ANAYASA MAHKEMES\u0130 KARARI<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Esas Say\u0131s\u0131 : 2023\/68<\/p>\n
Karar Say\u0131s\u0131 : 2024\/190<\/p>\n
Karar Tarihi : 5\/11\/2024<\/p>\n
R.G. Tarih \u2013 Say\u0131 : 24\/3\/2025 – 32851<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u0130T\u0130RAZ YOLUNA BA\u015eVURAN: Dan\u0131\u015ftay Alt\u0131nc\u0131 Dairesi<\/p>\n
\u0130T\u0130RAZIN KONUSU: 4\/6\/1985 tarihli ve 3213 say\u0131l\u0131 Maden Kanunu\u2019nun 4\/2\/2015 tarihli ve 6592 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 12. maddesiyle de\u011fi\u015ftirilen 17. maddesine 28\/11\/2017 tarihli ve 7061 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 48. maddesiyle eklenen dokuzuncu f\u0131kran\u0131n \u201c…karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler…\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Anayasa\u2019n\u0131n 2. ve 56. maddelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclerek iptaline karar verilmesi talebidir.<\/p>\n
OLAY: Maden arama faaliyetinin durdurulmas\u0131na y\u00f6nelik ba\u015fvurunun reddine ili\u015fkin i\u015flemin iptali talebiyle a\u00e7\u0131lan davada itiraz konusu kural\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kan\u0131s\u0131na varan Mahkeme, iptali i\u00e7in ba\u015fvurmu\u015ftur.<\/p>\n
I. \u0130PTAL\u0130 \u0130STENEN KANUN H\u00dcKM\u00dc<\/p>\n
Kanun\u2019un 17. maddesinin itiraz konusu kural\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 dokuzuncu f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u00a0\u201c(Ek f\u0131kra: 28\/11\/2017-7061\/48 md.) Jeolojik haritalama, jeofizik et\u00fcd, sismik, karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler i\u00e7in \u00e7evresel etki de\u011ferlendirmesi karar\u0131 aranmaz.\u201d <\/p>\n
II. \u0130LK \u0130NCELEME<\/p>\n
1. Anayasa Mahkemesi \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc h\u00fck\u00fcmleri uyar\u0131nca Z\u00fcht\u00fc ARSLAN, Hasan Tahsin G\u00d6KCAN, Kadir \u00d6ZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, R\u0131dvan G\u00dcLE\u00c7, Recai AKYEL, Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ, Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU, Selahaddin MENTE\u015e, Basri BA\u011eCI, \u0130rfan F\u0130DAN, Kenan YA\u015eAR ve Muhterem \u0130NCE\u2019nin kat\u0131l\u0131mlar\u0131yla 5\/4\/2023 tarihinde yap\u0131lan ilk inceleme toplant\u0131s\u0131nda \u00f6ncelikle s\u0131n\u0131rlama sorunu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
2. Anayasa\u2019n\u0131n 152. ile 30\/3\/2011 tarihli ve 6216 say\u0131l\u0131 Anayasa Mahkemesinin Kurulu\u015fu ve Yarg\u0131lama Usulleri Hakk\u0131nda Kanun\u2019un 40. maddelerine g\u00f6re bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 kararnamesinin h\u00fck\u00fcmlerini Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 g\u00f6rmesi veya taraflardan birinin ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131n\u0131n ciddi oldu\u011fu kan\u0131s\u0131na varmas\u0131 h\u00e2linde bu h\u00fck\u00fcmlerin iptali i\u00e7in Anayasa Mahkemesine ba\u015fvurmaya yetkilidir. Ancak an\u0131lan maddeler uyar\u0131nca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine ba\u015fvurabilmesi i\u00e7in elinde y\u00f6ntemince a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ve mahkemenin g\u00f6rev kapsam\u0131na giren bir davan\u0131n bulunmas\u0131, iptali talep edilen kural\u0131n da o davada uygulanacak olmas\u0131 gerekir. Uygulanacak kural ise bak\u0131lmakta olan davan\u0131n de\u011fi\u015fik evrelerinde ortaya \u00e7\u0131kan sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde veya davay\u0131 sonu\u00e7land\u0131rmada olumlu ya da olumsuz y\u00f6nde etki yapacak nitelikte kurallard\u0131r.<\/p>\n
3. 3213 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 17. maddesinin dokuzuncu f\u0131kras\u0131nda jeolojik haritalama, jeofizik et\u00fct, sismik, karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler i\u00e7in \u00e7evresel etki de\u011ferlendirmesi karar\u0131n\u0131n aranmayaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130tiraz yoluna ba\u015fvuran Mahkeme, an\u0131lan f\u0131kran\u0131n \u201c\u2026karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler\u2026\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn iptalini talep etmi\u015ftir.<\/p>\n
4. Bak\u0131lmakta olan davan\u0131n konusu karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetine ili\u015fkindir. \u0130tiraz konusu kuralda yer alan \u201c\u2026 ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler…\u201d ibaresi ise bak\u0131lmakta olan davan\u0131n konusunun yan\u0131 s\u0131ra dava konusu olmayan jeolojik haritalama, jeofizik et\u00fct ve sismik faaliyetleri y\u00f6n\u00fcnden de ge\u00e7erli, ortak kural niteli\u011findedir. Bu itibarla bak\u0131lmakta olan davan\u0131n konusu g\u00f6zetilerek kural\u0131n esas\u0131na ili\u015fkin incelemenin \u201c\u2026karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma\u2026\u201d ibaresi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak yap\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
5. A\u00e7\u0131klanan nedenle 4\/6\/1985 tarihli ve 3213 say\u0131l\u0131 Maden Kanunu\u2019nun 4\/2\/2015 tarihli ve 6592 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 12. maddesiyle de\u011fi\u015ftirilen 17. maddesine 28\/11\/2017 tarihli ve 7061 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 48. maddesiyle eklenen dokuzuncu f\u0131kran\u0131n \u201c…karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler…\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn esas\u0131n\u0131n incelenmesine, esasa ili\u015fkin incelemenin an\u0131lan b\u00f6l\u00fcmde yer alan \u201c…karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma…\u201d ibaresi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak yap\u0131lmas\u0131na OYB\u0130RL\u0130\u011e\u0130YLE karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
III. ESASIN \u0130NCELENMES\u0130<\/p>\n
6. Ba\u015fvuru karar\u0131 ve ekleri, Raport\u00f6r Ahmet CANPOLAT taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan i\u015fin esas\u0131na ili\u015fkin rapor, itiraz konusu kanun h\u00fckm\u00fc, dayan\u0131lan Anayasa kurallar\u0131 ve bunlar\u0131n gerek\u00e7eleri ile di\u011fer yasama belgeleri okunup incelendikten ve 6216 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 43. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca 16\/10\/2024 tarihinde yap\u0131lan toplant\u0131da Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan Yard\u0131mc\u0131lar\u0131 Abdullah TANCAN, Nevzat \u015eATIRO\u011eLU, Zafer DEM\u0130RCAN, Bakan Dan\u0131\u015fmanlar\u0131 \u0130lker ILGIN, Mustafa SATILMI\u015e, Hukuk Hizmetleri Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Etem \u00c7EKER, Maden ve Petrol \u0130\u015fleri Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Arslan NAR\u0130N, I. Hukuk M\u00fc\u015faviri Murat DEM\u0130R, Ruhsat Denetleme Dairesi Ba\u015fkan\u0131 Fatih PEKDEM\u0130R, Maden Tetkik ve Arama Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Vedat YANIK, Genel M\u00fcd\u00fcr Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Ha\u015fim A\u011eRILI, I. Hukuk M\u00fc\u015faviri Mehmet Akif SARCAN, T\u00fcrk M\u00fchendis ve Mimar Odalar\u0131 Birli\u011fi Jeoloji M\u00fchendisleri Odas\u0131 Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131 H\u00fcseyin ALAN, Hukuk Dan\u0131\u015fman\u0131 Av. Mehmet HORU\u015e, Maden M\u00fchendisleri Odas\u0131 Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131 Ayhan Y\u00dcKSEL, II. Ba\u015fkan\u0131 B\u00fclent TOKA, \u00c7evre M\u00fchendisleri Odas\u0131 Genel Ba\u015fkan\u0131 Ahmet KIRMIZI ve Genel Sekreter Tu\u011fba U\u00c7ANKU\u015e\u2019un s\u00f6zl\u00fc a\u00e7\u0131klamalar\u0131 dinlendikten sonra gere\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcp d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc:<\/p>\n
A. Anlam ve Kapsam<\/p>\n
7. 3213 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019da madenlerin mill\u00ee menfaatlere uygun olarak aranmas\u0131, i\u015fletilmesi, \u00fczerinde hak sahibi olunmas\u0131 ve terk edilmesi ile ilgili esas ve usuller d\u00fczenlenmi\u015ftir. An\u0131lan Kanun\u2019un 2. maddesinde yer kabu\u011funda ve su kaynaklar\u0131nda tabii olarak bulunan, ekonomik ve ticari de\u011feri olan petrol, do\u011fal gaz, jeotermal ve su kaynaklar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan her t\u00fcrl\u00fc maddenin bu Kanun\u2019a g\u00f6re maden oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. Kanun uyar\u0131nca madenlerin aranmas\u0131 ve i\u015fletilmesi ruhsata tabidir.<\/p>\n
8. Kanun\u2019un uygulanmas\u0131na ili\u015fkin usul ve esaslar\u0131 g\u00f6stermek amac\u0131yla 11\/12\/2022 tarihli ve 32040 say\u0131l\u0131 Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanan Maden Y\u00f6netmeli\u011fi \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. An\u0131lan Y\u00f6netmelik\u2019in \u201cTan\u0131mlar ve k\u0131saltmalar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 4. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131n\u0131n (11) numaral\u0131 bendinde maden arama faaliyetlerinin; jeolojik prospeksiyon, jeoloji ve hidrojeoloji haritas\u0131 yap\u0131m\u0131, numune alma, jeofizik ara\u015ft\u0131rma, jeokimya, hidrojeolojik ve jeoteknik et\u00fctler ile \u00fcretime y\u00f6nelik olmayan sondaj, galeri s\u00fcrme, yarma ve kuyu a\u00e7ma gibi faaliyetleri ifade etti\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
9. Kanun\u2019un 17. maddesinin dokuzuncu f\u0131kras\u0131nda maden arama faaliyeti niteli\u011finde olan jeolojik haritalama, jeofizik et\u00fct, sismik, karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler i\u00e7in \u00e7evresel etki de\u011ferlendirmesi karar\u0131n\u0131n aranmayaca\u011f\u0131 h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. An\u0131lan f\u0131krada yer alan \u201c…karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma…\u201d ibaresi itiraz konusu kural\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n
10. 21\/7\/2017 tarihli ve 30130 say\u0131l\u0131 Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanan T\u00fcrkiye Yerbilimleri Veri ve Karot Bilgi Bankas\u0131n\u0131n G\u00f6revleri, \u00c7al\u0131\u015fma Usul ve Esaslar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin \u201cTan\u0131mlar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 4. maddesinde karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numunenin tan\u0131mlar\u0131na yer verilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re karot; maden aranmas\u0131 ve i\u015fletilmesi s\u0131ras\u0131nda, d\u00f6ner matkapl\u0131 sondajlarda, matkab\u0131n kesti\u011fi ve bir d\u00fczenekle (karotiyer) y\u00fczeye ula\u015ft\u0131r\u0131lan jeolojik formasyonlar\u0131n \u00f6zelliklerini sergileyen, silindirik kaya\u00e7 par\u00e7as\u0131n\u0131; k\u0131r\u0131nt\u0131; d\u00f6ner matkapl\u0131 sondajlarda, matkab\u0131n kesti\u011fi ve sondaj \u00e7amuruyla y\u00fczeye ula\u015fan, jeolojik formasyonlar\u0131n \u00f6zelliklerini sergileyen kum ve \u00e7ak\u0131l boyutlar\u0131nda kaya\u00e7 par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131; numune ise jeolojik formasyonlara ait karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve el \u00f6rneklerini ifade etmektedir.<\/p>\n
11. 9\/8\/1983 tarihli ve 2872 say\u0131l\u0131 \u00c7evre Kanunu\u2019nun 2. maddesinde \u00e7evresel etki de\u011ferlendirmesi (\u00c7ED) ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi planlanan projelerin \u00e7evreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz y\u00f6ndeki etkilerin \u00f6nlenmesi ya da \u00e7evreye zarar vermeyecek \u00f6l\u00e7\u00fcde en aza indirilmesi i\u00e7in al\u0131nacak \u00f6nlemlerin, se\u00e7ilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek de\u011ferlendirilmesinde ve projelerin uygulanmas\u0131n\u0131n izlenmesi ve kontrol\u00fcnde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclecek \u00e7al\u0131\u015fmalar olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
12. An\u0131lan Kanun\u2019un 10. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi planlad\u0131klar\u0131 faaliyetleri sonucu \u00e7evre sorunlar\u0131na yol a\u00e7abilecek kurum, kurulu\u015f ve i\u015fletmelerin \u00c7ED raporu veya proje tan\u0131t\u0131m dosyas\u0131 haz\u0131rlamakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu; ikinci f\u0131kras\u0131nda \u00c7ED olumlu karar\u0131 veya \u201c\u00c7ED gerekli de\u011fildir.\u201d karar\u0131 al\u0131nmad\u0131k\u00e7a bu projelerle ilgili onay, izin, te\u015fvik, yap\u0131 ve kullan\u0131m ruhsat\u0131n\u0131n verilemeyece\u011fi, proje i\u00e7in yat\u0131r\u0131ma ba\u015flanamayaca\u011f\u0131 ve ihale edilemeyece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
13. 3213 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un madencilik faaliyetine ili\u015fkin izinlerin d\u00fczenlendi\u011fi 7. maddesinde \u00c7ED i\u015flemlerinin \u00c7evre ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fi d\u00fczenlenmi\u015ftir. An\u0131lan Bakanl\u0131k 10\/7\/2018 tarihli ve 30474 say\u0131l\u0131 Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanan (1) numaral\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Te\u015fkilat\u0131 Hakk\u0131nda Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Kararnamesi\u2019yle \u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131 (Bakanl\u0131k) \u015feklinde yeniden te\u015fkilatlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
14. \u00c7ED s\u00fcrecine ili\u015fkin usul ve esaslar 2872 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 10. maddesine dayan\u0131larak \u00e7\u0131kar\u0131lan; 29\/7\/2022 tarihli ve 31907 say\u0131l\u0131 Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanan \u00c7evresel Etki De\u011ferlendirmesi Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nde d\u00fczenlenmi\u015ftir. S\u00f6z konusu Y\u00f6netmelik\u2019e ekli listelerde \u00c7ED uygulanacak projeler ile \u00f6n inceleme ve de\u011ferlendirmeye tabi projeler g\u00f6sterilmi\u015ftir.<\/p>\n
15. An\u0131lan Y\u00f6netmelik\u2019e g\u00f6re \u00c7ED raporuna tabi kurum, kurulu\u015f ve i\u015fletmeler \u00f6zelliklerine g\u00f6re iki gruba ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00f6netmelik\u2019e ekli (1) say\u0131l\u0131 Liste\u2019de say\u0131lan projeler i\u00e7in \u00c7ED y\u00f6ntemi \u00e7er\u00e7evesinde \u00c7ED raporunun al\u0131nmas\u0131 zorunludur. Y\u00f6netmelik\u2019e ekli (2) say\u0131l\u0131 Liste\u2019de say\u0131lan projeler i\u00e7in ise \u00f6n inceleme ve de\u011ferlendirme faaliyetleri \u00e7er\u00e7evesinde haz\u0131rlanan proje tan\u0131t\u0131m dosyalar\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi suretiyle Bakanl\u0131k\u00e7a \u00c7ED\u2019in gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar verilmektedir.<\/p>\n
16. Y\u00f6netmelik\u2019e ekli (2) say\u0131l\u0131 Liste\u2019nin 45. s\u0131ras\u0131n\u0131n (d) bendinde maden arama projeleri, \u00f6n inceleme ve de\u011ferlendirme y\u00f6ntemine tabi projeler aras\u0131nda say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
17. \u0130tiraz konusu kural uyar\u0131nca maden arama faaliyetlerinden olan sondaj vas\u0131tas\u0131yla elde edilen karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri 2872 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019da d\u00fczenlenen \u00c7ED s\u00fcrecinden muaf tutulmaktad\u0131r.<\/p>\n
B. \u0130tiraz\u0131n Gerek\u00e7esi<\/p>\n
18. Ba\u015fvuru karar\u0131nda \u00f6zetle; karotun sondaj\u0131 i\u00e7eren bir y\u00f6ntem olmas\u0131 nedeniyle biyolojik \u00e7e\u015fitlilik \u00fczerinde ya da do\u011fada de\u011fi\u015fiklikler meydana getirebilece\u011fi, bu de\u011fi\u015fikliklerin uzun d\u00f6nemli etkilerinin olaca\u011f\u0131, bu itibarla \u00e7evre i\u00e7in riskler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k olan bu t\u00fcr faaliyetler y\u00f6n\u00fcnden \u00c7ED karar\u0131n\u0131n aranmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren kural\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131yla ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131 belirtilerek Anayasa\u2019n\u0131n 2. ve 56. maddelerine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
C. Anayasa\u2019ya Ayk\u0131r\u0131l\u0131k Sorunu<\/p>\n
19. Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesinin birinci ve ikinci f\u0131kralar\u0131nda \u201cHerkes, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve dengeli bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131na sahiptir.\/\u00c7evreyi geli\u015ftirmek, \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak ve \u00e7evre kirlenmesini \u00f6nlemek Devletin ve vatanda\u015flar\u0131n \u00f6devidir.\u201d h\u00fck\u00fcmlerine yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n
20. \u00c7evre hakk\u0131 gerek ya\u015fam hakk\u0131yla gerekse sa\u011fl\u0131k hakk\u0131yla olan yak\u0131n ili\u015fkisi nedeniyle bug\u00fcnk\u00fc nesli hatta daha \u00e7ok gelecek nesilleri ilgilendirdi\u011finden g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok daha \u00f6nemli h\u00e2le gelmektedir. \u00c7evrenin kirlendikten ve bozulduktan sonra eski h\u00e2line getirilmesinin \u00e7ok g\u00fc\u00e7 ve k\u00fclfetli olmas\u0131 hatta kimi zaman m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131 nedeniyle, kalk\u0131nma ve ekonomik geli\u015fme i\u00e7in yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m ve faaliyetlerin; do\u011fay\u0131 tahrip etmeden ve \u00e7evreyi kirletmeden ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi; kirlenen \u00e7evrenin temizlenmesi veya bozulan \u00e7evrenin onar\u0131lmas\u0131 yerine, kirlili\u011fi ve bozulmay\u0131 \u00f6nleyici tedbirlere a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesi gerekmektedir (AYM, E.2013\/89, K.2014\/116, 3\/7\/2014; E.2006\/99, K.2009\/9, 15\/1\/2009).<\/p>\n
21. \u00c7evrenin geli\u015ftirilmesine, \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131na ve \u00e7evre kirlenmesinin \u00f6nlenmesine y\u00f6nelik tedbirleri almak devletin temel \u00f6devlerindendir. Bu ama\u00e7la devlet, \u00e7evrenin korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in etkili bir hukuk d\u00fczeni olu\u015fturmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
22. 2872 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 1. maddesinde bu Kanun\u2019un amac\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131n ortak varl\u0131\u011f\u0131 olan \u00e7evrenin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00e7evre ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma ilkeleri do\u011frultusunda korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak oldu\u011fu h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015f; 10. maddesinde de ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi planlad\u0131klar\u0131 faaliyetleri sonucu \u00e7evre sorunlar\u0131na yol a\u00e7abilecek kurum, kurulu\u015f ve i\u015fletmelerin \u00c7ED raporu veya proje tan\u0131t\u0131m dosyas\u0131 haz\u0131rlamakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. \u00c7ED, kalk\u0131nma ve ekonomik geli\u015fme i\u00e7in yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m ve faaliyetlerin do\u011fay\u0131 tahrip etmeden ve \u00e7evreyi kirletmeden ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde kullan\u0131lan y\u00f6ntemlerden birisidir. \u00c7ED ile korunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan temel de\u011fer, \u00e7evre ve bu \u00e7evre i\u00e7indeki varl\u0131klard\u0131r.<\/p>\n
23. \u0130tiraz konusu kuralla maden arama faaliyetlerinden olan sondaj vas\u0131tas\u0131yla elde edilen karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri i\u00e7in \u00c7ED karar\u0131n\u0131n aranmamas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu ba\u011flamda kuralla devletin \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131na ve \u00e7evre kirlenmesinin \u00f6nlenmesine y\u00f6nelik pozitif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine ayk\u0131r\u0131 bir d\u00fczenleme getirilip getirmedi\u011finin tespiti gerekir.<\/p>\n
24. Anayasa\u2019n\u0131n 168. maddesinde \u201cTabi\u00ee servetler ve kaynaklar Devletin h\u00fck\u00fcm ve tasarrufu alt\u0131ndad\u0131r. Bunlar\u0131n aranmas\u0131 ve i\u015fletilmesi hakk\u0131 Devlete aittir. Devlet bu hakk\u0131n\u0131 belli bir s\u00fcre i\u00e7in, ger\u00e7ek ve t\u00fczelki\u015filere devredebilir. Hangi tabi\u00ee servet ve kayna\u011f\u0131n arama ve i\u015fletmesinin, Devletin ger\u00e7ek ve t\u00fczelki\u015filerle ortak olarak veya do\u011frudan ger\u00e7ek ve t\u00fczelki\u015filer eliyle yap\u0131lmas\u0131, kanunun a\u00e7\u0131k iznine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu durumda ger\u00e7ek ve t\u00fczelki\u015filerin uymas\u0131 gereken \u015fartlar ve Devlet\u00e7e yap\u0131lacak g\u00f6zetim, denetim usul ve esaslar\u0131 ve m\u00fceyyideler kanunda g\u00f6sterilir.\u201d denilmi\u015ftir.<\/p>\n
25. Anayasa\u2019n\u0131n an\u0131lan maddesinin gerek\u00e7esinde ise \u201c…Devletin arama ve i\u015fletmeyi s\u00fcresinde ger\u00e7ekle\u015ftirememesi sonucu \u00f6zel te\u015febb\u00fcs de devreye girmektedir.\u201d denilmi\u015f ve bundaki amac\u0131n mill\u00ee servetin i\u015fletilmesini ve mill\u00ee gelirin art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 bir an \u00f6nce sa\u011flamak oldu\u011fu ifade edilmi\u015ftir.<\/p>\n
26. Madencilik sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn sanayinin temel hammadde ve enerji ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamas\u0131, istihdam\u0131 yo\u011fun bir sekt\u00f6r olmas\u0131, hizmet, ana ve yan sanayi sekt\u00f6rlerini te\u015fvik etmesi, b\u00f6lgesel ve yerel kalk\u0131nmay\u0131 \u00f6n plana \u00e7\u0131kararak hem i\u015fsizli\u011fi \u00f6nlemesi hem de g\u00f6\u00e7\u00fc azaltmas\u0131 ve yeralt\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anda katma de\u011fer sa\u011flamas\u0131 gibi \u00f6zellikleri nedeniyle \u00fclke kalk\u0131nmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r (benzer y\u00f6nde de\u011ferlendirmeler i\u00e7in bkz. AYM, E.2010\/85, K.2012\/13, 26\/01\/2012; E.2018\/7, K.2018\/80, 5\/7\/2018, \u00a7 21).<\/p>\n
27. S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma i\u00e7in madenler b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131sa da g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ve sonraki nesillerin ihtiya\u00e7lar\u0131 olan do\u011fal kaynaklar\u0131n israf edilmeksizin insan ve \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na uygun \u015fartlarda \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve i\u015fletilmesinde \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6zetilmesi gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bununla birlikte an\u0131lan faaliyetler y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcrken \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131 amac\u0131 ile tabi\u00ee servet ve kaynaklar\u0131n verimli kullan\u0131lmas\u0131 aras\u0131ndaki makul dengeye de dikkat edilmesi gerekir.<\/p>\n
28. Kuralda \u00c7ED s\u00fcrecinden muaf tutulan sondaj vas\u0131tas\u0131yla elde edilen karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetlerinin ruhsat alan\u0131nda yer alt\u0131 zenginli\u011finin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti ve olas\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131n verimlili\u011fine ili\u015fkin yap\u0131lacak analizin haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7ED ise et\u00fct, sondaj, arama ile ortaya \u00e7\u0131kan de\u011ferlerin; \u00e7evresel, bilimsel ve teknik kapsamda ele al\u0131narak elde edilen verilere g\u00f6re faaliyetin i\u00e7inde bulunaca\u011f\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fim alanlar\u0131n\u0131n biyolojik, fiziksel, sosyolojik, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel ortamlar y\u00f6n\u00fcnden de\u011ferlendirilmesi ve tahlilinin yap\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
29. Kural\u0131n \u201c\u2026Makro d\u00fczeyde bir de\u011ferlendirme olan \u00c7ED uygulamas\u0131nda, bu de\u011ferlendirmeye esas olacak verileri dahi elde etmeden bir \u00c7ED raporu istemek ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 zorunlu ko\u015fmak devletin sosyal ve ekonomik alanda geli\u015fimi i\u00e7in mali kaynak olu\u015fturma zorunlulu\u011fu \u00f6devi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7eli\u015fki yaratmaktad\u0131r\u2026\u201d \u015feklindeki gerek\u00e7esi g\u00f6zetildi\u011finde kuralla \u00fcretime y\u00f6nelik olmayan karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetlerinin \u00c7ED s\u00fcrecinden muaf tutulmas\u0131 suretiyle bu faaliyetlerin h\u0131zl\u0131 ve verimli \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131n\u0131n ama\u00e7land\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
30. \u00d6te yandan kullan\u0131lan malzemenin niteli\u011fi ve sondaj yuvas\u0131n\u0131n \u00e7ap\u0131n\u0131n dar olmas\u0131 nedeniyle karotlu sondajlar\u0131n su, jeotermal ve petrol sondajlar\u0131na k\u0131yasla \u00e7evresel etkilerinin olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Kuralla arama hatta sondaj faaliyetlerinin tamam\u0131 bak\u0131m\u0131ndan de\u011fil sadece karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri y\u00f6n\u00fcnden \u00c7ED karar\u0131n\u0131n aranmayaca\u011f\u0131 h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri d\u0131\u015f\u0131nda yer alan di\u011fer t\u00fcm sondaj, yarma, galeri s\u00fcrme ve benzeri arama faaliyetleri bak\u0131m\u0131ndan \u00c7ED karar\u0131 al\u0131nma zorunlulu\u011fu devam edecektir.<\/p>\n
31. Di\u011fer yandan 3213 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un \u201cMadencilik faaliyetlerinde izinler\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 7. maddesinin yedinci f\u0131kras\u0131n\u0131n birinci c\u00fcmlesinde madencilik faaliyeti yap\u0131lan alanlar\u0131n, izne tabi alan olmalar\u0131 h\u00e2linde, ilgili oldu\u011fu kanun h\u00fck\u00fcmlerine g\u00f6re gerekli izinlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131n zorunlu oldu\u011fu d\u00fczenlenmi\u015ftir. An\u0131lan h\u00fck\u00fcm uyar\u0131nca \u00f6zel kanunlarla korunan alanlarda karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune faaliyetlerinin yap\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin izin s\u00fcre\u00e7lerinde bu alanlar\u0131n korunmas\u0131na ili\u015fkin olarak gerekli \u00f6nlemlerin de al\u0131naca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ayr\u0131ca \u00f6zel kanunlarla korunan alanlarda yap\u0131lan arama faaliyetleri neticesinde ruhsat sahibine arama yapt\u0131\u011f\u0131 sahay\u0131 \u00e7evre ile uyumlu h\u00e2le getirme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de getirilmi\u015ftir.<\/p>\n
32. Bu itibarla \u00fclke kalk\u0131nmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynayan maden varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in zorunlu olan arama faaliyetlerinin sadece s\u0131n\u0131rl\u0131 bir alan\u0131nda h\u0131zl\u0131 ve verimli \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla d\u00fczenlendi\u011fi anla\u015f\u0131lan kural\u0131n -\u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131na ili\u015fkin tedbirlerin de al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetildi\u011finde- devletin \u00e7evrenin korunmas\u0131na ve kirlenmesinin \u00f6nlenmesine y\u00f6nelik pozitif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine ayk\u0131r\u0131 bir y\u00f6n\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu s\u00f6ylenemez.<\/p>\n
33. A\u00e7\u0131klanan nedenlerle kural, Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesine ayk\u0131r\u0131 de\u011fildir. \u0130tiraz\u0131n reddi gerekir.<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ, Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU, Selahaddin MENTE\u015e ve Kenan YA\u015eAR bu g\u00f6r\u00fc\u015fe kat\u0131lmam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Kural\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesine de ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ise de bu ba\u011flamda belirtilen hususlar\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesi y\u00f6n\u00fcnden yap\u0131lan de\u011ferlendirmeler kapsam\u0131nda ele al\u0131nmas\u0131 nedeniyle Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesi y\u00f6n\u00fcnden ayr\u0131ca bir inceleme yap\u0131lmas\u0131na gerek g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir.<\/p>\n
IV. H\u00dcK\u00dcM<\/p>\n
4\/6\/1985 tarihli ve 3213 say\u0131l\u0131 Maden Kanunu\u2019nun 4\/2\/2015 tarihli ve 6592 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 12. maddesiyle de\u011fi\u015ftirilen 17. maddesine 28\/11\/2017 tarihli ve 7061 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 48. maddesiyle eklenen dokuzuncu f\u0131krada yer alan \u201c…karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma…\u201d ibaresinin Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na ve itiraz\u0131n REDD\u0130NE Hasan Tahsin G\u00d6KCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ, Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU, Selahaddin MENTE\u015e ile Kenan YA\u015eAR\u2019\u0131n kar\u015f\u0131oylar\u0131 ve OY\u00c7OKLU\u011eUYLA 5\/11\/2024 tarihinde karar verildi.<\/p>\n
Ba\u015fkan<\/p>\n
Kadir \u00d6ZKAYA<\/p>\n
Ba\u015fkanvekili<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN<\/p>\n
Ba\u015fkanvekili<\/p>\n
Basri BA\u011eCI<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Engin YILDIRIM<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
R\u0131dvan G\u00dcLE\u00c7<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Recai AKYEL<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Selahaddin MENTE\u015e<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
\u0130rfan F\u0130DAN<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Kenan YA\u015eAR<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Muhterem \u0130NCE<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
\u00d6mer \u00c7INAR<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Metin KIRATLI<\/p>\n
KAR\u015eIOY GEREK\u00c7ES\u0130<\/p>\n
1. 3213 say\u0131l\u0131 Maden Kanununun 6592 say\u0131l\u0131 Kanunun 12. maddesiyle de\u011fi\u015ftirilen 17. maddesine 7061 say\u0131l\u0131 Kanunun 48. maddesiyle eklenen 9. f\u0131krada bir k\u0131s\u0131m sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7in \u00e7evresel etki de\u011ferlendirmesi (\u00c7ED) karar\u0131n\u0131n aranmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u0130ncelenen kural ise bu f\u0131kradaki \u201ckarot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma\u201d ibaresidir. Esasen benzeri i\u015flemler 2017 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nceki d\u00fczenlemeye g\u00f6re \u00c7ED karar\u0131 gerektiren i\u015flemler iken madde gerek\u00e7esinde madencilik sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131 nedeniyle de\u011fi\u015fiklik yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7o\u011funluk karar ve gerek\u00e7esinde kuralda belirtilen i\u015flemlerin basit\u00e7e k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 sondaj i\u015flemi ile numune veya \u00f6rnek almaktan ibaret oldu\u011fu, bu i\u015flemlerde kimyasal kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7evreye zarar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 belirtilerek iptal isteminin reddi sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte \u00e7o\u011funlu\u011fun ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 sonucun kuraldaki maden arama i\u015flemlerinin arazide yak\u0131nl\u0131k, i\u015flem say\u0131s\u0131 vb. kriterlere g\u00f6re detayl\u0131 bir de\u011ferlendirmeye dayanmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeyim.<\/p>\n
2. Anayasan\u0131n 56. maddesi uyar\u0131nca herkes sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve dengeli bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131na sahiptir, Yine ayn\u0131 maddede \u00e7evreyi geli\u015ftirmek, \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak ve \u00e7evre kirlenmesini \u00f6nleme konusunda devlete pozitif \u00f6devler y\u00fcklenmi\u015ftir. Anayasa ile g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan \u00e7evre hakk\u0131 esasen yery\u00fcz\u00fcndeki do\u011fal ekolojinin korunmas\u0131n\u0131 ve tabiat\u0131n insanlara sundu\u011fu imkanlar\u0131n istismar\u0131n\u0131 \u00f6nlemeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r. Bilinen ve \u00f6nemi nedeniyle tekrar\u0131nda yarar olan bir s\u00f6zd\u00fcr; \u201cgelecek nesillerimize ya\u015fanabilir ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir D\u00fcnya b\u0131rakmakla sorumluyuz\u201d. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve dengeli bir \u00e7evre olmad\u0131\u011f\u0131nda insanlar\u0131n ya\u015fam ve maddi manevi varl\u0131klar\u0131n\u0131 koruma, geli\u015ftirme haklar\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilemeyece\u011fi yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 i\u00e7erdi\u011finden anayasal haklarla ba\u011flant\u0131 kurmaktad\u0131r.<\/p>\n
3. \u00d6te yandan \u00fclkedeki maden zenginliklerinden kamu veya \u00f6zel te\u015febb\u00fcs arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile yararlan\u0131lmas\u0131 da kamu yarar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir ihtiya\u00e7 ve gerekliliktir. Bu iki anayasal gereklili\u011fin birlikte s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir d\u00fczen i\u00e7inde y\u00fcr\u00fct\u00fclebilmesi i\u00e7in aralar\u0131nda bir denge kurulmas\u0131na ihtiya\u00e7 bulunmaktad\u0131r. Bu nedenle teknolojik ve ekonomik faaliyetlerin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinde \u00e7evresel etki de\u011ferlendirilmesi yap\u0131larak, gerek olumsuz \u00e7evresel etkilerin do\u011fmas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi i\u00e7in tedbir al\u0131nmas\u0131 gerekse faaliyet sonras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan olumsuz etkilerin telafisi i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gerekenlerin belirlenip uygulanmas\u0131 devletin pozitif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri i\u00e7erisindedir. Nitekim kanun koyucu bu kapsamda bir k\u0131s\u0131m faaliyetler bak\u0131m\u0131ndan \u00e7evresel etki de\u011ferlendirme karar\u0131 \u015fart\u0131 getirmi\u015ftir.<\/p>\n
4. Belirtelim ki Kanun koyucunun \u00e7evresel etki de\u011ferlendirmesi \u015fart\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda takdir alan\u0131 bulundu\u011fundan \u00c7ED yerine ba\u015fka tedbirler belirleyebilece\u011fi gibi etkisi \u00f6nemsiz olan faaliyetler i\u00e7in bu karara gerek de g\u00f6rmeyebilecektir. Fakat kanun koyucunun bu d\u00fczenlemelerinde anayasal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler ve s\u0131n\u0131rlarla ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu da ifade edilmelidir. Nitekim AYM konuyla ilgili bir karar\u0131nda \u00c7ED karar\u0131n\u0131; \u201c\u2026kalk\u0131nma ve ekonomik geli\u015fme i\u00e7in yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m ve faaliyetlerin do\u011fay\u0131 tahrip etmeden ve \u00e7evreyi kirletmeden ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde kullan\u0131lan y\u00f6ntemlerden biri\u201d olarak de\u011ferlendirmi\u015ftir (AYM 2006\/99 E., 2009\/9 K., 15.1.2009). Bu noktada \u00c7ED karar\u0131, arazide y\u00fcr\u00fct\u00fclecek faaliyetler dolay\u0131s\u0131yla olas\u0131 olumsuz etkilere kar\u015f\u0131 \u00f6nceden tedbir al\u0131nmas\u0131n\u0131, faaliyet sonras\u0131nda \u00e7\u0131kabilecek etkiler i\u00e7in de ne \u015fekilde telafi imkanlar\u0131n\u0131n kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 belirlemesi nedeniyle \u00f6nemli bir enstr\u00fcmand\u0131r. Bu do\u011frultuda inceledi\u011fimiz kuraldaki maden arama faaliyetlerine ili\u015fkin i\u015flemlerin ger\u00e7ekten \u00e7evreye hi\u00e7bir etkisinin olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n iyi de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir.<\/p>\n
5. Karot alma i\u015fleminin arazide en fazla 10.6 cm geni\u015fli\u011finde ve 2000 metre derinli\u011finde bir sondaj\u0131 gerektirdi\u011fi, kimyasal kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, yaln\u0131zca birka\u00e7 metre k\u00fcpl\u00fck kil kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131, bununda i\u015flem sonras\u0131nda araziden temizlendi\u011fi \u015feklindeki bir sondaj i\u015flemini esas alan de\u011ferlendirme a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7evreye \u00f6nemli bir etkisinin olmayaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc makul gelebilir. Bununla birlikte bu bilgilere ek olarak her bir sondaj i\u015fleminin 20X20 ebad\u0131nda 400 metre karelik bir alanda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, bu alana ula\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in yol a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekebildi\u011fi, sondaj alan\u0131nda bir tesviye yap\u0131laca\u011f\u0131, yol ve tesviyenin s\u0131n\u0131rl\u0131 da olsa alanda bir m\u00fcdahaleyi gerektirdi\u011fi bilgileri eklenmelidir. \u00d6te yandan maden arama faaliyetlerinin geni\u015f bir arazi b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ve yer tabakas\u0131n\u0131n yaln\u0131zca y\u00fczlerce metre alt\u0131ndaki maden katmanlar\u0131na ula\u015f\u0131labilme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bir veya birka\u00e7 sondaj yap\u0131larak arama faaliyetinin sona erdirilemeyece\u011fini de hat\u0131rlatmak gerekmektedir.<\/p>\n
6. \u015e\u00fcphesiz \u00e7evresel etki, arama yap\u0131lacak arazi t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re de de\u011fi\u015febilir. Baz\u0131 arazi b\u00f6l\u00fcmleri bak\u0131m\u0131ndan \u00e7evresel etki olduk\u00e7a az olabilecek iken orman \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn, endemik bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn zengin oldu\u011fu zeminlerde olduk\u00e7a \u00f6nemli etkilerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 olas\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ekten yo\u011fun ve s\u0131k arama faaliyetleri arazi yap\u0131s\u0131na g\u00f6re biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fe zarar verebilecektir. Kural ile maden arama faaliyetleri i\u00e7in yakla\u015f\u0131k 6 ayl\u0131k bir zaman ile \u00c7ED raporu i\u00e7in gereken teknik giderlerden avantaj sa\u011flanmak ve verimlilik art\u0131r\u0131lmak isteniyor ise de bu ama\u00e7 ile \u00e7evreye verilebilecek zarar olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda dengeli ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir ili\u015fki kuruldu\u011funu s\u00f6ylemek olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Esasen kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 hukuk a\u00e7\u0131s\u0131ndan kimi \u00fclkelerde karot ve benzeri numune alma faaliyetlerinde, araman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 arazi y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcne, i\u015flemlerin say\u0131s\u0131na, mesafe yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131na, s\u0131kl\u0131\u011f\u0131na, vb. kriterlere g\u00f6re \u00c7ED gereken i\u015flemler ile gerekmeyen i\u015flemler aras\u0131nda ayr\u0131m yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
7. Belirli bir b\u00f6lgedeki maden arama faaliyetinin y\u00fczlerce ve hatta detay ara\u015ft\u0131rmalarda binlerce sondaj\u0131 gerektirdi\u011fi bilinmektedir. Ayn\u0131 b\u00f6lgede y\u00fczlerce sondaj yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011finde birbirine yak\u0131n 30 ila 50 metre yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda sondaj alanlar\u0131, ba\u015fka deyi\u015fle her biri i\u00e7in 400 metre karelik faaliyet alan\u0131n\u0131n belirlenmesi, olu\u015fturulmas\u0131 gerekmektedir. Bu durumda her bir sondaj alan\u0131 i\u00e7in zemin tesviyesi, gerekirse a\u011fa\u00e7 kesimi, yol a\u00e7\u0131lmas\u0131, vb. i\u015flemlerin ayn\u0131 alanda y\u00fczlerce kez tekrarlanaca\u011f\u0131 g\u00f6zetildi\u011finde bu yo\u011funlukta bir arama faaliyetinin \u00e7evreye etkisinin olmayaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez. Kuralda i\u015flemlerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 alan b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, say\u0131s\u0131, s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 gibi hi\u00e7bir \u00f6l\u00e7\u00fctten bahsedilmeden en basitinden en yo\u011fun i\u015flemlere kadar t\u00fcm\u00fc kategorik ve s\u0131n\u0131rs\u0131z bi\u00e7imde \u00c7ED karar\u0131ndan muaf tutulmu\u015ftur. Bu \u015fekilde kuralda da benzeri bir bi\u00e7imde objektif baz\u0131 kriterlere dayal\u0131 olarak kademeli bir d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olabilecektir. Ayr\u0131ca tali d\u00fczenlemelerde olsa bile faaliyet alan\u0131n\u0131n eski hale d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine ili\u015fkin olarak kanunda bir g\u00fcvence de yer almam\u0131\u015ft\u0131r. Belirtilen nedenlerle kural\u0131n iptal edilmesi gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeyim.<\/p>\n
\u00a0 <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Ba\u015fkanvekili<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KAR\u015eIOY GEREK\u00c7ES\u0130<\/p>\n
1. Dava konusu kural, karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri ve bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemlerini \u00e7evresel etki de\u011ferlendirilmesi (\u00c7ED) kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.<\/p>\n
2. Karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri ve bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri, \u00e7evreye zarar verebilecek nitelikteki sondaj faaliyetini gerektirmektedir. Ancak kuralda, bu kapsamda yap\u0131lacak faaliyetler y\u00f6n\u00fcnden say\u0131 veya alan y\u00fcz \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan herhangi bir \u00fcst s\u0131n\u0131r \u00f6ng\u00f6r\u00fclmemi\u015f ve an\u0131lan i\u015flemler sonras\u0131nda ilgili alan\u0131n\u0131n eski haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesine ili\u015fkin yasal g\u00fcvencelere yer verilmemi\u015ftir. Karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri ve bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri, biyolojik \u00e7e\u015fitlilik \u00fczerinde ya da do\u011fada geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan de\u011fi\u015fiklikler meydana getirebilmektedir.<\/p>\n
3. Karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri binlerce metre sondaj \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapma dahil herhangi bir teknikle ya da tekraren bir s\u0131n\u0131ra tabi olmaks\u0131z\u0131n yap\u0131labilir. Bu i\u015flemler, \u00e7evreye kal\u0131c\u0131 olumsuz bir etkileri olsun ya da olmas\u0131n, hangi surette, hangi tekniklerle ve hangi ara\u00e7larla yap\u0131l\u0131rsa yap\u0131ls\u0131n \u00c7ED s\u00fcrecinin d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r. \u00c7ED s\u00fcrecini devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakan dava konusu kural, \u00e7evre \u00fczerindeki ortaya \u00e7\u0131kabilecek muhtemel olumsuz etkileri \u00f6nlemeye y\u00f6nelik ba\u015fka bir usul de getirmemektedir.<\/p>\n
4. Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesinde \u201cHerkes, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve dengeli bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131na sahiptir. \u00c7evreyi geli\u015ftirmek, \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak ve \u00e7evre kirlenmesini \u00f6nlemek Devletin ve vatanda\u015flar\u0131n \u00f6devidir.\u201d h\u00fckm\u00fc yer almaktad\u0131r. Burada \u00e7evre ya\u015fam hakk\u0131yla ili\u015fkilendirilmi\u015ftir. Anayasa’n\u0131n 56. maddesinin gerek\u00e7esinde, vatanda\u015f\u0131n korunmu\u015f \u00e7evre \u015fartlar\u0131nda, beden ve ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesini sa\u011flaman\u0131n Devletin \u00f6devi oldu\u011fu, Devletin hem kirlenmenin \u00f6nlemesi hem de tabi\u00ee \u00e7evrenin korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi i\u00e7in gereken tedbirleri almas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
5. Mahkememizin 15\/01\/2009 tarih ve E.2006\/99, K.2009\/9 say\u0131l\u0131 karar\u0131 \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki konu bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r:<\/p>\n
\u00c7ED, kalk\u0131nma ve ekonomik geli\u015fme i\u00e7in yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m ve faaliyetlerin, do\u011fay\u0131 tahrip etmeden ve \u00e7evreyi kirletmeden ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde kullan\u0131lan y\u00f6ntemlerden birisidir. \u00c7ED ile korunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan temel unsur, \u00e7evre ve bu \u00e7evre i\u00e7erisindeki varl\u0131klard\u0131r.<\/p>\n
\u00c7ED kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda tutulan arama faaliyetlerinin, biyolojik \u00e7e\u015fitlilik \u00fczerinde ya da do\u011fada de\u011fi\u015fiklikler meydana getirebilece\u011fi, bu de\u011fi\u015fikliklerin uzun d\u00f6nemli etkilerinin olabilece\u011fi, bu nedenle \u00e7evre i\u00e7in riskler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan kural kapsam\u0131ndaki arama faaliyetinde, mevcut risklerin ortadan kald\u0131r\u0131labilmesi ve \u00f6nlenebilmesi i\u00e7in \u00c7ED’in \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi, Anayasa’n\u0131n 56. maddesinde Devlete verilen \u00e7evrenin korunmas\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir gere\u011fidir.<\/p>\n
6. AYM, yukar\u0131daki karar\u0131nda 56. maddede ge\u00e7en \u201c\u00e7evre\u201d kavram\u0131n\u0131 sadece ba\u015fta insan olmak \u00fczere \u00e7evrenin i\u00e7inde ya\u015fayan varl\u0131klarla s\u0131n\u0131rland\u0131rmayarak \u00e7evrenin kendisini de kapsayacak \u015fekilde yorumlam\u0131\u015ft\u0131r. Mahkeme \u00e7evre hakk\u0131n\u0131 sadece insan merkezli de\u011fil, \u00e7evre merkezli bir hak olarak de\u011ferlendirmi\u015f ve bu \u015fekilde \u00e7evre hakk\u0131n\u0131 \u00e7evrenin hakk\u0131n\u0131 da i\u00e7erecek \u015fekilde geni\u015fletmi\u015ftir. Maddede ge\u00e7en \u201cherkes\u201d kavram\u0131 insanlar\u0131 kastetti\u011finden ve \u201cya\u015fama\u201d terimi di\u011fer canl\u0131larla birlikte insan\u0131 da kapsad\u0131\u011f\u0131ndan ve maddenin gerek\u00e7esine de bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda insan merkezli bir \u00e7evre hakk\u0131n\u0131n Anayasa\u2019da yer ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. Ancak, \u201csa\u011fl\u0131kl\u0131 ve dengeli bir \u00e7evrede\u201d ibaresi \u00e7evrenin kendisinin de i\u00e7indeki canl\u0131-cans\u0131z her \u015feyle, bir ekosistem olarak korunmas\u0131 gereken bir hakka sahip oldu\u011fu \u015feklinde bir yorum yap\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n tan\u0131maktad\u0131r. Zira, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve dengeli bir \u00e7evre ibaresi insan ya\u015fam\u0131 \u00fczerindeki etkisine bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, \u00f6rne\u011fin \u00e7evre kirlili\u011finin \u00f6nlenmesinin de \u00e7evre(nin) hakk\u0131 i\u00e7inde oldu\u011funu ifade etmektedir. B\u00f6yle bir yorum insan faaliyetlerinden kaynaklanan k\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin gezegenimizdeki ya\u015fam\u0131 tehdit etme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde (Antroposen \u00e7a\u011f) \u00e7evrenin Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesi kapsam\u0131nda korunmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n
7. \u00c7evrenin korunmas\u0131n\u0131n insan ya\u015fam\u0131 ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nem yads\u0131namaz ama \u00e7evrenin bu iki temel insan menfaatine yarar sundu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde korunmaya de\u011fer bulunmas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde geli\u015fen \u00e7evre koruma bilinciyle \u00f6rt\u00fc\u015fmemektedir. \u0130nsan merkezli \u00e7evre hakk\u0131 ile \u00e7evrenin kendi ba\u015f\u0131na odak al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 \u00e7evre hakk\u0131 birbirini d\u0131\u015flamamaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc, \u00e7evrenin hakk\u0131 temelli bir \u00e7evre hakk\u0131 tan\u0131m gere\u011fi insanlar\u0131 ve di\u011fer varl\u0131klar\u0131 da kapsad\u0131\u011f\u0131ndan bu iki anlay\u0131\u015f aras\u0131nda tamamlay\u0131c\u0131 bir ili\u015fki s\u00f6z konusudur. \u00c7evrenin hakk\u0131 yakla\u015f\u0131m\u0131 \u00e7evreyi insan mutlulu\u011funu ve refah\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmenin basit bir arac\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kararak insan-do\u011fa ili\u015fkisini birbirine zarar vermeyecek bir dengeye oturtmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r. Bizatihi \u00e7evreyi onu olu\u015fturan canl\u0131-cans\u0131z t\u00fcm varl\u0131klarla beraber b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla de\u011ferlendirmek gerekmektedir.<\/p>\n
8. Dava konusu kuralla, karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri ve bunlara y\u00f6nelik y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemlerinin \u00c7ED kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda tutulmas\u0131n\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu sonucuna ula\u015ft\u0131\u011f\u0131mdan, \u00e7o\u011funluk karar\u0131na kat\u0131lmad\u0131m.<\/p>\n
\u00a0 <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Engin YILDIRIM<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KAR\u015eIOY GEREK\u00c7ES\u0130<\/p>\n
1. Mahkememiz \u00e7o\u011funlu\u011funun 4\/6\/1985 tarihli ve 3213 say\u0131l\u0131 Maden Kanunu\u2019nun 4\/2\/2015 tarihli ve 6592 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 12. maddesiyle de\u011fi\u015ftirilen 17. maddesine 28\/11\/2017 tarihli ve 7061 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 48. maddesiyle eklenen dokuzuncu f\u0131kran\u0131n \u201ckarot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesine ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na ve iptal talebinin reddine ili\u015fkin karar\u0131na kat\u0131lmamaktay\u0131m.<\/p>\n
2. Dava konusu kural\u0131n da i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 f\u0131krada jeolojik haritalama, jeofizik et\u00fcd, sismik, karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler i\u00e7in \u00e7evresel etki de\u011ferlendirmesi (\u00c7ED) karar\u0131 aranmayaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. Kural\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 maddenin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 olan \u201carama faaliyeti\u201dnden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere buradaki arama, maden arama ruhsat\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesinden sonraki a\u015fama olup maden aramas\u0131ndan ziyade bir haz\u0131rl\u0131k i\u015flemi aramas\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
3. Dokuzuncu f\u0131kran\u0131n Kanun\u2019un 17. maddesine eklendi\u011fi 2017 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nceki d\u00f6nemde karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetlerde de \u00c7ED karar\u0131 aranmaktayd\u0131.<\/p>\n
4. Kanun koyucu dava konusu ibarelerin yer ald\u0131\u011f\u0131 f\u0131kray\u0131 getirip bu haz\u0131rl\u0131k i\u015flemlerini \u00c7ED karar\u0131 al\u0131nmas\u0131ndan muaf tutarken \u201cMakro d\u00fczeyde bir de\u011ferlendirme olan \u00c7ED uygulamas\u0131nda, bu de\u011ferlendirmeye esas olacak verileri dahi elde etmeden bir \u00c7ED raporu istemek ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 zorunlu ko\u015fmak devletin sosyal ve ekonomik alanda geli\u015fimi i\u00e7in mali kaynak olu\u015fturma zorunlulu\u011fu \u00f6devi kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7eli\u015fki yaratmaktad\u0131r.\u201d gerek\u00e7esine yer vermi\u015ftir.<\/p>\n
5. Mahkememiz \u00e7o\u011funlu\u011fu kural\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna ula\u015f\u0131rken, kuralla \u00fcretime y\u00f6nelik olmayan karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetlerinin \u00c7ED s\u00fcrecinden muaf tutulmas\u0131 suretiyle arama faaliyetlerinin h\u0131zl\u0131 ve verimli \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131n\u0131n ama\u00e7land\u0131\u011f\u0131 (\u00a7 29) ve karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri d\u0131\u015f\u0131nda yer alan di\u011fer t\u00fcm arama faaliyetleri bak\u0131m\u0131ndan \u00c7ED karar\u0131 al\u0131nma zorunlulu\u011fu ge\u00e7erli olmaya devam edece\u011fi (\u00a7 30) hususlar\u0131na dikkat \u00e7ekerek, \u00fclke kalk\u0131nmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynayan maden varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in zorunlu olan arama faaliyetlerinin sadece s\u0131n\u0131rl\u0131 bir alan\u0131nda h\u0131zl\u0131 ve verimli bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n yap\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla d\u00fczenlenen kural\u0131n, \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131na ili\u015fkin tedbirlerin de al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetildi\u011finde devletin \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131 ve \u00e7evre kirlenmesinin \u00f6nlenmesine y\u00f6nelik pozitif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine ayk\u0131r\u0131 bir d\u00fczenleme \u00f6ng\u00f6rmedi\u011fine i\u015faret etmi\u015ftir (\u00a7 32).<\/p>\n
6. Her ne kadar \u00fclke kalk\u0131nmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynayan maden varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti ve \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in zorunlu olan arama faaliyetleri ba\u011flam\u0131nda h\u0131zl\u0131 ve verimli bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131 fevkalade \u00f6nemli ve gerekli ise de kural\u0131n Anayasa\u2019ya uygunluk denetimi s\u00fcrecinde \u00e7o\u011funluk karar\u0131nda yap\u0131lan bu de\u011ferlendirmeye ve ula\u015f\u0131lan sonuca kat\u0131lmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu ba\u011flamda Anayasa Mahkemesinin g\u00f6revi davaya konu olan maden aramaya haz\u0131rl\u0131k i\u015flemi niteli\u011findeki numune alma s\u00fcrecinin Anayasa\u2019ya uygun bi\u00e7imde d\u00fczenlenmi\u015f olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmektir.<\/p>\n
7. Kural\u0131n Anayasa\u2019ya uygunlu\u011funun denetiminde \u00f6l\u00e7\u00fc norm olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesindeki \u00e7evrenin korunmas\u0131 ile ilgili h\u00fck\u00fcmleri dikkatli bir \u015fekilde de\u011ferlendirmek gerekmektedir. Maddenin birinci ve ikinci f\u0131kras\u0131nda da belirtildi\u011fi \u00fczere herkesin sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve dengeli bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131na sahip olmas\u0131 \u00f6nemli olup bu hak ba\u011flam\u0131nda ikinci f\u0131krada \u00e7evreyi geli\u015ftirmenin, \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruman\u0131n ve \u00e7evre kirlenmesini \u00f6nlemenin hem devletin ve hem de vatanda\u015flar\u0131n \u00f6devi oldu\u011fu bilincine vurgu yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
8. Anayasa\u2019n\u0131n bu maddesindeki bahse konu \u00f6dev, konumuz ba\u011flam\u0131nda madencilikle ilgili her t\u00fcrl\u00fc faaliyetin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinde de \u00e7evreyi koruma ve \u00e7evre kirlili\u011fini \u00f6nleme noktas\u0131nda devlete \u00f6nemli g\u00f6revler y\u00fcklemektedir. Bu pozitif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler Anayasa\u2019n\u0131n 5. maddesinde de \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere ki\u015filerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu\u011funu sa\u011flama ve insan\u0131n maddi ve manevi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n geli\u015fmesi i\u00e7in gerekli \u015fartlar\u0131 haz\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015fma \u015feklinde ifade edilen devletin temel ama\u00e7 ve g\u00f6revlerinin de bir gere\u011fidir.<\/p>\n
9. Bireysel ba\u015fvurunun kabul\u00fc ile birlikte Anayasa Mahkemesi \u00e7evre ile ilgili bireysel ba\u015fvurular\u0131 da incelemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Mahkeme \u00e7evre hakk\u0131 ile de ilgili olan bireysel ba\u015fvurular\u0131 Anayasa\u2019n\u0131n 20. maddesi \u00e7er\u00e7evesinde \u00f6zel hayat\u0131n korunmas\u0131 kapsam\u0131nda ele almaktad\u0131r. Bireysel ba\u015fvurular\u0131 bu kapsamda ele almas\u0131 noktas\u0131nda bireysel ba\u015fvuruya konu \u00e7evresel etkinin Anayasa\u2019n\u0131n 20. maddesi kapsam\u0131ndaki g\u00fcvenceleri harekete ge\u00e7irecek asgari a\u011f\u0131rl\u0131kta olup olmad\u0131\u011f\u0131na bakt\u0131ktan sonra bu e\u015fi\u011fi ge\u00e7en ba\u015fvurular\u0131n ba\u015fvurucunun \u00f6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131na y\u00f6nelik etkisinin Anayasa\u2019n\u0131n 20. maddesi kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmesini ger\u00e7ekle\u015ftirmektedir (\u00d6rnek olarak bkz.: Binali \u00d6zkaradeniz ve di\u011ferleri [GK], B. No: 2014\/4686, 1\/2\/2018; Yasemin Pelenk ve di\u011ferleri, B. No: 2017\/33865, 1\/11\/2023; E\u015fref Demir, B. No: 2020\/12802, 1\/11\/2023).<\/p>\n
10. Anayasa Mahkemesi bu ba\u011flamda devletin g\u00f6revini de \u015fu \u015fekilde a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r: \u201cDevletin Anayasa’n\u0131n 20. maddesi uyar\u0131nca ki\u015filerin \u00f6zel ve aile hayatlar\u0131na sayg\u0131 hakk\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evrede ya\u015famay\u0131 sa\u011flayan koruyucu bir mevzuat olu\u015fturma \u00f6devi yan\u0131nda denetleme yapma ve \u00e7evreyi koruyucu fiil\u00ee tedbir ve faaliyetlerde bulunma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de bulunmakta olup bu kapsamda devletin hem kirlenmenin \u00f6nlenmesi hem de do\u011fal \u00e7evrenin korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi i\u00e7in gereken tedbirleri almas\u0131 gerekmektedir. Bununla birlikte hangi tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi ve bu tedbirlerin nas\u0131l uygulanaca\u011f\u0131 hususlar\u0131nda kamu otoritelerinin geni\u015f bir takdir yetkisi mevcuttur\u201d. (Binali \u00d6zkaradeniz ve di\u011ferleri , \u00a7 57).<\/p>\n
11. Anayasa Mahkemesi bireysel ba\u015fvuru inceleme s\u00fcrecinde \u00e7evreyi korumada kendi rol\u00fcn\u00fcn ve yetki s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n do\u011frudan politika belirleme niteli\u011finden farkl\u0131 oldu\u011funu belirtmektedir. Buna g\u00f6re bu alanda kamusal makamlar\u0131n sahip oldu\u011fu geni\u015f takdir yetkisi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u00e7evresel meseleler ba\u011flam\u0131nda Anayasa Mahkemesinin g\u00f6revi s\u00f6z konusu \u00e7evresel rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n nas\u0131l sonland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 veya etkilerinin nas\u0131l azalt\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n bizzat belirlenmesi de\u011fildir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, yarg\u0131sal makamlar ba\u015fta olmak \u00fczere kamusal makamlar\u0131n konuya gereken \u00f6zenle yakla\u015f\u0131p yakla\u015fmad\u0131klar\u0131n\u0131 ve ilgili t\u00fcm menfaatleri g\u00f6zetip g\u00f6zetmediklerini de\u011ferlendirmek durumundad\u0131r. (Bkz.: Yasemin Pelenk ve di\u011ferleri, \u00a7 57).<\/p>\n
12. Bununla birlikte dava konusu ibarenin Anayasa\u2019ya uygunluk denetiminde Anayasa\u2019n\u0131n 5. ve 56. maddeleri ile \u00e7evrenin korunmas\u0131 konusunda devlete y\u00fcklenen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler ba\u011flam\u0131nda bir de\u011ferlendirme yapmak gerekir. \u00c7evrenin korunmas\u0131 amac\u0131yla yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n da bu Anayasa h\u00fck\u00fcmleri ile ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda kanun koyucunun kural koyma s\u00fcrecinde \u00e7evre korumas\u0131n\u0131 zaafiyete u\u011fratacak ve \u00e7evreye yap\u0131lan m\u00fcdahalelerle \u00e7evrenin bozulmas\u0131na sebebiyet verebilecek d\u00fczenlemeleri yapmamaya \u00f6zen g\u00f6stermesi \u00f6nem arz etmektedir.<\/p>\n
13. Vurgulamak gerekir ki \u00e7evrenin korunmas\u0131 noktas\u0131nda en \u00f6nemli husus, \u00f6nleyici politikalar\u0131n devreye sokulmas\u0131d\u0131r. Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131nda da belirtildi\u011fi \u00fczere \u00e7evrenin kirlendikten ve bozulduktan sonra eski h\u00e2line getirilmesinin \u00e7ok g\u00fc\u00e7 ve k\u00fclfetli olmas\u0131 hatta kimi zaman m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131 nedeniyle, kalk\u0131nma ve ekonomik geli\u015fme i\u00e7in yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m ve faaliyetlerin, do\u011fay\u0131 tahrip etmeden ve \u00e7evreyi kirletmeden ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi kirlenen \u00e7evrenin temizlenmesi veya bozulan \u00e7evrenin onar\u0131lmas\u0131 yerine, kirlili\u011fi ve bozulmay\u0131 \u00f6nleyici tedbirlere a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesi gerekmektedir (Bkz.: AYM, E.2013\/89, K.2014\/116, 03\/07\/2014).<\/p>\n
14. \u00c7evreyle ilgili olan t\u00fcm i\u015flerde bu bilin\u00e7le hareket edilmesi \u00f6nem arz etmekte olup kanun koyucu bu ama\u00e7la \u00c7ED karar\u0131 al\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyici politikalar ba\u011flam\u0131nda fevkalade \u00f6nemli g\u00f6rmektedir. Nitekim devletin \u00e7evreyi koruma noktas\u0131ndaki temel g\u00f6revinin bir gere\u011fi olarak kanun koyucu 1983 y\u0131l\u0131nda 2872 say\u0131l\u0131 \u00c7evre Kanunu\u2019nda \u00c7ED konusunu detayl\u0131 bi\u00e7imde d\u00fczenlemi\u015ftir. Buna g\u00f6re \u00c7ED; ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi pl\u00e2nlanan projelerin \u00e7evreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz y\u00f6ndeki etkilerin \u00f6nlenmesi ya da \u00e7evreye zarar vermeyecek \u00f6l\u00e7\u00fcde en aza indirilmesi i\u00e7in al\u0131nacak \u00f6nlemlerin, se\u00e7ilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek de\u011ferlendirilmesinde ve projelerin uygulanmas\u0131n\u0131n izlenmesi ve kontrol\u00fcnde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclecek \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ifade etmektedir (2872 say\u0131l\u0131 Kanun; madde: 2).<\/p>\n
15. Nitekim Anayasa Mahkemesi de \u00e7evrenin kirlenmesinden veya bozulmas\u0131ndan sonra eski hale getirilmesinin \u00e7ok k\u00fclfetli olmas\u0131, hatta kimi durumlarda imkans\u0131z bulunmas\u0131 nedeniyle \u00f6nleyici politikalar\u0131n benimsenmesi ba\u011flam\u0131nda \u00c7ED gibi kalk\u0131nma ve ekonomik geli\u015fme i\u00e7in yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m ve faaliyetlerin do\u011fay\u0131 tahrip etmeden ve \u00e7evreyi kirletmeden ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde kullan\u0131lan y\u00f6ntemle \u00e7evrenin ve bu \u00e7evre i\u00e7erisindeki varl\u0131klar\u0131n daha etkili bi\u00e7imde korunmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa i\u015faret etmektedir (Bkz.: AYM, E.2006\/99, K.2009\/9, 15\/01\/2009).<\/p>\n
16. Elbette teknolojinin geli\u015fimi ve kalk\u0131nman\u0131n te\u015fviki insanlar\u0131n daha m\u00fcreffeh bir hayat s\u00fcrmesi noktas\u0131nda \u00f6nemlidir. Bu ama\u00e7la maden arama ve \u00e7\u0131karma devletin \u00f6ncelikli olarak \u00fczerinde odaklanmas\u0131 gereken ancak fevkalade maliyetli bir i\u015ftir. Bununla birlikte bu s\u00fcre\u00e7te \u00e7evrenin korunmas\u0131na azami \u00f6nem g\u00f6sterilmesi her zaman \u00e7evreyi \u00f6n planda tutan, \u00e7evre dostu politikalarla birlikte bu amac\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirmesine katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Bu bi\u00e7imdeki bir politika \u00e7evrenin gelecek nesillere de bozulmadan ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na vesile olacakt\u0131r.<\/p>\n
17. Nitekim Anayasa Mahkemesi de kalk\u0131nma ve \u00e7evrenin korunmas\u0131 aras\u0131nda g\u00f6zetilmesi gereken dengeyi 2872 say\u0131l\u0131 \u00c7evre Kanunu\u2019nun 1. maddesinde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen \u201cs\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00e7evre ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma\u201d kavramlar\u0131yla de\u011ferlendirirken s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00e7evrenin gelecek ku\u015faklar\u0131n ihtiya\u00e7 duyaca\u011f\u0131 kaynaklar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kalitesini tehlikeye atmadan hem bug\u00fcn\u00fcn hem de gelecek ku\u015faklar\u0131n \u00e7evresini olu\u015fturan t\u00fcm \u00e7evresel de\u011ferlerin her alanda \u0131slah\u0131, korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi s\u00fcreci olarak tarif edildi\u011fine; s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma kavram\u0131n\u0131n ise bug\u00fcnk\u00fc ve gelecek ku\u015faklar\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evrede ya\u015famas\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan \u00e7evresel, ekonomik ve sosyal hedefler aras\u0131nda denge kurulmas\u0131 esas\u0131na dayanan kalk\u0131nma ve geli\u015fmeyi tan\u0131mlamakta oldu\u011funa vurgu yapmaktad\u0131r (Yasemin Pelenk ve di\u011ferleri, \u00a7 60).<\/p>\n
18. Bu ba\u011flamda Anayasa Mahkemesine g\u00f6re bir yandan bug\u00fcnk\u00fc ku\u015faklar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131larken \u00f6te yandan gelecek ku\u015faklar\u0131n durumunu dikkate alma hususundan hareketle \u00e7evre ve kalk\u0131nma aras\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n var oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. \u00c7evre ve kalk\u0131nma aras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kabilecek \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n hem \u00e7evreyi koruyan hem de kalk\u0131nmay\u0131 te\u015fvik eden teknikler geli\u015ftirmek ve \u00e7\u00f6z\u00fcmler bulmak suretiyle giderilmesi imkan dahilindedir. \u00d6zellikle ekolojik dengeyi tehdit etmeyen ve bu dengeyi g\u00f6zeten bir teknoloji sayesinde bu \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi ve \u00e7evre ile kalk\u0131nma aras\u0131nda s\u00fcreklilik arz eden bir uzla\u015fma sa\u011flanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bununla birlikte \u00e7evre ile kalk\u0131nma aras\u0131ndaki uzla\u015f\u0131 veyahut di\u011fer bir ifadeyle \u00e7evre ve kalk\u0131nman\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi \u00c7ED s\u00fcreciyle somutla\u015fmaktad\u0131r (Yasemin Pelenk ve di\u011ferleri, \u00a7 61).<\/p>\n
19. Yukar\u0131da ortaya konulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan \u00e7er\u00e7evede dava konusu ibarelerin Anayasa\u2019ya uygunluk denetimi ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda kanun koyucunun karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler i\u00e7in \u00c7ED karar\u0131 aranmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmesinde \u00f6nemli hukuki sorunlar oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
20. Zira dava konusu ibarelerin i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 f\u0131kran\u0131n maden araman\u0131n haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131nda t\u00fcm karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetleri kategorik bi\u00e7imde \u00c7ED karar\u0131 al\u0131nmas\u0131ndan muaf tutmaktad\u0131r. Oysa kimi maden t\u00fcrlerinin araman\u0131n haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131ndaki \u00e7evreye y\u00f6nelik etkileri olduk\u00e7a farkl\u0131 ve \u00e7evreye daha fazla zarar verici nitelik ta\u015f\u0131yabilir. Farkl\u0131 maden t\u00fcrleri ile ilgili sondajlar da farkl\u0131 kapsamda olabilmesine ra\u011fmen kuralda bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fc ayn\u0131 kategoride g\u00f6r\u00fcl\u00fcp d\u00fczenlenmektedir.<\/p>\n
21. Bunun yan\u0131nda, maden araman\u0131n haz\u0131rl\u0131k a\u015famas\u0131nda karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler ba\u011flam\u0131nda bir sondajlama alan\u0131nda yap\u0131lacak sondaj say\u0131s\u0131, y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc ve derinli\u011fi ile bunlar\u0131n \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 ile ilgili bir d\u00fczenleme Kanun\u2019da yer almamaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla uygulamada belli bir alanda s\u0131kl\u0131kla sondaj yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu gibi olduk\u00e7a geni\u015f bir alanda ve daha farkl\u0131 bir \u015fekilde sondaj yap\u0131lmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir. \u00d6te yandan arama yap\u0131lacak alan b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e ve sondaj say\u0131s\u0131 artt\u0131k\u00e7a bunun \u00e7evreye y\u00f6nelik olumsuz etkisi de farkl\u0131 olacakt\u0131r. Benzer \u015fekilde Kanun\u2019da sondajlar\u0131n derinli\u011fi ile ilgili olarak da hi\u00e7bir d\u00fczenleme mevcut de\u011fildir.<\/p>\n
22. Dolay\u0131s\u0131yla her ne kadar dava konusu ibareler maden araman\u0131n haz\u0131rl\u0131k a\u015famalar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcp bunlarla ilgili s\u00fcre\u00e7lerde \u00c7ED aranmamas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ise de bu t\u00fcr haz\u0131rl\u0131k faaliyetleriyle de do\u011fal \u00e7evrede olumsuz etki do\u011furabilecek ve hatta \u00e7evre \u00fczerinde kal\u0131c\u0131 olumsuz etki b\u0131rakabilecek sonu\u00e7lar ortaya \u00e7\u0131kabilecektir.<\/p>\n
23. Ek olarak, her ne kadar \u00e7o\u011funluk karar\u0131nda red sonucuna ula\u015f\u0131l\u0131rken \u00f6zel kanunlarla korunan alanlarda yap\u0131lan arama faaliyetleri neticesinde ruhsat sahibine arama yapt\u0131\u011f\u0131 sahay\u0131 \u00e7evre ile uyumlu hale getirme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de getirildi\u011fi (\u00a7 31) \u015feklindeki madencilik faaliyeti nedeniyle \u00e7evrenin bozulmas\u0131 sonras\u0131ndaki rehabilitasyon niteli\u011findeki tedbirlerin varl\u0131\u011f\u0131na dayan\u0131lm\u0131\u015f ise de \u00f6nemle vurgulamak gerekir ki \u00e7evrenin korunmas\u0131nda bu bi\u00e7imdeki d\u00fczeltici tedbirlerin i\u015flevi farkl\u0131 olacakt\u0131r. \u00c7evrenin korunmas\u0131 hususunda rehabilitasyon tedbirlerinin \u00e7evresel etki de\u011ferlendirmelerinden olduk\u00e7a farkl\u0131 bi\u00e7imde de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fi unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
24. Nitekim yukar\u0131da zikredilen kimi Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131nda da i\u015faret edildi\u011fi \u00fczere, \u00e7evrenin kirlenmesinden ve tahrip edilmesinden sonra eski h\u00e2line getirilmesi \u00e7ok g\u00fc\u00e7 ve k\u00fclfetli olacak ve hatta kimi zaman m\u00fcmk\u00fcn olamayacakt\u0131r. Bu ba\u011flamda Anayasa Mahkemesinin mezkur karar\u0131nda kalk\u0131nma ve ekonomik geli\u015fme i\u00e7in yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m ve faaliyetlerin, do\u011fay\u0131 tahrip etmeden ve \u00e7evreyi kirletmeden ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi ve kirlenen \u00e7evrenin temizlenmesi veya bozulan \u00e7evrenin onar\u0131lmas\u0131 yerine kirlili\u011fi ve bozulmay\u0131 \u00f6nleyici tedbirlere a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesi gere\u011fine yap\u0131lan vurgu, (Bkz.: AYM, E.2013\/89, K.2014\/116, 03\/07\/2014) esas\u0131nda \u00c7ED\u2019in \u00e7evre korumadaki \u00f6nemini daha a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermektedir.<\/p>\n
25. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00e7evrenin korunmas\u0131 noktas\u0131nda dava konusu kuralda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen \u00c7ED karar\u0131 aranmamas\u0131n\u0131 Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesi ba\u011flam\u0131nda sorunlu bulmayan Mahkememiz \u00e7o\u011funluk karar\u0131ndaki red gerek\u00e7esinde bozulan \u00e7evrenin eski hale d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi ile ilgili rehabilitasyon tedbirlerine de\u011finilmesi \u00f6nemli bir \u00e7eli\u015fki olup, bu durum Anayasa Mahkemesinin bu karar\u0131yla \u00e7evrenin korunmas\u0131 ile ilgili i\u00e7tihad\u0131 ba\u011flam\u0131nda \u00f6nceki kararlar\u0131nda konuya ili\u015fkin ortaya koydu\u011fu standard\u0131n da gerisinde kalmakta oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
26. Sonu\u00e7 olarak yukar\u0131da s\u0131ralanan gerek\u00e7elerle 3213 say\u0131l\u0131 Maden Kanunu\u2019nun 17. maddesine 28\/11\/2017 tarihli ve 7061 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 48. maddesiyle eklenen dokuzuncu f\u0131kran\u0131n \u201ckarot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fundan iptali gerekti\u011fi gerek\u00e7esiyle \u00e7o\u011funlu\u011fun aksi y\u00f6ndeki karar\u0131na kat\u0131lmamaktay\u0131m.<\/p>\n
\u00a0 <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KAR\u015eIOY<\/p>\n
1. 3213 say\u0131l\u0131 Maden Kanunu\u2019nun 4\/2\/2015 tarihli ve 6592 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 12. maddesiyle de\u011fi\u015ftirilen 17. maddesine eklenen dokuzuncu f\u0131kran\u0131n \u201c…karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler…\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Anayasa\u2019n\u0131n 2. ve 56. maddelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 Dan\u0131\u015ftay Alt\u0131nc\u0131 Dairesi taraf\u0131ndan ileri s\u00fcr\u00fclerek iptali istenmi\u015ftir.<\/p>\n
2. \u201c\u00dclke kalk\u0131nmas\u0131nda b\u00fcy\u00fck rol oynayan maden varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in zorunlu olan arama faaliyetlerinin sadece s\u0131n\u0131rl\u0131 bir alan\u0131nda h\u0131zl\u0131 ve verimli \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131 amac\u0131yla d\u00fczenlendi\u011fi anla\u015f\u0131lan kural\u0131n -\u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131na ili\u015fkin tedbirlerin de al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetildi\u011finde- devletin \u00e7evrenin korunmas\u0131na ve kirlenmesinin \u00f6nlenmesine y\u00f6nelik pozitif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine ayk\u0131r\u0131 bir y\u00f6n\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. A\u00e7\u0131klanan nedenlerle kural, Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesine ayk\u0131r\u0131 de\u011fildir.\u201d \u015fekildeki \u00e7o\u011funluk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne i\u015ftirak etmiyorum.<\/p>\n
3. Kural\u0131n kapsam\u0131na giren karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri ve bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemlerinin \u00e7evre \u00fczerindeki olas\u0131 etkileri hakk\u0131nda herhangi bir de\u011ferlendirme yapmadan, AYM i\u00e7tihad\u0131na g\u00f6re (bkz. AYM, E.2006\/99, K.2009\/9, 15\/01\/2009) \u201ckalk\u0131nma ve ekonomik geli\u015fme i\u00e7in yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m ve faaliyetlerin, do\u011fay\u0131 tahrip etmeden ve \u00e7evreyi kirletmeden ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde kullan\u0131lan y\u00f6ntemlerden birisi\u201d olan \u00c7ED s\u00fcrecini maden arama faaliyetini sekteye u\u011fratan bir b\u00fcrokratik s\u00fcre\u00e7 olarak niteleyerek sonuca ula\u015fan \u00e7o\u011funluk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lmak m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
4. \u0130tiraz gerek\u00e7esinde de ileri s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u015fekilde, dava konusu kural\u0131n Anayasa\u2019ya uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131 noktas\u0131nda de\u011ferlendirilmesi gereken temel husus karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri ve bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemlerinin, biyolojik \u00e7e\u015fitlilik \u00fczerinde ya da do\u011fada de\u011fi\u015fiklikler meydana getirip getirmeyece\u011fi ve bu de\u011fi\u015fikliklerin uzun d\u00f6nemli etkilerinin olup olmayaca\u011f\u0131 bu itibarla \u00e7evre i\u00e7in riskler ta\u015f\u0131y\u0131p ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130tiraz gerek\u00e7esine g\u00f6re, karotun sondaj\u0131 i\u00e7eren bir y\u00f6ntem olmas\u0131 nedeniyle biyolojik \u00e7e\u015fitlilik \u00fczerinde ya da do\u011fada de\u011fi\u015fiklikler meydana gelebilecektir. Sondaj ile yap\u0131lan karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 veya numune alma i\u015flemi i\u00e7in uygulamada 4.000 metre derinlikten daha fazlas\u0131na kadar gidilebilen sondajlar oldu\u011fu belirtilmektedir.<\/p>\n
5. Dava konusu kural karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri ve bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemlerinin nas\u0131l yerine getirilece\u011fi konusunda bir s\u0131n\u0131r i\u00e7ermemektedir. Yani karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri binlerce metre sondaj \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yapma dahil arzu edilen herhangi bir teknikle ya da tekraren bir s\u0131n\u0131ra tabi olmaks\u0131z\u0131n yap\u0131labilir. Bu \u00e7er\u00e7evede an\u0131lan i\u015flemler, \u00e7evreye kal\u0131c\u0131 olumsuz bir etkileri olsun ya da olmas\u0131n, hangi surette, hangi tekniklerle ve hangi ara\u00e7larla yap\u0131l\u0131rsa yap\u0131ls\u0131n \u00c7ED s\u00fcrecinin d\u0131\u015f\u0131nda kalacakt\u0131r. \u00c7ED s\u00fcrecini devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakan dava konusu kural \u00e7evre \u00fczerindeki ortaya \u00e7\u0131kabilecek muhtemel olumsuz etkileri \u00f6nlemeye matuf ba\u015fka bir usul de getirmemektedir. Bu nedenle dava konusu kuralla, karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri ve bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemlerinin \u00e7evresel etki de\u011ferlendirilmesi kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda tutulmas\u0131n\u0131n Anayasa’n\u0131n 56. maddesine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu sonucuna ula\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n
\u00a0\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KAR\u015eI OY<\/p>\n
1. 4\/6\/1985 tarihli ve 3213 say\u0131l\u0131 Maden Kanunu\u2019nun 4\/2\/2015 tarihli ve 6592 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 12. maddesiyle de\u011fi\u015ftirilen 17. maddesine 28\/11\/2017 tarihli ve 7061 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 48. maddesiyle eklenen dokuzuncu f\u0131kran\u0131n\u201d\u2026karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler\u2026\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na iptal talebinin reddine say\u0131n \u00e7o\u011funluk taraf\u0131ndan karar verilmi\u015ftir. A\u015fa\u011f\u0131da belirtti\u011fim gerek\u00e7elerle say\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lmad\u0131m.<\/p>\n
2. Say\u0131n \u00e7o\u011funluk taraf\u0131ndan kural Anayasa\u2019n\u0131n 56. Maddesi ba\u011flam\u0131nda devletin pozitif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri kapsam\u0131nda incelenmi\u015f iptal talebinin reddine karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
3. Kural\u0131n \u00e7evre hukuku ve ilkeleri ba\u011flam\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak ele al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
4. \u0130nsan yery\u00fcz\u00fcnde var olmaya ba\u015flad\u0131ktan sonra temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131larken tabiattan ve \u00e7evreden faydalanm\u0131\u015ft\u0131r. Ak\u0131ll\u0131 bir varl\u0131k olan insan, hayat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in sosyal, ekonomik, bilimsel d\u00fczenler kurmaya ve geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7a\u011f ve \u00e7a\u011f\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na g\u00f6re medeniyetler kurmu\u015ftur. Bu medeniyetleri kurarken ak\u0131l, bilim, insaf, hikmet, felsefe, ahlak gibi \u00f6l\u00e7\u00fcler \u00e7er\u00e7evesinde hareket etti\u011fi s\u00fcrece insana, dokunan sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve mutlu bireyler ve toplumlar in\u015fa etmi\u015ftir. Bu \u00f6l\u00e7\u00fcleri belirlemede de de\u011fi\u015fik disiplinler geli\u015ftirmi\u015ftir. Hukuk bilimi bu disiplinlerden biridir. Hukukun ifa etti\u011fi g\u00f6rev a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fi\u015fik tan\u0131mlamalar s\u00f6ylenebilir. Konumuz ba\u011flam\u0131nda hukukun; ekolojik, ekonomik ve sosyal kalk\u0131nma aras\u0131nda dengenin sa\u011flanmas\u0131nda temel olarak \u2018hakem rol\u00fc\u2019n\u00fcn oldu\u011fu belirtilmelidir. Hukuk, hakem rol\u00fcn\u00fc icra ederken mevzuatsal d\u00fczenlemeler, Anayasa, Yasa, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Kararnameleri, Y\u00f6netmelik gibi d\u00fczenlemelerde d\u00fczenleme i\u00e7eri\u011fi ve kalitesi ba\u011flam\u0131nda g\u00f6sterdi\u011fi gibi kural\u0131n i\u015flevselli\u011fi ba\u011flam\u0131nda da g\u00f6sterilmelidir. D\u00fczenlenen kurallar\u0131n hakemlik rol\u00fcn\u00fc tam ve do\u011fru icra edebilmesi i\u00e7in, kural\u0131 uygulayan y\u00fcr\u00fctme erkini ve uygulamay\u0131 denetleyen mahkeme kararlar\u0131n\u0131n ve i\u00e7tihatlar\u0131n\u0131n da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc fonksiyonu s\u00f6ylemek gerekmektedir. Ba\u015fta Anayasa Mahkemesi olmak \u00fczere Yarg\u0131tay, Dan\u0131\u015ftay, Adli ve \u0130dari Yarg\u0131 Mahkemeleri verdikleri kararlar geli\u015ftirdikleri i\u00e7tihatlarla sosyal, ekonomik ve ekolojik dengenin kurulmas\u0131nda hakemlik rol\u00fcn\u00fc iyi bir etkili bir \u015fekilde yaparak sa\u011flamal\u0131d\u0131rlar.<\/p>\n
5. Sanayile\u015fme s\u00fcreci ile beraber h\u0131zl\u0131 n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 ve kentle\u015fme insan\u0131n \u00e7evre ile olan ili\u015fkisini farkl\u0131 bir evreye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sanayi devriminin \u00e7evre \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 etkiler b\u00fcy\u00fck felaketler do\u011furmaya ba\u015flay\u0131nca \u00e7evrenin korunmas\u0131 i\u00e7in farkl\u0131 alanlarda gerekli tedbirlerin al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in y\u00f6ntemler geli\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7evre hukuku bu sorunlar\u0131n ve tart\u0131\u015fmalar\u0131n etkisi ile geli\u015fmi\u015ftir. \u00d6ncelikle uluslararas\u0131 metinlerde \u00e7evrenin korunmas\u0131 i\u00e7in d\u00fczenlenen s\u00f6zle\u015fmeler akdedilmi\u015ftir. Paralelinde de \u00e7evrenin korunmas\u0131n\u0131 ama\u00e7layan \u00e7ok say\u0131da ulusal, b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 metinler kabul edilmi\u015ftir. \u0130lk \u00f6nceleri \u00f6zel hukuk, ceza hukuku ve idare hukukunun i\u00e7erisinde yer alan d\u00fczenlemeler zamanla kendine has ilkeleri olan farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m ortaya koyan bir hukuk dal\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u201c \u00c7evre hukukunun temel ilkeleri, \u00e7evre hukukuna temel olu\u015fturan bu hukuk dal\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z bir alan olarak geli\u015fmesinde ve kendine \u00f6zg\u00fc bir karakter kazanmas\u0131nda belirleyici olan ilkelerdir. \u00d6nleme ilkesi, ihtiyat ilkesi, kirleten \u00f6der ilkesi, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma ilkesi, kat\u0131l\u0131m ilkesi, entegrasyon ilkesi ve i\u015fbirli\u011fi ilkesi bu ba\u011flamda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan ilkelerdir. \u00c7evre hukukunun temel ilkeleri; ba\u015fta ekoloji olmak \u00fczere \u00e7evre ile ilgili farkl\u0131 bilim dallar\u0131n\u0131n sundu\u011fu veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda olu\u015fturulmu\u015ftur. Bu bak\u0131mdan ilkeler, modern bir \u00e7evre politikas\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 s\u00fctunlar\u0131 olarak \u00e7evrenin etkin korunmas\u0131na ili\u015fkin genel bir \u00e7er\u00e7eve ortaya koymaktad\u0131r. Bu ilkelerin ayr\u0131ca bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck ili\u015fkisi i\u00e7inde yer almakta olup birbirini tamamlad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.\u201d (Prof. Dr. Ahmet M. G\u00fcne\u015f Ulusal ve Uluslararas\u0131 \u00c7evre Hukukunun Temel \u0130lkeleri)<\/p>\n
6. \u0130ptale konu s\u00f6z konusu d\u00fczenleme ile \u00e7evresel etki de\u011ferlendirme karar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131n aranmayaca\u011f\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. Yukar\u0131da belirtilen \u00e7evre hukukunun genel ilkeleri ba\u011flam\u0131nda kural, Anayasal ba\u011flam\u0131nda irdelenecektir.<\/p>\n
7. Anayasa Mahkemesi\u2019nin 2020\/10 E. 2020\/67 K. Ve 2019\/21 E. 2020\/51 K. Say\u0131l\u0131 yukar\u0131da paragraflar\u0131 verilen kararlar\u0131nda \u00e7evre hakk\u0131 ile ilgili olarak bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur.<\/p>\n
8. Vatanda\u015f\u0131n korunan \u00e7evre \u015fartlar\u0131nda beden ve ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesinin, sa\u011flanmas\u0131n\u0131n devletin g\u00f6revi oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00c7evreyi koruyucu mevzuat kadar kamu otoritelerinin denetimi, \u00e7evreyi koruyucu fiili tedbir ve yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n gereklili\u011fi bir zorunluluktur. Bu kapsamda devlet bir yandan \u00e7evrenin kirlenmesini \u00f6nlemeli di\u011fer yandan \u00e7evrenin korunmas\u0131 geli\u015ftirmesi i\u00e7in gerekli tedbirleri almal\u0131d\u0131r. Bu kapsamdaki pozitif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri yerine getirmelidir.<\/p>\n
9. \u00c7evre hakk\u0131 Anayasa\u2019n\u0131n 56. Maddesinde pozitif stat\u00fc hakk\u0131 olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u00c7evre hakk\u0131n\u0131n \u00f6znesi ger\u00e7ek ve t\u00fczel ki\u015filerin tamam\u0131d\u0131r. Anayasa Mahkemesi 3\/7\/2014 tarihli 2013\/89 E. 2014\/116 K. Say\u0131l\u0131 karar\u0131nda \u201cgerek ya\u015fam hakk\u0131yla gerekse sa\u011fl\u0131k hakk\u0131yla olan yak\u0131n ili\u015fkisi, bug\u00fcnk\u00fc nesil kadar hatta daha \u00e7ok gelecek nesilleri ilgilendirmesi \u00e7evre hakk\u0131n\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde daha \u00e7ok \u00f6nemli hale getirmelidir.\u201d \u015eeklinde vurgulam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
10. Anayasan\u0131n 56. Maddesine g\u00f6re devlet \u00e7evreyi kirletmemekle ve kirletilmemesinin \u00f6nlenmesi ile y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Ayr\u0131ca \u00e7evresel zararlar\u0131n b\u00fcy\u00fcmesinin engellenmesi ve giderilmesi \u015feklinde onar\u0131c\u0131 bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
11. Yeni geli\u015fen bir hukuk dal\u0131 olarak \u00e7evre hukukunun ilkeleri Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesinde 43., 44., 63., 168. ve 169. maddelerinde k\u00fclt\u00fcr varl\u0131klar\u0131n\u0131 korumak, toprak m\u00fclkiyeti, k\u0131y\u0131lar, orman ve do\u011fal kaynaklar\u0131 korumak ba\u011flam\u0131nda genel ve soyut d\u00fczenlemeler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7evre hukukunun uluslararas\u0131 metinler ve bilimsel \u00e7er\u00e7evede ortaya konulan \u00f6nleme ilkesi, i\u015fbirli\u011fi ilkesi, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma ilkesi, kat\u0131l\u0131m ilkesi, kirleten \u00f6der ilkesi daha \u00e7ok \u00e7evre kanununa zaman i\u00e7erisindeki de\u011fi\u015fiklikleriyle beraber ilgili mevzuatlara yans\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Anayasa Mahkemesi i\u00e7tihad\u0131n\u0131 geli\u015ftirirken; Anayasadaki \u00e7evrenin korunmas\u0131na ili\u015fkin esas d\u00fczenlemeleri baz alarak Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesi \u00e7er\u00e7evesinde \u00e7evre hukukuna hakim olan ilkeleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak geli\u015ftirmelidir.<\/p>\n
12. \u00d6nleme ilkesi, koruyucu hekimlik gibi \u00e7evre hukukunda tedavi edici y\u00f6ntemlerden \u00f6nce, \u00e7evresel sorunlar \u00e7\u0131kmadan harekete ge\u00e7erek \u00e7evresel sorunlar\u0131 gidermeye y\u00f6nelik y\u00f6ntemleri geli\u015ftirmeyi ama\u00e7lar. \u201c\u0130zne tabii k\u0131lma, planlama, yasaklama, \u00e7evresel etki de\u011ferlendirmesi ve bildirim y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri\u201d (Prof. Dr. Ahmet M. G\u00fcne\u015f Ulusal ve Uluslararas\u0131 \u00c7evre Hukukunun Temel \u0130lkeleri) gibi mevzuatsal d\u00fczenlemeler bu ara\u00e7lar\u0131n \u00f6nemli fonksiyonlar\u0131d\u0131r. \u00c7ED Raporu bu ilkenin uygulanmas\u0131ndaki en \u00f6nemli ara\u00e7t\u0131r. \u0130htiyat ilkesi de bilimsel bir kan\u0131t olmadan bir faaliyetin \u00e7evre a\u00e7\u0131s\u0131ndan zararl\u0131 sonu\u00e7lar do\u011furaca\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesi halinde \u00f6nleyici tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bir ilkedir. \u00d6nleme ilkesi ile beraber bu ilkenin uygulanmas\u0131 \u00c7ED raporu ile sa\u011flanabilecektir.<\/p>\n
13. \u0130ptale konu kural ba\u011flam\u0131nda \u00e7evre hukukunun ana ilkelerinden olan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma ilkesinin de dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekir. S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma ilkesi b\u00fcy\u00fcme ile do\u011fal kaynaklar\u0131n korunmas\u0131 aras\u0131nda bir denge kurulmas\u0131n\u0131 ifade etmektedir. \u201cS\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma ilkesi bu bak\u0131m\u0131ndan do\u011fal varl\u0131klar\u0131n ta\u015f\u0131ma kapasitesini kendilerini yenileyebilme olana\u011f\u0131n\u0131 dikkate alan bir ekonomik b\u00fcy\u00fcme modelini hedeflemektedir. S\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir Kalk\u0131nma ilkesi, ekolojik, ekonomik ve sosyal geli\u015fmenin ayr\u0131lmaz bir \u015fekilde bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturdu\u011fundan hareket etmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla ekolojik, ekonomik ve sosyal kalk\u0131nma aras\u0131nda bir dengenin kurulmas\u0131 gerekir.\u201d (Prof. Dr. Ahmet M. G\u00fcne\u015f Ulusal ve Uluslararas\u0131 \u00c7evre Hukukunun Temel \u0130lkeleri) mevzuat\u0131m\u0131zda \u00c7ED s\u00fcreci s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma ilkesinin uygulanmas\u0131na y\u00f6nelik en \u00f6nemli ara\u00e7t\u0131r.<\/p>\n
14. Kat\u0131l\u0131m ilkesi \u00e7evrenin korunmas\u0131nda bireylerin katk\u0131 sunmas\u0131na s\u00fcre\u00e7leri takip etmesine katk\u0131 sa\u011flayan bir ilkedir. \u00c7ED raporu al\u0131nma s\u00fcreci kat\u0131l\u0131m ilkesinde sa\u011flamaya y\u00f6nelik elveri\u015fli ara\u00e7lardan biridir.<\/p>\n
15. \u00c7evre hukukunun ilkelerinden biri de b\u00fct\u00fcnsel bir yakla\u015f\u0131m\u0131n ortaya konmas\u0131d\u0131r. Bu ilke entegrasyon ilkesi olarak ifade edilmi\u015ftir. \u201c\u2026 bu y\u00f6ntem hava, su ve toprak gibi \u00e7evresel unsurlarda ortaya \u00e7\u0131kan etkilerin ayn\u0131 hukuki d\u00fczenlemelerde birlikte ele al\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir.\u201d (Prof. Dr. Ahmet M. G\u00fcne\u015f Ulusal ve Uluslararas\u0131 \u00c7evre Hukukunun Temel \u0130lkeleri) mevzuat\u0131m\u0131zda \u00c7ED s\u00fcreci entegrasyon ilkesinin uygulanmas\u0131na y\u00f6nelik en \u00f6nemli ara\u00e7lardan biridir.<\/p>\n
16. \u00d6zetlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi \u00e7evresel etki de\u011ferlendirilme raporu al\u0131nmas\u0131 i\u015flemi \u00e7evrenin korunmas\u0131nda ortaya konulan ilkelerin uygulamaya ge\u00e7irilmesinde en \u00f6nemli ara\u00e7t\u0131r. Kural ile \u201ckarot, k\u0131r\u0131nt\u0131, ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler\u201d i\u00e7in \u00c7ED raporu al\u0131nmas\u0131 s\u00fcrecini engellemektedir.<\/p>\n
17. Gerek\u00e7eli kararda say\u0131n \u00e7o\u011funluk\u00e7a kural\u0131n Anayasa\u2019ya uygunluk noktas\u0131nda \u00e7er\u00e7evesi \u00e7izilen Anayasa Mahkemesi\u2019nin \u00f6nceki i\u00e7tihatlar\u0131nda ortaya konulan ilkeler \u00e7er\u00e7evesinde kural ile yap\u0131lan faaliyetlerin biyolojik \u00e7e\u015fitlilik \u00fczerinde do\u011fada ve do\u011fada de\u011fi\u015fiklikler meydana getirip getirmeyece\u011fi bu de\u011fi\u015fikliklerin ne gibi bir etkiler do\u011furaca\u011f\u0131 ve ayn\u0131 zamanda d\u00f6nemsel etkileri ve uzun vadeli etkilerinin neler olaca\u011f\u0131 konusunda kural\u0131n bir g\u00fcvence ta\u015f\u0131y\u0131p ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 ortaya konulmam\u0131\u015ft\u0131r. Kural\u0131n Anayasa\u2019ya uygunluk denetiminde bu durumun ortaya konulmas\u0131 gereklidir.<\/p>\n
18. Dava konusu kural karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri ve bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemlerinin nas\u0131l yerine getirilece\u011fi konusunda bir s\u0131n\u0131r \u00e7izmemektedir. Bu ba\u011flamda yap\u0131lan i\u015flemler \u00e7evreye kal\u0131c\u0131 olumsuz bir etkileri olsun ya da olmas\u0131n hangi surette hangi tekniklerle ve hangi ara\u00e7larla yap\u0131l\u0131rsa yap\u0131ls\u0131n \u00c7ED s\u00fcrecinin d\u0131\u015f\u0131nda kalacakt\u0131r. \u00c7ED s\u00fcrecini devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakan dava konusu kural \u00e7evre \u00fczerindeki ortaya \u00e7\u0131kabilecek muhtemel olumsuz etkileri \u00f6nlemeye y\u00f6nelik ba\u015fka bir usulde getirmemektedir. Kural\u0131n bu haliyle \u00e7evre hukukunun \u00d6nleme ilkesi, ihtiyat ilkesi, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma ilkesi, kat\u0131l\u0131m ilkesi, i\u015fbirli\u011fi ve entegrasyon ilkesinde belirtilen g\u00fcvenceleri ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesine ayk\u0131r\u0131d\u0131r. iptali gerekmektedir.<\/p>\n
\u00a0 <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Selahaddin MENTE\u015e<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KAR\u015eI OY GEREK\u00c7ES\u0130<\/p>\n
1. Mahkememiz \u00e7o\u011funlu\u011fu, 3213 say\u0131l\u0131 Maden Kanunu\u2019nun 17. maddesinin dokuzuncu f\u0131kras\u0131ndaki \u201c\u2026karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma\u2026\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermi\u015ftir. Ancak, bu kural kapsam\u0131nda yer alan karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetlerinin \u00e7evre \u00fczerindeki olas\u0131 etkilerinin g\u00f6z ard\u0131 edilmesi nedeniyle \u00e7o\u011funluk karar\u0131na kat\u0131lma imk\u00e2n\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
2. \u0130tiraz konusu kural uyar\u0131nca maden arama faaliyetlerinden olan sondaj vas\u0131tas\u0131yla elde edilen karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetleri 2871 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019da d\u00fczenlenen \u00c7ED s\u00fcrecinden muaf tutulmaktad\u0131r.<\/p>\n
3. Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131nda \u201cHerkes, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve dengeli bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131na sahiptir.\u201d h\u00fckm\u00fcne yer verilmek suretiyle sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve dengeli bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131 g\u00fcvenceye ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. An\u0131lan maddenin ikinci f\u0131kras\u0131nda, \u00e7evreyi geli\u015ftirmenin, \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruman\u0131n ve \u00e7evre kirlenmesini \u00f6nlemenin Devletin ve vatanda\u015flar\u0131n \u00f6devi oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. Anayasa\u2019n\u0131n 56. maddesinin gerek\u00e7esinde de vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, an\u0131lan maddeyle Devlete, vatanda\u015f\u0131n korunmu\u015f \u00e7evre \u015fartlar\u0131nda, beden ve ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesini sa\u011flaman\u0131n yan\u0131nda hem kirlenmenin \u00f6nlenmesi hem de do\u011fal \u00e7evrenin korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi i\u00e7in gereken tedbirleri alma \u00f6devi y\u00fcklenmi\u015ftir. (AYM, E.2013\/89, K.2014\/116, 03\/07\/2014)<\/p>\n
4. 5491 say\u0131l\u0131 \u201c\u00c7evre Kanunu\u2019nda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair Kanun\u201dun 7. maddesi ile de\u011fi\u015ftirilen 2872 say\u0131l\u0131 Kanunun 10. maddesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda; petrol, jeotermal kaynaklar ve maden arama faaliyetlerinin, \u00c7evresel Etki De\u011ferlendirmesi kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda olmas\u0131na y\u00f6nelik maddenin iptali istemiyle a\u00e7\u0131lan davada, Anayasa Mahkemesinin 15\/01\/2009 tarih ve E:2006\/99, K:2009\/9 say\u0131l\u0131 karar\u0131yla; \u201cg\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7evrenin kirlendikten veya bozulduktan sonra eski hale getirilmesinin \u00e7ok k\u00fclfetli olmas\u0131, hatta kimi durumlarda olanaks\u0131z bulunmas\u0131 nedeniyle, kirlenen \u00e7evreyi temizleme veya bozulan \u00e7evreyi onarma yerine, olumsuz etkileri ba\u015ftan \u00f6nlemenin y\u00f6ntemleri arand\u0131\u011f\u0131, \u00c7ED’in, kalk\u0131nma ve ekonomik geli\u015fme i\u00e7in yap\u0131lacak yat\u0131r\u0131m ve faaliyetlerin, do\u011fay\u0131 tahrip etmeden ve \u00e7evreyi kirletmeden ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde kullan\u0131lan y\u00f6ntemlerden birisi oldu\u011fu, \u00c7ED ile korunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan temel unsurun, \u00e7evre ve bu \u00e7evre i\u00e7erisindeki varl\u0131klar oldu\u011fu, \u00c7ED kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda tutulan arama faaliyetlerinin, biyolojik \u00e7e\u015fitlilik \u00fczerinde ya da do\u011fada de\u011fi\u015fiklikler meydana getirebilece\u011fi, bu de\u011fi\u015fikliklerin uzun d\u00f6nemli etkilerinin olabilece\u011fi, bu nedenle \u00e7evre i\u00e7in riskler ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k oldu\u011fu, bu a\u00e7\u0131dan kural kapsam\u0131ndaki arama faaliyetinde, mevcut risklerin ortadan kald\u0131r\u0131labilmesi ve \u00f6nlenebilmesi i\u00e7in \u00c7ED\u2019in \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesinin, Anayasan\u0131n 56. maddesinde Devlete verilen \u00e7evrenin korunmas\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir gere\u011fi oldu\u011fu, kuralla, petrol, jeotermal kaynaklar ve maden arama faaliyetlerinin \u00e7evresel etki de\u011ferlendirilmesi kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda tutulmas\u0131n\u0131n Anayasan\u0131n 56. maddesine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu\u201d gerek\u00e7esiyle an\u0131lan maddenin iptaline karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
5. Anayasa’n\u0131n 56. maddesi, herkesin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131na sahip oldu\u011funu ve \u00e7evrenin korunmas\u0131n\u0131n sadece bug\u00fcnk\u00fc nesiller i\u00e7in de\u011fil, gelecek nesiller i\u00e7in de bir sorumluluk oldu\u011funu vurgular. Bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck, devletin temel g\u00f6revlerinden biridir. \u00c7ED (\u00c7evresel Etki De\u011ferlendirmesi), kalk\u0131nma projelerinin \u00e7evresel etkilerini \u00f6nceden de\u011ferlendirerek bu hakk\u0131 korumaya y\u00f6nelik bir mekanizmad\u0131r. \u00c7o\u011funluk karar\u0131nda, \u00c7ED s\u00fcrecinin baz\u0131 maden arama faaliyetlerinden muaf tutulmas\u0131, \u00e7evre koruma sorumlulu\u011funun yeterince dikkate al\u0131nmama sonucunu do\u011furacakt\u0131r. Oysa \u00c7ED s\u00fcreci \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi korumaya y\u00f6nelik \u00f6nemli bir \u00f6nleyici ara\u00e7t\u0131r. Bu nedenle, herhangi bir maden arama faaliyetinin \u00c7ED s\u00fcrecinden muaf tutulmas\u0131, Anayasa’n\u0131n \u00e7evreyi koruma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n
6. Karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetlerinin do\u011fada kal\u0131c\u0131 de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7abilece\u011fi, \u00f6zellikle biyolojik \u00e7e\u015fitlilik \u00fczerinde olumsuz etkiler yaratabilece\u011fi g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir. Dan\u0131\u015ftay Alt\u0131nc\u0131 Dairesinin E.2022\/7428 say\u0131l\u0131 karar\u0131nda da belirtildi\u011fi gibi, bu faaliyetler sondaj derinliklerine kadar etkili olup yeralt\u0131 yap\u0131lar\u0131nda, su kaynaklar\u0131nda ve ekosistemlerde uzun vadeli olumsuz etkiler yaratabilir.<\/p>\n
7. Dava konusu d\u00fczenleme, karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetlerini \u00c7ED s\u00fcrecinden muaf tutarken, bu faaliyetlerin nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fine dair herhangi bir s\u0131n\u0131r veya d\u00fczenleme getirmemektedir. \u00d6rne\u011fin, karot sondaj\u0131 binlerce metre derinli\u011fe kadar yap\u0131labilir ve her teknikle uygulanabilir. Bu durum, \u00e7evre \u00fczerinde kal\u0131c\u0131 etkiler yaratabilecek bu t\u00fcr faaliyetlerin denetlenmesi i\u00e7in herhangi bir mekanizma olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. \u00c7ED s\u00fcrecinden muaf tutulan bu faaliyetlerin, \u00e7evresel etki de\u011ferlendirilmesi olmadan yap\u0131lmas\u0131, potansiyel zararlar\u0131 engellemek i\u00e7in gerekli \u00f6nlemlerin al\u0131nmamas\u0131na yol a\u00e7ar.<\/p>\n
8. \u00c7o\u011funluk karar\u0131nda, h\u0131zl\u0131 kalk\u0131nma amac\u0131n\u0131n \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruma hedefiyle dengelenmesi gerekti\u011fi g\u00f6z ard\u0131 edilmi\u015ftir. Kalk\u0131nma h\u0131zland\u0131r\u0131lmak istense de \u00e7evresel etkilerin yok say\u0131lmas\u0131, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma hedeflerine zarar verebilir. \u00c7evreye zarar vermeden kalk\u0131nman\u0131n sa\u011flanabilmesi i\u00e7in, \u00c7evresel Etki De\u011ferlendirmesi (\u00c7ED) gibi mekanizmalar\u0131n etkin bir \u015fekilde i\u015flemesi gerekmektedir. \u00c7ED s\u00fcrecinin baz\u0131 faaliyetlerden muaf tutulmas\u0131, \u00e7evreye geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan zararlar verebilir ve bu durum kamu yarar\u0131na ayk\u0131r\u0131d\u0131r. \u00c7evrenin kirlendikten sonra eski haline getirilmesi zor oldu\u011fundan, kalk\u0131nma ve ekonomik geli\u015fme yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n do\u011fay\u0131 tahrip etmeden ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi \u00f6nemlidir. Bu noktada, \u00c7ED, karar al\u0131c\u0131lar\u0131 do\u011fru se\u00e7enekler \u00fcretmeye ve \u00e7evresel etkileri en aza indirmeye y\u00f6nlendirir. \u00c7ED uygulamas\u0131n\u0131n kapsam d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ise, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve dengeli bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131na m\u00fcdahale anlam\u0131na gelir.<\/p>\n
9. Bir K\u0131z\u0131lderili atas\u00f6z\u00fcnde belirtildi\u011fi gibi, yery\u00fcz\u00fc atalar\u0131m\u0131zdan miras kalm\u0131\u015f de\u011fildir; onu \u00e7ocuklar\u0131m\u0131zdan \u00f6d\u00fcn\u00e7 al\u0131yoruz. Bug\u00fcnk\u00fc ve gelecek ku\u015faklar\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evrede ya\u015famas\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almak, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nmay\u0131 sa\u011flamak devletin g\u00f6revlerindendir. Ancak kamu yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n \u00e7evreye zarar vermeden yap\u0131lmas\u0131 gereklidir.<\/p>\n
10. Bakanl\u0131k yetkililerinin s\u00f6zl\u00fc a\u00e7\u0131klamas\u0131nda, kuralda belirtilen faaliyetler i\u00e7in \u00c7ED raporu al\u0131nmas\u0131 durumunda rezerv tespit \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 6 ay uzayaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. Ancak, milyarlarca y\u0131lda olu\u015fan \u00e7evrenin tahribi s\u00f6z konusu oldu\u011funda, bu s\u00fcre son derece makul bir s\u00fcredir.<\/p>\n
11. Dan\u0131\u015ftay karar\u0131nda (Dan\u0131\u015ftay Alt\u0131nc\u0131 Dairesinin 16\/2\/2023 Tarihli ve E.2022\/7428 say\u0131l\u0131 karar\u0131) sondaj ile yap\u0131lan karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 veya numune alma i\u015flemi i\u00e7in uygulamada 4000 metre derinlikten daha fazlas\u0131na kadar gidilebilen sondajlar oldu\u011fu belirtilmektedir.<\/p>\n
12. Maden M\u00fchendisleri Odas\u0131 yetkilileri taraf\u0131ndan yap\u0131lan s\u00f6zl\u00fc a\u00e7\u0131klamada; Cevher yata\u011f\u0131 ve sahan\u0131n genel jeolojik yap\u0131s\u0131 hakk\u0131nda bilgilerin sondaj yap\u0131lmadan elde edilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, karotlu sondaj makinesiyle a\u00e7\u0131lanan kuyunun derinli\u011finin maksimum 2000 metre oldu\u011fu ve kuyu derinliklerinin ortalama 50-1000 m. aras\u0131nda de\u011fi\u015fti\u011fi, karotlu sondaj\u0131n \u00e7evresel etkileri di\u011fer sondajlara k\u0131yasla son derece d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu, orman, mera ve tar\u0131m alanlar\u0131nda sondaj yap\u0131labilmesi \u00f6zel izne ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu, 1.000 metreye kadar olan sondajlarda herhangi bir betonlama yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
13. Her ne kadar karotlu sondaj\u0131n \u00e7evresel etkileri di\u011fer sondajlara k\u0131yasla son derece d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu ifade edilmi\u015f ise de bu a\u00e7\u0131klama bizi \u00e7evre \u00fczerindeki olumsuz etkilerinin ne kadar oldu\u011fu, \u201cdi\u011fer sondajlara k\u0131yasla son derece d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu\u201d ifadesinden ne anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi belirsizdir. Ayr\u0131ca karotlu sondajlar\u0131n maksimum 2000 metre olaca\u011f\u0131 ifade edilmi\u015f ve 1000 metreye kadar olan sondajlarda beton kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 beyan edilmi\u015ftir. Buradan \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 bin metrenin \u00fczerindeki karot sondajlar\u0131nda beton kullan\u0131lmaktad\u0131r. Kald\u0131 ki Dan\u0131\u015ftay Alt\u0131nc\u0131 Dairesinin E.2022\/7428 say\u0131l\u0131 karar\u0131nda karot sondajlar\u0131n\u0131n 4000 metre derinlikten daha fazlas\u0131na kadar gidilebilen sondajlar oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. Bu veriler dahi \u00c7ED raporu al\u0131nmamas\u0131 halinde s\u00f6z konusu faaliyetlerin \u00e7evre \u00fczerinde olumsuz etkilerinin olaca\u011f\u0131n\u0131 i\u015faret etmektedir.<\/p>\n
14. \u00c7evre M\u00fchendisleri Odas\u0131 ve Jeoloji M\u00fchendisleri Odas\u0131 yetkilileri taraf\u0131ndan yap\u0131lan s\u00f6zl\u00fc a\u00e7\u0131klamada; maden arama yap\u0131lacak alan\u0131n niteli\u011fi ile arama s\u00fcre\u00e7lerinde a\u00e7\u0131lacak sondajlar\u0131n say\u0131s\u0131, s\u0131kl\u0131\u011f\u0131, derinli\u011fi ile yarma veya galeri a\u00e7\u0131l\u0131p a\u00e7\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131n belirli olmad\u0131\u011f\u0131 ve \u00c7ED raporu al\u0131nmamas\u0131n\u0131n \u00e7evre \u00fczerindeki olumsuz etkilerinin olaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
15. Karot i\u015flemi, sondaj i\u00e7eren bir y\u00f6ntem oldu\u011fundan do\u011fada de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7abilir ve biyolojik \u00e7e\u015fitlilik \u00fczerinde uzun d\u00f6nemli olumsuz etkiler yaratabilir. Bu t\u00fcr faaliyetlerin \u00e7evreye risk ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ancak, bu faaliyetlere ili\u015fkin \u00c7ED karar\u0131n\u0131n aranmayaca\u011f\u0131na dair kural, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131yla ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r. \u00c7ED s\u00fcrecinden muaf tutulan bu faaliyetler, \u00e7evre kirlili\u011fi ve tahribat\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in gerekli tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131 engeller ve dolay\u0131s\u0131yla sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131na m\u00fcdahale te\u015fkil eder.<\/p>\n
16. Anayasam\u0131z\u0131n 56. madde ile koruma alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 \u00e7evre yapay bir \u00e7evre de\u011fil, do\u011fal bir \u00e7evredir. Yapay \u00e7evre, insanlar\u0131n m\u00fcdahalesiyle \u015fekillendirilebilirken, do\u011fal \u00e7evre -ormanlar, da\u011flar, akarsular, vadiler ve ovalar- d\u00fcnya tarihinde do\u011fal s\u00fcre\u00e7lerle olu\u015fmu\u015ftur. Bir a\u011fac\u0131n b\u00fcy\u00fcmesi y\u0131llar, bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn geli\u015fmesi on y\u0131llar, bir iklimin \u015fekillenmesi ise y\u00fczy\u0131llar al\u0131r. \u00d6yle ki bir a\u011fa\u00e7 bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fc, bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc ise iklimi de\u011fi\u015ftirebilir.<\/p>\n
17. 3213 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un madencilik faaliyeti yap\u0131lan alanlar\u0131n, izne tabi alan olmalar\u0131 halinde, ilgili oldu\u011fu kanun h\u00fck\u00fcmlerine g\u00f6re gerekli izinlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131n zorunlu oldu\u011fu ve \u00f6zel kanunlarla korunan alanlarda yap\u0131lan arama faaliyetleri neticesinde ruhsat sahibine arama yapt\u0131\u011f\u0131 sahay\u0131 \u00e7evre ile uyumlu hale getirme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc getirilmi\u015f, di\u011fer yandan 6831 say\u0131l\u0131 Orman Kanunu\u2019nun 16. maddesinin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda madencilik faaliyeti sonras\u0131 do\u011fal yap\u0131s\u0131 bozulmu\u015f orman alanlar\u0131n\u0131n rehabilite edilmesi, 4342 say\u0131l\u0131 Mera Kanunu\u2019nun 14. maddesinde maden ruhsat s\u00fcresinin sona ermesinden sonra ruhsat konusu alanlar\u0131n eski vasf\u0131na getirme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc getirilmi\u015ftir. Ancak karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetlerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlerde olu\u015fabilecek tahribat\u0131n ne boyutta olaca\u011f\u0131n\u0131n, rehabilite edilip edilemeyece\u011finin, eski vasf\u0131na getirmenin m\u00fcmk\u00fcn olup olmayaca\u011f\u0131n\u0131n tespiti, s\u00f6z konusu faaliyetlerden \u00f6nce \u00c7ED raporunun al\u0131nmas\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcn olabilecektir.<\/p>\n
18. Sonu\u00e7 olarak, bu d\u00fczenleme, karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma faaliyetlerinin ve bu faaliyetlere y\u00f6nelik haz\u0131rl\u0131k i\u015flemlerinin nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fine dair herhangi bir s\u0131n\u0131rlama getirmemektedir. Bu faaliyetler, binlerce metre derinli\u011fe inen sondajlar dahil olmak \u00fczere, istenilen herhangi bir teknikle ve s\u0131n\u0131rs\u0131z bir \u015fekilde yap\u0131labilir. \u00c7evreye kal\u0131c\u0131 olumsuz etkiler yarat\u0131p yaratmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, hangi y\u00f6ntemle ve hangi ko\u015fullarda yap\u0131l\u0131rsa yap\u0131ls\u0131n, kural\u0131n muhtevas\u0131ndaki faaliyetler \u00c7ED s\u00fcrecinin d\u0131\u015f\u0131nda tutulmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, bu d\u00fczenleme \u00e7evresel etkileri engellemek i\u00e7in ba\u015fka bir \u00f6nlem de \u00f6ng\u00f6rmemektedir. Bu durum, Anayasa’n\u0131n 56. maddesi ile g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131 ve \u00e7evreyi koruma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Bu nedenle, d\u00fczenlemenin Anayasa’ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kanaati ile \u00e7o\u011funluk karar\u0131na i\u015ftirak edilmemi\u015ftir.<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Kenan YA\u015eAR<\/p>\n
\u200bAnayasa Mahkemesi’nin 5\/11\/2024 tarihli, 2023\/68 esas – 2024\/190 karar say\u0131l\u0131 karar\u0131\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ANAYASA MAHKEMES\u0130 KARARI \u00a0 Esas Say\u0131s\u0131 : 2023\/68 Karar Say\u0131s\u0131 : 2024\/190 Karar Tarihi : 5\/11\/2024 R.G. Tarih \u2013 Say\u0131 : 24\/3\/2025 – 32851 \u00a0 \u0130T\u0130RAZ YOLUNA BA\u015eVURAN: Dan\u0131\u015ftay Alt\u0131nc\u0131 Dairesi \u0130T\u0130RAZIN KONUSU: 4\/6\/1985 tarihli ve 3213 say\u0131l\u0131 Maden Kanunu\u2019nun 4\/2\/2015 tarihli ve 6592 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 12. maddesiyle de\u011fi\u015ftirilen 17. maddesine 28\/11\/2017 tarihli ve 7061 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 48. maddesiyle eklenen dokuzuncu f\u0131kran\u0131n \u201c…karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler…\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Anayasa\u2019n\u0131n 2. ve 56. maddelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Maden arama faaliyetinin durdurulmas\u0131na y\u00f6nelik ba\u015fvurunun reddine ili\u015fkin i\u015flemin iptali talebiyle a\u00e7\u0131lan davada itiraz konusu kural\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kan\u0131s\u0131na varan Mahkeme, iptali i\u00e7in ba\u015fvurmu\u015ftur. I. \u0130PTAL\u0130 \u0130STENEN KANUN H\u00dcKM\u00dc Kanun\u2019un 17. maddesinin itiraz konusu kural\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 dokuzuncu f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir: \u00a0\u201c(Ek f\u0131kra: 28\/11\/2017-7061\/48 md.) Jeolojik haritalama, jeofizik et\u00fcd, sismik, karot, k\u0131r\u0131nt\u0131 ve numune alma ile bunlara y\u00f6nelik sathi haz\u0131rl\u0131k i\u015flemleri i\u00e7eren faaliyetler i\u00e7in \u00e7evresel etki de\u011ferlendirmesi karar\u0131 aranmaz.\u201d II. \u0130LK \u0130NCELEME 1. Anayasa Mahkemesi \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc h\u00fck\u00fcmleri uyar\u0131nca Z\u00fcht\u00fc ARSLAN, Hasan Tahsin G\u00d6KCAN, Kadir \u00d6ZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, R\u0131dvan G\u00dcLE\u00c7, Recai AKYEL, Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ, Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU, Selahaddin MENTE\u015e, Basri BA\u011eCI, \u0130rfan F\u0130DAN, Kenan YA\u015eAR ve …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-36710","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n