Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finin adli aramaya ili\u015fkin b\u00f6l\u00fcm\u00fc, bu yaz\u0131m\u0131zda a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere, hukuksal a\u00e7\u0131dan ge\u00e7ersizdir. Ne var ki, konuya ne doktrinde ne de uygulamada de\u011finilmekte, hatta bu maddeler uygulanmakta ve temel haklar ihlal edilmektedir.<\/p>\n
Adli Arama Y\u00f6netmeli\u011finin hak ihlali bak\u0131m\u0131ndan en sorunlu maddesi, karar al\u0131nmadan yap\u0131lacak aramalar\u0131 d\u00fczenleyen 8. maddedir. Bu maddenin (f) bendinde su\u00e7\u00fcst\u00fc hallerinde arama yap\u0131labilmesi i\u00e7in karar al\u0131nmas\u0131na gerek bulunmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00d6zellikle uyu\u015fturucu madde su\u00e7lar\u0131nda bu bendin uygulamas\u0131 s\u00f6z konusu olmakta olup Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, bu bende dayanarak su\u00e7\u00fcst\u00fc halinde arama karar\u0131 olmadan ele ge\u00e7irilen maddelerin elde edilmesini hukuka uygun kabul etmektedir[1].<\/p>\n
Doktrinde konuya \u00f6nem verildi\u011fini s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7 olmakla beraber bu bent hakk\u0131nda, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 niteli\u011finde olan karars\u0131z arama yap\u0131lmas\u0131n\u0131n, Anayasa m. 13 uyar\u0131nca ancak yasayla d\u00fczenlenebilece\u011fi, konunun y\u00f6netmelikte d\u00fczenlenmesinin yersiz oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclmektedir[2].<\/p>\n
Ger\u00e7ekten de Anayasa m. 13 uyar\u0131nca, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ancak yasayla s\u0131n\u0131rlanabilir. Ceza Yarg\u0131lama Yasam\u0131zda arama yap\u0131labilmesi i\u00e7in karar al\u0131nmas\u0131 gereklili\u011fi d\u00fczenlenmi\u015ftir. Y\u00f6netmelikle yasaya ayk\u0131r\u0131 bir bi\u00e7imde temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Di\u011fer yandan, hukukun genel teorisinde genel kabul g\u00f6ren normlar hiyerar\u015fisi teorisine g\u00f6re, y\u00f6netmelikler yasaya ayk\u0131r\u0131 olamaz. Ceza Yarg\u0131lama Yasam\u0131zda (m. 119), arama karar\u0131n\u0131n usul ve esaslar\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. Y\u00f6netmelikle getirilen d\u00fczenleme, karar al\u0131nmas\u0131na gerek bulunmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin oldu\u011fundan bu d\u00fczenleme, yasaya ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Y\u00f6netmelik ve yasa \u00e7at\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, \u00fcst norm olan yasa h\u00fck\u00fcmleri uygulan\u0131r\u00a0(Lex superior derogat legi inferiori).\u00a0<\/p>\n
Ancak, bizim bu yaz\u0131m\u0131zda ele almak istedi\u011fimiz husus, y\u00f6netmeli\u011fin adli aramaya ili\u015fkin k\u0131sm\u0131n\u0131n tamamen ge\u00e7ersiz olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Y\u00f6netmeli\u011fin yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz 8\/b maddesinde, ilgilinin r\u0131zas\u0131na dayanarak yap\u0131lan aramalarda da karar al\u0131nmas\u0131na gerek bulunmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015fti. Bu ibarenin iptali i\u00e7in Dan\u0131\u015ftay\u2019da dava a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Dan\u0131\u015ftay, birey ile kolluk aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 dengesizli\u011fi nedeniyle ki\u015filerin r\u0131zas\u0131n\u0131n sakatlanabilece\u011fi ve Anayasayla getirilen temel haklar\u0131n korunmas\u0131n\u0131 i\u015flevsiz k\u0131labilece\u011fi gerek\u00e7esiyle \u201cilgilinin r\u0131zas\u0131\u201d ibaresini iptal etmi\u015ftir[3]. Bizim d\u00fc\u015f\u00fcncemize g\u00f6re[4]\u00a0r\u0131za halinde arama yap\u0131lmas\u0131 hukuka uygun olup bu yaz\u0131m\u0131zda konumuz d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. Konuyu ba\u015fka bir yaz\u0131da ele alabiliriz.<\/p>\n
Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n bu karar\u0131na yaz\u0131lan kar\u015f\u0131 oyda; \u00f6ncelikle dava konusu y\u00f6netmeli\u011fin adli arama ile \u00f6nleme aramalar\u0131na ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerinin yasal dayanaklar\u0131n\u0131n ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fi, Anayasa m. 124 uyar\u0131nca idarenin, ancak y\u00fcr\u00fctmeye ili\u015fkin konularda y\u00f6netmelik \u00e7\u0131karabilece\u011fi, kendi g\u00f6rev alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki alanlarda y\u00f6netmelik \u00e7\u0131kar\u0131labilmesi i\u00e7in yasada at\u0131f bulunmas\u0131 gerekti\u011fi, yasada at\u0131f bulunmamas\u0131na ra\u011fmen idare taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fctme d\u0131\u015f\u0131nda bir alanda d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131n\u0131n fonksiyon gasp\u0131 anlam\u0131na gelece\u011fi, \u00f6nleme aramas\u0131n\u0131n idarenin g\u00f6rev alan\u0131nda olmas\u0131na ra\u011fmen adli araman\u0131n ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n ve yarg\u0131 kuvvetinin g\u00f6rev alan\u0131nda oldu\u011fu, nitekim Ceza Yarg\u0131lama Yasas\u0131nda belirli konularda Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00f6netmelikle d\u00fczenleme yapaca\u011f\u0131na at\u0131fta bulunuldu\u011fu ve fakat adli aramada b\u00f6yle bir at\u0131f bulunmad\u0131\u011f\u0131, bu nedenle y\u00f6netmeli\u011fin adli arama k\u0131sm\u0131n\u0131n ge\u00e7ersiz oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n verdi\u011fi bu karar\u0131n temyiz edilmesi \u00fczerine dosya, \u0130dari Dava Daireleri Genel Kurulu taraf\u0131ndan incelenmi\u015ftir. Kurul taraf\u0131ndan \u015fu c\u00fcmleler sarf edilmi\u015ftir[5]:<\/p>\n
\u201cBu durumda, Ceza Muhakemesi Yasas\u0131’n\u0131n 116. ve 122. maddeleri aras\u0131nda d\u00fczenlenen \u015f\u00fcpheli ve san\u0131kla ilgili arama, dolay\u0131s\u0131yla\u00a0adli arama konular\u0131nda\u00a0Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00fczenleme yetkisi olmad\u0131\u011f\u0131ndan,\u00a0Y\u00f6netmeli\u011fin davaya konu h\u00fck\u00fcmlerinde bu sebeple hukuka uyarl\u0131k bulunmamaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n
Bu karara kar\u015f\u0131 ba\u015fvurulan karar d\u00fczeltme iste\u011fi reddedilmi\u015f ve bu tespit kesinle\u015fmi\u015ftir[6].<\/p>\n
Taleple ba\u011fl\u0131l\u0131k ilkesi gere\u011fi, yaln\u0131zca dava a\u00e7\u0131lan maddeler iptal edilmi\u015ftir. Ancak, Dan\u0131\u015ftay \u0130DDGK taraf\u0131ndan, daire karar\u0131nda bahsedilen kar\u015f\u0131 oydaki g\u00f6r\u00fc\u015f benimsenmi\u015f ve\u00a0y\u00f6netmeli\u011fin adli arama k\u0131sm\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131n hukuksal a\u00e7\u0131dan ge\u00e7ersiz oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. \u00a0<\/p>\n
Bug\u00fcn de bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Ceza Yarg\u0131lama Yasam\u0131zda bir\u00e7ok yerde y\u00f6netmelikle d\u00fczenleme yap\u0131labilece\u011fine dair at\u0131f vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin; g\u00f6zalt\u0131 (m. 99), adli kolluk (m. 167), SEGB\u0130S (m. 180\/5), seri muhakeme (m. 250\/15), uzla\u015ft\u0131rma (m. 253\/25) konular\u0131nda at\u0131f vard\u0131r. 333. maddede, bu y\u00f6netmeliklerin aksine h\u00fck\u00fcm bulunmad\u0131k\u00e7a Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. Ancak, adli arama konusunda bir at\u0131f bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi, 13 y\u0131l \u00f6nce bu y\u00f6netmeli\u011fin\u00a0adli aramaya ili\u015fkin k\u0131sm\u0131n\u0131n hukuksal a\u00e7\u0131dan ge\u00e7ersiz oldu\u011fu saptanm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0Buna ra\u011fmen ne doktrinde ne de Yarg\u0131tay kararlar\u0131nda konuya ili\u015fkin bir de\u011ferlendirme g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Aksine, hala y\u00f6netmeli\u011fin ilgili k\u0131sm\u0131 uygulanmakta ve Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ge\u00e7ersiz olan d\u00fczenlemesine dayanarak, yasaya ayk\u0131r\u0131 bir \u015fekilde, su\u00e7\u00fcst\u00fc halinde karar al\u0131nmaks\u0131z\u0131n arama yap\u0131lmakta ve bu aramaya dayan\u0131larak elde edilen delillere dayanarak mahk\u00fbmiyet karar\u0131 verilmektedir.<\/p>\n
Y\u00f6netmelik h\u00fck\u00fcmlerinin iptal edilmemi\u015f olmas\u0131 nedeniyle uygulanmas\u0131na devam edildi\u011fi gibi bir d\u00fc\u015f\u00fcnce akla gelebilir ise de yasaya ve Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 y\u00f6netmelik h\u00fck\u00fcmleri ge\u00e7ersizdir. Ge\u00e7ersiz olan normlar uygulanamaz.<\/p>\n
Ancak, bu normlar\u0131n ge\u00e7ersiz oldu\u011fu, \u00fclkemizde ikili yarg\u0131 sistemi oldu\u011fundan idari yarg\u0131 taraf\u0131ndan saptanmal\u0131d\u0131r. Peki, idari yarg\u0131 karar\u0131 olmayan bir konuda adli yarg\u0131n\u0131n karar vermesi gerekti\u011fi zaman, nas\u0131l bir yol izlenmelidir? Ceza yarg\u0131c\u0131, ge\u00e7ersiz oldu\u011funu bildi\u011fi y\u00f6netmelik h\u00fckm\u00fcn\u00fc uygulayacak m\u0131d\u0131r, g\u00f6z ard\u0131 m\u0131 edecektir yoksa bekletici mesele yap\u0131p dosyay\u0131 idari yarg\u0131ya g\u00f6nderebilir mi?<\/p>\n
Bu soruya Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Genel Kurulu, adli yarg\u0131da g\u00f6revli yarg\u0131c\u0131n dosyay\u0131 idari yarg\u0131ya g\u00f6nderme yetkisi oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde yasal dayanak bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan bahisle y\u00f6netmelik-yasa \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 durumunda, yarg\u0131c\u0131n kendili\u011finden yasa h\u00fck\u00fcmlerini uygulamas\u0131 gerekti\u011fi \u015feklinde cevap vermi\u015ftir[7].<\/p>\n
Dan\u0131\u015ftay \u0130DDGK karar\u0131 ve di\u011fer a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z nedenlerle bize g\u00f6re, y\u00f6netmeli\u011fin adli arama k\u0131sm\u0131n\u0131n tamam\u0131 ge\u00e7ersiz olup ceza yarg\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan bu d\u00fczenlemelere de\u011fer verilemez. Yaln\u0131zca Ceza Yarg\u0131lama Yasam\u0131z h\u00fck\u00fcmleri uygulanmakla yetinilmelidir[8].<\/p>\n
————–<\/p>\n
[1]\u00a0Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, T. 18.6.2019, E. 2016\/20-1454, K. 2019\/483.<\/p>\n
[2]\u00a0Veli \u00d6zer \u00d6zbek\/Koray Do\u011fan\/P\u0131nar Bacaks\u0131z,\u00a0Ceza Muhakemesi Hukuku, 15. Bask\u0131, Ankara, Se\u00e7kin, 2022, s. 325-326.<\/p>\n
[3]\u00a0Dan\u0131\u015ftay 10. Daire, E. 2005\/6392, K. 2007\/948.<\/p>\n
[4]\u00a0\u0130brahim Burak \u015een,\u00a0Ceza Davalar\u0131nda \u0130spat, Ankara, Se\u00e7kin, 2024, s. 257.<\/p>\n
[5]\u00a0Dan\u0131\u015ftay \u0130DDGK, T. 14.9.2012, E. 2007\/2257, K. 2012\/1117.<\/p>\n
[6]\u00a0https:\/\/www.istanbulbarosu.org.tr\/HaberDetay.aspx?ID=10577 (Eri\u015fim Tarihi: 27.03.2025).<\/p>\n
[7]\u00a0Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Genel Kurulu, Y. 22.03.1996, E. 1993\/5, K. 1996\/1.<\/p>\n
[8]\u00a0Konuyu kendi eserimizde daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Bkz. \u015een,\u00a0Ceza Davalar\u0131nda \u0130spat, s. 255.<\/p>\n
\u200bAdli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finin adli aramaya ili\u015fkin b\u00f6l\u00fcm\u00fc, bu yaz\u0131m\u0131zda a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere, hukuksal a\u00e7\u0131dan ge\u00e7ersizdir. Ne var ki, konuya ne doktrinde ne de uygulamada de\u011finilmekte, hatta bu maddeler uygulanmakta ve temel haklar ihlal edilmektedir.<\/p>\n
Adli Arama Y\u00f6netmeli\u011finin hak ihlali bak\u0131m\u0131ndan en sorunlu maddesi, karar al\u0131nmadan yap\u0131lacak aramalar\u0131 d\u00fczenleyen 8. maddedir. Bu maddenin (f) bendinde su\u00e7\u00fcst\u00fc hallerinde arama yap\u0131labilmesi i\u00e7in karar al\u0131nmas\u0131na gerek bulunmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00d6zellikle uyu\u015fturucu madde su\u00e7lar\u0131nda bu bendin uygulamas\u0131 s\u00f6z konusu olmakta olup Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, bu bende dayanarak su\u00e7\u00fcst\u00fc halinde arama karar\u0131 olmadan ele ge\u00e7irilen maddelerin elde edilmesini hukuka uygun kabul etmektedir[1].<\/p>\n
Doktrinde konuya \u00f6nem verildi\u011fini s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7 olmakla beraber bu bent hakk\u0131nda, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 niteli\u011finde olan karars\u0131z arama yap\u0131lmas\u0131n\u0131n, Anayasa m. 13 uyar\u0131nca ancak yasayla d\u00fczenlenebilece\u011fi, konunun y\u00f6netmelikte d\u00fczenlenmesinin yersiz oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclmektedir[2].<\/p>\n
Ger\u00e7ekten de Anayasa m. 13 uyar\u0131nca, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ancak yasayla s\u0131n\u0131rlanabilir. Ceza Yarg\u0131lama Yasam\u0131zda arama yap\u0131labilmesi i\u00e7in karar al\u0131nmas\u0131 gereklili\u011fi d\u00fczenlenmi\u015ftir. Y\u00f6netmelikle yasaya ayk\u0131r\u0131 bir bi\u00e7imde temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Di\u011fer yandan, hukukun genel teorisinde genel kabul g\u00f6ren normlar hiyerar\u015fisi teorisine g\u00f6re, y\u00f6netmelikler yasaya ayk\u0131r\u0131 olamaz. Ceza Yarg\u0131lama Yasam\u0131zda (m. 119), arama karar\u0131n\u0131n usul ve esaslar\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. Y\u00f6netmelikle getirilen d\u00fczenleme, karar al\u0131nmas\u0131na gerek bulunmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin oldu\u011fundan bu d\u00fczenleme, yasaya ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Y\u00f6netmelik ve yasa \u00e7at\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, \u00fcst norm olan yasa h\u00fck\u00fcmleri uygulan\u0131r\u00a0(Lex superior derogat legi inferiori).\u00a0<\/p>\n
Ancak, bizim bu yaz\u0131m\u0131zda ele almak istedi\u011fimiz husus, y\u00f6netmeli\u011fin adli aramaya ili\u015fkin k\u0131sm\u0131n\u0131n tamamen ge\u00e7ersiz olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Y\u00f6netmeli\u011fin yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz 8\/b maddesinde, ilgilinin r\u0131zas\u0131na dayanarak yap\u0131lan aramalarda da karar al\u0131nmas\u0131na gerek bulunmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015fti. Bu ibarenin iptali i\u00e7in Dan\u0131\u015ftay\u2019da dava a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Dan\u0131\u015ftay, birey ile kolluk aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 dengesizli\u011fi nedeniyle ki\u015filerin r\u0131zas\u0131n\u0131n sakatlanabilece\u011fi ve Anayasayla getirilen temel haklar\u0131n korunmas\u0131n\u0131 i\u015flevsiz k\u0131labilece\u011fi gerek\u00e7esiyle \u201cilgilinin r\u0131zas\u0131\u201d ibaresini iptal etmi\u015ftir[3]. Bizim d\u00fc\u015f\u00fcncemize g\u00f6re[4]\u00a0r\u0131za halinde arama yap\u0131lmas\u0131 hukuka uygun olup bu yaz\u0131m\u0131zda konumuz d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. Konuyu ba\u015fka bir yaz\u0131da ele alabiliriz.<\/p>\n
Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n bu karar\u0131na yaz\u0131lan kar\u015f\u0131 oyda; \u00f6ncelikle dava konusu y\u00f6netmeli\u011fin adli arama ile \u00f6nleme aramalar\u0131na ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerinin yasal dayanaklar\u0131n\u0131n ayr\u0131 ayr\u0131 de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fi, Anayasa m. 124 uyar\u0131nca idarenin, ancak y\u00fcr\u00fctmeye ili\u015fkin konularda y\u00f6netmelik \u00e7\u0131karabilece\u011fi, kendi g\u00f6rev alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki alanlarda y\u00f6netmelik \u00e7\u0131kar\u0131labilmesi i\u00e7in yasada at\u0131f bulunmas\u0131 gerekti\u011fi, yasada at\u0131f bulunmamas\u0131na ra\u011fmen idare taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fctme d\u0131\u015f\u0131nda bir alanda d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131n\u0131n fonksiyon gasp\u0131 anlam\u0131na gelece\u011fi, \u00f6nleme aramas\u0131n\u0131n idarenin g\u00f6rev alan\u0131nda olmas\u0131na ra\u011fmen adli araman\u0131n ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n ve yarg\u0131 kuvvetinin g\u00f6rev alan\u0131nda oldu\u011fu, nitekim Ceza Yarg\u0131lama Yasas\u0131nda belirli konularda Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00f6netmelikle d\u00fczenleme yapaca\u011f\u0131na at\u0131fta bulunuldu\u011fu ve fakat adli aramada b\u00f6yle bir at\u0131f bulunmad\u0131\u011f\u0131, bu nedenle y\u00f6netmeli\u011fin adli arama k\u0131sm\u0131n\u0131n ge\u00e7ersiz oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
Dan\u0131\u015ftay\u2019\u0131n verdi\u011fi bu karar\u0131n temyiz edilmesi \u00fczerine dosya, \u0130dari Dava Daireleri Genel Kurulu taraf\u0131ndan incelenmi\u015ftir. Kurul taraf\u0131ndan \u015fu c\u00fcmleler sarf edilmi\u015ftir[5]:<\/p>\n
\u201cBu durumda, Ceza Muhakemesi Yasas\u0131’n\u0131n 116. ve 122. maddeleri aras\u0131nda d\u00fczenlenen \u015f\u00fcpheli ve san\u0131kla ilgili arama, dolay\u0131s\u0131yla\u00a0adli arama konular\u0131nda\u00a0Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00fczenleme yetkisi olmad\u0131\u011f\u0131ndan,\u00a0Y\u00f6netmeli\u011fin davaya konu h\u00fck\u00fcmlerinde bu sebeple hukuka uyarl\u0131k bulunmamaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n
Bu karara kar\u015f\u0131 ba\u015fvurulan karar d\u00fczeltme iste\u011fi reddedilmi\u015f ve bu tespit kesinle\u015fmi\u015ftir[6].<\/p>\n
Taleple ba\u011fl\u0131l\u0131k ilkesi gere\u011fi, yaln\u0131zca dava a\u00e7\u0131lan maddeler iptal edilmi\u015ftir. Ancak, Dan\u0131\u015ftay \u0130DDGK taraf\u0131ndan, daire karar\u0131nda bahsedilen kar\u015f\u0131 oydaki g\u00f6r\u00fc\u015f benimsenmi\u015f ve\u00a0y\u00f6netmeli\u011fin adli arama k\u0131sm\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131n hukuksal a\u00e7\u0131dan ge\u00e7ersiz oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. \u00a0<\/p>\n
Bug\u00fcn de bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Ceza Yarg\u0131lama Yasam\u0131zda bir\u00e7ok yerde y\u00f6netmelikle d\u00fczenleme yap\u0131labilece\u011fine dair at\u0131f vard\u0131r. \u00d6rne\u011fin; g\u00f6zalt\u0131 (m. 99), adli kolluk (m. 167), SEGB\u0130S (m. 180\/5), seri muhakeme (m. 250\/15), uzla\u015ft\u0131rma (m. 253\/25) konular\u0131nda at\u0131f vard\u0131r. 333. maddede, bu y\u00f6netmeliklerin aksine h\u00fck\u00fcm bulunmad\u0131k\u00e7a Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. Ancak, adli arama konusunda bir at\u0131f bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi, 13 y\u0131l \u00f6nce bu y\u00f6netmeli\u011fin\u00a0adli aramaya ili\u015fkin k\u0131sm\u0131n\u0131n hukuksal a\u00e7\u0131dan ge\u00e7ersiz oldu\u011fu saptanm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0Buna ra\u011fmen ne doktrinde ne de Yarg\u0131tay kararlar\u0131nda konuya ili\u015fkin bir de\u011ferlendirme g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Aksine, hala y\u00f6netmeli\u011fin ilgili k\u0131sm\u0131 uygulanmakta ve Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ge\u00e7ersiz olan d\u00fczenlemesine dayanarak, yasaya ayk\u0131r\u0131 bir \u015fekilde, su\u00e7\u00fcst\u00fc halinde karar al\u0131nmaks\u0131z\u0131n arama yap\u0131lmakta ve bu aramaya dayan\u0131larak elde edilen delillere dayanarak mahk\u00fbmiyet karar\u0131 verilmektedir.<\/p>\n
Y\u00f6netmelik h\u00fck\u00fcmlerinin iptal edilmemi\u015f olmas\u0131 nedeniyle uygulanmas\u0131na devam edildi\u011fi gibi bir d\u00fc\u015f\u00fcnce akla gelebilir ise de yasaya ve Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 y\u00f6netmelik h\u00fck\u00fcmleri ge\u00e7ersizdir. Ge\u00e7ersiz olan normlar uygulanamaz.<\/p>\n
Ancak, bu normlar\u0131n ge\u00e7ersiz oldu\u011fu, \u00fclkemizde ikili yarg\u0131 sistemi oldu\u011fundan idari yarg\u0131 taraf\u0131ndan saptanmal\u0131d\u0131r. Peki, idari yarg\u0131 karar\u0131 olmayan bir konuda adli yarg\u0131n\u0131n karar vermesi gerekti\u011fi zaman, nas\u0131l bir yol izlenmelidir? Ceza yarg\u0131c\u0131, ge\u00e7ersiz oldu\u011funu bildi\u011fi y\u00f6netmelik h\u00fckm\u00fcn\u00fc uygulayacak m\u0131d\u0131r, g\u00f6z ard\u0131 m\u0131 edecektir yoksa bekletici mesele yap\u0131p dosyay\u0131 idari yarg\u0131ya g\u00f6nderebilir mi?<\/p>\n
Bu soruya Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Genel Kurulu, adli yarg\u0131da g\u00f6revli yarg\u0131c\u0131n dosyay\u0131 idari yarg\u0131ya g\u00f6nderme yetkisi oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde yasal dayanak bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan bahisle y\u00f6netmelik-yasa \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 durumunda, yarg\u0131c\u0131n kendili\u011finden yasa h\u00fck\u00fcmlerini uygulamas\u0131 gerekti\u011fi \u015feklinde cevap vermi\u015ftir[7].<\/p>\n
Dan\u0131\u015ftay \u0130DDGK karar\u0131 ve di\u011fer a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131m\u0131z nedenlerle bize g\u00f6re, y\u00f6netmeli\u011fin adli arama k\u0131sm\u0131n\u0131n tamam\u0131 ge\u00e7ersiz olup ceza yarg\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan bu d\u00fczenlemelere de\u011fer verilemez. Yaln\u0131zca Ceza Yarg\u0131lama Yasam\u0131z h\u00fck\u00fcmleri uygulanmakla yetinilmelidir[8].<\/p>\n
————–<\/p>\n
[1]\u00a0Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, T. 18.6.2019, E. 2016\/20-1454, K. 2019\/483.<\/p>\n
[2]\u00a0Veli \u00d6zer \u00d6zbek\/Koray Do\u011fan\/P\u0131nar Bacaks\u0131z,\u00a0Ceza Muhakemesi Hukuku, 15. Bask\u0131, Ankara, Se\u00e7kin, 2022, s. 325-326.<\/p>\n
[3]\u00a0Dan\u0131\u015ftay 10. Daire, E. 2005\/6392, K. 2007\/948.<\/p>\n
[4]\u00a0\u0130brahim Burak \u015een,\u00a0Ceza Davalar\u0131nda \u0130spat, Ankara, Se\u00e7kin, 2024, s. 257.<\/p>\n
[5]\u00a0Dan\u0131\u015ftay \u0130DDGK, T. 14.9.2012, E. 2007\/2257, K. 2012\/1117.<\/p>\n
[6]\u00a0https:\/\/www.istanbulbarosu.org.tr\/HaberDetay.aspx?ID=10577 (Eri\u015fim Tarihi: 27.03.2025).<\/p>\n
[7]\u00a0Yarg\u0131tay \u0130\u00e7tihad\u0131 Birle\u015ftirme Genel Kurulu, Y. 22.03.1996, E. 1993\/5, K. 1996\/1.<\/p>\n
[8]\u00a0Konuyu kendi eserimizde daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. Bkz. \u015een,\u00a0Ceza Davalar\u0131nda \u0130spat, s. 255.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finin adli aramaya ili\u015fkin b\u00f6l\u00fcm\u00fc, bu yaz\u0131m\u0131zda a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere, hukuksal a\u00e7\u0131dan ge\u00e7ersizdir. Ne var ki, konuya ne doktrinde ne de uygulamada de\u011finilmekte, hatta bu maddeler uygulanmakta ve temel haklar ihlal edilmektedir. Adli Arama Y\u00f6netmeli\u011finin hak ihlali bak\u0131m\u0131ndan en sorunlu maddesi, karar al\u0131nmadan yap\u0131lacak aramalar\u0131 d\u00fczenleyen 8. maddedir. Bu maddenin (f) bendinde su\u00e7\u00fcst\u00fc hallerinde arama yap\u0131labilmesi i\u00e7in karar al\u0131nmas\u0131na gerek bulunmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u00d6zellikle uyu\u015fturucu madde su\u00e7lar\u0131nda bu bendin uygulamas\u0131 s\u00f6z konusu olmakta olup Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, bu bende dayanarak su\u00e7\u00fcst\u00fc halinde arama karar\u0131 olmadan ele ge\u00e7irilen maddelerin elde edilmesini hukuka uygun kabul etmektedir[1]. Doktrinde konuya \u00f6nem verildi\u011fini s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7 olmakla beraber bu bent hakk\u0131nda, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 niteli\u011finde olan karars\u0131z arama yap\u0131lmas\u0131n\u0131n, Anayasa m. 13 uyar\u0131nca ancak yasayla d\u00fczenlenebilece\u011fi, konunun y\u00f6netmelikte d\u00fczenlenmesinin yersiz oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclmektedir[2]. Ger\u00e7ekten de Anayasa m. 13 uyar\u0131nca, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ancak yasayla s\u0131n\u0131rlanabilir. Ceza Yarg\u0131lama Yasam\u0131zda arama yap\u0131labilmesi i\u00e7in karar al\u0131nmas\u0131 gereklili\u011fi d\u00fczenlenmi\u015ftir. Y\u00f6netmelikle yasaya ayk\u0131r\u0131 bir bi\u00e7imde temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Di\u011fer yandan, hukukun genel teorisinde genel kabul g\u00f6ren normlar hiyerar\u015fisi teorisine g\u00f6re, y\u00f6netmelikler yasaya ayk\u0131r\u0131 olamaz. Ceza Yarg\u0131lama Yasam\u0131zda (m. 119), arama karar\u0131n\u0131n usul ve esaslar\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. Y\u00f6netmelikle getirilen d\u00fczenleme, karar al\u0131nmas\u0131na gerek …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-42127","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n