1. Giri\u015f<\/p>\n
Son y\u0131llarda k\u00fcresel ticaretin \u015fekillendi\u011fi alanlardan biri de jeopolitik kaynakl\u0131 ekonomik gerilimlerdir. ABD ve \u00c7in aras\u0131ndaki ticaret sava\u015flar\u0131, \u00f6zellikle son g\u00fcnlerde Donald Trump y\u00f6netiminin \u00c7in\u2019e y\u00f6nelik yeni g\u00fcmr\u00fck tarifeleri uygulamas\u0131yla yeniden alevlenmi\u015ftir. Bu geli\u015fmeler, yaln\u0131zca taraf \u00fclkeleri de\u011fil, global tedarik zincirine entegre olmu\u015f T\u00fcrkiye gibi \u00fclkeleri de etkilemektedir.<\/p>\n
Bu makalede, tarifelerin ve ekonomik gerilimlerin T\u00fcrk hukuk sistemine, \u00f6zellikle G\u00fcmr\u00fck Kanunu, uluslararas\u0131 ticaret hukuku, uyarlama davalar\u0131 (TBK m.138) ve men\u015fe kurallar\u0131 ba\u011flam\u0131nda etkileri analiz edilecektir.<\/p>\n
2. K\u00fcresel Ticaret Gerilimi: ABD-\u00c7in \u0130li\u015fkileri<\/p>\n
2.1 Tarihsel Arka Plan<\/p>\n
ABD-\u00c7in ticaret sava\u015f\u0131, 2018 y\u0131l\u0131nda ABD’nin \u00c7in men\u015feli \u00fcr\u00fcnlere y\u00fcksek oranl\u0131 ek vergiler getirmesiyle ba\u015flam\u0131\u015f, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar zincirleme reaksiyonla devam etmi\u015ftir. Bu ticari m\u00fcdahaleler; DT\u00d6 kurallar\u0131n\u0131, ikili ve \u00e7ok tarafl\u0131 anla\u015fmalar\u0131, ayr\u0131ca yat\u0131r\u0131m ortamlar\u0131n\u0131 sarsm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
2.2 2025 Geli\u015fmeleri<\/p>\n
2025 Mart ay\u0131nda Ba\u015fkan Donald Trump, \u00c7in men\u015feli \u00fcr\u00fcnlere uygulanan tarifeleri %20 seviyesine \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Gerek\u00e7eler aras\u0131nda \u00c7in’in “fentanil \u00fcretimini durdurmamas\u0131” gibi diplomatik s\u00f6ylemler olsa da esas etkenin ekonomik korumac\u0131l\u0131k oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00c7in de misilleme olarak ABD \u00fcr\u00fcnlerine yeni vergiler getirmi\u015ftir.<\/p>\n
2 Nisan 2025 itibar\u0131yla y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren yeni d\u00fczenleme, ba\u015fta elektronik cihazlar, \u00e7ipler, g\u00fcne\u015f panelleri, elektrikli ara\u00e7 bataryalar\u0131 ve medikal ekipmanlar olmak \u00fczere yakla\u015f\u0131k 200 milyar dolarl\u0131k \u00c7in men\u015feli \u00fcr\u00fcn\u00fc kapsayan geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir tarife listesini i\u00e7ermektedir. Bu \u00fcr\u00fcn gruplar\u0131na getirilen yeni tarifeler %25 ila %50 aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. Bu art\u0131\u015flar, \u00f6zellikle \u00c7in’den ithalat yapan Amerikan firmalar\u0131 i\u00e7in ciddi bir maliyet bask\u0131s\u0131 yaratmakta ve dolayl\u0131 olarak k\u00fcresel tedarik zincirlerine de zarar vermektedir.<\/p>\n
Bu durum, yaln\u0131zca ikili ticaret ili\u015fkilerini de\u011fil, \u00c7in ve ABD ile do\u011frudan veya dolayl\u0131 ekonomik ili\u015fkileri olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkeleri de etkilemektedir. T\u00fcrkiye, hem \u00c7in\u2019den ithalat hem de ABD\u2019ye ihracat yapan firmalar\u0131yla bu geli\u015fmelerden do\u011frudan etkilenen bir \u00fclke konumundad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ABD pazar\u0131na \u00fcretim yapan ve \u00c7in’den ara mal\u0131 ithal eden bir T\u00fcrk \u015firketi, artan maliyetler nedeniyle k\u00e2r marj\u0131n\u0131 koruyamaz hale gelebilir. Ayn\u0131 \u015fekilde \u00c7in\u2019den gelen mallar\u0131n fiyatlar\u0131ndaki dalgalanmalar, T\u00fcrk i\u00e7 piyasas\u0131nda enflasyonist bask\u0131lar do\u011furabilir.<\/p>\n
3. Uluslararas\u0131 Hukuk \u00c7er\u00e7evesinde G\u00fcmr\u00fck Tarifeleri<\/p>\n
3.1 D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc (DT\u00d6) Kurallar\u0131<\/p>\n
DT\u00d6 Anla\u015fmalar\u0131, en \u00e7ok g\u00f6zetilen \u00fclke ilkesi (MFN), ulusal muamele ilkesi ve g\u00fcmr\u00fck tarifeleri \u00fczerinden yap\u0131lan s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 d\u00fczenler. \u00dclkeler, anla\u015fmal\u0131 tarifeler d\u0131\u015f\u0131nda vergi art\u0131\u015f\u0131na gidecekse, bunun DT\u00d6 kurallar\u0131na uygun olarak gerek\u00e7elendirilmesi gerekir.<\/p>\n
ABD\u2019nin tarifeleri bu a\u00e7\u0131dan istisnai durumlar (ulusal g\u00fcvenlik, kamu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131) \u00fczerinden savunulsa da DT\u00d6 kararlar\u0131na g\u00f6re bir\u00e7ok uygulama haks\u0131z bulunmu\u015ftur (bkz. DS543).<\/p>\n
3.2 T\u00fcrkiye\u2019nin Konumu<\/p>\n
T\u00fcrkiye, 1995 y\u0131l\u0131ndan bu yana AB ile G\u00fcmr\u00fck Birli\u011fi i\u00e7erisindedir. Bu durum, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkelere kar\u015f\u0131 AB ile paralel bir d\u0131\u015f ticaret politikas\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesini zorunlu k\u0131lar. T\u00fcrkiye, DT\u00d6 \u00fcyesi olup MFN ilkesi kapsam\u0131nda hareket eder; fakat serbest ticaret anla\u015fmalar\u0131yla (STA) belirli \u00fclkelere avantaj tan\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
4. T\u00fcrk G\u00fcmr\u00fck Hukuku ve Ekonomik Gerilimlerin Yans\u0131malar\u0131<\/p>\n
4.1 4458 Say\u0131l\u0131 G\u00fcmr\u00fck Kanunu\u2019nun Uygulamas\u0131<\/p>\n
G\u00fcmr\u00fck Kanunu\u2019na g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019ye ithalat yap\u0131l\u0131rken \u00fcr\u00fcnlerin men\u015fe \u00fclkesine g\u00f6re tarifeler belirlenir. \u00c7in’den gelen \u00fcr\u00fcnlerde herhangi bir STA bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in MFN tarifesi uygulanmaktad\u0131r. Ancak ABD’nin uygulad\u0131\u011f\u0131 tarifeler, ticaretin y\u00f6n\u00fcn\u00fc etkileyerek T\u00fcrkiye’nin ithalat-ihracat dengesine m\u00fcdahale etmektedir.<\/p>\n
4.2 Men\u015fe Kurallar\u0131 ve \u0130hlaller<\/p>\n
ABD’ye kar\u015f\u0131 getirilen \u00c7in tarifelerinden ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in baz\u0131 firmalar\u0131n \u00fcr\u00fcnleri \u201cmen\u015fe sapt\u0131rmas\u0131\u201d yaparak T\u00fcrkiye gibi \u00fclkeler \u00fczerinden ge\u00e7ici etiket de\u011fi\u015fimiyle sevk etti\u011fi iddialar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bu durum, T\u00fcrk G\u00fcmr\u00fck Hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan yan\u0131lt\u0131c\u0131 beyan, g\u00fcmr\u00fck ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, ve idari para cezas\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 do\u011furur (G\u00fcmr\u00fck Kanunu m.234 vd.).<\/p>\n
4.3 Ticaret Politikas\u0131 Savunma Ara\u00e7lar\u0131<\/p>\n
T\u00fcrkiye, ithalatta korunma \u00f6nlemleri, anti-damping vergileri ve s\u00fcbvansiyonlara kar\u015f\u0131 telafi edici vergiler gibi ara\u00e7larla yerli \u00fcreticiyi koruma alt\u0131na alabilir. Ekonomik gerilimlerin yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde bu \u00f6nlemler daha s\u0131k ba\u015fvurulan y\u00f6ntemlerdendir.<\/p>\n
5. Uyarlama Davalar\u0131: T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu Kapsam\u0131nda S\u00f6zle\u015fmesel Korunma<\/p>\n
5.1 TBK m.138 ve “A\u015f\u0131r\u0131 \u0130fa G\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc” Kavram\u0131<\/p>\n
Tarife art\u0131\u015flar\u0131, \u00f6zellikle d\u0131\u015f ticarete dayal\u0131 uzun vadeli s\u00f6zle\u015fmelerde \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez maliyet art\u0131\u015flar\u0131na neden olabilir. T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 138. maddesi, “s\u00f6zle\u015fmenin kuruldu\u011fu s\u0131rada \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir durumun ifay\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 derecede g\u00fc\u00e7le\u015ftirmesi” durumunda s\u00f6zle\u015fmenin uyarlanmas\u0131n\u0131 veya feshedilmesini talep etme hakk\u0131 tan\u0131r.<\/p>\n
5.2 Uyarlama Davalar\u0131n\u0131n Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u0130ncelemesi<\/p>\n
– Kavramsal Temel: A\u015f\u0131r\u0131 \u0130fa G\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc ve Uyarlama<\/p>\n
TBK m.138 uyar\u0131nca, s\u00f6zle\u015fmenin kurulmas\u0131ndan sonra \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir durumun, taraflardan biri i\u00e7in borcun ifas\u0131n\u0131 katlan\u0131lamaz hale getirmesi, s\u00f6zle\u015fmenin hak ve nesafet ilkeleri uyar\u0131nca uyarlanmas\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirir.<\/p>\n
– Uyarlama Davas\u0131n\u0131n \u015eartlar\u0131:<\/p>\n
– S\u00f6zle\u015fme y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olmal\u0131.<\/p>\n
– A\u015f\u0131r\u0131 ifa g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc olu\u015fmal\u0131.<\/p>\n
– \u00d6ng\u00f6r\u00fclemezlik ko\u015fulu sa\u011flanmal\u0131.<\/p>\n
– Bor\u00e7lu kusurlu olmamal\u0131.<\/p>\n
– \u0130fa h\u00e2l\u00e2 talep ediliyor olmal\u0131.<\/p>\n
– Uygulama Alanlar\u0131:<\/p>\n
– Ticari sat\u0131m s\u00f6zle\u015fmeleri<\/p>\n
– Eser s\u00f6zle\u015fmeleri (in\u015faat vb.)<\/p>\n
– Uluslararas\u0131 nakliye s\u00f6zle\u015fmeleri<\/p>\n
– Yarg\u0131 Uygulamas\u0131:<\/p>\n
– G\u00f6revli mahkeme: Asliye Ticaret Mahkemesi<\/p>\n
– Bilirki\u015fi raporlar\u0131yla maliyet analizi yap\u0131l\u0131r<\/p>\n
– Uygun g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse mahkeme uyarlama yapar, de\u011filse s\u00f6zle\u015fmeyi sona erdirir<\/p>\n
– Yarg\u0131tay Kararlar\u0131:<\/p>\n
– Yarg. 13 HD, 2018\/1954: \u201cEkonomik kriz nedeniyle sabit bedelli s\u00f6zle\u015fmede uyarlama hakkaniyete uygundur.\u201d<\/p>\n
– Yarg. 15 HD, 2015\/2357: \u201cTarife art\u0131\u015f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez nitelikte olup ifay\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 derecede g\u00fc\u00e7le\u015ftirmi\u015ftir.\u201d<\/p>\n
– Uluslararas\u0131 Hukuk Boyutu:<\/p>\n
– UNIDROIT \u0130lkeleri (madde 6.2.2 \u2013 hardship): Taraflar aras\u0131 denge bozulursa s\u00f6zle\u015fme uyarlanabilir.<\/p>\n
– CISG do\u011frudan uyarlamadan bahsetmez; ancak baz\u0131 durumlarda UNIDROIT ile birlikte yorumlanarak dolayl\u0131 destek sa\u011flar.<\/p>\n
6. Sonu\u00e7 ve De\u011ferlendirme<\/p>\n
ABD-\u00c7in aras\u0131ndaki ekonomik \u00e7eki\u015fmenin etkileri T\u00fcrkiye\u2019ye yaln\u0131zca ekonomik de\u011fil, hukuksal d\u00fczlemde de yans\u0131maktad\u0131r. G\u00fcmr\u00fck tarifeleri; d\u0131\u015f ticaret politikalar\u0131n\u0131n yeniden \u015fekillenmesine, T\u00fcrk G\u00fcmr\u00fck Hukuku’nun daha korumac\u0131 reflekslerle hareket etmesine ve \u00f6zel hukukta s\u00f6zle\u015fmelerin uyarlanmas\u0131 taleplerinin artmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’nin gerek uluslararas\u0131 hukuktan do\u011fan y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini, gerek i\u00e7 hukuktaki dengeleyici mekanizmalar\u0131 dikkate alarak hem ticaretin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamak hem de i\u00e7 pazar\u0131 korumak ad\u0131na dinamik ve \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fc bir hukuk politikas\u0131 y\u00fcr\u00fctmesi elzemdir.<\/p>\n
Kaynak\u00e7a<\/p>\n
1.\u00a0\u00a0\u00a0 4458 say\u0131l\u0131 G\u00fcmr\u00fck Kanunu<\/p>\n
2.\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu (TBK) m.138<\/p>\n
3.\u00a0\u00a0\u00a0 D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc (GATT 1994, DSU)<\/p>\n
4.\u00a0\u00a0\u00a0 DT\u00d6 Uyu\u015fmazl\u0131k Kararlar\u0131: DS543 (ABD-\u00c7in)<\/p>\n
5.\u00a0\u00a0\u00a0 Anadolu Ajans\u0131, Mart-Nisan 2025 Haberleri<\/p>\n
6.\u00a0\u00a0\u00a0 Prof. Dr. Fikret Eren, \u201cBor\u00e7lar Hukuku Genel H\u00fck\u00fcmler\u201d<\/p>\n
7.\u00a0\u00a0\u00a0 Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u0130thalat Rejim Kararlar\u0131<\/p>\n
\u200b1. Giri\u015f<\/p>\n
Son y\u0131llarda k\u00fcresel ticaretin \u015fekillendi\u011fi alanlardan biri de jeopolitik kaynakl\u0131 ekonomik gerilimlerdir. ABD ve \u00c7in aras\u0131ndaki ticaret sava\u015flar\u0131, \u00f6zellikle son g\u00fcnlerde Donald Trump y\u00f6netiminin \u00c7in\u2019e y\u00f6nelik yeni g\u00fcmr\u00fck tarifeleri uygulamas\u0131yla yeniden alevlenmi\u015ftir. Bu geli\u015fmeler, yaln\u0131zca taraf \u00fclkeleri de\u011fil, global tedarik zincirine entegre olmu\u015f T\u00fcrkiye gibi \u00fclkeleri de etkilemektedir.<\/p>\n
Bu makalede, tarifelerin ve ekonomik gerilimlerin T\u00fcrk hukuk sistemine, \u00f6zellikle G\u00fcmr\u00fck Kanunu, uluslararas\u0131 ticaret hukuku, uyarlama davalar\u0131 (TBK m.138) ve men\u015fe kurallar\u0131 ba\u011flam\u0131nda etkileri analiz edilecektir.<\/p>\n
2. K\u00fcresel Ticaret Gerilimi: ABD-\u00c7in \u0130li\u015fkileri<\/p>\n
2.1 Tarihsel Arka Plan<\/p>\n
ABD-\u00c7in ticaret sava\u015f\u0131, 2018 y\u0131l\u0131nda ABD’nin \u00c7in men\u015feli \u00fcr\u00fcnlere y\u00fcksek oranl\u0131 ek vergiler getirmesiyle ba\u015flam\u0131\u015f, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar zincirleme reaksiyonla devam etmi\u015ftir. Bu ticari m\u00fcdahaleler; DT\u00d6 kurallar\u0131n\u0131, ikili ve \u00e7ok tarafl\u0131 anla\u015fmalar\u0131, ayr\u0131ca yat\u0131r\u0131m ortamlar\u0131n\u0131 sarsm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
2.2 2025 Geli\u015fmeleri<\/p>\n
2025 Mart ay\u0131nda Ba\u015fkan Donald Trump, \u00c7in men\u015feli \u00fcr\u00fcnlere uygulanan tarifeleri %20 seviyesine \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Gerek\u00e7eler aras\u0131nda \u00c7in’in “fentanil \u00fcretimini durdurmamas\u0131” gibi diplomatik s\u00f6ylemler olsa da esas etkenin ekonomik korumac\u0131l\u0131k oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00c7in de misilleme olarak ABD \u00fcr\u00fcnlerine yeni vergiler getirmi\u015ftir.<\/p>\n
2 Nisan 2025 itibar\u0131yla y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren yeni d\u00fczenleme, ba\u015fta elektronik cihazlar, \u00e7ipler, g\u00fcne\u015f panelleri, elektrikli ara\u00e7 bataryalar\u0131 ve medikal ekipmanlar olmak \u00fczere yakla\u015f\u0131k 200 milyar dolarl\u0131k \u00c7in men\u015feli \u00fcr\u00fcn\u00fc kapsayan geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir tarife listesini i\u00e7ermektedir. Bu \u00fcr\u00fcn gruplar\u0131na getirilen yeni tarifeler %25 ila %50 aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. Bu art\u0131\u015flar, \u00f6zellikle \u00c7in’den ithalat yapan Amerikan firmalar\u0131 i\u00e7in ciddi bir maliyet bask\u0131s\u0131 yaratmakta ve dolayl\u0131 olarak k\u00fcresel tedarik zincirlerine de zarar vermektedir.<\/p>\n
Bu durum, yaln\u0131zca ikili ticaret ili\u015fkilerini de\u011fil, \u00c7in ve ABD ile do\u011frudan veya dolayl\u0131 ekonomik ili\u015fkileri olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkeleri de etkilemektedir. T\u00fcrkiye, hem \u00c7in\u2019den ithalat hem de ABD\u2019ye ihracat yapan firmalar\u0131yla bu geli\u015fmelerden do\u011frudan etkilenen bir \u00fclke konumundad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ABD pazar\u0131na \u00fcretim yapan ve \u00c7in’den ara mal\u0131 ithal eden bir T\u00fcrk \u015firketi, artan maliyetler nedeniyle k\u00e2r marj\u0131n\u0131 koruyamaz hale gelebilir. Ayn\u0131 \u015fekilde \u00c7in\u2019den gelen mallar\u0131n fiyatlar\u0131ndaki dalgalanmalar, T\u00fcrk i\u00e7 piyasas\u0131nda enflasyonist bask\u0131lar do\u011furabilir.<\/p>\n
3. Uluslararas\u0131 Hukuk \u00c7er\u00e7evesinde G\u00fcmr\u00fck Tarifeleri<\/p>\n
3.1 D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc (DT\u00d6) Kurallar\u0131<\/p>\n
DT\u00d6 Anla\u015fmalar\u0131, en \u00e7ok g\u00f6zetilen \u00fclke ilkesi (MFN), ulusal muamele ilkesi ve g\u00fcmr\u00fck tarifeleri \u00fczerinden yap\u0131lan s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 d\u00fczenler. \u00dclkeler, anla\u015fmal\u0131 tarifeler d\u0131\u015f\u0131nda vergi art\u0131\u015f\u0131na gidecekse, bunun DT\u00d6 kurallar\u0131na uygun olarak gerek\u00e7elendirilmesi gerekir.<\/p>\n
ABD\u2019nin tarifeleri bu a\u00e7\u0131dan istisnai durumlar (ulusal g\u00fcvenlik, kamu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131) \u00fczerinden savunulsa da DT\u00d6 kararlar\u0131na g\u00f6re bir\u00e7ok uygulama haks\u0131z bulunmu\u015ftur (bkz. DS543).<\/p>\n
3.2 T\u00fcrkiye\u2019nin Konumu<\/p>\n
T\u00fcrkiye, 1995 y\u0131l\u0131ndan bu yana AB ile G\u00fcmr\u00fck Birli\u011fi i\u00e7erisindedir. Bu durum, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkelere kar\u015f\u0131 AB ile paralel bir d\u0131\u015f ticaret politikas\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesini zorunlu k\u0131lar. T\u00fcrkiye, DT\u00d6 \u00fcyesi olup MFN ilkesi kapsam\u0131nda hareket eder; fakat serbest ticaret anla\u015fmalar\u0131yla (STA) belirli \u00fclkelere avantaj tan\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
4. T\u00fcrk G\u00fcmr\u00fck Hukuku ve Ekonomik Gerilimlerin Yans\u0131malar\u0131<\/p>\n
4.1 4458 Say\u0131l\u0131 G\u00fcmr\u00fck Kanunu\u2019nun Uygulamas\u0131<\/p>\n
G\u00fcmr\u00fck Kanunu\u2019na g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019ye ithalat yap\u0131l\u0131rken \u00fcr\u00fcnlerin men\u015fe \u00fclkesine g\u00f6re tarifeler belirlenir. \u00c7in’den gelen \u00fcr\u00fcnlerde herhangi bir STA bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in MFN tarifesi uygulanmaktad\u0131r. Ancak ABD’nin uygulad\u0131\u011f\u0131 tarifeler, ticaretin y\u00f6n\u00fcn\u00fc etkileyerek T\u00fcrkiye’nin ithalat-ihracat dengesine m\u00fcdahale etmektedir.<\/p>\n
4.2 Men\u015fe Kurallar\u0131 ve \u0130hlaller<\/p>\n
ABD’ye kar\u015f\u0131 getirilen \u00c7in tarifelerinden ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in baz\u0131 firmalar\u0131n \u00fcr\u00fcnleri \u201cmen\u015fe sapt\u0131rmas\u0131\u201d yaparak T\u00fcrkiye gibi \u00fclkeler \u00fczerinden ge\u00e7ici etiket de\u011fi\u015fimiyle sevk etti\u011fi iddialar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bu durum, T\u00fcrk G\u00fcmr\u00fck Hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan yan\u0131lt\u0131c\u0131 beyan, g\u00fcmr\u00fck ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, ve idari para cezas\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 do\u011furur (G\u00fcmr\u00fck Kanunu m.234 vd.).<\/p>\n
4.3 Ticaret Politikas\u0131 Savunma Ara\u00e7lar\u0131<\/p>\n
T\u00fcrkiye, ithalatta korunma \u00f6nlemleri, anti-damping vergileri ve s\u00fcbvansiyonlara kar\u015f\u0131 telafi edici vergiler gibi ara\u00e7larla yerli \u00fcreticiyi koruma alt\u0131na alabilir. Ekonomik gerilimlerin yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde bu \u00f6nlemler daha s\u0131k ba\u015fvurulan y\u00f6ntemlerdendir.<\/p>\n
5. Uyarlama Davalar\u0131: T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu Kapsam\u0131nda S\u00f6zle\u015fmesel Korunma<\/p>\n
5.1 TBK m.138 ve “A\u015f\u0131r\u0131 \u0130fa G\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc” Kavram\u0131<\/p>\n
Tarife art\u0131\u015flar\u0131, \u00f6zellikle d\u0131\u015f ticarete dayal\u0131 uzun vadeli s\u00f6zle\u015fmelerde \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez maliyet art\u0131\u015flar\u0131na neden olabilir. T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 138. maddesi, “s\u00f6zle\u015fmenin kuruldu\u011fu s\u0131rada \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir durumun ifay\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 derecede g\u00fc\u00e7le\u015ftirmesi” durumunda s\u00f6zle\u015fmenin uyarlanmas\u0131n\u0131 veya feshedilmesini talep etme hakk\u0131 tan\u0131r.<\/p>\n
5.2 Uyarlama Davalar\u0131n\u0131n Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u0130ncelemesi<\/p>\n
– Kavramsal Temel: A\u015f\u0131r\u0131 \u0130fa G\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc ve Uyarlama<\/p>\n
TBK m.138 uyar\u0131nca, s\u00f6zle\u015fmenin kurulmas\u0131ndan sonra \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir durumun, taraflardan biri i\u00e7in borcun ifas\u0131n\u0131 katlan\u0131lamaz hale getirmesi, s\u00f6zle\u015fmenin hak ve nesafet ilkeleri uyar\u0131nca uyarlanmas\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirir.<\/p>\n
– Uyarlama Davas\u0131n\u0131n \u015eartlar\u0131:<\/p>\n
– S\u00f6zle\u015fme y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olmal\u0131.<\/p>\n
– A\u015f\u0131r\u0131 ifa g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc olu\u015fmal\u0131.<\/p>\n
– \u00d6ng\u00f6r\u00fclemezlik ko\u015fulu sa\u011flanmal\u0131.<\/p>\n
– Bor\u00e7lu kusurlu olmamal\u0131.<\/p>\n
– \u0130fa h\u00e2l\u00e2 talep ediliyor olmal\u0131.<\/p>\n
– Uygulama Alanlar\u0131:<\/p>\n
– Ticari sat\u0131m s\u00f6zle\u015fmeleri<\/p>\n
– Eser s\u00f6zle\u015fmeleri (in\u015faat vb.)<\/p>\n
– Uluslararas\u0131 nakliye s\u00f6zle\u015fmeleri<\/p>\n
– Yarg\u0131 Uygulamas\u0131:<\/p>\n
– G\u00f6revli mahkeme: Asliye Ticaret Mahkemesi<\/p>\n
– Bilirki\u015fi raporlar\u0131yla maliyet analizi yap\u0131l\u0131r<\/p>\n
– Uygun g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse mahkeme uyarlama yapar, de\u011filse s\u00f6zle\u015fmeyi sona erdirir<\/p>\n
– Yarg\u0131tay Kararlar\u0131:<\/p>\n
– Yarg. 13 HD, 2018\/1954: \u201cEkonomik kriz nedeniyle sabit bedelli s\u00f6zle\u015fmede uyarlama hakkaniyete uygundur.\u201d<\/p>\n
– Yarg. 15 HD, 2015\/2357: \u201cTarife art\u0131\u015f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez nitelikte olup ifay\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 derecede g\u00fc\u00e7le\u015ftirmi\u015ftir.\u201d<\/p>\n
– Uluslararas\u0131 Hukuk Boyutu:<\/p>\n
– UNIDROIT \u0130lkeleri (madde 6.2.2 \u2013 hardship): Taraflar aras\u0131 denge bozulursa s\u00f6zle\u015fme uyarlanabilir.<\/p>\n
– CISG do\u011frudan uyarlamadan bahsetmez; ancak baz\u0131 durumlarda UNIDROIT ile birlikte yorumlanarak dolayl\u0131 destek sa\u011flar.<\/p>\n
6. Sonu\u00e7 ve De\u011ferlendirme<\/p>\n
ABD-\u00c7in aras\u0131ndaki ekonomik \u00e7eki\u015fmenin etkileri T\u00fcrkiye\u2019ye yaln\u0131zca ekonomik de\u011fil, hukuksal d\u00fczlemde de yans\u0131maktad\u0131r. G\u00fcmr\u00fck tarifeleri; d\u0131\u015f ticaret politikalar\u0131n\u0131n yeniden \u015fekillenmesine, T\u00fcrk G\u00fcmr\u00fck Hukuku’nun daha korumac\u0131 reflekslerle hareket etmesine ve \u00f6zel hukukta s\u00f6zle\u015fmelerin uyarlanmas\u0131 taleplerinin artmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’nin gerek uluslararas\u0131 hukuktan do\u011fan y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini, gerek i\u00e7 hukuktaki dengeleyici mekanizmalar\u0131 dikkate alarak hem ticaretin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamak hem de i\u00e7 pazar\u0131 korumak ad\u0131na dinamik ve \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fc bir hukuk politikas\u0131 y\u00fcr\u00fctmesi elzemdir.<\/p>\n
Kaynak\u00e7a<\/p>\n
1.\u00a0\u00a0\u00a0 4458 say\u0131l\u0131 G\u00fcmr\u00fck Kanunu<\/p>\n
2.\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu (TBK) m.138<\/p>\n
3.\u00a0\u00a0\u00a0 D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc (GATT 1994, DSU)<\/p>\n
4.\u00a0\u00a0\u00a0 DT\u00d6 Uyu\u015fmazl\u0131k Kararlar\u0131: DS543 (ABD-\u00c7in)<\/p>\n
5.\u00a0\u00a0\u00a0 Anadolu Ajans\u0131, Mart-Nisan 2025 Haberleri<\/p>\n
6.\u00a0\u00a0\u00a0 Prof. Dr. Fikret Eren, \u201cBor\u00e7lar Hukuku Genel H\u00fck\u00fcmler\u201d<\/p>\n
7.\u00a0\u00a0\u00a0 Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u0130thalat Rejim Kararlar\u0131\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
1. Giri\u015f Son y\u0131llarda k\u00fcresel ticaretin \u015fekillendi\u011fi alanlardan biri de jeopolitik kaynakl\u0131 ekonomik gerilimlerdir. ABD ve \u00c7in aras\u0131ndaki ticaret sava\u015flar\u0131, \u00f6zellikle son g\u00fcnlerde Donald Trump y\u00f6netiminin \u00c7in\u2019e y\u00f6nelik yeni g\u00fcmr\u00fck tarifeleri uygulamas\u0131yla yeniden alevlenmi\u015ftir. Bu geli\u015fmeler, yaln\u0131zca taraf \u00fclkeleri de\u011fil, global tedarik zincirine entegre olmu\u015f T\u00fcrkiye gibi \u00fclkeleri de etkilemektedir. Bu makalede, tarifelerin ve ekonomik gerilimlerin T\u00fcrk hukuk sistemine, \u00f6zellikle G\u00fcmr\u00fck Kanunu, uluslararas\u0131 ticaret hukuku, uyarlama davalar\u0131 (TBK m.138) ve men\u015fe kurallar\u0131 ba\u011flam\u0131nda etkileri analiz edilecektir. 2. K\u00fcresel Ticaret Gerilimi: ABD-\u00c7in \u0130li\u015fkileri 2.1 Tarihsel Arka Plan ABD-\u00c7in ticaret sava\u015f\u0131, 2018 y\u0131l\u0131nda ABD’nin \u00c7in men\u015feli \u00fcr\u00fcnlere y\u00fcksek oranl\u0131 ek vergiler getirmesiyle ba\u015flam\u0131\u015f, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar zincirleme reaksiyonla devam etmi\u015ftir. Bu ticari m\u00fcdahaleler; DT\u00d6 kurallar\u0131n\u0131, ikili ve \u00e7ok tarafl\u0131 anla\u015fmalar\u0131, ayr\u0131ca yat\u0131r\u0131m ortamlar\u0131n\u0131 sarsm\u0131\u015ft\u0131r. 2.2 2025 Geli\u015fmeleri 2025 Mart ay\u0131nda Ba\u015fkan Donald Trump, \u00c7in men\u015feli \u00fcr\u00fcnlere uygulanan tarifeleri %20 seviyesine \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Gerek\u00e7eler aras\u0131nda \u00c7in’in “fentanil \u00fcretimini durdurmamas\u0131” gibi diplomatik s\u00f6ylemler olsa da esas etkenin ekonomik korumac\u0131l\u0131k oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00c7in de misilleme olarak ABD \u00fcr\u00fcnlerine yeni vergiler getirmi\u015ftir. 2 Nisan 2025 itibar\u0131yla y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren yeni d\u00fczenleme, ba\u015fta elektronik cihazlar, \u00e7ipler, g\u00fcne\u015f panelleri, elektrikli ara\u00e7 bataryalar\u0131 ve medikal ekipmanlar olmak \u00fczere yakla\u015f\u0131k 200 milyar dolarl\u0131k \u00c7in men\u015feli \u00fcr\u00fcn\u00fc kapsayan geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir tarife listesini …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-51196","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n