Hukukta ehliyet, hak ve fiil ehliyeti olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r. Bu ayr\u0131m\u0131n, usul hukukunda ve dava a\u015famas\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ise; taraf ve dava ehliyetidir.<\/p>\n
Hak ehliyeti, ki\u015fi olmaktan kaynakl\u0131 medeni haklardan yararlanma ehliyeti olup; 4721 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 8. maddesiyle d\u00fczenlenmektedir. Yasal d\u00fczenleme uyar\u0131nca, her insan\u0131n hak ehliyeti bulunmaktad\u0131r. Ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir varl\u0131\u011f\u0131 olmak \u00fczere \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f ki\u015fi topluluklar\u0131 ve belli bir amaca \u00f6zg\u00fclenmi\u015f olan ba\u011f\u0131ms\u0131z mal topluluklar\u0131 olan t\u00fczel ki\u015filer bak\u0131m\u0131ndansa durum farkl\u0131 olup; bu ki\u015filer, kendileri ile ilgili \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler uyar\u0131nca t\u00fczel ki\u015filik kazanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin; ticaret \u015firketleri, t\u00fczel ki\u015fili\u011fini ticaret siciline tescil ile kazanmaktad\u0131r. Ancak amac\u0131, hukuka veya ahl\u00e2ka ayk\u0131r\u0131 olan ki\u015fi ve mal topluluklar\u0131 t\u00fczel ki\u015filik kazanamamaktad\u0131r. Hak ehliyeti y\u00f6n\u00fcnden bir ba\u015fka anlat\u0131m da; b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n hukuk d\u00fczeninin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde, haklara ve bor\u00e7lara ehil olmada e\u015fit olmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. T\u00fczel ki\u015filik kazanan ki\u015fi ve mal topluluklar\u0131 ise; cins, ya\u015f, h\u0131s\u0131ml\u0131k gibi yarad\u0131l\u0131\u015f gere\u011fi insana \u00f6zg\u00fc niteliklere ba\u011fl\u0131 olanlar d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn haklara ve bor\u00e7lara ehil olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Fiil ehliyeti; hak ehliyeti olan kimsenin belirli \u015fartlar\u0131 sa\u011flamas\u0131yla kendi hukuki i\u015flemleri ile hak edinebilmesi ve bor\u00e7 alt\u0131na girebilmesidir. Asl\u0131nda fiili ehliyetine sahip olunmas\u0131; medeni haklardan yararlanma ehliyeti olan kimsenin, ayn\u0131 zamanda medeni haklar\u0131n\u0131 kullanma ehliyetinin de bulunmas\u0131d\u0131r. Fiil ehliyetine sahip olmak i\u00e7in aranan \u015fartlar; ki\u015finin ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131, k\u0131s\u0131tl\u0131 olmamas\u0131 ve ergin olmas\u0131d\u0131r. Bu \u015fartlardan ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131, ki\u015finin temyiz kudretine haiz olmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Temyiz kudreti ise, iyiyle k\u00f6t\u00fcy\u00fc ay\u0131rt edebilme yetene\u011fi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Asl\u0131nda temyiz kudretinin, do\u011frudan idrak edebilme yetene\u011fi olarak da nitelendirilebilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu kapsamda ya\u015f\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc y\u00fcz\u00fcnden veya ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131, ak\u0131l zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131, sarho\u015fluk ya da bunlara benzer sebeplerden biriyle akla uygun bi\u00e7imde davranma yetene\u011finden yoksun olmayan herkes, T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019na g\u00f6re ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
K\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131k ise; mahkemece T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 404 ve devam\u0131 maddeleri uyar\u0131nca verilen k\u0131s\u0131tlama karar\u0131 ile ki\u015finin hukuki i\u015flem yapabilme ehliyetinin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda burada ki\u015finin fiil ehliyeti, fiil ehliyetinde bulunmas\u0131 gereken \u015fartlar tamamlanmad\u0131\u011f\u0131ndan veya sonradan eksilme g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, mahkeme taraf\u0131ndan s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Fiil ehliyetinin son \u015fart\u0131 ise, erginlik olup; \u00fc\u00e7 farkl\u0131 halin erginli\u011fe yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunlardan ilki, on sekiz ya\u015f\u0131n\u0131n doldurulmas\u0131yla ki\u015finin ergin olmas\u0131d\u0131r. Bir di\u011feri, evlenmenin ki\u015fiyi ergin k\u0131lmas\u0131d\u0131r. Evlenmeyle erginli\u011fe ula\u015f\u0131lmas\u0131 ise; ki\u015finin, on yedi ya\u015f\u0131n\u0131 doldurulmas\u0131 ve kanuni temsilcisinin izin veya icazeti ile evlilik yapmas\u0131yla veya on alt\u0131 ya\u015f\u0131n\u0131 doldurulmas\u0131 halinde, mahkemece evlenmeye izin verilmesi sonucu yap\u0131lan evlenmeyle olmaktad\u0131r. Bu noktada \u00f6nemli olan ve bilinmesi gereken husus; erginlikteki genel ya\u015f kural\u0131 olan on sekiz ya\u015f\u0131n doldurulmamas\u0131na ra\u011fmen evlili\u011fin, erginli\u011fi sa\u011flamas\u0131d\u0131r. T\u00fczel ki\u015filerin ise; cins, ya\u015f, h\u0131s\u0131ml\u0131k gibi yarad\u0131l\u0131\u015f gere\u011fi insana \u00f6zg\u00fc niteliklere ba\u011fl\u0131 olanlar d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn haklara ve bor\u00e7lara ehil olduklar\u0131, kanuna ve kurulu\u015f belgelerine g\u00f6re gerekli organlara sahip olmakla, fiil ehliyetini kazand\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Hak ehliyetinin farkl\u0131 kategorilere ayr\u0131l\u0131p ayr\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnden de\u011ferlendirme yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kendi i\u00e7erisinde farkl\u0131 s\u0131n\u0131f veya kollara ayr\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu kapsamda bir ki\u015finin hak ehliyeti ya vard\u0131r ya da yoktur. \u00d6rne\u011fin, fiil ehliyetine sahipken ge\u00e7irdi\u011fi trafik kazas\u0131 sonucunda akli melekelerini tamamen yitiren bir kimsenin hak ehliyeti, kazadan \u00f6ncesinde oldu\u011fu gibi kazadan sonra da varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaktad\u0131r. Ancak ayn\u0131 husus, ki\u015finin fiil ehliyeti i\u00e7in ge\u00e7erli olmamaktad\u0131r. Zira bu halde ki\u015finin fiil ehliyeti de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011framaktad\u0131r. Ba\u015fka bir \u00f6rnek \u00fczerinden devam edildi\u011finde; \u00f6l\u00fc do\u011fan ceninin hak ehliyetinin bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Ancak ceninin sa\u011f do\u011fmas\u0131 halinde, durum de\u011fi\u015fmekte ve hak ehliyetinin varl\u0131\u011f\u0131, ceninin ana rahmine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ana kadar geriye gitmektedir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; hak ehliyetinin ger\u00e7ek ki\u015filer y\u00f6n\u00fcnden sa\u011f do\u011fum ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131, \u00f6l\u00fcm, \u00f6l\u00fcm karinesi, birlikte \u00f6l\u00fcm karinesi ve gaiplik karar\u0131n\u0131n kesinle\u015fmesi ile sona erdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Ger\u00e7ek ki\u015filerde fiil ehliyeti bak\u0131m\u0131ndan d\u00f6rt farkl\u0131 ehliyet grubu bulunmaktad\u0131r. 1. grupta tam ehliyetliler yer almakta olup; bu gruba, ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip, k\u0131s\u0131tl\u0131 olmayan ve ergin olan kimseler girmektedir. Tam ehliyetliler, kendi hukuki i\u015flemleri ve fiilleriyle hak edinebilmekte ve bor\u00e7 alt\u0131na girebilmektedir. \u0130\u015flemlerin ge\u00e7erlili\u011fi ise; yap\u0131lan i\u015flemin ge\u00e7erlilik kurallar\u0131 ile her hukuki i\u015flemde aranan ve 6098 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 27. maddesinde yaz\u0131l\u0131 olan kanunun emredici h\u00fck\u00fcmlerine, kamu d\u00fczenine ve ahlaka ayk\u0131r\u0131 olmama \u015fartlar\u0131na uyulup uyulmad\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olmaktad\u0131r. Belirtilen kurallara uyulmas\u0131 halinde, tam ehliyetlinin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu tek tarafl\u0131 hukuki i\u015flemler ile tek tarafa bor\u00e7 y\u00fckleyen veya iki tarafa bor\u00e7 y\u00fckleyen s\u00f6zle\u015fmeler ve \u00e7ok tarafl\u0131 hukuki i\u015flemler, hukuki sonu\u00e7 do\u011furmaktad\u0131r.<\/p>\n
Fiil ehliyeti bak\u0131m\u0131ndan 2. grupta s\u0131n\u0131rl\u0131 ehliyetliler yer almaktad\u0131r. Asl\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131 ehliyetlilerin genel olarak hukuki i\u015flem ehliyetleri bulunmaktad\u0131r. Ba\u015fka bir anlat\u0131mla; bu kimseler, genel olarak kendi i\u015flemleriyle hak edinebilmekte ve bor\u00e7 alt\u0131na girebilmektedir. Ancak T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 429. maddesi uyar\u0131nca, k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 i\u00e7in yeterli sebep bulunmamakla beraber korunmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan fiil ehliyetinin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 gerekli g\u00f6r\u00fclerek baz\u0131 i\u015f, i\u015flem ve konularda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc al\u0131nmak \u00fczere kendilerine bir yasal dan\u0131\u015fman atanmaktad\u0131r. Bu atama, mahkeme karar\u0131 ile olmaktad\u0131r. Yasal dan\u0131\u015fman\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn al\u0131nmas\u0131 gereken i\u015f ve i\u015flemlerse; dava a\u00e7ma ve sulh olma; ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n al\u0131m\u0131, sat\u0131m\u0131, rehin edilmesi ve bunlar \u00fczerinde ba\u015fka bir ayn\u00ee hak kurulmas\u0131; k\u0131ymetli evrak\u0131n al\u0131m\u0131, sat\u0131m\u0131 ve rehin edilmesi; ola\u011fan y\u00f6netim s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan yap\u0131 i\u015fleri; \u00f6d\u00fcn\u00e7 verme ve alma; ana paray\u0131 alma; ba\u011f\u0131\u015flama; kambiyo taahh\u00fcd\u00fc alt\u0131na girme; kefil olma \u015feklindedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, burada tahdidi (s\u0131n\u0131rl\u0131) say\u0131m bulunmaktad\u0131r. Ancak mahkemece ayn\u0131 ko\u015fullar alt\u0131nda bir kimsenin malvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00f6netme yetkisi, gelirlerinde diledi\u011fi gibi tasarruf hakk\u0131 sakl\u0131 kalmak \u00fczere kald\u0131r\u0131labilmektedir. Bu kapsamda ki\u015finin, malvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00f6netme yetkisi kald\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcddet\u00e7e say\u0131lan i\u015f ve i\u015flemler d\u0131\u015f\u0131ndaki konularda hukuki i\u015flem yapabilmesi, hak edinebilmesi ve bor\u00e7 alt\u0131na girebilmesi serbest olup; bu y\u00f6nde herhangi bir de\u011fi\u015fiklik ve k\u0131s\u0131tlama bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
Fiil ehliyeti bak\u0131m\u0131ndan 3. grupta s\u0131n\u0131rl\u0131 ehliyetsizler bulunmaktad\u0131r. Bu grupta yer alanlar, kural olarak kendi hukuki i\u015flemleri ile hak edinememekte ve bor\u00e7 alt\u0131na girememektedir. Bunun istisnas\u0131 ise, kendilerini bor\u00e7 alt\u0131na sokmayan hukuki i\u015flemler ile \u015fahsa s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131d\u0131r. S\u0131n\u0131rl\u0131 ehliyetsizler grubunda yer alan kimseler, ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip k\u00fc\u00e7\u00fckler ile ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip k\u0131s\u0131tl\u0131lard\u0131r. Bu kimseler, velayet alt\u0131nda bulundurulmad\u0131klar\u0131 m\u00fcddet\u00e7e vesayet alt\u0131na al\u0131nmaktad\u0131r. Kendileri taraf\u0131ndan yap\u0131lan hukuki i\u015f ve i\u015flemler de kanuni temsilcinin (veli\/vasinin) izin ve icazeti ile ge\u00e7erli olmaktad\u0131r. Baz\u0131 hallerde ise, vasinin izin ve icazeti de yeterli g\u00f6r\u00fclmemekte ve vesayet makamlar\u0131n\u0131n izinleri gerekebilmektedir. Bu kapsamda kural olarak, s\u0131n\u0131rl\u0131 ehliyetsizin hukuki i\u015f ve i\u015flemlerinde kanuni temsilcinin izin veya icazeti gerekmekte; ancak vesayet makamlar\u0131n\u0131n izinleri, her t\u00fcrl\u00fc hukuki i\u015f ve i\u015flemde de\u011fil, yaln\u0131zca kanunda say\u0131lan hallerde aranmaktad\u0131r.<\/p>\n
Son grupta yer alanlar ise; tam ehliyetsizlerdir. Bu kimselerin ya\u015flar\u0131n\u0131n ka\u00e7 oldu\u011funun \u00f6nemi bulunmamaktad\u0131r. Zira kendilerinin idrak kabiliyetlerinde noksanl\u0131k yahut yetersizlik bulunmaktad\u0131r. Bu sebeple de ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fc bulunmayan k\u00fc\u00e7\u00fcklerin ve k\u0131s\u0131tl\u0131lar\u0131n fiil ehliyeti olmay\u0131p; kanunda g\u00f6sterilen ayr\u0131k durumlar sakl\u0131 kalmak \u00fczere, ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fc bulunmayan bu kimselerin fiilleri hukuk\u00ee sonu\u00e7 do\u011furmamaktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrk Medeni Kanunu uyar\u0131nca yap\u0131lan hak ve fiil ehliyeti ayr\u0131m\u0131n\u0131n, usul hukukundaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131; taraf ve dava ehliyetidir. Bu kapsamda 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyar\u0131nca; meden\u00ee haklardan yararlanma ehliyetine sahip olan, davada taraf ehliyetine de sahip olmaktad\u0131r. Burada ge\u00e7en medeni haklardan yararlanma ehliyeti ifadesinden kas\u0131t, hak ehliyeti olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Dava ehliyeti ise; meden\u00ee haklar\u0131 kullanma ehliyetine g\u00f6re belirlenmektedir. Bu da fiil ehliyetinin, usul hukuku ve davalardaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Zira bir kimsenin dava ehliyeti ile davada temsil durumu, \u00a0fiil ehliyetinin olup olmamas\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011framaktad\u0131r.<\/p>\n
Usul hukuku y\u00f6n\u00fcnden bilinmesi gereken di\u011fer iki husustan ilki; davada kanuni temsil ehliyeti olup, meden\u00ee haklar\u0131 kullanma ehliyetine sahip olmayan ger\u00e7ek ki\u015filer, davada kanuni temsilcileri, t\u00fczel ki\u015filer ise yetkili organlar\u0131 taraf\u0131ndan temsil edilmektedir. \u00d6rne\u011fin, ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fc olmayan \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuk i\u00e7in, aralar\u0131nda soyba\u011f\u0131 kurulmu\u015f olan biyolojik babaya kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lmak istenen nafaka davas\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn velisi veya vasisi taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131lmaktad\u0131r. Usul hukuku y\u00f6n\u00fcnden bilinmesi gereken di\u011fer husus ise dava takip yetkisi olup; bu yetki, talep sonucu hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm alabilme yetkisi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmakta ve kanunda belirtilen istisnai durumlar d\u0131\u015f\u0131nda, maddi hukuktaki tasarruf yetkisine g\u00f6re tayin edilmektedir.<\/p>\n
\u200bHukukta ehliyet, hak ve fiil ehliyeti olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r. Bu ayr\u0131m\u0131n, usul hukukunda ve dava a\u015famas\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ise; taraf ve dava ehliyetidir.<\/p>\n
Hak ehliyeti, ki\u015fi olmaktan kaynakl\u0131 medeni haklardan yararlanma ehliyeti olup; 4721 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 8. maddesiyle d\u00fczenlenmektedir. Yasal d\u00fczenleme uyar\u0131nca, her insan\u0131n hak ehliyeti bulunmaktad\u0131r. Ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir varl\u0131\u011f\u0131 olmak \u00fczere \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f ki\u015fi topluluklar\u0131 ve belli bir amaca \u00f6zg\u00fclenmi\u015f olan ba\u011f\u0131ms\u0131z mal topluluklar\u0131 olan t\u00fczel ki\u015filer bak\u0131m\u0131ndansa durum farkl\u0131 olup; bu ki\u015filer, kendileri ile ilgili \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler uyar\u0131nca t\u00fczel ki\u015filik kazanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin; ticaret \u015firketleri, t\u00fczel ki\u015fili\u011fini ticaret siciline tescil ile kazanmaktad\u0131r. Ancak amac\u0131, hukuka veya ahl\u00e2ka ayk\u0131r\u0131 olan ki\u015fi ve mal topluluklar\u0131 t\u00fczel ki\u015filik kazanamamaktad\u0131r. Hak ehliyeti y\u00f6n\u00fcnden bir ba\u015fka anlat\u0131m da; b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n hukuk d\u00fczeninin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde, haklara ve bor\u00e7lara ehil olmada e\u015fit olmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. T\u00fczel ki\u015filik kazanan ki\u015fi ve mal topluluklar\u0131 ise; cins, ya\u015f, h\u0131s\u0131ml\u0131k gibi yarad\u0131l\u0131\u015f gere\u011fi insana \u00f6zg\u00fc niteliklere ba\u011fl\u0131 olanlar d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn haklara ve bor\u00e7lara ehil olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Fiil ehliyeti; hak ehliyeti olan kimsenin belirli \u015fartlar\u0131 sa\u011flamas\u0131yla kendi hukuki i\u015flemleri ile hak edinebilmesi ve bor\u00e7 alt\u0131na girebilmesidir. Asl\u0131nda fiili ehliyetine sahip olunmas\u0131; medeni haklardan yararlanma ehliyeti olan kimsenin, ayn\u0131 zamanda medeni haklar\u0131n\u0131 kullanma ehliyetinin de bulunmas\u0131d\u0131r. Fiil ehliyetine sahip olmak i\u00e7in aranan \u015fartlar; ki\u015finin ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131, k\u0131s\u0131tl\u0131 olmamas\u0131 ve ergin olmas\u0131d\u0131r. Bu \u015fartlardan ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131, ki\u015finin temyiz kudretine haiz olmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Temyiz kudreti ise, iyiyle k\u00f6t\u00fcy\u00fc ay\u0131rt edebilme yetene\u011fi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Asl\u0131nda temyiz kudretinin, do\u011frudan idrak edebilme yetene\u011fi olarak da nitelendirilebilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu kapsamda ya\u015f\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc y\u00fcz\u00fcnden veya ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131, ak\u0131l zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131, sarho\u015fluk ya da bunlara benzer sebeplerden biriyle akla uygun bi\u00e7imde davranma yetene\u011finden yoksun olmayan herkes, T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019na g\u00f6re ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
K\u0131s\u0131tl\u0131l\u0131k ise; mahkemece T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 404 ve devam\u0131 maddeleri uyar\u0131nca verilen k\u0131s\u0131tlama karar\u0131 ile ki\u015finin hukuki i\u015flem yapabilme ehliyetinin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda burada ki\u015finin fiil ehliyeti, fiil ehliyetinde bulunmas\u0131 gereken \u015fartlar tamamlanmad\u0131\u011f\u0131ndan veya sonradan eksilme g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, mahkeme taraf\u0131ndan s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Fiil ehliyetinin son \u015fart\u0131 ise, erginlik olup; \u00fc\u00e7 farkl\u0131 halin erginli\u011fe yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunlardan ilki, on sekiz ya\u015f\u0131n\u0131n doldurulmas\u0131yla ki\u015finin ergin olmas\u0131d\u0131r. Bir di\u011feri, evlenmenin ki\u015fiyi ergin k\u0131lmas\u0131d\u0131r. Evlenmeyle erginli\u011fe ula\u015f\u0131lmas\u0131 ise; ki\u015finin, on yedi ya\u015f\u0131n\u0131 doldurulmas\u0131 ve kanuni temsilcisinin izin veya icazeti ile evlilik yapmas\u0131yla veya on alt\u0131 ya\u015f\u0131n\u0131 doldurulmas\u0131 halinde, mahkemece evlenmeye izin verilmesi sonucu yap\u0131lan evlenmeyle olmaktad\u0131r. Bu noktada \u00f6nemli olan ve bilinmesi gereken husus; erginlikteki genel ya\u015f kural\u0131 olan on sekiz ya\u015f\u0131n doldurulmamas\u0131na ra\u011fmen evlili\u011fin, erginli\u011fi sa\u011flamas\u0131d\u0131r. T\u00fczel ki\u015filerin ise; cins, ya\u015f, h\u0131s\u0131ml\u0131k gibi yarad\u0131l\u0131\u015f gere\u011fi insana \u00f6zg\u00fc niteliklere ba\u011fl\u0131 olanlar d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn haklara ve bor\u00e7lara ehil olduklar\u0131, kanuna ve kurulu\u015f belgelerine g\u00f6re gerekli organlara sahip olmakla, fiil ehliyetini kazand\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Hak ehliyetinin farkl\u0131 kategorilere ayr\u0131l\u0131p ayr\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnden de\u011ferlendirme yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, kendi i\u00e7erisinde farkl\u0131 s\u0131n\u0131f veya kollara ayr\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu kapsamda bir ki\u015finin hak ehliyeti ya vard\u0131r ya da yoktur. \u00d6rne\u011fin, fiil ehliyetine sahipken ge\u00e7irdi\u011fi trafik kazas\u0131 sonucunda akli melekelerini tamamen yitiren bir kimsenin hak ehliyeti, kazadan \u00f6ncesinde oldu\u011fu gibi kazadan sonra da varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumaktad\u0131r. Ancak ayn\u0131 husus, ki\u015finin fiil ehliyeti i\u00e7in ge\u00e7erli olmamaktad\u0131r. Zira bu halde ki\u015finin fiil ehliyeti de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011framaktad\u0131r. Ba\u015fka bir \u00f6rnek \u00fczerinden devam edildi\u011finde; \u00f6l\u00fc do\u011fan ceninin hak ehliyetinin bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Ancak ceninin sa\u011f do\u011fmas\u0131 halinde, durum de\u011fi\u015fmekte ve hak ehliyetinin varl\u0131\u011f\u0131, ceninin ana rahmine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ana kadar geriye gitmektedir. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; hak ehliyetinin ger\u00e7ek ki\u015filer y\u00f6n\u00fcnden sa\u011f do\u011fum ile ba\u015flad\u0131\u011f\u0131, \u00f6l\u00fcm, \u00f6l\u00fcm karinesi, birlikte \u00f6l\u00fcm karinesi ve gaiplik karar\u0131n\u0131n kesinle\u015fmesi ile sona erdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Ger\u00e7ek ki\u015filerde fiil ehliyeti bak\u0131m\u0131ndan d\u00f6rt farkl\u0131 ehliyet grubu bulunmaktad\u0131r. 1. grupta tam ehliyetliler yer almakta olup; bu gruba, ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip, k\u0131s\u0131tl\u0131 olmayan ve ergin olan kimseler girmektedir. Tam ehliyetliler, kendi hukuki i\u015flemleri ve fiilleriyle hak edinebilmekte ve bor\u00e7 alt\u0131na girebilmektedir. \u0130\u015flemlerin ge\u00e7erlili\u011fi ise; yap\u0131lan i\u015flemin ge\u00e7erlilik kurallar\u0131 ile her hukuki i\u015flemde aranan ve 6098 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 27. maddesinde yaz\u0131l\u0131 olan kanunun emredici h\u00fck\u00fcmlerine, kamu d\u00fczenine ve ahlaka ayk\u0131r\u0131 olmama \u015fartlar\u0131na uyulup uyulmad\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olmaktad\u0131r. Belirtilen kurallara uyulmas\u0131 halinde, tam ehliyetlinin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu tek tarafl\u0131 hukuki i\u015flemler ile tek tarafa bor\u00e7 y\u00fckleyen veya iki tarafa bor\u00e7 y\u00fckleyen s\u00f6zle\u015fmeler ve \u00e7ok tarafl\u0131 hukuki i\u015flemler, hukuki sonu\u00e7 do\u011furmaktad\u0131r.<\/p>\n
Fiil ehliyeti bak\u0131m\u0131ndan 2. grupta s\u0131n\u0131rl\u0131 ehliyetliler yer almaktad\u0131r. Asl\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131 ehliyetlilerin genel olarak hukuki i\u015flem ehliyetleri bulunmaktad\u0131r. Ba\u015fka bir anlat\u0131mla; bu kimseler, genel olarak kendi i\u015flemleriyle hak edinebilmekte ve bor\u00e7 alt\u0131na girebilmektedir. Ancak T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 429. maddesi uyar\u0131nca, k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 i\u00e7in yeterli sebep bulunmamakla beraber korunmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan fiil ehliyetinin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 gerekli g\u00f6r\u00fclerek baz\u0131 i\u015f, i\u015flem ve konularda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc al\u0131nmak \u00fczere kendilerine bir yasal dan\u0131\u015fman atanmaktad\u0131r. Bu atama, mahkeme karar\u0131 ile olmaktad\u0131r. Yasal dan\u0131\u015fman\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn al\u0131nmas\u0131 gereken i\u015f ve i\u015flemlerse; dava a\u00e7ma ve sulh olma; ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n al\u0131m\u0131, sat\u0131m\u0131, rehin edilmesi ve bunlar \u00fczerinde ba\u015fka bir ayn\u00ee hak kurulmas\u0131; k\u0131ymetli evrak\u0131n al\u0131m\u0131, sat\u0131m\u0131 ve rehin edilmesi; ola\u011fan y\u00f6netim s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan yap\u0131 i\u015fleri; \u00f6d\u00fcn\u00e7 verme ve alma; ana paray\u0131 alma; ba\u011f\u0131\u015flama; kambiyo taahh\u00fcd\u00fc alt\u0131na girme; kefil olma \u015feklindedir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, burada tahdidi (s\u0131n\u0131rl\u0131) say\u0131m bulunmaktad\u0131r. Ancak mahkemece ayn\u0131 ko\u015fullar alt\u0131nda bir kimsenin malvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00f6netme yetkisi, gelirlerinde diledi\u011fi gibi tasarruf hakk\u0131 sakl\u0131 kalmak \u00fczere kald\u0131r\u0131labilmektedir. Bu kapsamda ki\u015finin, malvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00f6netme yetkisi kald\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcddet\u00e7e say\u0131lan i\u015f ve i\u015flemler d\u0131\u015f\u0131ndaki konularda hukuki i\u015flem yapabilmesi, hak edinebilmesi ve bor\u00e7 alt\u0131na girebilmesi serbest olup; bu y\u00f6nde herhangi bir de\u011fi\u015fiklik ve k\u0131s\u0131tlama bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
Fiil ehliyeti bak\u0131m\u0131ndan 3. grupta s\u0131n\u0131rl\u0131 ehliyetsizler bulunmaktad\u0131r. Bu grupta yer alanlar, kural olarak kendi hukuki i\u015flemleri ile hak edinememekte ve bor\u00e7 alt\u0131na girememektedir. Bunun istisnas\u0131 ise, kendilerini bor\u00e7 alt\u0131na sokmayan hukuki i\u015flemler ile \u015fahsa s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131d\u0131r. S\u0131n\u0131rl\u0131 ehliyetsizler grubunda yer alan kimseler, ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip k\u00fc\u00e7\u00fckler ile ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip k\u0131s\u0131tl\u0131lard\u0131r. Bu kimseler, velayet alt\u0131nda bulundurulmad\u0131klar\u0131 m\u00fcddet\u00e7e vesayet alt\u0131na al\u0131nmaktad\u0131r. Kendileri taraf\u0131ndan yap\u0131lan hukuki i\u015f ve i\u015flemler de kanuni temsilcinin (veli\/vasinin) izin ve icazeti ile ge\u00e7erli olmaktad\u0131r. Baz\u0131 hallerde ise, vasinin izin ve icazeti de yeterli g\u00f6r\u00fclmemekte ve vesayet makamlar\u0131n\u0131n izinleri gerekebilmektedir. Bu kapsamda kural olarak, s\u0131n\u0131rl\u0131 ehliyetsizin hukuki i\u015f ve i\u015flemlerinde kanuni temsilcinin izin veya icazeti gerekmekte; ancak vesayet makamlar\u0131n\u0131n izinleri, her t\u00fcrl\u00fc hukuki i\u015f ve i\u015flemde de\u011fil, yaln\u0131zca kanunda say\u0131lan hallerde aranmaktad\u0131r.<\/p>\n
Son grupta yer alanlar ise; tam ehliyetsizlerdir. Bu kimselerin ya\u015flar\u0131n\u0131n ka\u00e7 oldu\u011funun \u00f6nemi bulunmamaktad\u0131r. Zira kendilerinin idrak kabiliyetlerinde noksanl\u0131k yahut yetersizlik bulunmaktad\u0131r. Bu sebeple de ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fc bulunmayan k\u00fc\u00e7\u00fcklerin ve k\u0131s\u0131tl\u0131lar\u0131n fiil ehliyeti olmay\u0131p; kanunda g\u00f6sterilen ayr\u0131k durumlar sakl\u0131 kalmak \u00fczere, ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fc bulunmayan bu kimselerin fiilleri hukuk\u00ee sonu\u00e7 do\u011furmamaktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrk Medeni Kanunu uyar\u0131nca yap\u0131lan hak ve fiil ehliyeti ayr\u0131m\u0131n\u0131n, usul hukukundaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131; taraf ve dava ehliyetidir. Bu kapsamda 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyar\u0131nca; meden\u00ee haklardan yararlanma ehliyetine sahip olan, davada taraf ehliyetine de sahip olmaktad\u0131r. Burada ge\u00e7en medeni haklardan yararlanma ehliyeti ifadesinden kas\u0131t, hak ehliyeti olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Dava ehliyeti ise; meden\u00ee haklar\u0131 kullanma ehliyetine g\u00f6re belirlenmektedir. Bu da fiil ehliyetinin, usul hukuku ve davalardaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Zira bir kimsenin dava ehliyeti ile davada temsil durumu, \u00a0fiil ehliyetinin olup olmamas\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011framaktad\u0131r.<\/p>\n
Usul hukuku y\u00f6n\u00fcnden bilinmesi gereken di\u011fer iki husustan ilki; davada kanuni temsil ehliyeti olup, meden\u00ee haklar\u0131 kullanma ehliyetine sahip olmayan ger\u00e7ek ki\u015filer, davada kanuni temsilcileri, t\u00fczel ki\u015filer ise yetkili organlar\u0131 taraf\u0131ndan temsil edilmektedir. \u00d6rne\u011fin, ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fc olmayan \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131ndaki \u00e7ocuk i\u00e7in, aralar\u0131nda soyba\u011f\u0131 kurulmu\u015f olan biyolojik babaya kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lmak istenen nafaka davas\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn velisi veya vasisi taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131lmaktad\u0131r. Usul hukuku y\u00f6n\u00fcnden bilinmesi gereken di\u011fer husus ise dava takip yetkisi olup; bu yetki, talep sonucu hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm alabilme yetkisi olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmakta ve kanunda belirtilen istisnai durumlar d\u0131\u015f\u0131nda, maddi hukuktaki tasarruf yetkisine g\u00f6re tayin edilmektedir.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hukukta ehliyet, hak ve fiil ehliyeti olmak \u00fczere ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r. Bu ayr\u0131m\u0131n, usul hukukunda ve dava a\u015famas\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ise; taraf ve dava ehliyetidir. Hak ehliyeti, ki\u015fi olmaktan kaynakl\u0131 medeni haklardan yararlanma ehliyeti olup; 4721 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 8. maddesiyle d\u00fczenlenmektedir. Yasal d\u00fczenleme uyar\u0131nca, her insan\u0131n hak ehliyeti bulunmaktad\u0131r. Ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir varl\u0131\u011f\u0131 olmak \u00fczere \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f ki\u015fi topluluklar\u0131 ve belli bir amaca \u00f6zg\u00fclenmi\u015f olan ba\u011f\u0131ms\u0131z mal topluluklar\u0131 olan t\u00fczel ki\u015filer bak\u0131m\u0131ndansa durum farkl\u0131 olup; bu ki\u015filer, kendileri ile ilgili \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler uyar\u0131nca t\u00fczel ki\u015filik kazanmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin; ticaret \u015firketleri, t\u00fczel ki\u015fili\u011fini ticaret siciline tescil ile kazanmaktad\u0131r. Ancak amac\u0131, hukuka veya ahl\u00e2ka ayk\u0131r\u0131 olan ki\u015fi ve mal topluluklar\u0131 t\u00fczel ki\u015filik kazanamamaktad\u0131r. Hak ehliyeti y\u00f6n\u00fcnden bir ba\u015fka anlat\u0131m da; b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n hukuk d\u00fczeninin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde, haklara ve bor\u00e7lara ehil olmada e\u015fit olmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. T\u00fczel ki\u015filik kazanan ki\u015fi ve mal topluluklar\u0131 ise; cins, ya\u015f, h\u0131s\u0131ml\u0131k gibi yarad\u0131l\u0131\u015f gere\u011fi insana \u00f6zg\u00fc niteliklere ba\u011fl\u0131 olanlar d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn haklara ve bor\u00e7lara ehil olmaktad\u0131r. Fiil ehliyeti; hak ehliyeti olan kimsenin belirli \u015fartlar\u0131 sa\u011flamas\u0131yla kendi hukuki i\u015flemleri ile hak edinebilmesi ve bor\u00e7 alt\u0131na girebilmesidir. Asl\u0131nda fiili ehliyetine sahip olunmas\u0131; medeni haklardan yararlanma ehliyeti olan kimsenin, ayn\u0131 zamanda medeni haklar\u0131n\u0131 kullanma ehliyetinin de bulunmas\u0131d\u0131r. Fiil ehliyetine sahip olmak i\u00e7in …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-57693","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n