I. B\u00d6L\u00dcM \u2013 SORU\u015eTURMA EVRES\u0130<\/p>\n
A. Genel A\u00e7\u0131klamalar<\/p>\n
Soru\u015fturma evresine \u00f6zg\u00fc ilkelerin incelenmesine ba\u015flanmadan \u00f6nce soru\u015fturma evresinin tan\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 2\/1-e bendiyle; soru\u015fturma evresinin, kanuna g\u00f6re yetkili merciilerce su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin \u00f6\u011frenilmesinden iddianamenin kabul\u00fcne kadar ge\u00e7en evreyi ifade etti\u011fi belirtilmektedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere; hukuk sistemimizde soru\u015fturma evresi, su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin \u00f6\u011frenilmesiyle ba\u015flamakta ve iddianamenin kabul\u00fcne kadar s\u00fcrmektedir. \u0130kisi aras\u0131nda ge\u00e7en zaman dilimi de soru\u015fturmaya i\u015faret etmektedir.<\/p>\n
Ceza Hukuku’na ve \u00f6zellikle de soru\u015fturma ve kovu\u015fturma evrelerine birtak\u0131m ilkeler hakimdir. Bu ilkelerden baz\u0131lar\u0131 (gizlilik ilkesi gibi) soru\u015fturma evresine, baz\u0131lar\u0131 (s\u00f6zl\u00fcl\u00fck gibi) kovu\u015fturma evresine \u00f6zg\u00fc; baz\u0131lar\u0131 da (maddi ger\u00e7e\u011fin aranmas\u0131nda oldu\u011fu gibi) ortakt\u0131r.<\/p>\n
Soru\u015fturma evresinin, kendisine has yap\u0131s\u0131 ve \u00f6zellikleri bulunmaktad\u0131r. Ancak bu evre, ceza muhakemesinin yaln\u0131zca bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne tekab\u00fcl etmekte ve ceza muhakemesi, soru\u015fturma evresinden daha geni\u015f bir anlama sahip bulunmaktad\u0131r. Bu sebeple de soru\u015fturma evresine \u00f6zg\u00fc ilkelerin incelenmesinden \u00f6nce kapsam olarak daha geni\u015f i\u00e7erikte bulunan ceza muhakemesi ilkelerinin belirtilmesi gerekmektedir. Zira soru\u015fturma evresine hakim olan ilkelere ge\u00e7meden \u00f6nce ceza muhakemesi ilkelerinin a\u00e7\u0131klanmas\u0131, soru\u015fturma evresini de do\u011frudan ilgilendirmekte ve olay\u0131n mahiyetine ve niteli\u011fine uygun d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc m\u00fcddet\u00e7e \u00e7o\u011fu (ortak) ilke, soru\u015fturma evresinde de uygulama alan\u0131 bulmaktad\u0131r.<\/p>\n
B. Ceza Muhakemesi \u0130lkeleri<\/p>\n
1. Hukuk Devleti – Oranl\u0131l\u0131k ilkesi <\/p>\n
Hukuk devleti ilkesi, bir hukuk devletinde t\u00fcm eylem ve i\u015flemlerin hukuka uygun bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gereklili\u011fini ifade etmektedir. Bu husus ceza muhakemesi y\u00f6n\u00fcnden de ge\u00e7erli olmakta ve ceza muhakemesine ili\u015fkin t\u00fcm eylem ve i\u015flemler, hukuk kurallar\u0131 \u00e7er\u00e7evesince y\u00fcr\u00fct\u00fclmek zorundad\u0131r. 1982 Anayasas\u0131n\u0131n 2. maddesiyle de, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin toplumun huzuru, milli dayan\u0131\u015fma ve adalet anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde, insan haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131, Atat\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fine ba\u011fl\u0131, ba\u015flang\u0131\u00e7ta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti oldu\u011fu belirtilmektedir.<\/p>\n
Bir hukuk devletinde insan hak ve h\u00fcrriyetlerinin korunmas\u0131 ve bu koruman\u0131n fiilen ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinin \u00f6n planda tutulmas\u0131 zorunlu olmaktad\u0131r. Bu hak ve h\u00fcrriyetler, devlet ve toplum d\u00fczeninin sa\u011flanmas\u0131 ve kamusal d\u00fczenin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 amac\u0131yla, ancak Anayasada ve kanunlarda belirlenen sebepler ve esaslar \u00e7er\u00e7evesinde s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131labilmektedir. Kural, hak ve h\u00fcrriyetlerin mevzuatta \u00f6ng\u00f6r\u00fclen \u015fekilde kullan\u0131m\u0131 olup; s\u0131n\u0131rlama, istisnai durumlara \u00f6zg\u00fclenmektedir. T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra s\u0131n\u0131rlama yap\u0131l\u0131rken, oranl\u0131l\u0131k ilkesinin de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 gerekmektedir. Ba\u015fka bir anlat\u0131mla; yap\u0131lmak istenen s\u0131n\u0131rlamayla var\u0131lmak istenen sonu\u00e7 ve g\u00fcd\u00fclen ama\u00e7, kullan\u0131lan ara\u00e7 ve s\u0131n\u0131rlama sebebiyle orant\u0131l\u0131 ve amaca ula\u015fmaya elveri\u015fli olmak durumundad\u0131r.<\/p>\n
Ceza muhakemesi bak\u0131m\u0131ndan oranl\u0131l\u0131k ilkesi; bir ceza muhakemesi i\u015fleminin yap\u0131lmas\u0131yla bu i\u015flemden sa\u011flanmas\u0131 beklenen yarar ve ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 muhtemel zarar aras\u0131nda makul bir oran\u0131n bulunmas\u0131, orant\u0131s\u0131zl\u0131k durumunda i\u015flemin yap\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmektedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere; yap\u0131lan i\u015flemlerde oranl\u0131l\u0131k ilkesine uygun davran\u0131lmas\u0131 gerekmekte; bu ilkeye uygun davran\u0131lmamas\u0131 ve var\u0131lmak istenen ama\u00e7 do\u011frultusunda elde edilmek istenen menfaatle, s\u0131n\u0131rlanan menfaat aras\u0131nda kabul edilebilir ve makul bir oran\u0131n bulunmamas\u0131 halinde, tedbirin uygulamas\u0131yla birlikte ortaya \u00e7e\u015fitli hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu yolla ve hukuka ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde elde edilen delillerse, ceza muhakemesinde delil olarak kullan\u0131lamamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin; polis taraf\u0131ndan \u015f\u00fcphelinin v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne dokunulmamas\u0131 gerekirken, d\u00f6v\u00fclerek ve bask\u0131 alt\u0131na al\u0131narak baz\u0131 s\u00f6zlerin zorla s\u00f6yletilmesi ve bunlar\u0131n delil olarak kayda al\u0131nmas\u0131 ve ifade tutana\u011f\u0131na ba\u011flanmas\u0131 durumunda, bu kay\u0131t ve tutana\u011f\u0131n, delil niteli\u011finde kabul edilmemesi gereklidir.<\/p>\n
Oranl\u0131l\u0131k ilkesi yerine baz\u0131 kaynaklarda ve Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesinin de kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmekte ve Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131na g\u00f6re; \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin s\u0131n\u0131rlanma ama\u00e7lar\u0131 ile ara\u00e7 aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n
Su\u00e7suzluk karinesi de, hukuk devleti ilkesinin uzant\u0131lar\u0131 olan temel prensipler aras\u0131nda yerini almaktad\u0131r. Bu sebeple ayn\u0131 zamanda masumiyet karinesi olarak bilinen bu evrensel ilkenin unutulmamas\u0131 gereklidir ki; bir su\u00e7 dolay\u0131s\u0131yla h\u00fcrriyetin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131nda, ancak telafisi zor durumlarda etkin bir ceza takibat\u0131 gereklili\u011finin, \u015f\u00fcphelinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn k\u0131s\u0131tlanmas\u0131na nazaran a\u011f\u0131r basmas\u0131 ve ger\u00e7ekten de gerekli olmas\u0131 aranmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, kendisine hakaret edildi\u011fi iddias\u0131yla yap\u0131lan bir su\u00e7 duyurusu sonras\u0131nda, gerekmemesine ra\u011fmen \u015f\u00fcphelinin evinde arama yap\u0131lmas\u0131nda hi\u00e7bir hukuki yarar ve menfaat bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
2. \u0130nsan Haysiyetinin Dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 \u0130lkesi<\/p>\n
\u0130nsan haysiyeti; ki\u015fiye, bilin\u00e7li olma, kendi kaderini tayin etme ve \u00e7evresini \u015fekillendirme yetene\u011fi veren ve ki\u015filiksizli\u011fi ortadan kald\u0131ran ruh ve manevi g\u00fc\u00e7 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. \u0130nsan haysiyeti, vazge\u00e7ilmez bir de\u011fer olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmakta ve Anayasan\u0131n 17. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131yla; kimseye, i\u015fkence ve eziyet yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 ve kimsenin, insan haysiyetiyle ba\u011fda\u015fmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamayaca\u011f\u0131 d\u00fczenlenmektedir. Mevcut Anayasal d\u00fczenlemeyle, insan hayat\u0131na verilen de\u011fer ve atfedilen \u00f6nem ortaya konulmak istenmektedir. \u0130nsan haysiyetine sahip olma bak\u0131m\u0131ndan insanlar aras\u0131nda herhangi bir ayr\u0131m yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 gibi toplumda ya\u015fayan bireyler aras\u0131nda kanun \u00f6n\u00fcnde e\u015fitlik ilkesinin kabul edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
3. \u0130\u015fkence Yasa\u011f\u0131 \u0130lkesi<\/p>\n
\u0130\u015fkence yasa\u011f\u0131 ilkesi; kamu g\u00f6revlileri taraf\u0131ndan bireylere i\u015fkence uygulanmas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda olundu\u011funu ortaya koyan \u00f6nemli bir ilkedir. \u0130\u015fkence, bir su\u00e7tur ve 5237 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nda su\u00e7 olarak d\u00fczenlenmektedir.<\/p>\n
Bu ilke uyar\u0131nca; ki\u015finin, kendisini veya yak\u0131nlar\u0131n\u0131 su\u00e7lay\u0131c\u0131 beyanlarda bulunmaya ya da bu yolda delil g\u00f6stermeye zorlanamamas\u0131 ve bu u\u011furda i\u015fkence ve buna benzer fiillere ba\u015fvurulamamas\u0131 esast\u0131r. Ayr\u0131ca ki\u015fiye kanuni haklar\u0131n\u0131n bildirilmesi gereklidir. \u0130\u015fkence y\u00f6ntemleriyle al\u0131nan deliller, hukuka ayk\u0131r\u0131 delil kapsam\u0131nda yer almakta ve ispat arac\u0131 olarak kullan\u0131lamamaktad\u0131r.<\/p>\n
4. Adil Yarg\u0131lanma \u0130lkesi<\/p>\n
Adil yarg\u0131lanma ilkesiyle, ceza muhakemesi i\u015flemlerinin; kand\u0131rma, yan\u0131ltma veya zorlama gibi irade serbestisini engelleyen veya savunmay\u0131 k\u0131s\u0131tlayan yollara sap\u0131lmaks\u0131z\u0131n, hukuk devleti ilkesine uygun olarak, \u00f6nceden kanunlarla g\u00f6sterilen esaslar \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131lmas\u0131 kastedilmektedir. Adil yarg\u0131lanma ilkesi, \u00e7ok geni\u015f anlamlara sahip olup; bu ilkenin kapsam\u0131na, birden fazla ilke girmektedir. Hak arama h\u00fcrriyeti, savunma hakk\u0131, tabi yarg\u0131\u00e7 ilkesi, isnad\u0131 \u00f6\u011frenme hakk\u0131, davas\u0131n\u0131n makul s\u00fcre i\u00e7erisinde g\u00f6r\u00fclmesini isteme hakk\u0131, masumiyet karinesi, savunmas\u0131n\u0131 haz\u0131rlamak i\u00e7in gerekli zamana ve kolayl\u0131klara sahip olma hakk\u0131, avukat yard\u0131m\u0131ndan yararlanma hakk\u0131 ve mahkemece atanacak bir avukat\u0131n yard\u0131m\u0131ndan \u00fccret \u00f6demeksizin yararland\u0131r\u0131lma hakk\u0131, iddia tan\u0131klar\u0131n\u0131 sorguya \u00e7ektirme hakk\u0131 ve savunma tan\u0131klar\u0131n\u0131n, iddia tan\u0131klar\u0131 ile ayn\u0131 ko\u015fullar alt\u0131nda \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131n\u0131n ve dinlenmesinin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 isteme hakk\u0131, silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ilkesi, terc\u00fcmandan yararlanma hakk\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli haklar, bu kapsamda de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n
Adil yarg\u0131lanma ilkesinden anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken; yarg\u0131lamalar\u0131n tabi, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z bir mahkemede yap\u0131lmas\u0131, g\u00f6r\u00fclmekte olan davalar\u0131n makul s\u00fcrelerde bitirilmesi, yap\u0131lan yarg\u0131lamalar\u0131n aleni ve duru\u015fmal\u0131 olarak yap\u0131lmas\u0131 ve hakkaniyete uygun \u015fekilde hareket edilmesidir. Ancak bu ilke, say\u0131lanlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Hatta bu ilke, yaln\u0131zca kovu\u015fturma evresinde de\u011fil, ayn\u0131 zamanda soru\u015fturma evresinde de uygulanmas\u0131 gereken bir ilkedir. Zira soru\u015fturma evresinin de makul s\u00fcrelerde bitirilmesi esast\u0131r.<\/p>\n
Adil yarg\u0131lanma ilkesi; hukuka uygun ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ceza muhakemesini ve her sujeye, silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ilkesi gere\u011fi, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca, en adil ve hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma \u015fans\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almaktad\u0131r.<\/p>\n
Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi’nce; Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 6. maddesinin i\u00e7erik itibariyle yaln\u0131zca kovu\u015fturma evresini ilgilendirir gibi g\u00f6r\u00fcnmesine kar\u015f\u0131n, bu durumun, s\u00f6zle\u015fme h\u00fckm\u00fcn\u00fcn soru\u015fturma evresinde uygulanmayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmedi\u011fi ifade edilmektedir.<\/p>\n
Adil yarg\u0131lanma ilkesinin bir uzant\u0131s\u0131 olan silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ilkesi de, gerek soru\u015fturma gerekse kovu\u015fturma a\u015famalar\u0131nda ge\u00e7erlili\u011fi olan \u00f6nemli bir ilke olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmakta ve s\u0131kl\u0131kla savunmalara ve dilek\u00e7elere konu olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Hukuk sistemimiz uyar\u0131nca; hi\u00e7 kimse, kendisi veya yak\u0131nlar\u0131 aleyhinde beyanda bulunmaya ve bu yolda delil g\u00f6stermeye zorlanamamaktad\u0131r. A\u00e7\u0131klanan husus, Anayasan\u0131n 38. maddesinde yerini almakta ve bu kabul\u00fcn \u00f6zel yans\u0131mas\u0131, kar\u015f\u0131m\u0131za susma hakk\u0131 olarak \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu kapsamda \u015f\u00fcpheli veya san\u0131k, su\u00e7land\u0131\u011f\u0131 hususlar ve isnatlar hakk\u0131nda susma hakk\u0131na sahip olmakta ve susma hakk\u0131, hem soru\u015fturma hem de kovu\u015fturma evrelerinde ge\u00e7erlili\u011fini korumaktad\u0131r.<\/p>\n
5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu madde 141\/1-d uyar\u0131nca; herkes, makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma hakk\u0131na sahip bulunmakta ve aksi hal, devletin tazminat sorumlulu\u011funu do\u011furmaktad\u0131r. Ancak makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma ilkesinin kabul\u00fc ama\u00e7lan\u0131rken, ceza muhakemesinin maddi ger\u00e7e\u011fi ara\u015ft\u0131rma amac\u0131n\u0131n da g\u00f6z ard\u0131 edilmemesi ve etkin soru\u015fturma yapma gereklili\u011finden vazge\u00e7ilmemesi gerekmektedir.<\/p>\n
5. Dok\u00fcman Olu\u015fturmak Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve Dosyay\u0131 \u0130nceleme Hakk\u0131 <\/p>\n
Dok\u00fcman olu\u015fturmak y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc; i\u015flemlerin belirli kanuni formlarla saptanmas\u0131 ve yap\u0131lan i\u015f ve i\u015flemlerin tutana\u011fa ba\u011flanmas\u0131yla yak\u0131ndan ilgili olup; gerek soru\u015fturma gerekse kovu\u015fturma evrelerinde uygulama alan\u0131 bulmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 153\/1 uyar\u0131nca; m\u00fcdafii, soru\u015fturma evresinde dosya i\u00e7eri\u011fini inceleyebilmekte ve istedi\u011fi belgelerin bir \u00f6rne\u011fini har\u00e7s\u0131z olarak alabilmektedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, \u015f\u00fcpheli m\u00fcdafiinin dosyay\u0131 inceleme ve dosyan\u0131n bir \u00f6rne\u011fini alma hakk\u0131 bulunmaktad\u0131r. Ancak yasal d\u00fczenlemenin 2. f\u0131kras\u0131yla, bu hakk\u0131n hakim karar\u0131yla s\u0131n\u0131rlanabildi\u011fi hallere de yer verilmektedir. T\u00fcm bu haklardan, su\u00e7tan zarar g\u00f6renin vekili de yararlanabilmekte ve s\u0131n\u0131rlamalar, vekil i\u00e7in de ge\u00e7erli olmaktad\u0131r. Ancak her durumda, yakalanan ki\u015finin veya \u015f\u00fcphelinin ifadesini i\u00e7eren tutanak ile bilirki\u015fi raporlar\u0131 ve ad\u0131 ge\u00e7enlerin haz\u0131r bulunmaya yetkili olduklar\u0131 di\u011fer adli i\u015flemlere ili\u015fkin tutanaklar hakk\u0131nda, m\u00fcdafii ve vekile kar\u015f\u0131 gizleme ve s\u0131n\u0131rlama h\u00fck\u00fcmleri uygulanmamaktad\u0131r.<\/p>\n
6. Devletin Yarg\u0131 ve Ceza Tekeline Sahip Olmas\u0131<\/p>\n
T\u00fcrk hukuk sisteminde \u015fahsi cezaland\u0131r\u0131lma ve kendili\u011finden hak alma fiilleri, yasak kapsam\u0131nda olup; ki\u015finin hakk\u0131n\u0131 kendisinin almas\u0131 kabul edilmemektedir. \u00dclkemizde bireysel ve ki\u015fiye \u00f6zg\u00fc yarg\u0131lama sistemi olmamakta ve bir su\u00e7 i\u015flenmesi halinde, devletin yarg\u0131sal mekanizmas\u0131na ba\u015fvurulmas\u0131 gerekmektedir. \u00d6rne\u011fin, bir kimsenin kendisine kar\u015f\u0131 su\u00e7 i\u015fleyen kimseye olan k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yenemeyerek, pusu kurmas\u0131 ve husumet duydu\u011fu kimseye silah do\u011frultarak kur\u015fun s\u0131kmas\u0131, su\u00e7 te\u015fkil etmektedir. Zira ceza vermeye yetkili olan mekanizma bak\u0131m\u0131ndan yaln\u0131zca devletin ceza tekeli bulunmaktad\u0131r. Buna ihkak-\u0131 hak yasa\u011f\u0131 da denilmektedir.<\/p>\n
7. K\u0131yas\u0131n M\u00fcmk\u00fcn Olmas\u0131<\/p>\n
Ceza Hukuku\u2019nda su\u00e7 ve cezada k\u0131yas\u0131n yasak oldu\u011fu bilinen bir ger\u00e7ektir. Ancak bunun yan\u0131 s\u0131ra gerek soru\u015fturma gerekse kovu\u015fturma evrelerinde; ceza muhakemesinde uygulanan s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 (daralt\u0131c\u0131) h\u00fck\u00fcmlerde, istisnai h\u00fck\u00fcmlerde ve kanunilik ilkesi sebebiyle koruma tedbirlerinde k\u0131yas yap\u0131lmas\u0131 da yasak kapsam\u0131nda bulunmaktad\u0131r. Belirtilenler d\u0131\u015f\u0131ndaki durumlarda ise, k\u0131yasa ba\u015fvurulmas\u0131 kabul edilmektedir.\u00a0<\/p>\n
8. Ceza Muhakemesinin Kamusall\u0131\u011f\u0131 \u0130lkesi<\/p>\n
Kural olarak, su\u00e7lar re’sen soru\u015fturulmaktad\u0131r. Ancak bunun istisnas\u0131, \u015fikayete ba\u011fl\u0131 su\u00e7lar olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Soru\u015fturmay\u0131 icra etmekle ise, devletin bir organ\u0131 olarak savc\u0131l\u0131k makam\u0131 g\u00f6revlendirilmektedir.<\/p>\n
Ceza davas\u0131n\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131 ilkesi, ceza davalar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n ve y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinin, vatanda\u015f\u0131n yerine devletin g\u00f6revi oldu\u011funu ifade eden bir ilkedir. \u00d6rne\u011fin, hukuk davalar\u0131ndan biri olan bo\u015fanma davas\u0131, taraflarca a\u00e7\u0131l\u0131rken; \u015fikayete ba\u011fl\u0131 olsun ya da olmas\u0131n, t\u00fcm kamu davalar\u0131, savc\u0131lar\u0131n d\u00fczenledikleri iddianameler \u00fczerine ve iddianamenin kabul\u00fc karar\u0131yla a\u00e7\u0131lmaktad\u0131r. Bu a\u015famada do\u011frudan etkin mekanizma olarak, savc\u0131l\u0131k ve mahkemeler kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ki\u015filer, ancak su\u00e7 duyurusunda bulunabilmekte, \u015fikayet dilek\u00e7esi sunabilmekte veya do\u011frudan s\u00f6zl\u00fc beyanda bulunarak bu beyanlar\u0131n\u0131n tutana\u011fa ge\u00e7irilmesi suretiyle \u015fikayet\u00e7i olabilmektedir. Ancak nihayetinde kamu davas\u0131 a\u00e7ma bak\u0131m\u0131ndan iddianame d\u00fczenlenmesi karar\u0131n\u0131, savc\u0131lar vermektedir.<\/p>\n
Ceza davas\u0131n\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131 ilkesinin istisnas\u0131n\u0131, ki\u015fisel (\u015fahsi) dava usul\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r. 5271 say\u0131l\u0131 kanunda ise, bu usule yer verilmedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu sebeple hukuk sistemimizde, ceza davas\u0131n\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131 ilkesinin istisnas\u0131 bulunmamakta, ancak bu ilkenin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iki durum ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bunlar;<\/p>\n
a. \u015eikayete ba\u011fl\u0131 su\u00e7lar,<\/p>\n
b. \u0130zne veya talebe ba\u011fl\u0131 su\u00e7lard\u0131r.<\/p>\n
Bu hallerde dahi, iddianame savc\u0131l\u0131k taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmekte ve ancak bunun i\u00e7in \u015fikayet, izin ve talebin varl\u0131\u011f\u0131 aranmaktad\u0131r.<\/p>\n
9. Hakim \u00d6n\u00fcnde Meram\u0131n\u0131 Anlatabilme \u0130lkesi<\/p>\n
Hakim \u00f6n\u00fcnde meram\u0131n\u0131 anlatabilme ilkesi, san\u0131\u011fa baz\u0131 haklar tan\u0131maktad\u0131r. Bu haklar; genel olarak kovu\u015fturma a\u015famas\u0131yla ilgili olmakta ve san\u0131\u011f\u0131n hakim \u00f6n\u00fcnde derdini anlatabilmesini, ne istedi\u011fini s\u00f6yleyebilmesini, hi\u00e7 veya gere\u011fi gibi dinlenilmeden mahkum edilmemesini, \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen iddialar\u0131 ve aleyhine olan delilleri \u00e7\u00fcr\u00fctebilmesini ve bu sayede muhakemenin gidi\u015fine etki edebilmesini i\u00e7ermektedir.<\/p>\n
10. Denetim Muhakemesine Ba\u015fvurma Hakk\u0131 <\/p>\n
Denetim muhakemesine ba\u015fvurma hakk\u0131; bireylerin kendilerine ili\u015fkin karar ve i\u015flemleri, bir \u00fcst mercie denetletme hakk\u0131n\u0131 i\u00e7ermektedir. Anayasa Mahkemesi de, bireysel ba\u015fvuru kapsam\u0131nda adil yarg\u0131lama hakk\u0131n\u0131n ihlal edilip edilmedi\u011fini denetlemektedir. Ancak bu denetim, belirli bir kapsamda yap\u0131lmaktad\u0131r. Buna g\u00f6re, adil yarg\u0131lama hakk\u0131; dava sonucunda verilen karar\u0131n de\u011fil, yarg\u0131lama s\u00fcrecinin ve usul\u00fcn\u00fcn adil olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 denetleme ve bireyler taraf\u0131ndan denetlenmesini isteme imkan\u0131n\u0131 vermektedir.<\/p>\n
11. Maddi Ger\u00e7e\u011fin Ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u0130lkesi <\/p>\n
Ceza muhakemesinde, maddi ger\u00e7ek esast\u0131r ve \u015fekli ger\u00e7ek de\u011fil, maddi ger\u00e7ek ara\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Daha a\u00e7\u0131k bir ifadeyle, ceza muhakemesinde ama\u00e7; adil yarg\u0131lama ilkelerine uyularak maddi ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131rmas\u0131 ve bulunmas\u0131d\u0131r. Buradaki ama\u00e7; su\u00e7suz san\u0131\u011f\u0131n aklanmas\u0131yla su\u00e7lu san\u0131\u011f\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 aras\u0131ndaki vicdani kanaat olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 160. maddesiyle, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n; ihbar veya ba\u015fka bir surette bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi izlenimini veren bir hali \u00f6\u011frenir \u00f6\u011frenmez kamu davas\u0131 a\u00e7maya yer olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermek \u00fczere hemen i\u015fin ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flamas\u0131 gerekti\u011fi ve maddi ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve adil bir yarg\u0131laman\u0131n yap\u0131labilmesi i\u00e7in, emrindeki adli kolluk g\u00f6revlileri marifetiyle, \u015f\u00fcphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza alt\u0131na almakla ve \u015f\u00fcphelinin haklar\u0131n\u0131 korumakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu belirtilmektedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere yasal d\u00fczenleme, maddi ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ilkesine hizmet etmektedir.<\/p>\n
Bu ilke do\u011frultusunda; hakim, ikrarla ba\u011fl\u0131 de\u011fildir ve g\u0131yapta muhakeme istisna haldedir. Bu kapsamda yan kan\u0131tlarla do\u011frulanamayan, olu\u015fa ve maddi ger\u00e7e\u011fe uygun d\u00fc\u015fmeyen, bilimsel kan\u0131tlarla ispat\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan ve yaln\u0131zca soyut ikrara dayanarak mahkumiyet h\u00fckm\u00fc kurulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmamaktad\u0131r. Aksi durum, maddi ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131rmas\u0131 ilkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n
12. \u015e\u00fcpheden San\u0131k Yararlan\u0131r \u0130lkesi<\/p>\n
Bir kimsenin \u00fczerine at\u0131l\u0131 su\u00e7tan \u00f6t\u00fcr\u00fc cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in isnat edilen su\u00e7un, her t\u00fcrl\u00fc \u015f\u00fcpheden uzak bir \u015fekilde kan\u0131tlanmas\u0131 gerekmektedir. Bu ilkeye \u015f\u00fcpheden san\u0131k yararlan\u0131r ilkesi denilmektedir.<\/p>\n
Ceza muhakemesinin en \u00f6nemli ilkelerinden biri olan ve Latince “in dubio pro reo” olarak ifade edilen “\u015f\u00fcpheden san\u0131k yararlan\u0131r” ilkesi, Yarg\u0131tay yerle\u015fik i\u00e7tihatlar\u0131nda da yer almakta ve san\u0131\u011f\u0131n bir su\u00e7tan cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n temel \u015fart\u0131; su\u00e7un, \u015f\u00fcpheye yer vermeyen bir kesinlikte ispatlanmas\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n
13. Ba\u011f\u0131ms\u0131z ve Tarafs\u0131z Hakim \u0130lkesi<\/p>\n
Ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z hakim ilkesi; davaya bakacak olan hakimin, davan\u0131n taraflar\u0131na kar\u015f\u0131 e\u015fit, tarafs\u0131z ve \u00f6n yarg\u0131s\u0131z durmas\u0131, hi\u00e7bir telkin ve bask\u0131 alt\u0131nda kalmadan, hukuk kurallar\u0131 \u00e7er\u00e7evesince vicdani kanaatine g\u00f6re karar vermesi anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
14. Davas\u0131z Yarg\u0131lama Olmaz \u0130lkesi<\/p>\n
Davas\u0131z yarg\u0131lama olmaz ilkesi, bir olay hakk\u0131nda dava a\u00e7\u0131lmaks\u0131z\u0131n mahkemece olaya kendili\u011finden el at\u0131lamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Bu kapsamda hakim, i\u015fe re’sen el koyamamakta ve davas\u0131z yarg\u0131lama m\u00fcmk\u00fcn olmamaktad\u0131r. \u00dclkemizde bu sebeple savc\u0131l\u0131k te\u015fkilat\u0131 kurulmakta ve kamu davas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131nda savc\u0131n\u0131n d\u00fczenledi\u011fi iddianamenin \u00f6nemli bir yeri bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
15. \u00d6zel Hayat\u0131n Gizlili\u011fi \u0130lkesi<\/p>\n
Fertler, devletin m\u00fcdahalesinden korunmu\u015f \u00f6zel bir alana sahiptir. \u00d6zel hayat, nisbi \u015fekilde korunurken; hayat\u0131n gizli alan\u0131n\u0131n sadece bireyin kendisini ilgilendirmesi sebebiyle mutfak \u015fekilde korundu\u011fu ve dokunulmaz oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu sebeple de \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011finin ihlali, 5237 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nun 134. maddesiyle su\u00e7 olarak d\u00fczenlenmektedir.<\/p>\n
16. Halka A\u00e7\u0131kl\u0131k (Aleniyet) \u0130lkesi<\/p>\n
Halka a\u00e7\u0131kl\u0131k (aleniyet) ilkesi, yaln\u0131zca kovu\u015fturma a\u015famas\u0131nda ge\u00e7erli olan bir ilkedir. Zira soru\u015fturma evresinde gizlilik ilkesi hakim konumdad\u0131r.<\/p>\n
Aleniyet ilkesinin kabul\u00fc; san\u0131\u011f\u0131n lekelenmeme hakk\u0131n\u0131n bulundu\u011fu kadar delillerin g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gereklili\u011fine de i\u015faret etmektedir.<\/p>\n
17. Vas\u0131tas\u0131zl\u0131k \u0130lkesi<\/p>\n
Vas\u0131tas\u0131zl\u0131k ilkesi; hakimin karar\u0131n\u0131, delillerle do\u011frudan do\u011fruya temasa ge\u00e7erek vermesini ifade eden ilkedir. Bu ilke, kural olarak yaln\u0131zca duru\u015fmalarda ge\u00e7erli olmaktad\u0131r.<\/p>\n
18. Masumiyet Karinesi<\/p>\n
Ceza muhakemesi s\u00fcrecinde etkin rol oynayan hakim, savc\u0131 ve adli kolluk g\u00f6revlilerinin, yarg\u0131lanacak veya yarg\u0131lanmakta olan kimselere sayg\u0131 g\u00f6stermesi ve onlar\u0131n lekelenmeme haklar\u0131n\u0131 ihlal etmemeleri gerekmektedir. Bu sebeple masumiyet karinesi kabul edilmekte ve soru\u015fturma evresindeki ifade ve telefon dinlemeleri gibi deliller, bas\u0131n yay\u0131n organlar\u0131yla payla\u015f\u0131lamamaktad\u0131r.<\/p>\n
Anayasan\u0131n 15. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131n\u0131n son c\u00fcmlesiyle, su\u00e7lulu\u011fu mahkeme karar\u0131yla saptan\u0131ncaya kadar kimsenin su\u00e7lu say\u0131lamayaca\u011f\u0131 belirtilmekte ve do\u011frudan masumiyet karinesine i\u015faret edilmektedir.<\/p>\n
Yakalama, G\u00f6zalt\u0131na Alma ve \u0130fade Alma Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 27. maddesinde de; su\u00e7lulu\u011fu bir yarg\u0131 h\u00fckm\u00fcne ba\u011flanana kadar ki\u015finin masumiyetinin esas, soru\u015fturma evresinin gizli, soru\u015fturma evresinde g\u00f6zalt\u0131ndaki bir ki\u015finin su\u00e7lu olarak kamuya duyurulmas\u0131na, bas\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131na, ki\u015filerin bas\u0131nla sorulu cevapl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmelerine, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin al\u0131nmas\u0131na, te\u015fhir edilmelerine sebebiyet verilmez ve soru\u015fturma evrak\u0131n\u0131n hi\u00e7bir \u015fekilde yay\u0131mlanamaz oldu\u011fu belirtilmektedir.<\/p>\n
Soru\u015fturman\u0131n gizli yap\u0131lmas\u0131n\u0131n temel sebeplerinden biri, ki\u015filerin lekelenmeme hakk\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n
C. Soru\u015fturma Evresine \u00d6zg\u00fc \u0130lkeler <\/p>\n
1.\u00a0 Soru\u015fturman\u0131n Gizlili\u011fi \u0130lkesi <\/p>\n
Soru\u015fturma evresi, niteli\u011fi itibariyle gizli bir a\u015fama olup; bu a\u015famada basit \u015f\u00fcphe \u00fczerine, bir su\u00e7un i\u015flenip i\u015flenmedi\u011fine, i\u015flendiyse kim taraf\u0131ndan, nas\u0131l ve ne surette i\u015flendi\u011fine dair delillerin toplanmas\u0131 ve de\u011ferlendirilmesi s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Soru\u015fturma evresinin gizlili\u011finin temelinde iki sebebin oldu\u011funun s\u00f6ylenmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunlardan ilki, lekelenmeme hakk\u0131; di\u011feri, soru\u015fturman\u0131n akamete u\u011framas\u0131n\u0131n, delillerin yok edilmesinin, de\u011fi\u015ftirilmesinin ve \u015f\u00fcphelinin ka\u00e7mas\u0131n\u0131n engellenmesi ve \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesidir.<\/p>\n
Gizlilik kural\u0131 iki \u015fekilde anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u0130lki, soru\u015fturma i\u015flemleri s\u0131ras\u0131nda, ilgililerden ba\u015fka kimsenin haz\u0131r bulunamamas\u0131; ikincisiyse, yap\u0131lm\u0131\u015f olan ara\u015ft\u0131rma ve soru\u015fturma sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n kamuya a\u00e7\u0131k olmamas\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6re soru\u015fturman\u0131n gizlili\u011fini, i\u015flemlerde gizlilik ve evraklar\u0131n gizlili\u011fi olarak tasnif etmek m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ancak t\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra soru\u015fturma evresindeki gizlili\u011fin, savunma hakk\u0131na zarar vermemesi gereklidir. Zira buradaki gaye; savunma hakk\u0131n\u0131n zarar u\u011frat\u0131lmas\u0131 de\u011fil, ki\u015filerin lekelenmeme hakk\u0131na riayet edilmesi ve soru\u015fturman\u0131n selametinin sa\u011flanmas\u0131 olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Gizlilik ilkesi, beraberinde yaz\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 gerektirmekte ve soru\u015fturma i\u015flemleri, kural olarak yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir.<\/p>\n
Gizlilik ilkesi, Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 157. maddesinde; kanunun ba\u015fka h\u00fck\u00fcm koydu\u011fu h\u00e2ller sakl\u0131 kalmak ve savunma haklar\u0131na zarar vermemek ko\u015fuluyla, soru\u015fturma evresindeki usul i\u015flemlerinin gizli oldu\u011fu \u015feklinde d\u00fczenlenmektedir.<\/p>\n
Yakalama, G\u00f6zalt\u0131na Alma ve \u0130fade alma Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 27. maddesiyle de, soru\u015fturma evresinin gizli oldu\u011fu ifade edilmekte ve su\u00e7lulu\u011fu yarg\u0131 h\u00fckm\u00fcne ba\u011flanana kadar ki\u015finin masumiyetinin esas oldu\u011fu belirtilmektedir. Ayn\u0131 y\u00f6netmeli\u011fin 28. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca da; yer g\u00f6sterme i\u015fleminin soru\u015fturman\u0131n gizlili\u011fi ilkesine uygun olarak yerine getirildi\u011fi ifade edilmektedir. \u00a0<\/p>\n
Soru\u015fturma evresinde yap\u0131lan i\u015flemlerin tutana\u011fa ge\u00e7irilmesi halinde, dosyadan bu tutanaklar\u0131n \u00f6rneklerinin al\u0131nmas\u0131 veya okunmas\u0131, dosyan\u0131n gizlili\u011fini ilgilendiren bir konu olmaktad\u0131r. Bu kapsamda soru\u015fturma evrak\u0131n\u0131 inceleme ve bu evraklardan \u00f6rnek alma yetkisi; yasada, \u015f\u00fcpheli m\u00fcdafiine, ma\u011fdur ve \u015fikayet\u00e7i (su\u00e7tan zarar g\u00f6ren) vekillerine tan\u0131nmaktad\u0131r (CMK madde 153, 234\/1-4.) Ancak Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nda, soru\u015fturma evresinde \u015f\u00fcpheli, ma\u011fdur ve \u015fikayet\u00e7inin (su\u00e7tan zarar g\u00f6renin), bizzat dosyay\u0131 inceleme ve \u00f6rnek alma hakk\u0131 d\u00fczenlenmemektedir. Bu sebeple \u00f6\u011fretide dile getirilen g\u00f6r\u00fc\u015f ve ele\u015ftirilerin de etkisiyle, B\u00f6lge Adliye ve Adl\u00ee Yarg\u0131 \u0130lk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131klar\u0131 \u0130dar\u00ee ve Yaz\u0131 \u0130\u015fleri Hizmetlerinin Y\u00fcr\u00fct\u00fclmesine Dair Y\u00f6netmelik madde 137 h\u00fckm\u00fcyle, m\u00fcdafiin ve vekilin yan\u0131 s\u0131ra \u015f\u00fcphelinin, ma\u011fdurun, \u015fikayet\u00e7inin ve su\u00e7tan zarar g\u00f6renin soru\u015fturma evresinde dosya i\u00e7eri\u011fini inceleme ve istedi\u011fi belgelerin bir \u00f6rne\u011fini fiziki ya da elektronik ortamda har\u00e7s\u0131z olarak alma hakk\u0131n\u0131n kabul edilmi\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ancak t\u00fcm bu a\u00e7\u0131klananlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra soru\u015fturman\u0131n gizlili\u011finin ihlalinin su\u00e7 te\u015fkil etti\u011fi de bilinmek zorundad\u0131r. Bu kapsamda T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nun 285. maddesinde soru\u015fturman\u0131n gizlili\u011finin alenen ihlali su\u00e7 olarak tan\u0131mlanmakta ve soru\u015fturma i\u015flemleri s\u0131ras\u0131nda ses veya g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri yetkisiz olarak kayda alma ve nakletme, kanunda su\u00e7 olarak d\u00fczenlenmektedir.<\/p>\n
2. Kovu\u015fturma Mecburiyeti \u0130lkesi<\/p>\n
Ceza muhakemesinde bir fiilin i\u015flendi\u011fi haberinin al\u0131nmas\u0131 \u00fczerine, yetkili makamlar taraf\u0131ndan derhal olay\u0131n soru\u015fturulmas\u0131n\u0131; fiil ve failin belli olmas\u0131, yeterli su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin bulunmas\u0131 ve dava \u015fartlar\u0131n\u0131n mevcut olmas\u0131 halinde, kamu davas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131; a\u00e7\u0131lan kamu davas\u0131n\u0131n muhakeme sonu\u00e7lan\u0131ncaya kadar savc\u0131l\u0131k taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini ifade eden ilkeye, kovu\u015fturma mecburiyeti ilkesi denilmektedir.<\/p>\n
S\u00f6z konusu ilke, farkl\u0131 kaynaklarda soru\u015fturman\u0131n mecburili\u011fi (kanunili\u011fi) ilkesi olarak da adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Soru\u015fturman\u0131n mecburili\u011fi (kanunili\u011fi) ilkesi, adli makamlar\u0131n su\u00e7 \u015f\u00fcphesi \u00fczerine soru\u015fturmay\u0131 ba\u015flatma y\u00fck\u00fcml\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade etmektedir. Adli makamlar\u0131n, herhangi bir nedenle soru\u015fturma yapamayacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeleri m\u00fcmk\u00fcn olmamakta; aksi takdirde ilgili memur, ihmal yoluyla g\u00f6revi k\u00f6t\u00fcye kullanma su\u00e7unu i\u015flemi\u015f olmaktad\u0131r (TCK m. 257\/2).<\/p>\n
Ayn\u0131 ilke, farkl\u0131 kaynaklarda, ara\u015ft\u0131rma ve kamu davas\u0131n\u0131 a\u00e7ma mecburiyeti ilkesi olarak da yer almakta ve ara\u015ft\u0131rma mecburiyeti ilkesi, daha \u00e7ok Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131 ilgilendirmektedir.<\/p>\n
Kovu\u015fturma mecburiyeti ilkesi ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ele al\u0131nmas\u0131 gereken \u00fc\u00e7 ayr\u0131 ilke bulunmaktad\u0131r. Bu ilkeler;<\/p>\n
a. Ara\u015ft\u0131rma Mecburiyeti \u0130lkesi<\/p>\n
b. Kamu Davas\u0131 A\u00e7ma Mecburiyeti \u0130lkesi<\/p>\n
c. Kamu Davas\u0131n\u0131 Y\u00fcr\u00fctme Mecburiyeti \u0130lkesidir.<\/p>\n
5271 say\u0131l\u0131 yasan\u0131n 160. maddesi uyar\u0131nca Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n, ihbar veya ba\u015fka bir suretle bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi izlenimini veren bir h\u00e2li \u00f6\u011frenir \u00f6\u011frenmez kamu davas\u0131n\u0131 a\u00e7maya yer olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermek \u00fczere hemen i\u015fin ger\u00e7e\u011fini ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flamas\u0131 ve madd\u00ee ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve adil bir yarg\u0131laman\u0131n yap\u0131labilmesi i\u00e7in, emrindeki adl\u00ee kolluk g\u00f6revlileri marifetiyle, \u015f\u00fcphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza alt\u0131na almakla ve \u015f\u00fcphelinin haklar\u0131n\u0131 korumakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olmas\u0131; ara\u015ft\u0131rma mecburiyeti ilkesi ile do\u011frudan ilgili bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Soru\u015fturulan su\u00e7un zaman a\u015f\u0131m\u0131na u\u011framas\u0131; su\u00e7un takibinin \u015fikayete ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 halinde, su\u00e7tan zarar g\u00f6renin \u015fikayetini geri almas\u0131; ihbar\u0131n as\u0131ls\u0131z oldu\u011funun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131; fiilin asl\u0131nda su\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 gibi hallerde; Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, soru\u015fturmaya derhal son vermek durumundad\u0131r. \u00d6te yandan soru\u015fturma evresi sonunda toplanan deliller, su\u00e7un i\u015flendi\u011fi hususunda yeterli \u015f\u00fcphe olu\u015fturmaktaysa; savc\u0131, bir iddianame d\u00fczenlemek zorundad\u0131r (CMK m. 170\/2). Buna da kamu davas\u0131 a\u00e7ma mecburiyeti ilkesi denilmektedir. \u00a0<\/p>\n
Kural olarak savc\u0131l\u0131k, su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla, su\u00e7tan zarar g\u00f6renin iradesini dikkate almaks\u0131z\u0131n soru\u015fturmaya ba\u015flama zorunlulu\u011fu alt\u0131ndad\u0131r. Buna soru\u015fturman\u0131n mecburili\u011fi ilkesi denilmekte ve\u00a0 bu ilke, soru\u015fturman\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131n\u0131 tamamlamaktad\u0131r. Bu sebeple de soru\u015fturman\u0131n mecburili\u011fi ve kamusall\u0131\u011f\u0131 ilkeleri; devlet organlar\u0131n\u0131n, su\u00e7lar\u0131 re\u2019sen takip etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc olduklar\u0131 \u015feklinde \u00f6zetlenebilmektedir.<\/p>\n
3. Maslahata Uygunluk \u0130lkesi<\/p>\n
Bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi haberinin al\u0131nmas\u0131 \u00fczerine, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n; hemen soru\u015fturmaya ba\u015flay\u0131p ba\u015flamamakta, soru\u015fturma evresi sonunda fiilin ve failin belli olmas\u0131na ve toplanan delillerin, su\u00e7un i\u015flendi\u011fi hususunda yeterli \u015f\u00fcphe olu\u015fturmas\u0131na ra\u011fmen, kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131p a\u00e7mamakta ve nihayet kamu davas\u0131n\u0131 muhakeme sonu\u00e7lan\u0131ncaya kadar y\u00fcr\u00fct\u00fcp y\u00fcr\u00fctmemekte takdir yetkisinin bulundu\u011funu ifade eden ilkeye, maslahata uygunluk ilkesi denilmektedir. \u00dclkemiz ceza muhakemesi sisteminde, kural olarak kovu\u015fturma mecburiyeti ilkesi ge\u00e7erli olup; maslahata uygunluk ilkesi, istisnai halde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n
Maslahata uygunluk ilkesi kabul edildi\u011finde, savc\u0131ya ara\u015ft\u0131rmas\u0131 sonucunda kamu davas\u0131 a\u00e7maya yeterli kan\u0131t bulunmas\u0131na ra\u011fmen, kamu davas\u0131 a\u00e7man\u0131n maslahata (kamu yarar\u0131na) uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 takdir etme yetkisi verilmektedir. Bu halde savc\u0131, sadece takdir yetkisini kullanarak iddianame d\u00fczenlemeyebilmektedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, s\u00f6z konusu ilke; su\u00e7 \u015f\u00fcphesi \u00fczerine soru\u015fturma i\u015flemlerine ba\u015flan\u0131p ba\u015flanmamas\u0131nda, savc\u0131n\u0131n kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131p a\u00e7mamas\u0131nda takdir yetkisinin oldu\u011funu ifade etmektedir. T\u00fcrk Hukuku’nda maslahata uygunluk ilkesine \u00f6rnek olarak; CMK madde 171\/1 h\u00fckm\u00fcn\u00fcn verilmesi m\u00fcmk\u00fcn olup; bu h\u00fck\u00fcm uyar\u0131nca, cezay\u0131 kald\u0131ran \u015fahs\u00ee sebep olarak etkin pi\u015fmanl\u0131k h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanmas\u0131n\u0131 gerektiren ko\u015fullar\u0131n ya da \u015fahs\u00ee cezas\u0131zl\u0131k sebebinin varl\u0131\u011f\u0131 halinde, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 kovu\u015fturmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131 karar\u0131 verebilmektedir.<\/p>\n
Doktrinde maslahata uygunluk ilkesine bir di\u011fer \u00f6rnek olarak, 15.08.2017 tarih ve 694 say\u0131l\u0131 KHK madde 145 ile Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 158. maddesine eklenen 6. f\u0131kra h\u00fckm\u00fcn\u00fcn verildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. H\u00fck\u00fcm f\u0131kras\u0131nda, ihbar ve \u015fik\u00e2yet konusu fiilin su\u00e7 olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n herhangi bir ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmeksizin a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131lmas\u0131 veya ihbar ve \u015fik\u00e2yetin soyut ve genel nitelikte olmas\u0131 durumunda, soru\u015fturma yap\u0131lmas\u0131na yer olmad\u0131\u011f\u0131na karar verilece\u011fi; bu durumda \u015fik\u00e2yet edilen ki\u015fiye, \u015f\u00fcpheli s\u0131fat\u0131 verilemeyece\u011fi belirtilmektedir. Ancak bu h\u00fck\u00fcm f\u0131kras\u0131n\u0131n, CMK m. 171\/1 h\u00fckm\u00fcnde oldu\u011fu gibi ger\u00e7ekten de maslahata uygunluk ilkesine bir \u00f6rnek olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
4. Delillerin Re’sen Ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u0130lkesi<\/p>\n
Delillerin re\u2019sen ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ilkesi; Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 160. maddesi uyar\u0131nca, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan i\u015fin ger\u00e7e\u011finin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, \u015f\u00fcphelinin lehine ve aleyhine olan delillerin toplanmas\u0131 gereklili\u011fine i\u015faret etmektedir. S\u00f6z konusu ilke; soru\u015fturma evresinde, su\u00e7un s\u00fcbutuna veya \u015f\u00fcphelinin su\u00e7suzlu\u011funa yarayan delillerin toplanmas\u0131nda, talep ve isteme gerek olmad\u0131\u011f\u0131 ve savc\u0131l\u0131\u011f\u0131n bu delilleri kendili\u011finden toplamakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu anlam\u0131na gelmektedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, bu ilkeden; savc\u0131l\u0131k organ\u0131n\u0131n re’sen harekete ge\u00e7me, ara\u015ft\u0131rma yapma ve olay\u0131 ayd\u0131nlatma zorunlulu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ara\u015ft\u0131rma ve soru\u015fturma yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n do\u011frudan kovu\u015fturmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131 karar\u0131 verilmesiyse, hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n
5. Yaz\u0131l\u0131l\u0131k – S\u00f6zl\u00fcl\u00fck \u0130lkesi <\/p>\n
Ceza muhakemesinin, kovu\u015fturma evresinde s\u00f6zl\u00fcl\u00fck ilkesinin ge\u00e7erli olmas\u0131na ra\u011fmen, soru\u015fturma evresinde yaz\u0131l\u0131l\u0131k ve gizlilik ilkeleri hakim olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yaz\u0131l\u0131l\u0131k ilkesi; muhakemede yaz\u0131l\u0131 olarak ne s\u00f6ylenmi\u015fse, karara ancak onun temel kabul edilmesini ifade etmektedir. Ceza muhakemesinin soru\u015fturma evresi safhas\u0131na, kural olarak yaz\u0131l\u0131l\u0131k ilkesi hakim oldu\u011fundan; soru\u015fturma evresinde yap\u0131lan s\u00f6zl\u00fc veya hareket \u015feklindeki t\u00fcm i\u015flemlerin, tutana\u011fa ge\u00e7irilmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir. Adli makamlar, g\u00f6revlerini yapt\u0131klar\u0131 s\u0131rada g\u00f6rd\u00fckleri ve duyduklar\u0131 her hususu tutana\u011f\u0131 ge\u00e7irmek zorundad\u0131r. Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu’na g\u00f6re de; polisin, bir su\u00e7a ili\u015fkin olarak kendisine yap\u0131lan s\u00f6zl\u00fc ihbar ve \u015fikayetleri ve g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda \u00f6\u011frendi\u011fi su\u00e7a ili\u015fkin bilgileri yaz\u0131l\u0131 hale getirmesi gerekmektedir (PSVK ek m. 6\/2).<\/p>\n
Yaz\u0131l\u0131l\u0131k ilkesinin, Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nda da \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fclmektedir. Buna g\u00f6re, her soru\u015fturma i\u015flemi tutana\u011fa ba\u011flanmakta ve tutanak, adli kolluk g\u00f6revlisi, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 veya sulh ceza hakimi ile haz\u0131r bulunan yazman taraf\u0131ndan imza edilmektedir. \u0130\u015flemde m\u00fcdafii veya vekil s\u0131fat\u0131yla bir avukat haz\u0131r bulunmu\u015fsa, tutanakta onun da ismi ve imzas\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
S\u00f6zl\u00fcl\u00fck ilkesiyse; asl\u0131nda do\u011frudan san\u0131\u011f\u0131n savunma hakk\u0131na ve do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesine hizmet etmektedir. Zira san\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmalardaki s\u00f6zl\u00fc savunmalar\u0131 hi\u00e7bir \u015fekilde k\u0131s\u0131tlanamamakta ve Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 217. maddesi uyar\u0131nca, h\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilmektedir. Bu deliller de, h\u00e2kimin vicdan\u00ee kanaatiyle serbest\u00e7e takdir edilmektedir.<\/p>\n
6. Soru\u015fturman\u0131n Kamusall\u0131\u011f\u0131 \u0130lkesi<\/p>\n
Kamu d\u00fczenini bozan ve su\u00e7 te\u015fkil eden eylemler hakk\u0131nda ceza soru\u015fturmas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmek, devletin g\u00f6revi kapsam\u0131na girmekte ve ceza soru\u015fturmas\u0131n\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131; soru\u015fturmay\u0131, devleti temsil eden makamlar\u0131n yapmas\u0131n\u0131 ifade etmektedir.<\/p>\n
Soru\u015fturman\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131, dar anlamda sadece devletin bir organ\u0131 olan savc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ceza soru\u015fturmas\u0131n\u0131 ba\u015flatmas\u0131n\u0131, y\u00fcr\u00fctmesini ve bitirmesini ifade etmekte; geni\u015f anlamda kamusall\u0131k ise, soru\u015fturman\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan h\u00fckm\u00fcn kesinle\u015fmesine kadar, iddia ve yarg\u0131lamaya ili\u015fkin t\u00fcm faaliyetlerinin devlet taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n
D. Soru\u015fturma Evresinin \u00d6zellikleri <\/p>\n
1. Soru\u015fturman\u0131n Da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131<\/p>\n
Soru\u015fturman\u0131n da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ilkesi, soru\u015fturma evresinin kendisine has yap\u0131s\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Zira soru\u015fturman\u0131n kapsaml\u0131 olmas\u0131, ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n birden fazla savc\u0131y\u0131 g\u00f6revlendirebilmesi, birka\u00e7 savc\u0131n\u0131n aralar\u0131nda i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc yaparak ayn\u0131 soru\u015fturmay\u0131 y\u00fcr\u00fctebilmesi; bir savc\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir i\u015fe, bir ba\u015fka savc\u0131 taraf\u0131ndan devam edilebilmesi; bir olay\u0131n, ayn\u0131 kolluk g\u00f6revlisi taraf\u0131ndan izlenmesinin zorunlu olmamas\u0131; soru\u015fturma evresi i\u015flemlerinin ayr\u0131 zamanlarda, ayr\u0131 ki\u015filer taraf\u0131ndan ve ayr\u0131 yerlerde yap\u0131labilir olmas\u0131, soru\u015fturma evresinin da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u00f6zelli\u011fini ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Bu sebeple a\u00e7\u0131klanan hususlar, soru\u015fturma evresinin da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde ifade edilmektedir. T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra savc\u0131lar aras\u0131 istinabe de m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir.<\/p>\n
2. Soru\u015fturman\u0131n Kurala Ba\u011fl\u0131 Olmay\u0131\u015f\u0131<\/p>\n
Soru\u015fturma i\u015flemleri kural olarak yasada belirtilmekteyse de; s\u00f6z konusu i\u015flemlerin i\u015flem s\u0131ras\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu y\u00fczden de savc\u0131l\u0131k ve kolluk, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda belli kurallarla ba\u011fl\u0131 olmamakta ve duruma uygun d\u00fc\u015fen i\u015fleme \u00f6ncelik vermeleri gerekmektedir.<\/p>\n
Su\u00e7un ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda izlenecek yol, adli makamlara b\u0131rak\u0131lmakta ve savc\u0131l\u0131k ve kolluk, ara\u015ft\u0131rma ara\u00e7lar\u0131n\u0131n se\u00e7iminde serbest halde olmaktad\u0131r. \u0130fade alma d\u0131\u015f\u0131ndaki soru\u015fturma i\u015flemlerinin de fiilen nas\u0131l yerine getirilece\u011fi, mevzuatta s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde tan\u0131mlanmamaktad\u0131r. Ancak soru\u015fturman\u0131n kurala ba\u011fl\u0131 olmay\u0131\u015f\u0131 \u015feklinde ifade edilen bu \u00f6zellik, s\u0131k\u0131 ve s\u0131n\u0131rs\u0131z bir \u00f6zellik olmay\u0131p; bu \u00f6zelli\u011fin de s\u0131n\u0131rlar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bu s\u0131n\u0131rlar; temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere zarar verilmemesi, masumiyet karinesi, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 ve oranl\u0131l\u0131k ilkesi gibi s\u0131n\u0131rlard\u0131r. Say\u0131lan kural ve ilkeler, ayn\u0131 zamanda soru\u015fturma evresinde ge\u00e7erli olan ilkeler de oldu\u011fundan, soru\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131n g\u00fcvencesi niteli\u011fini ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
II. B\u00d6L\u00dcM \u2013 ETK\u0130N SORU\u015eTURMA YAPMA Y\u00dcK\u00dcML\u00dcL\u00dc\u011e\u00dc<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi’ne g\u00f6re, etkili ve eksiksiz bir soru\u015fturmadan s\u00f6z edilebilmesi i\u00e7in soru\u015fturman\u0131n; su\u00e7a kar\u0131\u015fanlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir organ taraf\u0131ndan, ba\u015fvuranlarca da kat\u0131l\u0131m sa\u011flanarak y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, eksiksiz ve titiz bir \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131, kamu denetiminin a\u00e7\u0131k olmas\u0131; ihlalden sorumlu olanlar\u0131n belirlenmesi ve cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan sonuca g\u00f6t\u00fcrebilecek nitelikte yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Ayr\u0131ca kamuoyunun g\u00fcvenini korumak ve yasa d\u0131\u015f\u0131 eylemlere g\u00f6re her t\u00fcrl\u00fc ho\u015fg\u00f6r\u00fc ya da su\u00e7 ortakl\u0131\u011f\u0131 izleniminden ka\u00e7\u0131nmak amac\u0131yla soru\u015fturmada gerekli olan ivedilik ve \u00f6zenin g\u00f6sterilmesi \u00f6nem arz etmektedir. Bu kapsamda asl\u0131nda, ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere; soru\u015fturman\u0131n ger\u00e7ekten de etkin, etkili ve sonuca varmaya elveri\u015fli olarak ilerlemesi gereklidir.<\/p>\n
Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi (A\u0130HM)\u2019nin etkin soru\u015fturma yapma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc kapsam\u0131nda yer alan \u00f6nemli baz\u0131 kararlar\u0131 \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n
Kaya\/T\u00fcrkiye, 22729\/93, 19 \u015eubat 1998 <\/p>\n
“…\u00d6lenin silah kullan\u0131p kullanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit amac\u0131yla ellerinde ve giysilerinde barut kal\u0131nt\u0131s\u0131 ve silah \u00fczerinde de parmak izi ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r…”<\/p>\n
“…Bu ihmaller ciddiyette ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r…”<\/p>\n
“…Formalite gere\u011fi yap\u0131lan “otopsi” veya raporda kaydedilen bulgular, bir\u00e7ok soruyu cevaps\u0131z b\u0131rakmaktad\u0131r…”<\/p>\n
Ezgi\/T\u00fcrkiye, 23818\/94, 28 Temmuz 1998 <\/p>\n
“…De\u011ferlendirme alt\u0131ndaki davada, yetkili makamlar\u0131n adam \u00f6ld\u00fcrme hususunda sahip olduklar\u0131 yegane bilgi, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi’nin 2. maddesi ba\u011flam\u0131nda “ipso facto” (kendili\u011finden) adam \u00f6ld\u00fcrmenin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ko\u015fullara ili\u015fkin re’sen etkili bir soru\u015fturma ger\u00e7ekle\u015ftirme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc do\u011furmaktad\u0131r…”<\/p>\n
MC\/Bulgaristan, 39272\/98, 4 Aral\u0131k 2003 <\/p>\n
“…yetkili makamlar\u0131n, buna ra\u011fmen t\u00fcm ger\u00e7ekleri ortaya \u00e7\u0131karmalar\u0131 ve t\u00fcm dava ko\u015fullar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirerek karar vermeleri gerekti\u011fi kan\u0131s\u0131ndad\u0131r…”<\/p>\n
\u201c…Ayr\u0131ca, soru\u015fturmay\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcrken dikkate de\u011fer gecikmelere yol a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r…\u201d<\/p>\n
Ramsahal ve Di\u011ferleri\/ Hollanda [BD], 53291\/99, 15 May\u0131s 2007<\/p>\n
“…\u0130ki polis memurunun ellerinde, barut kal\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kontrol edilmemesi, olay\u0131n canland\u0131r\u0131lmamas\u0131, silahlar\u0131n … ya da m\u00fchimmatlar\u0131n incelenmemesi ve merminin, Moravia Ramsahai’nin v\u00fccudunda yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 travman\u0131n g\u00f6rsel olarak kaydedilmemesi hususlar\u0131 a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015ft\u0131r…”<\/p>\n
“…Ayr\u0131ca, memurlardan Brons ve Bultstra olaydan sonra ayr\u0131 yerlerde tutulmam\u0131\u015f ve \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonras\u0131na kadar sorgulanmam\u0131\u015ft\u0131r…”<\/p>\n
“…soru\u015fturman\u0131n yeterlili\u011finin kayda de\u011fer \u015fekilde ihmal edildi\u011fi anlam\u0131na gelmektedir…”<\/p>\n
“…Dolay\u0131s\u0131yla, Moravia Ramsahai’nin \u00f6l\u00fcm\u00fcne ili\u015fkin ko\u015fullar hususunda yeterli soru\u015fturma yap\u0131lmamas\u0131 nedeniyle A\u0130HS’nin 2. maddesi ihlal edilmi\u015ftir…”<\/p>\n
“… Ancak, H\u00fck\u00fcmet mevcut davada yerel polisin, s\u00f6z konusu b\u00f6lgenin g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda acil eyleme ge\u00e7mesini gerektiren \u00f6zel ko\u015fullara i\u015faret etmemi\u015ftir…”<\/p>\n
“…Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, on be\u015f saat otuz dakikadan daha az s\u00fcrmeyen bir gecikme kabul edilebilir de\u011fildir…”<\/p>\n
“…A\u0130HM, Cinayet Masas\u0131n\u0131n m\u00fcteakiben olaya dahil olmas\u0131n\u0131n, polis g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket edememe ay\u0131b\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in yeterli olamayaca\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131ndad\u0131r…”<\/p>\n
“…Daire, soru\u015fturman\u0131n memur Brons hususunda verilen takipsizlik karar\u0131na itiraz etmek \u00fczere ba\u015flat\u0131lan adli takibata etkin olarak dahil olmalar\u0131n\u0131 imkanl\u0131 k\u0131lan bilgilere ula\u015fmak i\u00e7in ba\u015fvuranlara yeterli eri\u015fim imkan\u0131 sundu\u011fu sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r…”<\/p>\n
“…yeterli kamu ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda gereken kamu ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n derecesi davadan davaya farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilmektedir…”<\/p>\n
\u200bI. B\u00d6L\u00dcM \u2013 SORU\u015eTURMA EVRES\u0130<\/p>\n
A. Genel A\u00e7\u0131klamalar<\/p>\n
Soru\u015fturma evresine \u00f6zg\u00fc ilkelerin incelenmesine ba\u015flanmadan \u00f6nce soru\u015fturma evresinin tan\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 2\/1-e bendiyle; soru\u015fturma evresinin, kanuna g\u00f6re yetkili merciilerce su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin \u00f6\u011frenilmesinden iddianamenin kabul\u00fcne kadar ge\u00e7en evreyi ifade etti\u011fi belirtilmektedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere; hukuk sistemimizde soru\u015fturma evresi, su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin \u00f6\u011frenilmesiyle ba\u015flamakta ve iddianamenin kabul\u00fcne kadar s\u00fcrmektedir. \u0130kisi aras\u0131nda ge\u00e7en zaman dilimi de soru\u015fturmaya i\u015faret etmektedir.<\/p>\n
Ceza Hukuku’na ve \u00f6zellikle de soru\u015fturma ve kovu\u015fturma evrelerine birtak\u0131m ilkeler hakimdir. Bu ilkelerden baz\u0131lar\u0131 (gizlilik ilkesi gibi) soru\u015fturma evresine, baz\u0131lar\u0131 (s\u00f6zl\u00fcl\u00fck gibi) kovu\u015fturma evresine \u00f6zg\u00fc; baz\u0131lar\u0131 da (maddi ger\u00e7e\u011fin aranmas\u0131nda oldu\u011fu gibi) ortakt\u0131r.<\/p>\n
Soru\u015fturma evresinin, kendisine has yap\u0131s\u0131 ve \u00f6zellikleri bulunmaktad\u0131r. Ancak bu evre, ceza muhakemesinin yaln\u0131zca bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne tekab\u00fcl etmekte ve ceza muhakemesi, soru\u015fturma evresinden daha geni\u015f bir anlama sahip bulunmaktad\u0131r. Bu sebeple de soru\u015fturma evresine \u00f6zg\u00fc ilkelerin incelenmesinden \u00f6nce kapsam olarak daha geni\u015f i\u00e7erikte bulunan ceza muhakemesi ilkelerinin belirtilmesi gerekmektedir. Zira soru\u015fturma evresine hakim olan ilkelere ge\u00e7meden \u00f6nce ceza muhakemesi ilkelerinin a\u00e7\u0131klanmas\u0131, soru\u015fturma evresini de do\u011frudan ilgilendirmekte ve olay\u0131n mahiyetine ve niteli\u011fine uygun d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc m\u00fcddet\u00e7e \u00e7o\u011fu (ortak) ilke, soru\u015fturma evresinde de uygulama alan\u0131 bulmaktad\u0131r.<\/p>\n
B. Ceza Muhakemesi \u0130lkeleri<\/p>\n
1. Hukuk Devleti – Oranl\u0131l\u0131k ilkesi <\/p>\n
Hukuk devleti ilkesi, bir hukuk devletinde t\u00fcm eylem ve i\u015flemlerin hukuka uygun bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gereklili\u011fini ifade etmektedir. Bu husus ceza muhakemesi y\u00f6n\u00fcnden de ge\u00e7erli olmakta ve ceza muhakemesine ili\u015fkin t\u00fcm eylem ve i\u015flemler, hukuk kurallar\u0131 \u00e7er\u00e7evesince y\u00fcr\u00fct\u00fclmek zorundad\u0131r. 1982 Anayasas\u0131n\u0131n 2. maddesiyle de, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin toplumun huzuru, milli dayan\u0131\u015fma ve adalet anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde, insan haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131, Atat\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fine ba\u011fl\u0131, ba\u015flang\u0131\u00e7ta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti oldu\u011fu belirtilmektedir.<\/p>\n
Bir hukuk devletinde insan hak ve h\u00fcrriyetlerinin korunmas\u0131 ve bu koruman\u0131n fiilen ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinin \u00f6n planda tutulmas\u0131 zorunlu olmaktad\u0131r. Bu hak ve h\u00fcrriyetler, devlet ve toplum d\u00fczeninin sa\u011flanmas\u0131 ve kamusal d\u00fczenin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 amac\u0131yla, ancak Anayasada ve kanunlarda belirlenen sebepler ve esaslar \u00e7er\u00e7evesinde s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131labilmektedir. Kural, hak ve h\u00fcrriyetlerin mevzuatta \u00f6ng\u00f6r\u00fclen \u015fekilde kullan\u0131m\u0131 olup; s\u0131n\u0131rlama, istisnai durumlara \u00f6zg\u00fclenmektedir. T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra s\u0131n\u0131rlama yap\u0131l\u0131rken, oranl\u0131l\u0131k ilkesinin de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 gerekmektedir. Ba\u015fka bir anlat\u0131mla; yap\u0131lmak istenen s\u0131n\u0131rlamayla var\u0131lmak istenen sonu\u00e7 ve g\u00fcd\u00fclen ama\u00e7, kullan\u0131lan ara\u00e7 ve s\u0131n\u0131rlama sebebiyle orant\u0131l\u0131 ve amaca ula\u015fmaya elveri\u015fli olmak durumundad\u0131r.<\/p>\n
Ceza muhakemesi bak\u0131m\u0131ndan oranl\u0131l\u0131k ilkesi; bir ceza muhakemesi i\u015fleminin yap\u0131lmas\u0131yla bu i\u015flemden sa\u011flanmas\u0131 beklenen yarar ve ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 muhtemel zarar aras\u0131nda makul bir oran\u0131n bulunmas\u0131, orant\u0131s\u0131zl\u0131k durumunda i\u015flemin yap\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmektedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere; yap\u0131lan i\u015flemlerde oranl\u0131l\u0131k ilkesine uygun davran\u0131lmas\u0131 gerekmekte; bu ilkeye uygun davran\u0131lmamas\u0131 ve var\u0131lmak istenen ama\u00e7 do\u011frultusunda elde edilmek istenen menfaatle, s\u0131n\u0131rlanan menfaat aras\u0131nda kabul edilebilir ve makul bir oran\u0131n bulunmamas\u0131 halinde, tedbirin uygulamas\u0131yla birlikte ortaya \u00e7e\u015fitli hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu yolla ve hukuka ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde elde edilen delillerse, ceza muhakemesinde delil olarak kullan\u0131lamamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin; polis taraf\u0131ndan \u015f\u00fcphelinin v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne dokunulmamas\u0131 gerekirken, d\u00f6v\u00fclerek ve bask\u0131 alt\u0131na al\u0131narak baz\u0131 s\u00f6zlerin zorla s\u00f6yletilmesi ve bunlar\u0131n delil olarak kayda al\u0131nmas\u0131 ve ifade tutana\u011f\u0131na ba\u011flanmas\u0131 durumunda, bu kay\u0131t ve tutana\u011f\u0131n, delil niteli\u011finde kabul edilmemesi gereklidir.<\/p>\n
Oranl\u0131l\u0131k ilkesi yerine baz\u0131 kaynaklarda ve Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131nda \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesinin de kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmekte ve Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131na g\u00f6re; \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin s\u0131n\u0131rlanma ama\u00e7lar\u0131 ile ara\u00e7 aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n
Su\u00e7suzluk karinesi de, hukuk devleti ilkesinin uzant\u0131lar\u0131 olan temel prensipler aras\u0131nda yerini almaktad\u0131r. Bu sebeple ayn\u0131 zamanda masumiyet karinesi olarak bilinen bu evrensel ilkenin unutulmamas\u0131 gereklidir ki; bir su\u00e7 dolay\u0131s\u0131yla h\u00fcrriyetin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131nda, ancak telafisi zor durumlarda etkin bir ceza takibat\u0131 gereklili\u011finin, \u015f\u00fcphelinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn k\u0131s\u0131tlanmas\u0131na nazaran a\u011f\u0131r basmas\u0131 ve ger\u00e7ekten de gerekli olmas\u0131 aranmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, kendisine hakaret edildi\u011fi iddias\u0131yla yap\u0131lan bir su\u00e7 duyurusu sonras\u0131nda, gerekmemesine ra\u011fmen \u015f\u00fcphelinin evinde arama yap\u0131lmas\u0131nda hi\u00e7bir hukuki yarar ve menfaat bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
2. \u0130nsan Haysiyetinin Dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 \u0130lkesi<\/p>\n
\u0130nsan haysiyeti; ki\u015fiye, bilin\u00e7li olma, kendi kaderini tayin etme ve \u00e7evresini \u015fekillendirme yetene\u011fi veren ve ki\u015filiksizli\u011fi ortadan kald\u0131ran ruh ve manevi g\u00fc\u00e7 olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. \u0130nsan haysiyeti, vazge\u00e7ilmez bir de\u011fer olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmakta ve Anayasan\u0131n 17. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131yla; kimseye, i\u015fkence ve eziyet yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 ve kimsenin, insan haysiyetiyle ba\u011fda\u015fmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamayaca\u011f\u0131 d\u00fczenlenmektedir. Mevcut Anayasal d\u00fczenlemeyle, insan hayat\u0131na verilen de\u011fer ve atfedilen \u00f6nem ortaya konulmak istenmektedir. \u0130nsan haysiyetine sahip olma bak\u0131m\u0131ndan insanlar aras\u0131nda herhangi bir ayr\u0131m yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 gibi toplumda ya\u015fayan bireyler aras\u0131nda kanun \u00f6n\u00fcnde e\u015fitlik ilkesinin kabul edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
3. \u0130\u015fkence Yasa\u011f\u0131 \u0130lkesi<\/p>\n
\u0130\u015fkence yasa\u011f\u0131 ilkesi; kamu g\u00f6revlileri taraf\u0131ndan bireylere i\u015fkence uygulanmas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda olundu\u011funu ortaya koyan \u00f6nemli bir ilkedir. \u0130\u015fkence, bir su\u00e7tur ve 5237 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nda su\u00e7 olarak d\u00fczenlenmektedir.<\/p>\n
Bu ilke uyar\u0131nca; ki\u015finin, kendisini veya yak\u0131nlar\u0131n\u0131 su\u00e7lay\u0131c\u0131 beyanlarda bulunmaya ya da bu yolda delil g\u00f6stermeye zorlanamamas\u0131 ve bu u\u011furda i\u015fkence ve buna benzer fiillere ba\u015fvurulamamas\u0131 esast\u0131r. Ayr\u0131ca ki\u015fiye kanuni haklar\u0131n\u0131n bildirilmesi gereklidir. \u0130\u015fkence y\u00f6ntemleriyle al\u0131nan deliller, hukuka ayk\u0131r\u0131 delil kapsam\u0131nda yer almakta ve ispat arac\u0131 olarak kullan\u0131lamamaktad\u0131r.<\/p>\n
4. Adil Yarg\u0131lanma \u0130lkesi<\/p>\n
Adil yarg\u0131lanma ilkesiyle, ceza muhakemesi i\u015flemlerinin; kand\u0131rma, yan\u0131ltma veya zorlama gibi irade serbestisini engelleyen veya savunmay\u0131 k\u0131s\u0131tlayan yollara sap\u0131lmaks\u0131z\u0131n, hukuk devleti ilkesine uygun olarak, \u00f6nceden kanunlarla g\u00f6sterilen esaslar \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131lmas\u0131 kastedilmektedir. Adil yarg\u0131lanma ilkesi, \u00e7ok geni\u015f anlamlara sahip olup; bu ilkenin kapsam\u0131na, birden fazla ilke girmektedir. Hak arama h\u00fcrriyeti, savunma hakk\u0131, tabi yarg\u0131\u00e7 ilkesi, isnad\u0131 \u00f6\u011frenme hakk\u0131, davas\u0131n\u0131n makul s\u00fcre i\u00e7erisinde g\u00f6r\u00fclmesini isteme hakk\u0131, masumiyet karinesi, savunmas\u0131n\u0131 haz\u0131rlamak i\u00e7in gerekli zamana ve kolayl\u0131klara sahip olma hakk\u0131, avukat yard\u0131m\u0131ndan yararlanma hakk\u0131 ve mahkemece atanacak bir avukat\u0131n yard\u0131m\u0131ndan \u00fccret \u00f6demeksizin yararland\u0131r\u0131lma hakk\u0131, iddia tan\u0131klar\u0131n\u0131 sorguya \u00e7ektirme hakk\u0131 ve savunma tan\u0131klar\u0131n\u0131n, iddia tan\u0131klar\u0131 ile ayn\u0131 ko\u015fullar alt\u0131nda \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131n\u0131n ve dinlenmesinin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 isteme hakk\u0131, silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ilkesi, terc\u00fcmandan yararlanma hakk\u0131 gibi \u00e7e\u015fitli haklar, bu kapsamda de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n
Adil yarg\u0131lanma ilkesinden anla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken; yarg\u0131lamalar\u0131n tabi, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z bir mahkemede yap\u0131lmas\u0131, g\u00f6r\u00fclmekte olan davalar\u0131n makul s\u00fcrelerde bitirilmesi, yap\u0131lan yarg\u0131lamalar\u0131n aleni ve duru\u015fmal\u0131 olarak yap\u0131lmas\u0131 ve hakkaniyete uygun \u015fekilde hareket edilmesidir. Ancak bu ilke, say\u0131lanlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Hatta bu ilke, yaln\u0131zca kovu\u015fturma evresinde de\u011fil, ayn\u0131 zamanda soru\u015fturma evresinde de uygulanmas\u0131 gereken bir ilkedir. Zira soru\u015fturma evresinin de makul s\u00fcrelerde bitirilmesi esast\u0131r.<\/p>\n
Adil yarg\u0131lanma ilkesi; hukuka uygun ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ceza muhakemesini ve her sujeye, silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ilkesi gere\u011fi, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca, en adil ve hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma \u015fans\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almaktad\u0131r.<\/p>\n
Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi’nce; Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 6. maddesinin i\u00e7erik itibariyle yaln\u0131zca kovu\u015fturma evresini ilgilendirir gibi g\u00f6r\u00fcnmesine kar\u015f\u0131n, bu durumun, s\u00f6zle\u015fme h\u00fckm\u00fcn\u00fcn soru\u015fturma evresinde uygulanmayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmedi\u011fi ifade edilmektedir.<\/p>\n
Adil yarg\u0131lanma ilkesinin bir uzant\u0131s\u0131 olan silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ilkesi de, gerek soru\u015fturma gerekse kovu\u015fturma a\u015famalar\u0131nda ge\u00e7erlili\u011fi olan \u00f6nemli bir ilke olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmakta ve s\u0131kl\u0131kla savunmalara ve dilek\u00e7elere konu olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Hukuk sistemimiz uyar\u0131nca; hi\u00e7 kimse, kendisi veya yak\u0131nlar\u0131 aleyhinde beyanda bulunmaya ve bu yolda delil g\u00f6stermeye zorlanamamaktad\u0131r. A\u00e7\u0131klanan husus, Anayasan\u0131n 38. maddesinde yerini almakta ve bu kabul\u00fcn \u00f6zel yans\u0131mas\u0131, kar\u015f\u0131m\u0131za susma hakk\u0131 olarak \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu kapsamda \u015f\u00fcpheli veya san\u0131k, su\u00e7land\u0131\u011f\u0131 hususlar ve isnatlar hakk\u0131nda susma hakk\u0131na sahip olmakta ve susma hakk\u0131, hem soru\u015fturma hem de kovu\u015fturma evrelerinde ge\u00e7erlili\u011fini korumaktad\u0131r.<\/p>\n
5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu madde 141\/1-d uyar\u0131nca; herkes, makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma hakk\u0131na sahip bulunmakta ve aksi hal, devletin tazminat sorumlulu\u011funu do\u011furmaktad\u0131r. Ancak makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma ilkesinin kabul\u00fc ama\u00e7lan\u0131rken, ceza muhakemesinin maddi ger\u00e7e\u011fi ara\u015ft\u0131rma amac\u0131n\u0131n da g\u00f6z ard\u0131 edilmemesi ve etkin soru\u015fturma yapma gereklili\u011finden vazge\u00e7ilmemesi gerekmektedir.<\/p>\n
5. Dok\u00fcman Olu\u015fturmak Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve Dosyay\u0131 \u0130nceleme Hakk\u0131 <\/p>\n
Dok\u00fcman olu\u015fturmak y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc; i\u015flemlerin belirli kanuni formlarla saptanmas\u0131 ve yap\u0131lan i\u015f ve i\u015flemlerin tutana\u011fa ba\u011flanmas\u0131yla yak\u0131ndan ilgili olup; gerek soru\u015fturma gerekse kovu\u015fturma evrelerinde uygulama alan\u0131 bulmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ceza Muhakemesi Kanunu m. 153\/1 uyar\u0131nca; m\u00fcdafii, soru\u015fturma evresinde dosya i\u00e7eri\u011fini inceleyebilmekte ve istedi\u011fi belgelerin bir \u00f6rne\u011fini har\u00e7s\u0131z olarak alabilmektedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, \u015f\u00fcpheli m\u00fcdafiinin dosyay\u0131 inceleme ve dosyan\u0131n bir \u00f6rne\u011fini alma hakk\u0131 bulunmaktad\u0131r. Ancak yasal d\u00fczenlemenin 2. f\u0131kras\u0131yla, bu hakk\u0131n hakim karar\u0131yla s\u0131n\u0131rlanabildi\u011fi hallere de yer verilmektedir. T\u00fcm bu haklardan, su\u00e7tan zarar g\u00f6renin vekili de yararlanabilmekte ve s\u0131n\u0131rlamalar, vekil i\u00e7in de ge\u00e7erli olmaktad\u0131r. Ancak her durumda, yakalanan ki\u015finin veya \u015f\u00fcphelinin ifadesini i\u00e7eren tutanak ile bilirki\u015fi raporlar\u0131 ve ad\u0131 ge\u00e7enlerin haz\u0131r bulunmaya yetkili olduklar\u0131 di\u011fer adli i\u015flemlere ili\u015fkin tutanaklar hakk\u0131nda, m\u00fcdafii ve vekile kar\u015f\u0131 gizleme ve s\u0131n\u0131rlama h\u00fck\u00fcmleri uygulanmamaktad\u0131r.<\/p>\n
6. Devletin Yarg\u0131 ve Ceza Tekeline Sahip Olmas\u0131<\/p>\n
T\u00fcrk hukuk sisteminde \u015fahsi cezaland\u0131r\u0131lma ve kendili\u011finden hak alma fiilleri, yasak kapsam\u0131nda olup; ki\u015finin hakk\u0131n\u0131 kendisinin almas\u0131 kabul edilmemektedir. \u00dclkemizde bireysel ve ki\u015fiye \u00f6zg\u00fc yarg\u0131lama sistemi olmamakta ve bir su\u00e7 i\u015flenmesi halinde, devletin yarg\u0131sal mekanizmas\u0131na ba\u015fvurulmas\u0131 gerekmektedir. \u00d6rne\u011fin, bir kimsenin kendisine kar\u015f\u0131 su\u00e7 i\u015fleyen kimseye olan k\u0131zg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yenemeyerek, pusu kurmas\u0131 ve husumet duydu\u011fu kimseye silah do\u011frultarak kur\u015fun s\u0131kmas\u0131, su\u00e7 te\u015fkil etmektedir. Zira ceza vermeye yetkili olan mekanizma bak\u0131m\u0131ndan yaln\u0131zca devletin ceza tekeli bulunmaktad\u0131r. Buna ihkak-\u0131 hak yasa\u011f\u0131 da denilmektedir.<\/p>\n
7. K\u0131yas\u0131n M\u00fcmk\u00fcn Olmas\u0131<\/p>\n
Ceza Hukuku\u2019nda su\u00e7 ve cezada k\u0131yas\u0131n yasak oldu\u011fu bilinen bir ger\u00e7ektir. Ancak bunun yan\u0131 s\u0131ra gerek soru\u015fturma gerekse kovu\u015fturma evrelerinde; ceza muhakemesinde uygulanan s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 (daralt\u0131c\u0131) h\u00fck\u00fcmlerde, istisnai h\u00fck\u00fcmlerde ve kanunilik ilkesi sebebiyle koruma tedbirlerinde k\u0131yas yap\u0131lmas\u0131 da yasak kapsam\u0131nda bulunmaktad\u0131r. Belirtilenler d\u0131\u015f\u0131ndaki durumlarda ise, k\u0131yasa ba\u015fvurulmas\u0131 kabul edilmektedir.\u00a0<\/p>\n
8. Ceza Muhakemesinin Kamusall\u0131\u011f\u0131 \u0130lkesi<\/p>\n
Kural olarak, su\u00e7lar re’sen soru\u015fturulmaktad\u0131r. Ancak bunun istisnas\u0131, \u015fikayete ba\u011fl\u0131 su\u00e7lar olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Soru\u015fturmay\u0131 icra etmekle ise, devletin bir organ\u0131 olarak savc\u0131l\u0131k makam\u0131 g\u00f6revlendirilmektedir.<\/p>\n
Ceza davas\u0131n\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131 ilkesi, ceza davalar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n ve y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinin, vatanda\u015f\u0131n yerine devletin g\u00f6revi oldu\u011funu ifade eden bir ilkedir. \u00d6rne\u011fin, hukuk davalar\u0131ndan biri olan bo\u015fanma davas\u0131, taraflarca a\u00e7\u0131l\u0131rken; \u015fikayete ba\u011fl\u0131 olsun ya da olmas\u0131n, t\u00fcm kamu davalar\u0131, savc\u0131lar\u0131n d\u00fczenledikleri iddianameler \u00fczerine ve iddianamenin kabul\u00fc karar\u0131yla a\u00e7\u0131lmaktad\u0131r. Bu a\u015famada do\u011frudan etkin mekanizma olarak, savc\u0131l\u0131k ve mahkemeler kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ki\u015filer, ancak su\u00e7 duyurusunda bulunabilmekte, \u015fikayet dilek\u00e7esi sunabilmekte veya do\u011frudan s\u00f6zl\u00fc beyanda bulunarak bu beyanlar\u0131n\u0131n tutana\u011fa ge\u00e7irilmesi suretiyle \u015fikayet\u00e7i olabilmektedir. Ancak nihayetinde kamu davas\u0131 a\u00e7ma bak\u0131m\u0131ndan iddianame d\u00fczenlenmesi karar\u0131n\u0131, savc\u0131lar vermektedir.<\/p>\n
Ceza davas\u0131n\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131 ilkesinin istisnas\u0131n\u0131, ki\u015fisel (\u015fahsi) dava usul\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r. 5271 say\u0131l\u0131 kanunda ise, bu usule yer verilmedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu sebeple hukuk sistemimizde, ceza davas\u0131n\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131 ilkesinin istisnas\u0131 bulunmamakta, ancak bu ilkenin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 iki durum ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bunlar;<\/p>\n
a. \u015eikayete ba\u011fl\u0131 su\u00e7lar,<\/p>\n
b. \u0130zne veya talebe ba\u011fl\u0131 su\u00e7lard\u0131r.<\/p>\n
Bu hallerde dahi, iddianame savc\u0131l\u0131k taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmekte ve ancak bunun i\u00e7in \u015fikayet, izin ve talebin varl\u0131\u011f\u0131 aranmaktad\u0131r.<\/p>\n
9. Hakim \u00d6n\u00fcnde Meram\u0131n\u0131 Anlatabilme \u0130lkesi<\/p>\n
Hakim \u00f6n\u00fcnde meram\u0131n\u0131 anlatabilme ilkesi, san\u0131\u011fa baz\u0131 haklar tan\u0131maktad\u0131r. Bu haklar; genel olarak kovu\u015fturma a\u015famas\u0131yla ilgili olmakta ve san\u0131\u011f\u0131n hakim \u00f6n\u00fcnde derdini anlatabilmesini, ne istedi\u011fini s\u00f6yleyebilmesini, hi\u00e7 veya gere\u011fi gibi dinlenilmeden mahkum edilmemesini, \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen iddialar\u0131 ve aleyhine olan delilleri \u00e7\u00fcr\u00fctebilmesini ve bu sayede muhakemenin gidi\u015fine etki edebilmesini i\u00e7ermektedir.<\/p>\n
10. Denetim Muhakemesine Ba\u015fvurma Hakk\u0131 <\/p>\n
Denetim muhakemesine ba\u015fvurma hakk\u0131; bireylerin kendilerine ili\u015fkin karar ve i\u015flemleri, bir \u00fcst mercie denetletme hakk\u0131n\u0131 i\u00e7ermektedir. Anayasa Mahkemesi de, bireysel ba\u015fvuru kapsam\u0131nda adil yarg\u0131lama hakk\u0131n\u0131n ihlal edilip edilmedi\u011fini denetlemektedir. Ancak bu denetim, belirli bir kapsamda yap\u0131lmaktad\u0131r. Buna g\u00f6re, adil yarg\u0131lama hakk\u0131; dava sonucunda verilen karar\u0131n de\u011fil, yarg\u0131lama s\u00fcrecinin ve usul\u00fcn\u00fcn adil olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 denetleme ve bireyler taraf\u0131ndan denetlenmesini isteme imkan\u0131n\u0131 vermektedir.<\/p>\n
11. Maddi Ger\u00e7e\u011fin Ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u0130lkesi <\/p>\n
Ceza muhakemesinde, maddi ger\u00e7ek esast\u0131r ve \u015fekli ger\u00e7ek de\u011fil, maddi ger\u00e7ek ara\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Daha a\u00e7\u0131k bir ifadeyle, ceza muhakemesinde ama\u00e7; adil yarg\u0131lama ilkelerine uyularak maddi ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131rmas\u0131 ve bulunmas\u0131d\u0131r. Buradaki ama\u00e7; su\u00e7suz san\u0131\u011f\u0131n aklanmas\u0131yla su\u00e7lu san\u0131\u011f\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 aras\u0131ndaki vicdani kanaat olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 160. maddesiyle, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n; ihbar veya ba\u015fka bir surette bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi izlenimini veren bir hali \u00f6\u011frenir \u00f6\u011frenmez kamu davas\u0131 a\u00e7maya yer olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermek \u00fczere hemen i\u015fin ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flamas\u0131 gerekti\u011fi ve maddi ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve adil bir yarg\u0131laman\u0131n yap\u0131labilmesi i\u00e7in, emrindeki adli kolluk g\u00f6revlileri marifetiyle, \u015f\u00fcphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza alt\u0131na almakla ve \u015f\u00fcphelinin haklar\u0131n\u0131 korumakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu belirtilmektedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere yasal d\u00fczenleme, maddi ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ilkesine hizmet etmektedir.<\/p>\n
Bu ilke do\u011frultusunda; hakim, ikrarla ba\u011fl\u0131 de\u011fildir ve g\u0131yapta muhakeme istisna haldedir. Bu kapsamda yan kan\u0131tlarla do\u011frulanamayan, olu\u015fa ve maddi ger\u00e7e\u011fe uygun d\u00fc\u015fmeyen, bilimsel kan\u0131tlarla ispat\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan ve yaln\u0131zca soyut ikrara dayanarak mahkumiyet h\u00fckm\u00fc kurulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmamaktad\u0131r. Aksi durum, maddi ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131rmas\u0131 ilkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n
12. \u015e\u00fcpheden San\u0131k Yararlan\u0131r \u0130lkesi<\/p>\n
Bir kimsenin \u00fczerine at\u0131l\u0131 su\u00e7tan \u00f6t\u00fcr\u00fc cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in isnat edilen su\u00e7un, her t\u00fcrl\u00fc \u015f\u00fcpheden uzak bir \u015fekilde kan\u0131tlanmas\u0131 gerekmektedir. Bu ilkeye \u015f\u00fcpheden san\u0131k yararlan\u0131r ilkesi denilmektedir.<\/p>\n
Ceza muhakemesinin en \u00f6nemli ilkelerinden biri olan ve Latince “in dubio pro reo” olarak ifade edilen “\u015f\u00fcpheden san\u0131k yararlan\u0131r” ilkesi, Yarg\u0131tay yerle\u015fik i\u00e7tihatlar\u0131nda da yer almakta ve san\u0131\u011f\u0131n bir su\u00e7tan cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n temel \u015fart\u0131; su\u00e7un, \u015f\u00fcpheye yer vermeyen bir kesinlikte ispatlanmas\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n
13. Ba\u011f\u0131ms\u0131z ve Tarafs\u0131z Hakim \u0130lkesi<\/p>\n
Ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z hakim ilkesi; davaya bakacak olan hakimin, davan\u0131n taraflar\u0131na kar\u015f\u0131 e\u015fit, tarafs\u0131z ve \u00f6n yarg\u0131s\u0131z durmas\u0131, hi\u00e7bir telkin ve bask\u0131 alt\u0131nda kalmadan, hukuk kurallar\u0131 \u00e7er\u00e7evesince vicdani kanaatine g\u00f6re karar vermesi anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
14. Davas\u0131z Yarg\u0131lama Olmaz \u0130lkesi<\/p>\n
Davas\u0131z yarg\u0131lama olmaz ilkesi, bir olay hakk\u0131nda dava a\u00e7\u0131lmaks\u0131z\u0131n mahkemece olaya kendili\u011finden el at\u0131lamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmektedir. Bu kapsamda hakim, i\u015fe re’sen el koyamamakta ve davas\u0131z yarg\u0131lama m\u00fcmk\u00fcn olmamaktad\u0131r. \u00dclkemizde bu sebeple savc\u0131l\u0131k te\u015fkilat\u0131 kurulmakta ve kamu davas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131nda savc\u0131n\u0131n d\u00fczenledi\u011fi iddianamenin \u00f6nemli bir yeri bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
15. \u00d6zel Hayat\u0131n Gizlili\u011fi \u0130lkesi<\/p>\n
Fertler, devletin m\u00fcdahalesinden korunmu\u015f \u00f6zel bir alana sahiptir. \u00d6zel hayat, nisbi \u015fekilde korunurken; hayat\u0131n gizli alan\u0131n\u0131n sadece bireyin kendisini ilgilendirmesi sebebiyle mutfak \u015fekilde korundu\u011fu ve dokunulmaz oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu sebeple de \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011finin ihlali, 5237 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nun 134. maddesiyle su\u00e7 olarak d\u00fczenlenmektedir.<\/p>\n
16. Halka A\u00e7\u0131kl\u0131k (Aleniyet) \u0130lkesi<\/p>\n
Halka a\u00e7\u0131kl\u0131k (aleniyet) ilkesi, yaln\u0131zca kovu\u015fturma a\u015famas\u0131nda ge\u00e7erli olan bir ilkedir. Zira soru\u015fturma evresinde gizlilik ilkesi hakim konumdad\u0131r.<\/p>\n
Aleniyet ilkesinin kabul\u00fc; san\u0131\u011f\u0131n lekelenmeme hakk\u0131n\u0131n bulundu\u011fu kadar delillerin g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gereklili\u011fine de i\u015faret etmektedir.<\/p>\n
17. Vas\u0131tas\u0131zl\u0131k \u0130lkesi<\/p>\n
Vas\u0131tas\u0131zl\u0131k ilkesi; hakimin karar\u0131n\u0131, delillerle do\u011frudan do\u011fruya temasa ge\u00e7erek vermesini ifade eden ilkedir. Bu ilke, kural olarak yaln\u0131zca duru\u015fmalarda ge\u00e7erli olmaktad\u0131r.<\/p>\n
18. Masumiyet Karinesi<\/p>\n
Ceza muhakemesi s\u00fcrecinde etkin rol oynayan hakim, savc\u0131 ve adli kolluk g\u00f6revlilerinin, yarg\u0131lanacak veya yarg\u0131lanmakta olan kimselere sayg\u0131 g\u00f6stermesi ve onlar\u0131n lekelenmeme haklar\u0131n\u0131 ihlal etmemeleri gerekmektedir. Bu sebeple masumiyet karinesi kabul edilmekte ve soru\u015fturma evresindeki ifade ve telefon dinlemeleri gibi deliller, bas\u0131n yay\u0131n organlar\u0131yla payla\u015f\u0131lamamaktad\u0131r.<\/p>\n
Anayasan\u0131n 15. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131n\u0131n son c\u00fcmlesiyle, su\u00e7lulu\u011fu mahkeme karar\u0131yla saptan\u0131ncaya kadar kimsenin su\u00e7lu say\u0131lamayaca\u011f\u0131 belirtilmekte ve do\u011frudan masumiyet karinesine i\u015faret edilmektedir.<\/p>\n
Yakalama, G\u00f6zalt\u0131na Alma ve \u0130fade Alma Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 27. maddesinde de; su\u00e7lulu\u011fu bir yarg\u0131 h\u00fckm\u00fcne ba\u011flanana kadar ki\u015finin masumiyetinin esas, soru\u015fturma evresinin gizli, soru\u015fturma evresinde g\u00f6zalt\u0131ndaki bir ki\u015finin su\u00e7lu olarak kamuya duyurulmas\u0131na, bas\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131na, ki\u015filerin bas\u0131nla sorulu cevapl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmelerine, g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin al\u0131nmas\u0131na, te\u015fhir edilmelerine sebebiyet verilmez ve soru\u015fturma evrak\u0131n\u0131n hi\u00e7bir \u015fekilde yay\u0131mlanamaz oldu\u011fu belirtilmektedir.<\/p>\n
Soru\u015fturman\u0131n gizli yap\u0131lmas\u0131n\u0131n temel sebeplerinden biri, ki\u015filerin lekelenmeme hakk\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n
C. Soru\u015fturma Evresine \u00d6zg\u00fc \u0130lkeler <\/p>\n
1.\u00a0 Soru\u015fturman\u0131n Gizlili\u011fi \u0130lkesi <\/p>\n
Soru\u015fturma evresi, niteli\u011fi itibariyle gizli bir a\u015fama olup; bu a\u015famada basit \u015f\u00fcphe \u00fczerine, bir su\u00e7un i\u015flenip i\u015flenmedi\u011fine, i\u015flendiyse kim taraf\u0131ndan, nas\u0131l ve ne surette i\u015flendi\u011fine dair delillerin toplanmas\u0131 ve de\u011ferlendirilmesi s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Soru\u015fturma evresinin gizlili\u011finin temelinde iki sebebin oldu\u011funun s\u00f6ylenmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunlardan ilki, lekelenmeme hakk\u0131; di\u011feri, soru\u015fturman\u0131n akamete u\u011framas\u0131n\u0131n, delillerin yok edilmesinin, de\u011fi\u015ftirilmesinin ve \u015f\u00fcphelinin ka\u00e7mas\u0131n\u0131n engellenmesi ve \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesidir.<\/p>\n
Gizlilik kural\u0131 iki \u015fekilde anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u0130lki, soru\u015fturma i\u015flemleri s\u0131ras\u0131nda, ilgililerden ba\u015fka kimsenin haz\u0131r bulunamamas\u0131; ikincisiyse, yap\u0131lm\u0131\u015f olan ara\u015ft\u0131rma ve soru\u015fturma sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n kamuya a\u00e7\u0131k olmamas\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6re soru\u015fturman\u0131n gizlili\u011fini, i\u015flemlerde gizlilik ve evraklar\u0131n gizlili\u011fi olarak tasnif etmek m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ancak t\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra soru\u015fturma evresindeki gizlili\u011fin, savunma hakk\u0131na zarar vermemesi gereklidir. Zira buradaki gaye; savunma hakk\u0131n\u0131n zarar u\u011frat\u0131lmas\u0131 de\u011fil, ki\u015filerin lekelenmeme hakk\u0131na riayet edilmesi ve soru\u015fturman\u0131n selametinin sa\u011flanmas\u0131 olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Gizlilik ilkesi, beraberinde yaz\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 gerektirmekte ve soru\u015fturma i\u015flemleri, kural olarak yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir.<\/p>\n
Gizlilik ilkesi, Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 157. maddesinde; kanunun ba\u015fka h\u00fck\u00fcm koydu\u011fu h\u00e2ller sakl\u0131 kalmak ve savunma haklar\u0131na zarar vermemek ko\u015fuluyla, soru\u015fturma evresindeki usul i\u015flemlerinin gizli oldu\u011fu \u015feklinde d\u00fczenlenmektedir.<\/p>\n
Yakalama, G\u00f6zalt\u0131na Alma ve \u0130fade alma Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 27. maddesiyle de, soru\u015fturma evresinin gizli oldu\u011fu ifade edilmekte ve su\u00e7lulu\u011fu yarg\u0131 h\u00fckm\u00fcne ba\u011flanana kadar ki\u015finin masumiyetinin esas oldu\u011fu belirtilmektedir. Ayn\u0131 y\u00f6netmeli\u011fin 28. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca da; yer g\u00f6sterme i\u015fleminin soru\u015fturman\u0131n gizlili\u011fi ilkesine uygun olarak yerine getirildi\u011fi ifade edilmektedir. \u00a0<\/p>\n
Soru\u015fturma evresinde yap\u0131lan i\u015flemlerin tutana\u011fa ge\u00e7irilmesi halinde, dosyadan bu tutanaklar\u0131n \u00f6rneklerinin al\u0131nmas\u0131 veya okunmas\u0131, dosyan\u0131n gizlili\u011fini ilgilendiren bir konu olmaktad\u0131r. Bu kapsamda soru\u015fturma evrak\u0131n\u0131 inceleme ve bu evraklardan \u00f6rnek alma yetkisi; yasada, \u015f\u00fcpheli m\u00fcdafiine, ma\u011fdur ve \u015fikayet\u00e7i (su\u00e7tan zarar g\u00f6ren) vekillerine tan\u0131nmaktad\u0131r (CMK madde 153, 234\/1-4.) Ancak Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nda, soru\u015fturma evresinde \u015f\u00fcpheli, ma\u011fdur ve \u015fikayet\u00e7inin (su\u00e7tan zarar g\u00f6renin), bizzat dosyay\u0131 inceleme ve \u00f6rnek alma hakk\u0131 d\u00fczenlenmemektedir. Bu sebeple \u00f6\u011fretide dile getirilen g\u00f6r\u00fc\u015f ve ele\u015ftirilerin de etkisiyle, B\u00f6lge Adliye ve Adl\u00ee Yarg\u0131 \u0130lk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131klar\u0131 \u0130dar\u00ee ve Yaz\u0131 \u0130\u015fleri Hizmetlerinin Y\u00fcr\u00fct\u00fclmesine Dair Y\u00f6netmelik madde 137 h\u00fckm\u00fcyle, m\u00fcdafiin ve vekilin yan\u0131 s\u0131ra \u015f\u00fcphelinin, ma\u011fdurun, \u015fikayet\u00e7inin ve su\u00e7tan zarar g\u00f6renin soru\u015fturma evresinde dosya i\u00e7eri\u011fini inceleme ve istedi\u011fi belgelerin bir \u00f6rne\u011fini fiziki ya da elektronik ortamda har\u00e7s\u0131z olarak alma hakk\u0131n\u0131n kabul edilmi\u015f bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ancak t\u00fcm bu a\u00e7\u0131klananlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra soru\u015fturman\u0131n gizlili\u011finin ihlalinin su\u00e7 te\u015fkil etti\u011fi de bilinmek zorundad\u0131r. Bu kapsamda T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019nun 285. maddesinde soru\u015fturman\u0131n gizlili\u011finin alenen ihlali su\u00e7 olarak tan\u0131mlanmakta ve soru\u015fturma i\u015flemleri s\u0131ras\u0131nda ses veya g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri yetkisiz olarak kayda alma ve nakletme, kanunda su\u00e7 olarak d\u00fczenlenmektedir.<\/p>\n
2. Kovu\u015fturma Mecburiyeti \u0130lkesi<\/p>\n
Ceza muhakemesinde bir fiilin i\u015flendi\u011fi haberinin al\u0131nmas\u0131 \u00fczerine, yetkili makamlar taraf\u0131ndan derhal olay\u0131n soru\u015fturulmas\u0131n\u0131; fiil ve failin belli olmas\u0131, yeterli su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin bulunmas\u0131 ve dava \u015fartlar\u0131n\u0131n mevcut olmas\u0131 halinde, kamu davas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131; a\u00e7\u0131lan kamu davas\u0131n\u0131n muhakeme sonu\u00e7lan\u0131ncaya kadar savc\u0131l\u0131k taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini ifade eden ilkeye, kovu\u015fturma mecburiyeti ilkesi denilmektedir.<\/p>\n
S\u00f6z konusu ilke, farkl\u0131 kaynaklarda soru\u015fturman\u0131n mecburili\u011fi (kanunili\u011fi) ilkesi olarak da adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Soru\u015fturman\u0131n mecburili\u011fi (kanunili\u011fi) ilkesi, adli makamlar\u0131n su\u00e7 \u015f\u00fcphesi \u00fczerine soru\u015fturmay\u0131 ba\u015flatma y\u00fck\u00fcml\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade etmektedir. Adli makamlar\u0131n, herhangi bir nedenle soru\u015fturma yapamayacaklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemeleri m\u00fcmk\u00fcn olmamakta; aksi takdirde ilgili memur, ihmal yoluyla g\u00f6revi k\u00f6t\u00fcye kullanma su\u00e7unu i\u015flemi\u015f olmaktad\u0131r (TCK m. 257\/2).<\/p>\n
Ayn\u0131 ilke, farkl\u0131 kaynaklarda, ara\u015ft\u0131rma ve kamu davas\u0131n\u0131 a\u00e7ma mecburiyeti ilkesi olarak da yer almakta ve ara\u015ft\u0131rma mecburiyeti ilkesi, daha \u00e7ok Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131 ilgilendirmektedir.<\/p>\n
Kovu\u015fturma mecburiyeti ilkesi ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ele al\u0131nmas\u0131 gereken \u00fc\u00e7 ayr\u0131 ilke bulunmaktad\u0131r. Bu ilkeler;<\/p>\n
a. Ara\u015ft\u0131rma Mecburiyeti \u0130lkesi<\/p>\n
b. Kamu Davas\u0131 A\u00e7ma Mecburiyeti \u0130lkesi<\/p>\n
c. Kamu Davas\u0131n\u0131 Y\u00fcr\u00fctme Mecburiyeti \u0130lkesidir.<\/p>\n
5271 say\u0131l\u0131 yasan\u0131n 160. maddesi uyar\u0131nca Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n, ihbar veya ba\u015fka bir suretle bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi izlenimini veren bir h\u00e2li \u00f6\u011frenir \u00f6\u011frenmez kamu davas\u0131n\u0131 a\u00e7maya yer olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermek \u00fczere hemen i\u015fin ger\u00e7e\u011fini ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flamas\u0131 ve madd\u00ee ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve adil bir yarg\u0131laman\u0131n yap\u0131labilmesi i\u00e7in, emrindeki adl\u00ee kolluk g\u00f6revlileri marifetiyle, \u015f\u00fcphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza alt\u0131na almakla ve \u015f\u00fcphelinin haklar\u0131n\u0131 korumakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olmas\u0131; ara\u015ft\u0131rma mecburiyeti ilkesi ile do\u011frudan ilgili bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Soru\u015fturulan su\u00e7un zaman a\u015f\u0131m\u0131na u\u011framas\u0131; su\u00e7un takibinin \u015fikayete ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 halinde, su\u00e7tan zarar g\u00f6renin \u015fikayetini geri almas\u0131; ihbar\u0131n as\u0131ls\u0131z oldu\u011funun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131; fiilin asl\u0131nda su\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 gibi hallerde; Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, soru\u015fturmaya derhal son vermek durumundad\u0131r. \u00d6te yandan soru\u015fturma evresi sonunda toplanan deliller, su\u00e7un i\u015flendi\u011fi hususunda yeterli \u015f\u00fcphe olu\u015fturmaktaysa; savc\u0131, bir iddianame d\u00fczenlemek zorundad\u0131r (CMK m. 170\/2). Buna da kamu davas\u0131 a\u00e7ma mecburiyeti ilkesi denilmektedir. \u00a0<\/p>\n
Kural olarak savc\u0131l\u0131k, su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla, su\u00e7tan zarar g\u00f6renin iradesini dikkate almaks\u0131z\u0131n soru\u015fturmaya ba\u015flama zorunlulu\u011fu alt\u0131ndad\u0131r. Buna soru\u015fturman\u0131n mecburili\u011fi ilkesi denilmekte ve\u00a0 bu ilke, soru\u015fturman\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131n\u0131 tamamlamaktad\u0131r. Bu sebeple de soru\u015fturman\u0131n mecburili\u011fi ve kamusall\u0131\u011f\u0131 ilkeleri; devlet organlar\u0131n\u0131n, su\u00e7lar\u0131 re\u2019sen takip etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc olduklar\u0131 \u015feklinde \u00f6zetlenebilmektedir.<\/p>\n
3. Maslahata Uygunluk \u0130lkesi<\/p>\n
Bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi haberinin al\u0131nmas\u0131 \u00fczerine, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n; hemen soru\u015fturmaya ba\u015flay\u0131p ba\u015flamamakta, soru\u015fturma evresi sonunda fiilin ve failin belli olmas\u0131na ve toplanan delillerin, su\u00e7un i\u015flendi\u011fi hususunda yeterli \u015f\u00fcphe olu\u015fturmas\u0131na ra\u011fmen, kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131p a\u00e7mamakta ve nihayet kamu davas\u0131n\u0131 muhakeme sonu\u00e7lan\u0131ncaya kadar y\u00fcr\u00fct\u00fcp y\u00fcr\u00fctmemekte takdir yetkisinin bulundu\u011funu ifade eden ilkeye, maslahata uygunluk ilkesi denilmektedir. \u00dclkemiz ceza muhakemesi sisteminde, kural olarak kovu\u015fturma mecburiyeti ilkesi ge\u00e7erli olup; maslahata uygunluk ilkesi, istisnai halde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n
Maslahata uygunluk ilkesi kabul edildi\u011finde, savc\u0131ya ara\u015ft\u0131rmas\u0131 sonucunda kamu davas\u0131 a\u00e7maya yeterli kan\u0131t bulunmas\u0131na ra\u011fmen, kamu davas\u0131 a\u00e7man\u0131n maslahata (kamu yarar\u0131na) uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 takdir etme yetkisi verilmektedir. Bu halde savc\u0131, sadece takdir yetkisini kullanarak iddianame d\u00fczenlemeyebilmektedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, s\u00f6z konusu ilke; su\u00e7 \u015f\u00fcphesi \u00fczerine soru\u015fturma i\u015flemlerine ba\u015flan\u0131p ba\u015flanmamas\u0131nda, savc\u0131n\u0131n kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131p a\u00e7mamas\u0131nda takdir yetkisinin oldu\u011funu ifade etmektedir. T\u00fcrk Hukuku’nda maslahata uygunluk ilkesine \u00f6rnek olarak; CMK madde 171\/1 h\u00fckm\u00fcn\u00fcn verilmesi m\u00fcmk\u00fcn olup; bu h\u00fck\u00fcm uyar\u0131nca, cezay\u0131 kald\u0131ran \u015fahs\u00ee sebep olarak etkin pi\u015fmanl\u0131k h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanmas\u0131n\u0131 gerektiren ko\u015fullar\u0131n ya da \u015fahs\u00ee cezas\u0131zl\u0131k sebebinin varl\u0131\u011f\u0131 halinde, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 kovu\u015fturmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131 karar\u0131 verebilmektedir.<\/p>\n
Doktrinde maslahata uygunluk ilkesine bir di\u011fer \u00f6rnek olarak, 15.08.2017 tarih ve 694 say\u0131l\u0131 KHK madde 145 ile Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 158. maddesine eklenen 6. f\u0131kra h\u00fckm\u00fcn\u00fcn verildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. H\u00fck\u00fcm f\u0131kras\u0131nda, ihbar ve \u015fik\u00e2yet konusu fiilin su\u00e7 olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n herhangi bir ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmeksizin a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131lmas\u0131 veya ihbar ve \u015fik\u00e2yetin soyut ve genel nitelikte olmas\u0131 durumunda, soru\u015fturma yap\u0131lmas\u0131na yer olmad\u0131\u011f\u0131na karar verilece\u011fi; bu durumda \u015fik\u00e2yet edilen ki\u015fiye, \u015f\u00fcpheli s\u0131fat\u0131 verilemeyece\u011fi belirtilmektedir. Ancak bu h\u00fck\u00fcm f\u0131kras\u0131n\u0131n, CMK m. 171\/1 h\u00fckm\u00fcnde oldu\u011fu gibi ger\u00e7ekten de maslahata uygunluk ilkesine bir \u00f6rnek olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
4. Delillerin Re’sen Ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u0130lkesi<\/p>\n
Delillerin re\u2019sen ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ilkesi; Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 160. maddesi uyar\u0131nca, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan i\u015fin ger\u00e7e\u011finin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, \u015f\u00fcphelinin lehine ve aleyhine olan delillerin toplanmas\u0131 gereklili\u011fine i\u015faret etmektedir. S\u00f6z konusu ilke; soru\u015fturma evresinde, su\u00e7un s\u00fcbutuna veya \u015f\u00fcphelinin su\u00e7suzlu\u011funa yarayan delillerin toplanmas\u0131nda, talep ve isteme gerek olmad\u0131\u011f\u0131 ve savc\u0131l\u0131\u011f\u0131n bu delilleri kendili\u011finden toplamakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu anlam\u0131na gelmektedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, bu ilkeden; savc\u0131l\u0131k organ\u0131n\u0131n re’sen harekete ge\u00e7me, ara\u015ft\u0131rma yapma ve olay\u0131 ayd\u0131nlatma zorunlulu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ara\u015ft\u0131rma ve soru\u015fturma yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n do\u011frudan kovu\u015fturmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131 karar\u0131 verilmesiyse, hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n
5. Yaz\u0131l\u0131l\u0131k – S\u00f6zl\u00fcl\u00fck \u0130lkesi <\/p>\n
Ceza muhakemesinin, kovu\u015fturma evresinde s\u00f6zl\u00fcl\u00fck ilkesinin ge\u00e7erli olmas\u0131na ra\u011fmen, soru\u015fturma evresinde yaz\u0131l\u0131l\u0131k ve gizlilik ilkeleri hakim olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yaz\u0131l\u0131l\u0131k ilkesi; muhakemede yaz\u0131l\u0131 olarak ne s\u00f6ylenmi\u015fse, karara ancak onun temel kabul edilmesini ifade etmektedir. Ceza muhakemesinin soru\u015fturma evresi safhas\u0131na, kural olarak yaz\u0131l\u0131l\u0131k ilkesi hakim oldu\u011fundan; soru\u015fturma evresinde yap\u0131lan s\u00f6zl\u00fc veya hareket \u015feklindeki t\u00fcm i\u015flemlerin, tutana\u011fa ge\u00e7irilmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir. Adli makamlar, g\u00f6revlerini yapt\u0131klar\u0131 s\u0131rada g\u00f6rd\u00fckleri ve duyduklar\u0131 her hususu tutana\u011f\u0131 ge\u00e7irmek zorundad\u0131r. Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu’na g\u00f6re de; polisin, bir su\u00e7a ili\u015fkin olarak kendisine yap\u0131lan s\u00f6zl\u00fc ihbar ve \u015fikayetleri ve g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda \u00f6\u011frendi\u011fi su\u00e7a ili\u015fkin bilgileri yaz\u0131l\u0131 hale getirmesi gerekmektedir (PSVK ek m. 6\/2).<\/p>\n
Yaz\u0131l\u0131l\u0131k ilkesinin, Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nda da \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fclmektedir. Buna g\u00f6re, her soru\u015fturma i\u015flemi tutana\u011fa ba\u011flanmakta ve tutanak, adli kolluk g\u00f6revlisi, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 veya sulh ceza hakimi ile haz\u0131r bulunan yazman taraf\u0131ndan imza edilmektedir. \u0130\u015flemde m\u00fcdafii veya vekil s\u0131fat\u0131yla bir avukat haz\u0131r bulunmu\u015fsa, tutanakta onun da ismi ve imzas\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
S\u00f6zl\u00fcl\u00fck ilkesiyse; asl\u0131nda do\u011frudan san\u0131\u011f\u0131n savunma hakk\u0131na ve do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesine hizmet etmektedir. Zira san\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmalardaki s\u00f6zl\u00fc savunmalar\u0131 hi\u00e7bir \u015fekilde k\u0131s\u0131tlanamamakta ve Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 217. maddesi uyar\u0131nca, h\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilmektedir. Bu deliller de, h\u00e2kimin vicdan\u00ee kanaatiyle serbest\u00e7e takdir edilmektedir.<\/p>\n
6. Soru\u015fturman\u0131n Kamusall\u0131\u011f\u0131 \u0130lkesi<\/p>\n
Kamu d\u00fczenini bozan ve su\u00e7 te\u015fkil eden eylemler hakk\u0131nda ceza soru\u015fturmas\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmek, devletin g\u00f6revi kapsam\u0131na girmekte ve ceza soru\u015fturmas\u0131n\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131; soru\u015fturmay\u0131, devleti temsil eden makamlar\u0131n yapmas\u0131n\u0131 ifade etmektedir.<\/p>\n
Soru\u015fturman\u0131n kamusall\u0131\u011f\u0131, dar anlamda sadece devletin bir organ\u0131 olan savc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ceza soru\u015fturmas\u0131n\u0131 ba\u015flatmas\u0131n\u0131, y\u00fcr\u00fctmesini ve bitirmesini ifade etmekte; geni\u015f anlamda kamusall\u0131k ise, soru\u015fturman\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan h\u00fckm\u00fcn kesinle\u015fmesine kadar, iddia ve yarg\u0131lamaya ili\u015fkin t\u00fcm faaliyetlerinin devlet taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n
D. Soru\u015fturma Evresinin \u00d6zellikleri <\/p>\n
1. Soru\u015fturman\u0131n Da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131<\/p>\n
Soru\u015fturman\u0131n da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ilkesi, soru\u015fturma evresinin kendisine has yap\u0131s\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. Zira soru\u015fturman\u0131n kapsaml\u0131 olmas\u0131, ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n birden fazla savc\u0131y\u0131 g\u00f6revlendirebilmesi, birka\u00e7 savc\u0131n\u0131n aralar\u0131nda i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc yaparak ayn\u0131 soru\u015fturmay\u0131 y\u00fcr\u00fctebilmesi; bir savc\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir i\u015fe, bir ba\u015fka savc\u0131 taraf\u0131ndan devam edilebilmesi; bir olay\u0131n, ayn\u0131 kolluk g\u00f6revlisi taraf\u0131ndan izlenmesinin zorunlu olmamas\u0131; soru\u015fturma evresi i\u015flemlerinin ayr\u0131 zamanlarda, ayr\u0131 ki\u015filer taraf\u0131ndan ve ayr\u0131 yerlerde yap\u0131labilir olmas\u0131, soru\u015fturma evresinin da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u00f6zelli\u011fini ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Bu sebeple a\u00e7\u0131klanan hususlar, soru\u015fturma evresinin da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde ifade edilmektedir. T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra savc\u0131lar aras\u0131 istinabe de m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir.<\/p>\n
2. Soru\u015fturman\u0131n Kurala Ba\u011fl\u0131 Olmay\u0131\u015f\u0131<\/p>\n
Soru\u015fturma i\u015flemleri kural olarak yasada belirtilmekteyse de; s\u00f6z konusu i\u015flemlerin i\u015flem s\u0131ras\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu y\u00fczden de savc\u0131l\u0131k ve kolluk, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda belli kurallarla ba\u011fl\u0131 olmamakta ve duruma uygun d\u00fc\u015fen i\u015fleme \u00f6ncelik vermeleri gerekmektedir.<\/p>\n
Su\u00e7un ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda izlenecek yol, adli makamlara b\u0131rak\u0131lmakta ve savc\u0131l\u0131k ve kolluk, ara\u015ft\u0131rma ara\u00e7lar\u0131n\u0131n se\u00e7iminde serbest halde olmaktad\u0131r. \u0130fade alma d\u0131\u015f\u0131ndaki soru\u015fturma i\u015flemlerinin de fiilen nas\u0131l yerine getirilece\u011fi, mevzuatta s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde tan\u0131mlanmamaktad\u0131r. Ancak soru\u015fturman\u0131n kurala ba\u011fl\u0131 olmay\u0131\u015f\u0131 \u015feklinde ifade edilen bu \u00f6zellik, s\u0131k\u0131 ve s\u0131n\u0131rs\u0131z bir \u00f6zellik olmay\u0131p; bu \u00f6zelli\u011fin de s\u0131n\u0131rlar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bu s\u0131n\u0131rlar; temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere zarar verilmemesi, masumiyet karinesi, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 ve oranl\u0131l\u0131k ilkesi gibi s\u0131n\u0131rlard\u0131r. Say\u0131lan kural ve ilkeler, ayn\u0131 zamanda soru\u015fturma evresinde ge\u00e7erli olan ilkeler de oldu\u011fundan, soru\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131n g\u00fcvencesi niteli\u011fini ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
II. B\u00d6L\u00dcM \u2013 ETK\u0130N SORU\u015eTURMA YAPMA Y\u00dcK\u00dcML\u00dcL\u00dc\u011e\u00dc<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi’ne g\u00f6re, etkili ve eksiksiz bir soru\u015fturmadan s\u00f6z edilebilmesi i\u00e7in soru\u015fturman\u0131n; su\u00e7a kar\u0131\u015fanlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir organ taraf\u0131ndan, ba\u015fvuranlarca da kat\u0131l\u0131m sa\u011flanarak y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, eksiksiz ve titiz bir \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131, kamu denetiminin a\u00e7\u0131k olmas\u0131; ihlalden sorumlu olanlar\u0131n belirlenmesi ve cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan sonuca g\u00f6t\u00fcrebilecek nitelikte yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Ayr\u0131ca kamuoyunun g\u00fcvenini korumak ve yasa d\u0131\u015f\u0131 eylemlere g\u00f6re her t\u00fcrl\u00fc ho\u015fg\u00f6r\u00fc ya da su\u00e7 ortakl\u0131\u011f\u0131 izleniminden ka\u00e7\u0131nmak amac\u0131yla soru\u015fturmada gerekli olan ivedilik ve \u00f6zenin g\u00f6sterilmesi \u00f6nem arz etmektedir. Bu kapsamda asl\u0131nda, ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere; soru\u015fturman\u0131n ger\u00e7ekten de etkin, etkili ve sonuca varmaya elveri\u015fli olarak ilerlemesi gereklidir.<\/p>\n
Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi (A\u0130HM)\u2019nin etkin soru\u015fturma yapma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc kapsam\u0131nda yer alan \u00f6nemli baz\u0131 kararlar\u0131 \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n
Kaya\/T\u00fcrkiye, 22729\/93, 19 \u015eubat 1998 <\/p>\n
“…\u00d6lenin silah kullan\u0131p kullanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit amac\u0131yla ellerinde ve giysilerinde barut kal\u0131nt\u0131s\u0131 ve silah \u00fczerinde de parmak izi ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r…”<\/p>\n
“…Bu ihmaller ciddiyette ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r…”<\/p>\n
“…Formalite gere\u011fi yap\u0131lan “otopsi” veya raporda kaydedilen bulgular, bir\u00e7ok soruyu cevaps\u0131z b\u0131rakmaktad\u0131r…”<\/p>\n
Ezgi\/T\u00fcrkiye, 23818\/94, 28 Temmuz 1998 <\/p>\n
“…De\u011ferlendirme alt\u0131ndaki davada, yetkili makamlar\u0131n adam \u00f6ld\u00fcrme hususunda sahip olduklar\u0131 yegane bilgi, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi’nin 2. maddesi ba\u011flam\u0131nda “ipso facto” (kendili\u011finden) adam \u00f6ld\u00fcrmenin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ko\u015fullara ili\u015fkin re’sen etkili bir soru\u015fturma ger\u00e7ekle\u015ftirme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc do\u011furmaktad\u0131r…”<\/p>\n
MC\/Bulgaristan, 39272\/98, 4 Aral\u0131k 2003 <\/p>\n
“…yetkili makamlar\u0131n, buna ra\u011fmen t\u00fcm ger\u00e7ekleri ortaya \u00e7\u0131karmalar\u0131 ve t\u00fcm dava ko\u015fullar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirerek karar vermeleri gerekti\u011fi kan\u0131s\u0131ndad\u0131r…”<\/p>\n
\u201c…Ayr\u0131ca, soru\u015fturmay\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcrken dikkate de\u011fer gecikmelere yol a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r…\u201d<\/p>\n
Ramsahal ve Di\u011ferleri\/ Hollanda [BD], 53291\/99, 15 May\u0131s 2007<\/p>\n
“…\u0130ki polis memurunun ellerinde, barut kal\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kontrol edilmemesi, olay\u0131n canland\u0131r\u0131lmamas\u0131, silahlar\u0131n … ya da m\u00fchimmatlar\u0131n incelenmemesi ve merminin, Moravia Ramsahai’nin v\u00fccudunda yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 travman\u0131n g\u00f6rsel olarak kaydedilmemesi hususlar\u0131 a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015ft\u0131r…”<\/p>\n
“…Ayr\u0131ca, memurlardan Brons ve Bultstra olaydan sonra ayr\u0131 yerlerde tutulmam\u0131\u015f ve \u00fc\u00e7 g\u00fcn sonras\u0131na kadar sorgulanmam\u0131\u015ft\u0131r…”<\/p>\n
“…soru\u015fturman\u0131n yeterlili\u011finin kayda de\u011fer \u015fekilde ihmal edildi\u011fi anlam\u0131na gelmektedir…”<\/p>\n
“…Dolay\u0131s\u0131yla, Moravia Ramsahai’nin \u00f6l\u00fcm\u00fcne ili\u015fkin ko\u015fullar hususunda yeterli soru\u015fturma yap\u0131lmamas\u0131 nedeniyle A\u0130HS’nin 2. maddesi ihlal edilmi\u015ftir…”<\/p>\n
“… Ancak, H\u00fck\u00fcmet mevcut davada yerel polisin, s\u00f6z konusu b\u00f6lgenin g\u00fcvenli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda acil eyleme ge\u00e7mesini gerektiren \u00f6zel ko\u015fullara i\u015faret etmemi\u015ftir…”<\/p>\n
“…Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, on be\u015f saat otuz dakikadan daha az s\u00fcrmeyen bir gecikme kabul edilebilir de\u011fildir…”<\/p>\n
“…A\u0130HM, Cinayet Masas\u0131n\u0131n m\u00fcteakiben olaya dahil olmas\u0131n\u0131n, polis g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ba\u011f\u0131ms\u0131z hareket edememe ay\u0131b\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in yeterli olamayaca\u011f\u0131 kan\u0131s\u0131ndad\u0131r…”<\/p>\n
“…Daire, soru\u015fturman\u0131n memur Brons hususunda verilen takipsizlik karar\u0131na itiraz etmek \u00fczere ba\u015flat\u0131lan adli takibata etkin olarak dahil olmalar\u0131n\u0131 imkanl\u0131 k\u0131lan bilgilere ula\u015fmak i\u00e7in ba\u015fvuranlara yeterli eri\u015fim imkan\u0131 sundu\u011fu sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r…”<\/p>\n
“…yeterli kamu ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda gereken kamu ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n derecesi davadan davaya farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterebilmektedir…”\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
I. B\u00d6L\u00dcM \u2013 SORU\u015eTURMA EVRES\u0130 A. Genel A\u00e7\u0131klamalar Soru\u015fturma evresine \u00f6zg\u00fc ilkelerin incelenmesine ba\u015flanmadan \u00f6nce soru\u015fturma evresinin tan\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 2\/1-e bendiyle; soru\u015fturma evresinin, kanuna g\u00f6re yetkili merciilerce su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin \u00f6\u011frenilmesinden iddianamenin kabul\u00fcne kadar ge\u00e7en evreyi ifade etti\u011fi belirtilmektedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere; hukuk sistemimizde soru\u015fturma evresi, su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin \u00f6\u011frenilmesiyle ba\u015flamakta ve iddianamenin kabul\u00fcne kadar s\u00fcrmektedir. \u0130kisi aras\u0131nda ge\u00e7en zaman dilimi de soru\u015fturmaya i\u015faret etmektedir. Ceza Hukuku’na ve \u00f6zellikle de soru\u015fturma ve kovu\u015fturma evrelerine birtak\u0131m ilkeler hakimdir. Bu ilkelerden baz\u0131lar\u0131 (gizlilik ilkesi gibi) soru\u015fturma evresine, baz\u0131lar\u0131 (s\u00f6zl\u00fcl\u00fck gibi) kovu\u015fturma evresine \u00f6zg\u00fc; baz\u0131lar\u0131 da (maddi ger\u00e7e\u011fin aranmas\u0131nda oldu\u011fu gibi) ortakt\u0131r. Soru\u015fturma evresinin, kendisine has yap\u0131s\u0131 ve \u00f6zellikleri bulunmaktad\u0131r. Ancak bu evre, ceza muhakemesinin yaln\u0131zca bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne tekab\u00fcl etmekte ve ceza muhakemesi, soru\u015fturma evresinden daha geni\u015f bir anlama sahip bulunmaktad\u0131r. Bu sebeple de soru\u015fturma evresine \u00f6zg\u00fc ilkelerin incelenmesinden \u00f6nce kapsam olarak daha geni\u015f i\u00e7erikte bulunan ceza muhakemesi ilkelerinin belirtilmesi gerekmektedir. Zira soru\u015fturma evresine hakim olan ilkelere ge\u00e7meden \u00f6nce ceza muhakemesi ilkelerinin a\u00e7\u0131klanmas\u0131, soru\u015fturma evresini de do\u011frudan ilgilendirmekte ve olay\u0131n mahiyetine ve niteli\u011fine uygun d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc m\u00fcddet\u00e7e \u00e7o\u011fu (ortak) ilke, soru\u015fturma evresinde de uygulama alan\u0131 bulmaktad\u0131r. B. Ceza Muhakemesi \u0130lkeleri 1. Hukuk Devleti – Oranl\u0131l\u0131k ilkesi Hukuk devleti ilkesi, bir hukuk …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-79009","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n