e7lar\u0131n\u0131n vb. sald\u0131\u011f\u0131 sera gazlar\u0131n\u0131n y\u00fcksek boyutu, bunlar\u0131n \u00f6zellikle hayvanc\u0131l\u0131k gibi faaliyetlerle sal\u0131nana oran\u0131 hakk\u0131nda bilgi verilmeli. Elektrikli ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131na, olumlu ve olumsuz \u00f6zelliklerine dair bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ve kaza vb. deneyimlerin sonu\u00e7lar\u0131 ile ilgili do\u011fru ve g\u00fcncel bilgiler, istatistikler payla\u015f\u0131lmal\u0131.<\/p>\n
D\u00fcnya kamuoyunda, COVID-19 sonras\u0131nda giderek artan \u015fekilde hastal\u0131klar, tedaviler, \u00f6nlemler, besinler, havaya sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 iddia edilen gazlarla ilgili olarak belli ba\u015fl\u0131 ticaret \u00e7evrelerine, H\u00fck\u00fcmet yetkililerine vb. g\u00fcvensizlik var. \u0130nsanl\u0131k tarihi boyunca hi\u00e7 bu denli h\u0131zl\u0131 ve kolay yay\u0131lmam\u0131\u015f komplo teorileri de var. Teklifin do\u011fru \u015fekilde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesi hem Teklifle ilgili belirsizlik ve olumsuz ele\u015ftirileri azalt\u0131r, hem de toplumun ticaret \u00e7evrelerine, yasa koyucuya ve idareye g\u00fcven duygusunu art\u0131r\u0131r.<\/p>\n
—————<\/p>\n
[1]chrome-extension:\/\/efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj\/https:\/\/cdn.tbmm.gov.tr\/KKBSPublicFile\/D28\/Y3\/T2\/WebOnergeMetni\/c0986a6f-d636-4c89-a92f-5db951eeeb09.pdf Eri\u015fim 09.04.2025<\/p>\n
[2] Anayasa m. 89, m. 96.<\/p>\n
[3] https:\/\/www.tbmm.gov.tr\/Yasama\/Kanun-Teklifleri-Sonuc. Eri\u015fim 09.04.2025<\/p>\n
[4] https:\/\/www.trthaber.com\/haber\/gundem\/iklim-kanunu-teklifinin-ilk-4-maddesi-kabul-edildi-903488.html. Eri\u015fim 10.04.2025<\/p>\n
[5] https:\/\/www.mfa.gov.tr\/bm-iklim-degisikligi-cerceve-sozlesmesi.tr.mfa. Eri\u015fim 09.04.2025.<\/p>\n
[6] https:\/\/iklim.gov.tr\/paris-anlasmasi-i-34. Eri\u015fim 09.04.2025<\/p>\n
[7] https:\/\/treaties.un.org\/Pages\/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVII-7-d&chapter=27&clang=_en<\/p>\n
Eri\u015fim 10.04.2025.<\/p>\n
[8] https:\/\/treaties.un.org\/Pages\/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVII-7-d&chapter=27&clang=_en. Eri\u015fim 09.04.2025.<\/p>\n
[9]https:\/\/www.trthaber.com\/haber\/gundem\/14-soruda-iklim-kanunuyla-ilgili-merak-edilenler-903313.html Eri\u015fim 10.04.2025<\/p>\n
[10] https:\/\/www.trthaber.com\/haber\/gundem\/14-soruda-iklim-kanunuyla-ilgili-merak-edilenler-903313.html Eri\u015fim 10.04.2025<\/p>\n
[11] https:\/\/climate.ec.europa.eu\/eu-action\/eu-emissions-trading-system-eu-ets_en. Eri\u015fim 09.04.2025<\/p>\n
[12] https:\/\/www.enerdata.net\/publications\/daily-energy-news\/chile-selects-first-8-projects-its-green-tax-emissions-offsetting-system.html#:~:text=In%20October%202023%2C%20Chile%20launched,to%20the%202023%20emissions%20report. Eri\u015fim 09.04.2025<\/p>\n
[13]https:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/pii\/S0140988323002967#:~:text=Australia%20launched%20an%20emissions%20trading,the%202011%20Clean%20Energy%20Act. Eri\u015fim 09.04.2025<\/p>\n
\u200b1. \u0130klim Kanunu Teklifinin i\u00e7eri\u011fi ne?[1]<\/p>\n
\u0130klim Kanunu Teklifinin (\u201cTeklif\u201d) amac\u0131; ye\u015fil b\u00fcy\u00fcme vizyonu ve (2053 y\u0131l\u0131 i\u00e7in konulmu\u015f olan) net s\u0131f\u0131r emisyon hedefi do\u011frultusunda, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele etmek (m. 1).<\/p>\n
20 madde ve 2 ge\u00e7ici maddeden olu\u015fan Teklif, sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n azalt\u0131m\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine uyum do\u011frultusunda faaliyetler belirleyerek, kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131n\u0131n her birine, Ulusal Katk\u0131 Beyan\u0131 ve strateji belgelerindeki eylemlerle uyumlu olacak \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri i\u00e7in sorumluluklar \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor.<\/p>\n
Yeni uygulanmaya ba\u015flayacak, \u00f6nce pilot uygulamaya tabi olacak Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ve karbon kredileri ile ilgili d\u00fczenlemeler yap\u0131larak, kapsam dahilindeki i\u015fletmelerin sera gaz\u0131 emisyon izni almas\u0131 zorunlu h\u00e2le getiriliyor. Teklif ETS akt\u00f6rlerini Karbon Piyasas\u0131 Kurulu, Dan\u0131\u015fma Kurulu, \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Enerji Piyasas\u0131 D\u00fczenleme Kurumu, piyasa i\u015fletmecisi ve merkezi uzla\u015ft\u0131rma kurulu\u015fu olarak belirliyor.<\/p>\n
Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131nca S\u0131n\u0131rda Karbon D\u00fczenleme Mekanizmas\u0131 kurulmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ye\u015fil yat\u0131r\u0131mlar\u0131n belirlenmesine y\u00f6nelik iklim finansman\u0131n\u0131n, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele te\u015fviklerinin ve T\u00fcrkiye Ye\u015fil Taksonomisinin yasal zemini olu\u015fturuluyor. \u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcnyesindeki \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (\u201cBa\u015fkanl\u0131k\u201d) yetkilerini ve gelirlerini d\u00fczenliyor. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi kapsam\u0131nda gerekli g\u00f6r\u00fclen tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 amac\u0131yla kurumlararas\u0131 koordinasyonu sa\u011flamak, faaliyetleri ve standartlar\u0131 belirlemek, geli\u015fmeleri izlemek, karbon f\u00eeyatland\u0131rmas\u0131na ili\u015fkin piyasaya dayal\u0131 mekanizmalar\u0131 d\u00fczenlemekle Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n yetkili oldu\u011fu h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131n\u0131yor.<\/p>\n
Teklif ayr\u0131ca iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadelede yapt\u0131r\u0131mlar ve denetim mekanizmalar\u0131 belirliyor.<\/p>\n
Teklifin gelirler ve d\u00f6ner sermayeye ili\u015fkin 12. maddesinde s\u0131n\u0131rl\u0131 \u015fekilde belirlenen gelirler bulunuyor ve bunlar\u0131n ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131 h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131n\u0131yor. Bu kapsamda belirlenen gelirler \u015funlar:<\/p>\n
\u201ca) Sera gaz\u0131 emisyon izni al\u0131nmas\u0131 kapsam\u0131nda elde edilecek gelirler,<\/p>\n
b) ETS kapsam\u0131nda birincil piyasadaki tahsisat sat\u0131\u015f gelirleri, piyasa istikrar mekanizmas\u0131 kaynakl\u0131 i\u015flemlerden elde edilen gelirler,<\/p>\n
c) Piyasa i\u015fletmecisinin ETS piyasas\u0131ndan elde etti\u011fi gelirlerin y\u00fczde ellisi,<\/p>\n
\u00e7) Uluslararas\u0131 karbon piyasalar\u0131nda yetki verilen karbon kredileri i\u00e7in al\u0131nan katk\u0131 paylar\u0131,<\/p>\n
d) Bu Kanun kapsam\u0131nda uygulanan idari para cezalar\u0131n\u0131n y\u00fczde ellisi.\u201d<\/p>\n
2. Teklif hangi a\u015famada?<\/p>\n
Bir kanunun y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girebilmesi i\u00e7in Genel Kurulda en az 151 milletvekilinin oyuyla kabul edilmesi ve Cumhurba\u015fkan\u0131nca, uygun bulunursa, yay\u0131mlanmas\u0131 gerekiyor. Uygun bulunmazsa, bu defa tekrar kabul edilebilmesi i\u00e7in Genel Kurulda 301 oy gerekiyor.[2]<\/p>\n
Teklif TBMM Genel Kurulu g\u00fcndeminde yer al\u0131yor.[3] D\u00fcn (9 Nisan) ilk d\u00f6rt maddesinin kabul edildi\u011fine dair haberler var.[4]<\/p>\n
3. Ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu uluslararas\u0131 anla\u015fmalar hangileri?<\/p>\n
Teklifte \u00e7e\u015fitli maddelerde at\u0131f yap\u0131lan \u201ctaraf olunan uluslararas\u0131 anla\u015fmalar\u201d, Gerek\u00e7ede de bahsedildi\u011fi \u00fczere halen, \u00f6zellikle BM \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi \u00c7er\u00e7eve Konvansiyonu (BM\u0130D\u00c7S, Konvansiyon) ve Konvansiyonun uygulama arac\u0131\u00a0olan Paris Anla\u015fmas\u0131.<\/p>\n
Konvansiyon, \u00a0atmosferdeki sera gaz\u0131 birikimlerini iklim sistemi \u00fczerindeki tehlikeli insan kaynakl\u0131 etkiyi \u00f6nleyecek bir d\u00fczeyde sabitlemeyi ama\u00e7l\u0131yor.<\/p>\n
\u00a026 madde ve iki ekten olu\u015fan Konvansiyonun benimsedi\u011fi en \u00f6nemli ilke, \u201cortak fakat farkl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sorumluluklar, g\u00f6receli kabiliyetler\u201d.<\/p>\n
Konvansiyonun kalbi, ayr\u0131lmaz birer par\u00e7as\u0131 olan iki ekinde at\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc eklerde kay\u0131tl\u0131 Taraf Devletlere, t\u00fcm Taraflara y\u00fcklenen ortak y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklere ilave \u00e7e\u015fitli y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler y\u00fckleniyor.\u00a0 Ek I Devletleri insan kaynakl\u0131 sera gaz\u0131 sal\u0131mlar\u0131n\u0131 azaltmak, karbon yutak alanlar\u0131n\u0131 korumak ve geli\u015ftirmek, sal\u0131nan ve uzakla\u015ft\u0131r\u0131lan sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131 ile ilgili envanter tutup payla\u015fmak, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine kar\u015f\u0131 al\u0131nan \u00f6nlemleri payla\u015fmak ve di\u011fer Taraflarla i\u015fbirli\u011fi yapmakla \u00f6devli.\u00a0 Ek II Devletleri Ek I\u2019dekilerinkilere ilave olarak, geli\u015fmekte olan \u00fclkelere iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele, etkilerini en aza indirme ve uyum kapsam\u0131nda teknoloji transferi, bilgi payla\u015f\u0131m\u0131, finansman sa\u011flanmas\u0131 ve te\u015fvik gibi sorumluluklara sahip.<\/p>\n
Pratikte \u015f\u00f6yle s\u00f6yleyebiliriz: Konvansiyon Taraflar\u0131 y\u00fcklendikleri sorumluluklar temelinde 3\u00a0 dereceye sahip olup, bunlar en y\u00fcksekten al\u00e7a\u011fa do\u011fru Ek II \u00fclkeleri (derece 1), Ek I \u00fclkeleri (derece 2) ve di\u011ferleri (derece 3).<\/p>\n
T\u00fcrkiye, OECD \u00fcyesi olmas\u0131 nedeniyle Ek I kapsam\u0131nda olmakla birlikte, ge\u00e7i\u015f ekonomisi olmayan ve \u201c\u00f6zel \u015fartlar\u0131\u201d Taraflar Konferans\u0131 kararlar\u0131yla (26\/CP.7, 1\/CP.16, 2\/CP.17, 1\/CP.18 ve 21\/CP.20) kabul edilen tek \u00fclke.[5]<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019nin, di\u011fer \u00fclkelere finansman sa\u011flama y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bulunmuyor.<\/p>\n
Uzun d\u00f6nemli hedefini k\u00fcresel s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131n sanayile\u015fme \u00f6ncesi d\u00f6neme k\u0131yasen 2\u00b0C\u2019nin olabildi\u011fince alt\u0131nda (m\u00fcmk\u00fcnse 1,5 derece seviyesinde) tutulmas\u0131 olarak belirleyen Paris Anla\u015fmas\u0131 geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin daha az gelire sahip ve daha savunmas\u0131z \u00fclkelere iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadelede mali yard\u0131m sa\u011flamada \u00f6nc\u00fcl\u00fck ve di\u011fer Taraflar\u0131n g\u00f6n\u00fcll\u00fc katk\u0131lar\u0131n\u0131 te\u015fvik etmesi gerekti\u011fi \u00fczerine kurulu.<\/p>\n
Anla\u015fma Konvansiyondaki ekleri referans almay\u0131p, Taraf Devletleri \u201cgeli\u015fmi\u015f\u201d ve \u201cgeli\u015fmekte olan\u201d olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131yor. Ancak bu iki grup aras\u0131nda \u201c\u00f6zellikle azalt\u0131m ve finansman gibi \u00f6ze ili\u015fkin \u00f6devlerin d\u00fczenlenmesinde\u201d yap\u0131lan ayr\u0131m\u0131n z\u0131mnen Konvansiyon eklerini temel ald\u0131\u011f\u0131 da belirtiliyor.[6]\u00a0<\/p>\n
T\u00fcrkiye, Anla\u015fmay\u0131 \u201cgeli\u015fmekte olan \u00fclke olarak uygulanaca\u011f\u0131\u201d deklarasyonu e\u015fli\u011finde 11 Ekim 2021\u2019de onaylad\u0131.[7]<\/p>\n
Anla\u015fmaya ili\u015fkin en ilgin\u00e7 hususlardan biri, art\u0131k kamuoyunun da bildi\u011fi \u00fczere, ABD\u2019nin \u00f6nce 2016\u2019da taraf olmas\u0131, sonra 2020\u2019den ge\u00e7erli olarak \u00e7ekilmesi ve ard\u0131ndan 2021\u2019de yeniden taraf olmas\u0131. \u0130lk \u00e7ekilmeyi ilk Ba\u015fkanl\u0131k d\u00f6neminde ger\u00e7ekle\u015ftiren, geli\u015fmekte olan \u00fclkelere mali yard\u0131m\u0131 de\u011fil Amerika\u2019y\u0131 ve Amerikan halk\u0131n\u0131 \u00f6nceledi\u011fini defaten ifade eden Trump\u2019\u0131n ikinci Ba\u015fkanl\u0131k d\u00f6neminin ilk g\u00fcnlerinde, Ocak 2025\u2019te ba\u015flat\u0131lan yeniden \u00e7ekilme s\u00fcreci BM kay\u0131tlar\u0131na yans\u0131mam\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.[8]<\/p>\n
4. Paris Anla\u015fmas\u0131n\u0131n taraflar\u0131 aras\u0131nda, Anla\u015fma sonras\u0131 iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini ele alan mevzuat y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koyan ba\u015fkalar\u0131 da var m\u0131?<\/p>\n
Anla\u015fma sonras\u0131 T\u00fcrkiye d\u0131\u015f\u0131nda Taraflardan da iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile ilgili mevzuat y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koyanlar ve\/veya bunlarda de\u011fi\u015fikli\u011fe gidenler var. Bunlara AB (2021), Avustralya (2022), Bahamalar (2022), \u015eili (2022), Nijerya\u2019y\u0131 (2021) \u00f6rnek verebiliriz.<\/p>\n
5. Baz\u0131 meslek birliklerinin, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 ve ki\u015filerin Teklife kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kma gerek\u00e7eleri neler? Bu gerek\u00e7eler hakl\u0131 m\u0131?<\/p>\n
A. Teklifle tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n bitece\u011fi iddias\u0131<\/p>\n
Tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k faaliyetleri Anayasan\u0131n 45. maddesinin g\u00fcvencesi alt\u0131nda. Buna g\u00f6re \u00a0\u201cDevlet, tar\u0131m arazileri ile \u00e7ay\u0131r ve meralar\u0131n ama\u00e7 d\u0131\u015f\u0131 kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ve tahribini \u00f6nlemek, tar\u0131msal \u00fcretim planlamas\u0131 ilkelerine uygun olarak bitkisel ve hayvansal \u00fcretimi art\u0131rmak maksad\u0131yla, tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fanlar\u0131n i\u015fletme ara\u00e7 ve gere\u00e7lerinin ve di\u011fer girdilerinin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Devlet, bitkisel ve hayvansal \u00fcr\u00fcnlerin de\u011ferlendirilmesi ve ger\u00e7ek de\u011ferlerinin \u00fcreticinin eline ge\u00e7mesi i\u00e7in gereken tedbirleri al\u0131r.\u201d<\/p>\n
Tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n kolay zamanlardan ge\u00e7medi\u011fi, \u00e7ift\u00e7inin y\u00fcz\u00fcn\u00fcn uzun s\u00fcredir \u00e7ok g\u00fclmedi\u011fi bilinen bir ger\u00e7ek. Ancak Teklif i\u00e7eri\u011finde Anayasaya ayk\u0131r\u0131 bir ifade tespit edemedik.<\/p>\n
\u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131, yapt\u0131\u011f\u0131 8 Nisan tarihli a\u00e7\u0131klamada \u201cTeklifin organik tar\u0131m\u0131 ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 destekledi\u011fini ve bu yakla\u015f\u0131m\u0131 g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi ba\u011flam\u0131nda \u00f6nceledi\u011fini\u201d ifade etti.[9]<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla tek ba\u015f\u0131na Teklifin yasala\u015fmas\u0131 b\u00f6yle bir sonucu getirmeyecek.<\/p>\n
B. ETS\u2019nin T\u00fcrk ekonomisi i\u00e7in zararl\u0131 olaca\u011f\u0131 iddias\u0131 <\/p>\n
Teklifin kamuoyunda tepkiyle kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck nedeni, ETS ile ilgili teredd\u00fctler. \u00c7ift\u00e7i ve KOBI\u2019ler gibi \u00fcreticilerin AB \u015firketleri kar\u015f\u0131s\u0131nda rekabet edebilme \u015fanslar\u0131n\u0131 kaybedecekleri iddia ediliyor.<\/p>\n
Avrupa\u2019n\u0131n T\u00fcrk firmalar\u0131na karbon vergisi uygulamas\u0131ndan \u00e7ekinip Teklife destek verdi\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen b\u00fcy\u00fck i\u015fletmelerin, \u00f6ng\u00f6remedikleri bir zarar olan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n karbon ka\u00e7a\u011f\u0131 \u00fclkelerini tercih etmesi sorunu ile kar\u015f\u0131la\u015fabilecekleri belirtiliyor.<\/p>\n
\u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n konu ile ilgili 8 Nisan tarihli a\u00e7\u0131klamas\u0131, Teklifin ETS sistemiyle \u201csanayimizin daha rekabet\u00e7i, temiz ve verimli \u00fcretim yapmas\u0131n\u0131 da sa\u011flayacak nitelikte haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131\u201d y\u00f6n\u00fcnde.[10]<\/p>\n
ETS\u2019yi sadece biz mi uygulayaca\u011f\u0131z? Hay\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n ilk uluslararas\u0131 ETS sistemi AB taraf\u0131ndan 2005\u2019te kuruldu.[11] Sistem son y\u0131llarda, ilgili iklim mevzuat\u0131 uyar\u0131nca ba\u015fka \u00fclkelerde de hayata ge\u00e7ti. \u00d6rne\u011fin \u015eili,[12] Avustralya.[13]<\/p>\n
Ancak sistemin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 durumunda \u00e7evreyi korumaya de\u011fil kirletmeye arac\u0131 oldu\u011funa, \u201cparay\u0131 veren d\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7alar\u201d misali \u201cparay\u0131 veren \u00e7evreyi kirletir\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fckledi\u011fine dair de \u00e7ok\u00e7a yaz\u0131l\u0131p \u00e7izildi.<\/p>\n
Teklif, ETS i\u00e7in isabetli bir \u015fekilde, zamana yay\u0131lan, pilot uygulama da i\u00e7eren yumu\u015fak bir ge\u00e7i\u015f \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Baz\u0131 teredd\u00fctlerin ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lacak sorunlara kar\u015f\u0131 al\u0131nmas\u0131 muhtemel \u00f6nlemlerle giderilece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyoruz. Ancak \u00e7ok teknik olan ETS uygulamas\u0131na y\u00f6nelik ele\u015ftirilerin hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunda bu a\u015famada yorum yapmak do\u011fru de\u011fil.<\/p>\n
6. Teklif hakk\u0131nda ek tespitler<\/p>\n
A. Teknik hatalar mevcut<\/p>\n
Bir kanundan beklenen, ikincil mevzuatta ve uygulamada teredd\u00fcte mahal verilmemesini teminen, i\u00e7erisinde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm teknik kelimelerin, terimlerin tan\u0131mlar\u0131n\u0131,\u00a0 bir torba maddede alfabetik s\u0131rayla sunmas\u0131d\u0131r. Ancak Teklif i\u00e7eri\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, m. 2 t\u00fcm tan\u0131mlar\u0131 kar\u015f\u0131lam\u0131yor. \u00d6rne\u011fin Teklifin odak noktas\u0131 olan iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi, tan\u0131mlarda yok. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadelenin ne oldu\u011fu da tan\u0131mlanmam\u0131\u015f. Di\u011fer bir \u00f6rnek, metnin muhtelif yerlerinde ge\u00e7en ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm de m. 2\u2019de kendisine yer bulamam\u0131\u015f.<\/p>\n
m. 10\u2019da bahse konu Dan\u0131\u015fma Kurulu\u2019nun ad\u0131 Karbon Piyasas\u0131 Dan\u0131\u015fma Kurulu olarak de\u011fi\u015ftirilmeli veya alternatif olarak, m. 2\u2019deki tan\u0131mlara Dan\u0131\u015fma Kurulu eklenmeli.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, m. 3 ile belirlenen ilkelerden \u201cortak fakat farkl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sorumluluklar ve g\u00f6receli kabiliyetler\u201d ilkesi Konvansiyon kaynakl\u0131 bir ilke. Bu ilkenin muhatab\u0131 Taraf Devletler. Devletlerin sorumluluklar\u0131n\u0131n derecelendirilmesinin hukuki temelini kurma amac\u0131n\u0131 g\u00fcd\u00fcyor. Tek \u00fclkeye y\u00f6nelik ve zaten o \u00fclkenin i\u00e7inde bulundu\u011fu \u015fartlar ve imk\u00e2nlar \u00e7er\u00e7evesinde uygulanacak bir i\u00e7 hukuk metninde bu ilkenin yer almas\u0131n\u0131n mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayamad\u0131k.<\/p>\n
B. D\u0131\u015f yard\u0131m meselesi net de\u011fil<\/p>\n
\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadele y\u00fcksek harcamalar, yat\u0131r\u0131mlar gerektirir. Paris Anla\u015fmas\u0131ndaki Taraf Devlet s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar\u0131n\u0131n net bir karakter ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki beyanlar, T\u00fcrkiye\u2019nin Anla\u015fmay\u0131 onaylarken sundu\u011fu Deklarasyon vb. g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Teklif kapsam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilecek faaliyetlerde d\u0131\u015f yard\u0131m al\u0131nmas\u0131 olanak d\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Bu ihtimal uyar\u0131nca, gelirle ilgili maddede bu hususun ve sair gelirler gibi bir ibarenin bulunmas\u0131 ve bunlar\u0131n da ye\u015fil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekirdi.<\/p>\n
C. \u015eeffaf y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir s\u00fcrece dayand\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez<\/p>\n
\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadele t\u00fcm payda\u015flar\u0131n; yani kamu ve \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n, i\u015fletmelerin ve en \u00f6nemlisi de halk\u0131n aktif kat\u0131l\u0131m\u0131yla topyek\u00fcn verilen bir m\u00fccadeledir. Nitekim Teklifin 3. maddesi, \u201ckamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131 ile ger\u00e7ek ve t\u00fczel ki\u015filer, bu Kanun do\u011frultusunda kamu yarar\u0131 g\u00f6zetilerek al\u0131nacak tedbirlere ve d\u00fczenlemelere s\u00fcresinde uymakla ve bunlar\u0131 uygulamakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr\u201d h\u00fckm\u00fcn\u00fc i\u00e7eriyor. \u00a0\u00a0<\/p>\n
Ayr\u0131ca, ayn\u0131 maddede belirtildi\u011fi \u00fczere \u015feffafl\u0131k, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadelede g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmas\u0131 gereken en \u00f6nemli ilkelerden olmal\u0131.<\/p>\n
Ancak a\u00e7\u0131k kaynaklardan yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015ft\u0131rmada, Teklifin haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131na kamuoyunun, payda\u015flar\u0131n dahil edildi\u011fine, en az\u0131ndan i\u00e7eri\u011finin \u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131nca Teklifin Genel Kurulda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclmesine ba\u015flanmas\u0131ndan bir g\u00fcn \u00f6nce yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamaya dek kamuoyu ile payla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair bulgu elde edemedik.<\/p>\n
7. Ne yap\u0131lmal\u0131?<\/p>\n
A.\u00a0Teklif bu haliyle kanunla\u015fmamal\u0131. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck tek pazar\u0131 olan, \u00fcye aday\u0131 oldu\u011fumuz AB ile aradaki g\u00fcmr\u00fck mevzuat\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere, ticaret ortaklar\u0131m\u0131zla kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerimiz, mevcut mevzuat\u0131m\u0131z, potansiyel f\u0131rsat ve s\u0131namalar, Paris Anla\u015fmas\u0131n\u0131n getirdi\u011fi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin kapsam\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, t\u00fcm payda\u015flar\u0131n katk\u0131s\u0131yla \u015feffaf \u015fekilde ve kanun haz\u0131rlama tekni\u011fine uygun olarak yeniden haz\u0131rlanmal\u0131. ETS\u2019nin T\u00fcrk ekonomisine ve egemenlik hakk\u0131na potansiyel fayda\/maliyetine, k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131mlar\u0131n nas\u0131l \u00f6nlenebilece\u011fine dair detayl\u0131 ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmal\u0131, ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131 kamuoyu ile payla\u015f\u0131lmal\u0131.<\/p>\n
Gelirler kapsam\u0131na d\u0131\u015f yard\u0131mlar ve sair gelirler de al\u0131n\u0131p, bu gelirlerin iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadeleden ba\u015fka ama\u00e7la kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmeli.<\/p>\n
B.\u00a0Di\u011fer yandan, mevzuat\u0131n i\u00e7eri\u011finin tek ba\u015f\u0131na, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadelenin etkilili\u011fini belirleme kudreti yok; temel belirleyici, mevzuat\u0131n adil, y\u00f6netimde \u015feffafl\u0131k ilkesi temelinde uygulanmas\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadelede kamuoyunun bilin\u00e7lenmesi\/bilin\u00e7lendirilmesi olur.<\/p>\n
Kamuoyuna, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin ger\u00e7ek bir olgu oldu\u011fu, kendili\u011finden olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131, ba\u015fl\u0131ca nedeninin (yanl\u0131\u015f yerle\u015fme, ka\u00e7ak yap\u0131la\u015fma, kaynak israf\u0131 gibi pek \u00e7ok de\u011fi\u015fik) \u201cinsan faaliyeti\u201d oldu\u011fu, bunlar\u0131n nas\u0131l \u00f6nlenebilece\u011fi \u00f6rneklerle anlat\u0131lmal\u0131. Yenilenebilir enerjinin fosil yak\u0131t\u0131n tamamen ikamesi olmas\u0131n\u0131n, yani fosil yak\u0131ts\u0131z bir D\u00fcnyan\u0131n neredeyse imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011fu, motorlu kara, deniz ve \u00f6zellikle hava ara\u00e7lar\u0131n\u0131n vb. sald\u0131\u011f\u0131 sera gazlar\u0131n\u0131n y\u00fcksek boyutu, bunlar\u0131n \u00f6zellikle hayvanc\u0131l\u0131k gibi faaliyetlerle sal\u0131nana oran\u0131 hakk\u0131nda bilgi verilmeli. Elektrikli ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131na, olumlu ve olumsuz \u00f6zelliklerine dair bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ve kaza vb. deneyimlerin sonu\u00e7lar\u0131 ile ilgili do\u011fru ve g\u00fcncel bilgiler, istatistikler payla\u015f\u0131lmal\u0131.<\/p>\n
D\u00fcnya kamuoyunda, COVID-19 sonras\u0131nda giderek artan \u015fekilde hastal\u0131klar, tedaviler, \u00f6nlemler, besinler, havaya sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 iddia edilen gazlarla ilgili olarak belli ba\u015fl\u0131 ticaret \u00e7evrelerine, H\u00fck\u00fcmet yetkililerine vb. g\u00fcvensizlik var. \u0130nsanl\u0131k tarihi boyunca hi\u00e7 bu denli h\u0131zl\u0131 ve kolay yay\u0131lmam\u0131\u015f komplo teorileri de var. Teklifin do\u011fru \u015fekilde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesi hem Teklifle ilgili belirsizlik ve olumsuz ele\u015ftirileri azalt\u0131r, hem de toplumun ticaret \u00e7evrelerine, yasa koyucuya ve idareye g\u00fcven duygusunu art\u0131r\u0131r.<\/p>\n
—————<\/p>\n
[1]chrome-extension:\/\/efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj\/https:\/\/cdn.tbmm.gov.tr\/KKBSPublicFile\/D28\/Y3\/T2\/WebOnergeMetni\/c0986a6f-d636-4c89-a92f-5db951eeeb09.pdf Eri\u015fim 09.04.2025<\/p>\n
[2] Anayasa m. 89, m. 96.<\/p>\n
[3] https:\/\/www.tbmm.gov.tr\/Yasama\/Kanun-Teklifleri-Sonuc. Eri\u015fim 09.04.2025<\/p>\n
[4] https:\/\/www.trthaber.com\/haber\/gundem\/iklim-kanunu-teklifinin-ilk-4-maddesi-kabul-edildi-903488.html. Eri\u015fim 10.04.2025<\/p>\n
[5] https:\/\/www.mfa.gov.tr\/bm-iklim-degisikligi-cerceve-sozlesmesi.tr.mfa. Eri\u015fim 09.04.2025.<\/p>\n
[6] https:\/\/iklim.gov.tr\/paris-anlasmasi-i-34. Eri\u015fim 09.04.2025<\/p>\n
[7] https:\/\/treaties.un.org\/Pages\/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVII-7-d&chapter=27&clang=_en<\/p>\n
Eri\u015fim 10.04.2025.<\/p>\n
[8] https:\/\/treaties.un.org\/Pages\/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=XXVII-7-d&chapter=27&clang=_en. Eri\u015fim 09.04.2025.<\/p>\n
[9]https:\/\/www.trthaber.com\/haber\/gundem\/14-soruda-iklim-kanunuyla-ilgili-merak-edilenler-903313.html Eri\u015fim 10.04.2025<\/p>\n
[10] https:\/\/www.trthaber.com\/haber\/gundem\/14-soruda-iklim-kanunuyla-ilgili-merak-edilenler-903313.html Eri\u015fim 10.04.2025<\/p>\n
[11] https:\/\/climate.ec.europa.eu\/eu-action\/eu-emissions-trading-system-eu-ets_en. Eri\u015fim 09.04.2025<\/p>\n
[12] https:\/\/www.enerdata.net\/publications\/daily-energy-news\/chile-selects-first-8-projects-its-green-tax-emissions-offsetting-system.html#:~:text=In%20October%202023%2C%20Chile%20launched,to%20the%202023%20emissions%20report. Eri\u015fim 09.04.2025<\/p>\n
[13]https:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/pii\/S0140988323002967#:~:text=Australia%20launched%20an%20emissions%20trading,the%202011%20Clean%20Energy%20Act. Eri\u015fim 09.04.2025\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1. \u0130klim Kanunu Teklifinin i\u00e7eri\u011fi ne?[1] \u0130klim Kanunu Teklifinin (\u201cTeklif\u201d) amac\u0131; ye\u015fil b\u00fcy\u00fcme vizyonu ve (2053 y\u0131l\u0131 i\u00e7in konulmu\u015f olan) net s\u0131f\u0131r emisyon hedefi do\u011frultusunda, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele etmek (m. 1). 20 madde ve 2 ge\u00e7ici maddeden olu\u015fan Teklif, sera gaz\u0131 emisyonlar\u0131n\u0131n azalt\u0131m\u0131 ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011fine uyum do\u011frultusunda faaliyetler belirleyerek, kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131n\u0131n her birine, Ulusal Katk\u0131 Beyan\u0131 ve strateji belgelerindeki eylemlerle uyumlu olacak \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri i\u00e7in sorumluluklar \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor. Yeni uygulanmaya ba\u015flayacak, \u00f6nce pilot uygulamaya tabi olacak Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ve karbon kredileri ile ilgili d\u00fczenlemeler yap\u0131larak, kapsam dahilindeki i\u015fletmelerin sera gaz\u0131 emisyon izni almas\u0131 zorunlu h\u00e2le getiriliyor. Teklif ETS akt\u00f6rlerini Karbon Piyasas\u0131 Kurulu, Dan\u0131\u015fma Kurulu, \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, Enerji Piyasas\u0131 D\u00fczenleme Kurumu, piyasa i\u015fletmecisi ve merkezi uzla\u015ft\u0131rma kurulu\u015fu olarak belirliyor. Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131nca S\u0131n\u0131rda Karbon D\u00fczenleme Mekanizmas\u0131 kurulmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ye\u015fil yat\u0131r\u0131mlar\u0131n belirlenmesine y\u00f6nelik iklim finansman\u0131n\u0131n, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadele te\u015fviklerinin ve T\u00fcrkiye Ye\u015fil Taksonomisinin yasal zemini olu\u015fturuluyor. \u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcnyesindeki \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (\u201cBa\u015fkanl\u0131k\u201d) yetkilerini ve gelirlerini d\u00fczenliyor. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi kapsam\u0131nda gerekli g\u00f6r\u00fclen tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 amac\u0131yla kurumlararas\u0131 koordinasyonu sa\u011flamak, faaliyetleri ve standartlar\u0131 belirlemek, geli\u015fmeleri izlemek, karbon f\u00eeyatland\u0131rmas\u0131na ili\u015fkin piyasaya dayal\u0131 mekanizmalar\u0131 d\u00fczenlemekle Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n yetkili oldu\u011fu h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131n\u0131yor. Teklif ayr\u0131ca iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile m\u00fccadelede yapt\u0131r\u0131mlar …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-55494","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n