Giri\u015f<\/p>\n
Bu yaz\u0131m\u0131zda; 07.03.2025 tarihli yaz\u0131m\u0131zda[1] ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z konuyu ilgilendiren ve ba\u015fvurucu hakk\u0131nda \u0130stinaf Mahkemesi taraf\u0131ndan verilen beraat h\u00fckm\u00fc ile birlikte verilmi\u015f tahliye karar\u0131na itiraz edilmesiyle tahliye karar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve hukuka ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde verilen tutuklama karar\u0131 nedeniyle ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddias\u0131n\u0131 inceleyen 12 Mart 2025 tarihli, 32839 say\u0131l\u0131 Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mlanan 12.12.2024 tarihli, 2020\/3067 bireysel ba\u015fvuru numaral\u0131 Anayasa Mahkemesi karar\u0131 de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n
1. Ba\u015fvuruya Konu Olay<\/p>\n
Ba\u015fvuruya konu olayda; Ankara 1. Sulh Ceza Hakimli\u011fi taraf\u0131ndan 19.07.2016 tarihinde, anayasal d\u00fczeni ortadan kald\u0131rmaya te\u015febb\u00fcs etme, tasarlayarak insan \u00f6ld\u00fcrme ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti H\u00fck\u00fcmetini ortadan kald\u0131rmaya veya g\u00f6revini yapmas\u0131n\u0131 engellemeye te\u015febb\u00fcs su\u00e7lar\u0131ndan ba\u015fvurucunun tutuklanmas\u0131na karar vermi\u015ftir. Ba\u015fvurucu tutuklu yarg\u0131lanm\u0131\u015f ve Ankara 2. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi, 27.04.2018 tarihli karar\u0131yla ba\u015fvurucunun Anayasa ile kurulu d\u00fczeni ortadan kald\u0131rmaya te\u015febb\u00fcs etme su\u00e7undan a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcebbet hapis cezas\u0131yla mahkumiyetine ve h\u00fck\u00fcmle birlikte tutukluluk halinin devam\u0131na karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
Ba\u015fvurucunun istinaf kanun yoluna ba\u015fvurusu \u00fczerine dosyay\u0131 inceleyen Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi; 14.01.2020 tarihli karar\u0131 ile ba\u015fvurucunun beraat\u0131na ve tahliyesine karar vermi\u015ftir. Tahliye karar\u0131na kar\u015f\u0131 itiraz mercii olan Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi; Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n bulundu\u011fu tahliye karar\u0131na itiraz\u0131 kabul etmi\u015f, ba\u015fvurucunun tutuklanmas\u0131na y\u00f6nelik olarak yakalama emri \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015f ve ba\u015fvurucunun ifadesini alarak, Anayasa ile kurulu d\u00fczeni ortadan kald\u0131rmaya te\u015febb\u00fcs etme su\u00e7undan 16.01.2020 tarihinde tutuklanmas\u0131na karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n ba\u015fvurucu hakk\u0131nda verilen beraat karar\u0131n\u0131 temyiz etmesi \u00fczerine, Yarg\u0131tay (kapat\u0131lan) 16. Ceza Dairesi\u2019nin 01.07.2020 tarihli karar\u0131yla eksik inceleme yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6stererek, beraat h\u00fckm\u00fcn\u00fcn bozulmas\u0131na ve ba\u015fvurucunun tutukluluk halinin devam\u0131na karar verilmi\u015ftir. Daha sonra; Ankara 2. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi, ba\u015fvurucu hakk\u0131ndaki Anayasa ile kurulu d\u00fczeni ortadan kald\u0131rmaya te\u015febb\u00fcse yard\u0131m su\u00e7undan 15 y\u0131l 10 ay hapis cezas\u0131 vermi\u015f, bu karar da Yarg\u0131tay 3. Ceza Dairesi\u2019nin 03.06.2024 tarihli karar\u0131yla onanarak kesinle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi\u2019ne bireysel ba\u015fvuruda bulunan ba\u015fvurucu; beraat h\u00fckm\u00fc ile birlikte su\u00e7 isnad\u0131n\u0131n sona erdi\u011fini ve beraat h\u00fckm\u00fcn\u00fcn ge\u00e7erlili\u011fini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nemde hakk\u0131nda tutuklama karar\u0131 verilmesinin hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu, ayr\u0131ca h\u00fck\u00fcmle birlikte verilen tahliye karar\u0131n\u0131n h\u00fckme ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 sebebiyle, itiraz kanun yoluna tabi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00f6ylelikle tahliye karar\u0131na itiraz\u0131 inceleyen Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesinin karar verme yetkisinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ederek ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131, ya\u015fam hakk\u0131 ve adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde; kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin somut olayda mevcut oldu\u011funu, ba\u015fvurucu y\u00f6n\u00fcnden ka\u00e7ma ve delilleri etkileme tehlikesine y\u00f6nelen tutuklama nedenlerinin olgusal temellerinin mevcut oldu\u011funu, tutuklama tedbirinin \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n
2. Anayasa Mahkemesi\u2019nin De\u011ferlendirmesi<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi oy \u00e7oklu\u011fuyla verdi\u011fi karar\u0131nda, ba\u015fvurucunun tutulma halinin Anayasada dayana\u011f\u0131n\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde de\u011ferlendirme yapm\u0131\u015ft\u0131r. Kararda; ba\u015fvuruya konu olayda \u201cKi\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 Anayasa m.19\u2019a uygun bir tutma halinin mevcut olup olmad\u0131\u011f\u0131 incelenmi\u015f, bu inceleme ile yetinilip ba\u015fkaca bir tart\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fclmemi\u015f, hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n tespiti y\u00f6n\u00fcnde bir kanaate var\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu m.141\/1(a) kapsam\u0131nda tutuklaman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu iddialar\u0131na y\u00f6nelik olarak, ba\u015fvurucunun \u00f6ncelikle tazminat davas\u0131 a\u00e7abilece\u011fi belirtilerek, ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131n t\u00fcketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik karar\u0131 verilmi\u015ftir.<\/p>\n
Her ne kadar Anayasa Mahkemesi oy \u00e7oklu\u011fuyla kabul edilemezlik karar\u0131 vermi\u015fse de, somut olaydaki tutman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kabul edildi\u011finden, kararda yer alan de\u011ferlendirmenin incelenmesi faydal\u0131 olacakt\u0131r. \u015e\u00f6yle ki;<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi taraf\u0131ndan, Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi\u2019nin 14.01.2020 tarihinde verdi\u011fi beraat h\u00fckm\u00fc ile birlikte mahkumiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 ve bu sebeple Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi\u2019nin tutuklama karar\u0131 verdi\u011fi esnada ba\u015fvurucu hakk\u0131nda bir su\u00e7 isnad\u0131 veya mahkumiyet h\u00fckm\u00fc bulunmad\u0131\u011f\u0131 ortaya koyulmu\u015ftur. Bu haliyle Anayasa m.19\/2\u2019de, \u201cmahkemelerce verilmi\u015f h\u00fcrriyeti k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 cezalar\u0131n ve g\u00fcvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi\u201d \u015feklinde belirtilen mahkumiyete ba\u011fl\u0131 tutma bi\u00e7iminin de ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131, 14.01.2020 tarihli beraat karar\u0131 ile 01.07.2020 tarihli beraat karar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131 aras\u0131ndaki s\u00fcrede Anayasa m.19\/2\u2019de veya m.19\/3’de belirtilen hallerden birisi mevcut olmadan ba\u015fvurucunun tutuklu kald\u0131\u011f\u0131, kesinle\u015fmemi\u015f olsa da beraat karar\u0131n\u0131n ge\u00e7erli oldu\u011fu esnada tutuklama karar\u0131n\u0131n icra edilmesinin hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturdu\u011funa dikkat \u00e7ekmi\u015ftir.<\/p>\n
Nitekim, Anayasa m.19\/2-3 \u015fu \u015fekildedir: \u201c(2) Mahkemelerce verilmi\u015f h\u00fcrriyeti k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 cezalar\u0131n ve g\u00fcvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme karar\u0131n\u0131n veya kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn gere\u011fi olarak ilgilinin yakalanmas\u0131 veya tutuklanmas\u0131;\u2026\u201d<\/p>\n
(3) Su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda kuvvetli belirti bulunan ki\u015filer, ancak ka\u00e7malar\u0131n\u0131, delillerin yok edilmesini veya de\u011fi\u015ftirilmesini \u00f6nlemek maksad\u0131yla veya bunlar gibi tutuklamay\u0131 zorunlu k\u0131lan ve kanunda g\u00f6sterilen di\u011fer hallerde hakim karar\u0131yla tutuklanabilir. Hakim karar\u0131 olmadan yakalama, ancak su\u00e7\u00fcst\u00fc halinde veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hallerde yap\u0131labilir; bunun \u015fartlar\u0131n\u0131 kanun g\u00f6sterir\u201d.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi karar\u0131nda; beraat h\u00fckm\u00fc ile AY m.19\/2\u2019de yer alan ba\u015fvurucunun mahkumiyete ba\u011fl\u0131 tutulma halinin de kendili\u011finden sona erdi\u011fi, AY m.19\/3\u2019de yer alan d\u00fczenlemenin ise, \u201csu\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda kuvvetli belirti bulunan ki\u015filerin ka\u00e7malar\u0131n\u0131n, delilleri yok etmelerinin veya de\u011fi\u015ftirmelerinin \u00f6nlenmesi maksad\u0131yla veya bunlar gibi tutuklamay\u0131 zorunlu k\u0131lan ve kanunda g\u00f6sterilen di\u011fer haller\u201d mevcutsa ki\u015finin tutuklanabilece\u011fine ili\u015fkin oldu\u011fu, ba\u015fvuruya konu olaydaki tutman\u0131n bu d\u00fczenlemede yerini alan bir tutma hali arz etmedi\u011fi sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. AY m.19\/2\u2019de ve 19\/3\u2019de yer alan hukuka uygun tutma hallerinin ba\u015fvuruya konu olayda neden mevcut olmad\u0131\u011f\u0131 hususu Anayasa Mahkemesinin bireysel ba\u015fvuru karar\u0131nda detayl\u0131 \u015fekilde a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015f olup, olaydaki tutman\u0131n anayasal dayana\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatinin olu\u015ftu\u011funa ili\u015fkin bir a\u00e7\u0131klama yapmakla yetinilmi\u015ftir.<\/p>\n
3. Kar\u015f\u0131 Oy<\/p>\n
Kar\u015f\u0131 oyda; ba\u015fvurucunun, ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131 t\u00fcketmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu\u011funa dair karara kat\u0131lmama gerek\u00e7esi ve ba\u015fvuruya konu olaydaki ki\u015fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden mahrum b\u0131rak\u0131lma durumunun, ne Anayasa m.19\/2\u2019de ne de Anayasa m.19\/3\u2019deki d\u00fczenlemesine yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131na de\u011finilmi\u015ftir.<\/p>\n
Mahkumiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn bozuldu\u011fu hallerde; Anayasa m.19\/2\u2019deki hal ortadan kalk\u0131p, Anayasa m.19\/3\u2019de yer alan durumun g\u00fcndeme gelece\u011fi, Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi\u2019nin verdi\u011fi karar\u0131n \u201cbozma karar\u0131\u201d de\u011fil, \u201cberaat karar\u0131\u201d oldu\u011fu, bu nedenle somut olayda su\u00e7 isnad\u0131 da bulunamayaca\u011f\u0131, ba\u015fvuruya konu tutman\u0131n Anayasa m.19\/3 kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmesinin de m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, nitekim ortada ne su\u00e7 isnad\u0131 ne de bir mahkumiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn bulundu\u011fu a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131 oyda; hi\u00e7bir anayasal dayana\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lan tutman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin incelenen ba\u015fvurunun, \u00f6ncelikle ba\u015fvurucunun ki\u015fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verilerek sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekece\u011fi, aksi halde Anayasa\u2019da konu ile ilgili \u00f6ng\u00f6r\u00fclen g\u00fcvencelerin anlam\u0131n\u0131 yitirece\u011fi a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ayn\u0131 zamanda; ba\u015fvurucu taraf\u0131ndan bireysel ba\u015fvuru formunda maddi ve manevi tazminat talebine yer verilmeyip, sadece ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verilmesi talep edilmesine ra\u011fmen, tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle kabul edilemez karar\u0131 verilmi\u015f olmas\u0131n\u0131n \u00e7eli\u015fkili ve anlams\u0131z oldu\u011fu, CMK m.141\u2019de yer alan d\u00fczenlemenin bir tazminat yolu oldu\u011fu, \u00f6ncelikle tutman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funun tespit edilmesinin gerekece\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla kabul edilemezlik karar\u0131 verilmemesinin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ortaya koyulmu\u015ftur.<\/p>\n
Kar\u015f\u0131 oyda yer alan son husus da; dosyan\u0131n esas\u0131 ile ilgili tespitlerde bulunulmas\u0131n\u0131n, bireysel ba\u015fvurunun ikincilli\u011fi ilkesi ile ilgili kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na sebebiyet verebilece\u011fine ve ba\u015fvurucunun g\u00f6sterilen ba\u015fvuru yolunu t\u00fckettikten sonra yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebilece\u011fi ikinci bireysel ba\u015fvuru bak\u0131m\u0131ndan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn \u00f6nceden bildirilmi\u015f olmas\u0131 anlam\u0131na gelece\u011fi i\u00e7in ihsas-\u0131 rey olarak de\u011ferlendirilebilece\u011fi, karar\u0131n bu y\u00f6nden de s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 oldu\u011fudur.<\/p>\n
4. De\u011ferlendirmemiz<\/p>\n
Gerek kararda ve gerekse kar\u015f\u0131 oy gerek\u00e7esinde; tutma tedbirinin hukuka uygun olmas\u0131 i\u00e7in Anayasa m.19\/2 ve m.19\/3\u2019de belirtilen hallerin mevcut olmas\u0131 gerekti\u011fi, ba\u015fvuruya konu tutma tedbirinin ise her iki f\u0131kra kapsam\u0131na da girmedi\u011fi, bu nedenle tutman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kabul edilmi\u015ftir. Anayasa Mahkemesi; karar\u0131nda hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k tespitini, yaln\u0131zca bu hususa dayand\u0131rarak a\u00e7\u0131klamakla yetinmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00d6ncelikle ba\u015fvuruya konu olayda; Anayasa m.19\/2\u2019de yer alan \u201cmahkemelerce verilmi\u015f h\u00fcrriyeti k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 cezalar\u0131n ve g\u00fcvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi\u201d halinin, ilk derece mahkemesinin mahkumiyet karar\u0131 ile mevcut oldu\u011fu, ancak istinaf mahkemesinin beraat karar\u0131 vermesiyle bu halin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 hususunda tart\u0131\u015fmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131ndan, Anayasa m.19\/2 y\u00f6n\u00fcnden bir hukuka uygunluk olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu durumda, Anayasa m.19\/3 y\u00f6n\u00fcnden hukuka uygun bir tutma olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n incelenmesi gerekecektir.<\/p>\n
CMK m.100\u2019e g\u00f6re; tutuklama karar\u0131 verilebilmesi i\u00e7in, kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesini g\u00f6steren somut deliller ile maddede ge\u00e7en bir tutuklama nedeninin varl\u0131\u011f\u0131 arand\u0131\u011f\u0131 gibi, adli kontrol tedbirleri yerine tutuklulu\u011fa ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131n orant\u0131l\u0131 olmas\u0131 da aranmal\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla; tutman\u0131n anayasal dayana\u011f\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in, \u00f6ncelikle somut olayda kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin mevcudiyetinin de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir.<\/p>\n
Kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesi doktrinde farkl\u0131 \u015fekillerde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. En basit tan\u0131m\u0131yla kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesi; dosyadaki somut delillere g\u00f6re ileride bir mahkumiyet karar\u0131 verilmesi ihtimalinin, yeterli \u015f\u00fcphe seviyesinden daha y\u00fcksek olmas\u0131d\u0131r[2]. Varsay\u0131mlar ve gelecekteki olas\u0131 sonu\u00e7lara ili\u015fkin de\u011ferlendirmeler nazara al\u0131narak kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesi tespitinde bulunulamayaca\u011f\u0131, bu de\u011ferlendirmenin ancak mahkemenin \u00f6n\u00fcnde kullan\u0131labilecek birtak\u0131m olgulardan kaynaklanabilece\u011fi, yani yaln\u0131zca isnat edilen su\u00e7un a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ile tahminler \u00fczerinden ki\u015filerin h\u00fcrriyetinin s\u0131n\u0131rlanamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
\u0130stinaf mahkemesinin verdi\u011fi beraat karar\u0131na ba\u011fl\u0131 olan tahliye karar\u0131na kar\u015f\u0131 yap\u0131lan itiraz sonucunda, tahliye karar\u0131n\u0131 inceleyecek olan itiraz mercinin beraat karar\u0131na ra\u011fmen somut olayda halen kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesi seviyesinin var oldu\u011funu s\u00f6yleyip s\u00f6yleyemeyece\u011fi konusunda iki farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f ele al\u0131nabilecektir.<\/p>\n
Bizim kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re; beraat karar\u0131 verildi\u011finden, art\u0131k ortada b\u0131rakal\u0131m kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesini, yeterli su\u00e7 \u015f\u00fcphesi de kalmad\u0131\u011f\u0131ndan, beraat karar\u0131na ba\u011fl\u0131 tahliye karar\u0131na itiraz kabul edilerek, san\u0131\u011f\u0131n tekrar tutuklanmas\u0131na verilmesi hukuka ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Belirtmeliyiz ki; soru\u015fturma evresinin tutuklu \u015f\u00fcpheli lehine sonland\u0131\u011f\u0131 durumda uygulanacak olan CMK m.103\/2 h\u00fckm\u00fcn\u00fcn, kovu\u015fturma evresinde bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Ger\u00e7ekten de CMK m.103\/2\u2019de, \u201cKovu\u015fturmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131 karar\u0131 verildi\u011finde \u015f\u00fcpheli serbest kal\u0131r.\u201d \u015feklinde yer alan d\u00fczenlemenin, beraat karar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan kanunda ele al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Benzeri bir d\u00fczenlemenin kovu\u015fturma evresi i\u00e7in de d\u00fczenlenmesi gerekti\u011fi s\u00f6ylenebilirse de, CMK m.103\/2\u2019de yer alan h\u00fckm\u00fcn san\u0131k lehine yorumlanmas\u0131 gerekti\u011fi izahtan varestedir. Nitekim; kovu\u015fturma evresinde deliller mahkeme \u00f6n\u00fcnde tart\u0131\u015f\u0131lmakta olup, hen\u00fcz soru\u015fturma evresinde verilen takipsizlik karar\u0131 \u00fczerine \u015f\u00fcphelinin kendili\u011finden serbest kald\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fczenlemede, bu uygulaman\u0131n evleviyetle beraat karar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da ge\u00e7erli olmas\u0131 gerekecektir. Ger\u00e7i burada; \u201cevleviyet\u201d ilkesinin \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fi, her ne kadar kovu\u015fturmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131na dair kararda bir mahkeme karar\u0131 bulunmasa da, sonu\u00e7ta adli s\u00fczge\u00e7ten ge\u00e7mi\u015f bir soru\u015fturma dosyas\u0131nda iddianame d\u00fczenlenmesine bile gerek olmad\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla a\u00e7\u0131lan dava sonucunda verilen beraat karar\u0131na ba\u011fl\u0131 tahliye ile KYOK\u2019a ba\u011fl\u0131 tahliyenin birbirleri ile \u00f6ncelik sonral\u0131\u011f\u0131n\u0131n olamayaca\u011f\u0131, olsa bile bunun KYOK lehine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gerekti\u011fi s\u00f6ylense de, hem lehe kararlar\u0131n benzerli\u011fi ve hem de a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f davan\u0131n duru\u015fma prosed\u00fcr\u00fc s\u00fczgecinden ge\u00e7en bir aklanma i\u00e7erdi\u011fi g\u00f6zard\u0131 edilmedi\u011finde, evleviyet kelimesinin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n burada sak\u0131nca i\u00e7ermeyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir.<\/p>\n
Somut olayda; tahliye karar\u0131na kar\u015f\u0131 yap\u0131lan 15.01.2020 tarihli itiraz\u0131 inceleyen Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi bir g\u00fcn i\u00e7erisinde yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirme sonucunda, istinaf mahkemesinin beraat h\u00fckm\u00fcne ba\u011fl\u0131 tahliye karar\u0131n\u0131n yerinde olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatine vararak en a\u011f\u0131r koruma tedbiri olan tutuklamaya karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla; dosyay\u0131 her y\u00f6n\u00fcyle ele alan ve delillere do\u011frudan temas eden istinaf mahkemesinin verdi\u011fi beraat karar\u0131, kesinle\u015fmemi\u015f olsa da ge\u00e7erlili\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmekte olup, san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7suzlu\u011funu ortaya koymakta ve akland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu nedenle; beraat h\u00fckm\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak verilen tahliye karar\u0131na itiraz edilmesi sonucunda, itiraz merciin ba\u015fvurucunun ifadesini almak haricinde delillere do\u011frudan temas etmeden itiraz\u0131 kabul etmesinin, beraat h\u00fckm\u00fcn\u00fcn etkisine ili\u015fkin bir m\u00fcdahale arz etti\u011fi hususunda \u015f\u00fcphe yoktur. Davay\u0131 g\u00f6ren mahkemenin san\u0131k hakk\u0131nda verdi\u011fi beraat karar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak vermek zorunda oldu\u011fu tahliye veya kald\u0131rmak zorunda oldu\u011fu adli kontrol tedbirine ili\u015fkin karara yap\u0131lan itiraz da tutuklulu\u011fun veya adli kontrol tedbirinin devam\u0131na karar verilmesi, dosyan\u0131n esas\u0131n\u0131 g\u00f6ren mahkemenin beraat karar\u0131 ile \u00e7eli\u015fir. \u0130tiraz mercii, kovu\u015fturma a\u015famas\u0131nda beraat h\u00fckm\u00fcn\u00fc veren mahkemenin yerine ge\u00e7erek, beraat karar\u0131na dokunamasa dahi bir tedbir olan tutuklamaya tekrar ba\u015fvurdu\u011funda, bir anlamda esas mahkemesinin beraat karar\u0131n\u0131 yok saymakta, nerede ise g\u00f6rev ve yetki alan\u0131na girmeyecek \u015fekilde beraat h\u00fckm\u00fc ve i\u015fin esas\u0131 ile ilgili hukukilik denetimi yapmaktad\u0131r. \u0130tiraz merciin hukukilik denetimi dosya \u00fczerinden yap\u0131lm\u0131\u015f incelemeye dayal\u0131 bir karar oldu\u011fundan, esas mahkemesinin delillerle do\u011frudan temas ederek ve \u201c\u00e7eli\u015fmeli yarg\u0131lama\u201d ilkesinin tatbiki suretiyle verilen beraat h\u00fckm\u00fcn\u00fc etkisiz hale getirmemelidir.<\/p>\n
Su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda somut delillere dayanan kuvvetli \u015f\u00fcphe bulunan ki\u015finin, ancak tutuklanmad\u0131\u011f\u0131 takdirde delilleri karartaca\u011f\u0131n\u0131 veya ka\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren somut olgular mevcutsa ve delilleri karartma veya ka\u00e7ma \u015f\u00fcphesi, adli kontrol tedbirleri uygulanarak \u00f6nlenemeyecekse tutuklanabilece\u011fi, yani i\u015fbu tedbire son \u00e7are[3] kural\u0131na uygun \u015fekilde ba\u015fvurulabilece\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131zken, itiraz merciin, adli kontrol tedbirleri ile s\u00f6zkonusu tehlikelerin \u00f6nlenemeyece\u011fine dair yeterli a\u00e7\u0131klama i\u00e7eren bir gerek\u00e7eli karar in\u015fa etmedi\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi\u2019nin 16.01.2025 tarihli tutuklama karar\u0131nda; \u201cSan\u0131k Metin \u0130yidil\u2019e isnat edilen Anayasal D\u00fczeni Ortadan Kald\u0131rmaya Te\u015febb\u00fcs Etme su\u00e7unun vas\u0131f ve mahiyeti, CMK\u2019n\u0131n 100\/3-a maddesi kapsam\u0131nda kalan su\u00e7lardan olmas\u0131, ilk derece mahkemesinin mahkumiyet h\u00fckm\u00fcne dayanak yap\u0131lan tan\u0131k anlat\u0131mlar\u0131 ve di\u011fer deliller, eylemlerin niteli\u011fi, tutukluluk s\u00fcresi, h\u00fckm\u00fcn hen\u00fcz kesinle\u015fmemi\u015f olmas\u0131, san\u0131\u011fa isnat edilen su\u00e7un gerektirdi\u011fi cezan\u0131n mahiyeti ile san\u0131\u011f\u0131n daha \u00f6nce devlet kademesinde bulundu\u011fu g\u00f6revleri itibariyle ka\u00e7ma \u015f\u00fcphesi g\u00f6zetilerek adli kontrol h\u00fck\u00fcmlerinin yetersiz kalaca\u011f\u0131 ve at\u0131l\u0131 su\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan tutuklaman\u0131n orant\u0131l\u0131 bir tedbir niteli\u011fini ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131,\u201d kabul edilmi\u015ftir. Dosyan\u0131n i\u00e7eri\u011fini inceleyerek kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin bulundu\u011fu kanaatine varan ve tutuklama nedeni olarak ka\u00e7ma \u015f\u00fcphesine dayanan itiraz mercii, bu \u015f\u00fcphenin dayana\u011f\u0131 olarak ise san\u0131\u011f\u0131n daha \u00f6nce Devlet kademesinde bulundu\u011fu g\u00f6revi g\u00f6stermi\u015f, tutuklaman\u0131n bir tedbir oldu\u011funu tamamen g\u00f6zard\u0131 etmi\u015ftir.<\/p>\n
Unutulmamal\u0131d\u0131r ki tutukluluk, su\u00e7lu oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ki\u015filer hakk\u0131nda yap\u0131lan yarg\u0131lamalar s\u0131ras\u0131nda bir ceza \u00e7ektirme arac\u0131, yani infaz mekanizmas\u0131 de\u011fildir. Kanun koyucu esas\u0131nda bu t\u00fcr uygulamalar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek amac\u0131yla zaman i\u00e7erisinde CMK m.100\u2019de \u00e7e\u015fitli de\u011fi\u015fiklikler yapm\u0131\u015fsa da, ilgili de\u011fi\u015fikliklerin tatbikata ge\u00e7irilmedi\u011fi s\u00fcrece ki\u015fi hak ve g\u00fcvenli\u011fi haklar\u0131n\u0131n korunamayaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Hakk\u0131nda beraat karar\u0131 verilmi\u015f bir ki\u015fi y\u00f6n\u00fcnden; \u201cka\u00e7ma\u201d \u015f\u00fcphesinin mevcut olamayaca\u011f\u0131, nitekim bu ki\u015finin ka\u00e7ma \u015feklinde nitelendirilen olgusunun, esasen Anayasa m.23 kapsam\u0131nda seyahat h\u00fcrriyeti te\u015fkil edece\u011fi, ki\u015finin daha \u00f6nce Devlet kademesinde bulundu\u011fu ve tutuklama karar\u0131 verildi\u011fi anda ifa etmedi\u011fi g\u00f6revinin ne \u015fekilde ka\u00e7ma \u015f\u00fcphesini olu\u015fturdu\u011fu a\u00e7\u0131klanamam\u0131\u015f ve somut gerek\u00e7e ile ortaya koyulamam\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla; hakk\u0131nda verilmi\u015f ge\u00e7erli bir beraat karar\u0131 bulunan ki\u015fi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ve niteli\u011fi tart\u0131\u015fmal\u0131 olan \u201cka\u00e7ma\u201d \u015f\u00fcphesinin, yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamamak \u015feklinde uygulanan adli kontrol tedbiri ile \u00f6nlenemeyece\u011finin ortaya koyulmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, de\u011fi\u015fen durum \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131lan bir de\u011ferlendirmenin de tutuklama karar\u0131n\u0131n gerek\u00e7esinde yer almad\u0131\u011f\u0131, bu haliyle beraat karar\u0131na ra\u011fmen verilen tutuklama karar\u0131n\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ve \u201chukuk g\u00fcvenli\u011fi\u201d ilkesini zedeledi\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
Her ne kadar san\u0131k m\u00fcdafii taraf\u0131ndan tutuklama karar\u0131na itiraz edilmi\u015fse de, itiraz\u0131 de\u011ferlendiren Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 22. Ceza Dairesi, 20.01.2020 tarihli karar\u0131nda; ayn\u0131 y\u00f6nde de\u011ferlendirme yaparak, dosya kapsam\u0131ndaki bilgi ve belge i\u00e7eriklerinin tutuklama karar\u0131 verilebilmesi i\u00e7in yeterli g\u00f6rm\u00fc\u015f ve tutuklama tedbirinin orant\u0131l\u0131 oldu\u011funu belirterek itiraz\u0131 reddetmi\u015ftir.<\/p>\n
Bir di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re; ki\u015fi hakk\u0131nda verilmi\u015f ge\u00e7erli bir beraat karar\u0131 mevcutken,
\ni\u015fin esas\u0131na, dosya kapsam\u0131nda elde edilen delillere, su\u00e7un niteli\u011fine dayan\u0131larak inceleme yap\u0131l\u0131p tutuklama karar\u0131 verilmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu, beraat i\u00e7in yenilmesi gereken \u015f\u00fcphe seviyesi i\u00e7in tutuklama karar\u0131 i\u00e7in aranan \u015f\u00fcphe seviyelerinin farkl\u0131 oldu\u011fu, san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7 i\u015fledi\u011fine %100 emin olunamam\u0131\u015fsa da, kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hala mevcut oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclebilir.<\/p>\n
Bir \u00f6rnek \u00fczerinden gitmek gerekirse; ki\u015finin su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc hallerde, \u201c\u015f\u00fcpheden san\u0131k yararlan\u0131r\u201d ilkesi gere\u011fi CMK m.223\/2(e) uyar\u0131nca beraat karar\u0131 verilmesi gerekece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu durumda, ki\u015finin su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda mahkemenin kanaat getirdi\u011fi \u015f\u00fcphenin kuvvetli d\u00fczeyde oldu\u011fu ve su\u00e7u i\u015flemedi\u011fine ili\u015fkin ihtimalin zay\u0131f kald\u0131\u011f\u0131 durumda bile beraat karar\u0131 verilmi\u015f olaca\u011f\u0131ndan, beraat karar\u0131na ra\u011fmen kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin mevcut oldu\u011funu kabul etmenin, yani beraat karar\u0131 verilen ki\u015finin su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda duyulan \u015f\u00fcphenin kuvvetli d\u00fczeyde olmas\u0131n\u0131n, temel mant\u0131k kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilebilecektir. O halde kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesine dayan\u0131larak tutuklama karar\u0131 verilmesi de -ki\u015fi hak ve h\u00fcrriyetlerini k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olsa da- kanuna uygun g\u00f6r\u00fclebilecektir. Ancak bu de\u011ferlendirme, yaln\u0131zca CMK m.223\/2(e) uyar\u0131nca verilen beraat kararlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ge\u00e7erli olabilecektir. \u00d6rne\u011fin, y\u00fcklenen su\u00e7un san\u0131k taraf\u0131ndan i\u015flenmedi\u011finin sabit olmas\u0131 durumunda CMK m.223\/2(b) uyar\u0131nca verilen bir beraat karar\u0131 oldu\u011fu durumda bu de\u011ferlendirmeyi yapmak m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r. Bu haliyle; i\u015fbu karar su\u00e7suzlu\u011fun tespiti sonras\u0131nda verilmi\u015f olsa da dosya kapsam\u0131na g\u00f6re kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesi bulundu\u011funu kabul etmenin kanuna ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 iddia edilebilir.<\/p>\n
Bu hukuki meseleye, su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesi perspektifinden de bakmak faydal\u0131 olacakt\u0131r. Anayasa Mahkemesi, Tamer Karsl\u0131o\u011flu ba\u015fvurusunda[4]; somut olaya g\u00f6re de\u011ferlendirme yapmakla birlikte, baz\u0131 hallerde karinenin kesinle\u015fmi\u015f mahkumiyet h\u00fckm\u00fcyle dahi son bulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir hak arama yolu olan bireysel ba\u015fvurusu s\u00fcrecinde dahi su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesinin etkisinin devam etti\u011fini kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n
Su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesi; hem \u015f\u00fcpheli bak\u0131m\u0131ndan bir koruma sa\u011flar ve hem de su\u00e7 isnad\u0131n\u0131n devam etti\u011fi anlam\u0131na gelmektedir. Elbette su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesinin etkisinin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc kanun yolunda; Anayasa m.19\/3 bak\u0131m\u0131ndan bir su\u00e7 isnad\u0131n\u0131n bulunmaya devam etti\u011fi, kanun yolu s\u00fcresince, san\u0131\u011f\u0131n ilk derece mahkemesi taraf\u0131ndan cezaland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumda dahi, su\u00e7suzlu\u011fun asl\u0131nda tespit edilmi\u015f say\u0131lamayaca\u011f\u0131, masumiyet karinesinin devam etti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu \u015fekilde, beraat h\u00fckm\u00fcne ra\u011fmen tutuklama karar\u0131 verilmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesi perspektifinden temellendirilebilecektir. Bu kapsamda; su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesinin bu mesele \u00fczerinde iki tarafl\u0131 ele al\u0131nmas\u0131 halinde, ki\u015finin su\u00e7lulu\u011fu tespit edilmi\u015f gibi muamele g\u00f6rmemesi i\u00e7in bir koruma sa\u011flad\u0131\u011f\u0131, ayn\u0131 zamanda su\u00e7suzlu\u011fun kesin olarak tespitinin bulunmad\u0131\u011f\u0131na da i\u015faret etti\u011fi kabul edilebilecektir.<\/p>\n
T\u00fcm bunlara ek olarak; dosyan\u0131n esas\u0131na girilerek ger\u00e7ekle\u015ftirilen tutukluluk de\u011ferlendirmesini, beraat karar\u0131 veren mahkemeden farkl\u0131 bir mahkemenin yapmas\u0131 da tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Nitekim; su\u00e7suzluk tespitinde bulunan mahkeme Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi iken, dosya kapsam\u0131na g\u00f6re kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul eden mahkeme, Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi\u2019dir. Bu iki mahkemenin birbiri ile \u00e7eli\u015fen kararlar vermelerinin nedeni, karar verirken di\u011fer mercilerden ba\u011f\u0131ms\u0131z \u015fekilde vicdani kanaatlerini kullan\u0131yor olmalar\u0131ndan ileri geldi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Dolay\u0131s\u0131yla, bu a\u015famada de\u011ferlendirilmesi gereken konulardan birisi de yetki a\u015f\u0131m\u0131 meselesidir.<\/p>\n
Ba\u015fvurucu ayn\u0131 zamanda h\u00fck\u00fcmle birlikte verilen tahliye karar\u0131n\u0131n h\u00fckme ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 sebebiyle itiraz kanun yoluna tabi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla tahliye karar\u0131na itiraz\u0131 inceleyen Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi\u2019nin i\u015fbu karar\u0131 verme yetkisinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmi\u015ftir. \u00d6nceki yaz\u0131m\u0131zda ortaya \u00e7\u0131kabilecek bu sorunu \u00f6ng\u00f6rerek;[5] beraat karar\u0131na ba\u011fl\u0131 tahliyeye itiraz\u0131 inceleyen itiraz merciin dolayl\u0131 olarak istinaf veya temyiz inceleme yetkisine sahip olmaks\u0131z\u0131n beraat karar\u0131n\u0131 incelemi\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131, bunun da yetki a\u015f\u0131m\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirece\u011fini ifade etmi\u015ftik. Her ne kadar beraat karar\u0131na ra\u011fmen verilen tutukluluk karar\u0131n\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu kabul eden Anayasa Mahkemesi, dosyay\u0131 bu y\u00f6n\u00fcyle ele almam\u0131\u015f olsa da, olayda yetki a\u015f\u0131m\u0131 sorunu oldu\u011funa de\u011finmekte de fayda vard\u0131r. Tahliyeye yap\u0131lan itiraz incelemesinin Kanuna uygun oldu\u011fu kabul\u00fcnde dahi; lafza ayk\u0131r\u0131 olmamakla beraber, su\u00e7un i\u015flendi\u011finin sabit olup olmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin vicdani kanaatini kullanan mahkemenin h\u00fckm\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak verilmi\u015f olan tahliye karar\u0131n\u0131n, bir ba\u015fka mahkeme taraf\u0131ndan incelenmesi, kanunun ruhuna ayk\u0131r\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak; kovu\u015fturmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131 karar\u0131 verildi\u011finde \u015f\u00fcphelinin serbest kalaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen CMK m.103\/2\u2019nin, beraat karar\u0131 y\u00f6n\u00fcnden de evleviyetle ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc burada mahkeme huzurunda yap\u0131lm\u0131\u015f duru\u015fmada ortaya koyulmu\u015f delillerin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n ve de\u011ferlendirilmesinin varl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zkonusudur. Bu sebeple; san\u0131k hakk\u0131nda verilen beraat karar\u0131 verildi\u011finde, onun serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131, hakk\u0131nda uygulanan tedbirlerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve tutuklu tutulmamas\u0131 gerekti\u011fi, ayn\u0131 zamanda dosyay\u0131 her y\u00f6n\u00fc ile ele alan ve delillere do\u011frudan temas eden mahkemenin kurdu\u011fu beraat karar\u0131n\u0131n kesinle\u015fmemi\u015f olsa da ge\u00e7erlili\u011fini korudu\u011fu, bu haliyle s\u00f6zkonusu beraat karar\u0131n\u0131n bir su\u00e7suzluk tespiti ortaya koymu\u015f olaca\u011f\u0131, ge\u00e7erli beraat karar\u0131 varken son \u00e7are kural\u0131na uygun \u015fekilde tutuklama karar\u0131 verilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, nitekim hakk\u0131nda beraat karar\u0131 verilen ki\u015fi y\u00f6n\u00fcnden adli kontrol tedbiri ile \u00f6nlenemeyecek bir tehlikeden s\u00f6z edilemeyece\u011fi, an itibariyle cezaland\u0131r\u0131lma tehdidi ile de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olmayan ki\u015finin ka\u00e7ma \u015f\u00fcphesinden bahsedilemeyece\u011fi kanaatindeyiz. Aksi bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn yaln\u0131zca, ki\u015fi hakk\u0131nda ilgili su\u00e7u i\u015fleyip i\u015flemedi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015f\u00fclerek verilen bir beraat karar\u0131 oldu\u011fu halde tutuklama karar\u0131 verilmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu ve kanun yollar\u0131nda su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesinin ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 de\u011ferlendirilerek su\u00e7 isnad\u0131n\u0131n devam etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle temellendirilebilece\u011fi, ancak ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlayan bir meselede bu derece bir yorumun yap\u0131lamayaca\u011f\u0131, \u00f6zellikle de soru\u015fturma a\u015famas\u0131nda ki\u015filer lehine mevcut bir d\u00fczenleme varken, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kar\u015f\u0131t\u0131 bu yoruma itibar edilemeyece\u011fini ifade etmeliyiz.<\/p>\n
Netice itibariyle; g\u00f6r\u00fclen dava ve yap\u0131lan duru\u015fma sonucunda san\u0131\u011f\u0131n CMK m.223\u2019e uygun olarak beraat\u0131na karar verilmesi halinde, tutuksuz san\u0131k tutuklanamayaca\u011f\u0131 veya adli kontrol tedbirine tabi tutulamayaca\u011f\u0131 gibi, bu san\u0131\u011f\u0131n tutuklulu\u011funun devam\u0131na karar da verilemez, hatta san\u0131k hakk\u0131nda uygulanan adli kontrol tedbirleri dahil, t\u00fcm koruma tedbirlerinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131na karar verilmesi gerekir. Burada belki \u00fczerinde m\u00fclkiyetin kime ait oldu\u011funa dair tart\u0131\u015fma ya\u015fanan malvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kime verilece\u011fi hususu bir \u00f6zel hukuku ihtilaf\u0131 g\u00f6r\u00fclerek \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc hukuk mahkemelerine b\u0131rak\u0131labilir veya karar\u0131n kesinle\u015fmesi beklenebilir. Bizce; beraatle birlikte elkoyma tedbiri ile ilgili karar verilmesi de gerekti\u011finden, \u015fartlar\u0131na g\u00f6re CMK m.131\u2019in veya m.132\u2019nin tatbiki usul\u00fc izlenmelidir.<\/p>\n
Prof. Dr. Ersan \u015een<\/p>\n
Av. Mehmet Vedat Ervan<\/p>\n
Stj. Av. Sevgi Aksoy<\/p>\n
(Bu makale, say\u0131n Prof. Dr. Ersan \u015eEN taraf\u0131ndan www.hukukihaber.net sitesinde yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynak g\u00f6sterilse dahi makalenin tamam\u0131 \u00f6zel izin al\u0131nmadan kullan\u0131lamaz. Ancak al\u0131nt\u0131lanan makalenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, aktif link verilerek kullan\u0131labilir. Yazar\u0131 ve kayna\u011f\u0131 g\u00f6sterilmeden k\u0131smen ya da tamamen yay\u0131nlanmas\u0131 \u015fahsi haklara ve fikri haklara ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil eder.)<\/p>\n
————–<\/p>\n
[1] Ersan \u015een, \u201cBeraat Karar\u0131na Ra\u011fmen Tutukluluk M\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?\u201d, \u00c7evrimi\u00e7i Eri\u015fim: https:\/\/www.hukukihaber.net\/beraat-kararina-ragmen-tutukluluk-mumkun-mu Eri\u015fim Tarihi: 13.06.2025.<\/p>\n
[2] Hamide ZAFER, Ya\u011f\u0131z YAVUZ; \u201cCeza Muhakemesinde Su\u00e7 \u015e\u00fcphesi ve Dereceleri\u201d (2024) 30(2) Marmara \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Hukuk Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi, 462-485. s.477.<\/p>\n
[3] Metin FEYZ\u0130O\u011eLU, G\u00fcne\u015f OKUYUCU ERG\u00dcN; \u201cT\u00fcrk Hukukunda Tutuklulukta Azami S\u00fcre\u201d (2010) 59(1) Ankara \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi, 35-59. s.47.<\/p>\n
[4] Tamer Karsl\u0131o\u011flu Ba\u015fvurusu, B. No: 2014\/2452, Karar Tarihi: 20.07.2017.<\/p>\n
[5] Ersan \u015een, a.g.e.<\/p>\n
\u200bGiri\u015f<\/p>\n
Bu yaz\u0131m\u0131zda; 07.03.2025 tarihli yaz\u0131m\u0131zda[1] ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z konuyu ilgilendiren ve ba\u015fvurucu hakk\u0131nda \u0130stinaf Mahkemesi taraf\u0131ndan verilen beraat h\u00fckm\u00fc ile birlikte verilmi\u015f tahliye karar\u0131na itiraz edilmesiyle tahliye karar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve hukuka ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde verilen tutuklama karar\u0131 nedeniyle ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddias\u0131n\u0131 inceleyen 12 Mart 2025 tarihli, 32839 say\u0131l\u0131 Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mlanan 12.12.2024 tarihli, 2020\/3067 bireysel ba\u015fvuru numaral\u0131 Anayasa Mahkemesi karar\u0131 de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n
1. Ba\u015fvuruya Konu Olay<\/p>\n
Ba\u015fvuruya konu olayda; Ankara 1. Sulh Ceza Hakimli\u011fi taraf\u0131ndan 19.07.2016 tarihinde, anayasal d\u00fczeni ortadan kald\u0131rmaya te\u015febb\u00fcs etme, tasarlayarak insan \u00f6ld\u00fcrme ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti H\u00fck\u00fcmetini ortadan kald\u0131rmaya veya g\u00f6revini yapmas\u0131n\u0131 engellemeye te\u015febb\u00fcs su\u00e7lar\u0131ndan ba\u015fvurucunun tutuklanmas\u0131na karar vermi\u015ftir. Ba\u015fvurucu tutuklu yarg\u0131lanm\u0131\u015f ve Ankara 2. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi, 27.04.2018 tarihli karar\u0131yla ba\u015fvurucunun Anayasa ile kurulu d\u00fczeni ortadan kald\u0131rmaya te\u015febb\u00fcs etme su\u00e7undan a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcebbet hapis cezas\u0131yla mahkumiyetine ve h\u00fck\u00fcmle birlikte tutukluluk halinin devam\u0131na karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
Ba\u015fvurucunun istinaf kanun yoluna ba\u015fvurusu \u00fczerine dosyay\u0131 inceleyen Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi; 14.01.2020 tarihli karar\u0131 ile ba\u015fvurucunun beraat\u0131na ve tahliyesine karar vermi\u015ftir. Tahliye karar\u0131na kar\u015f\u0131 itiraz mercii olan Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi; Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n bulundu\u011fu tahliye karar\u0131na itiraz\u0131 kabul etmi\u015f, ba\u015fvurucunun tutuklanmas\u0131na y\u00f6nelik olarak yakalama emri \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015f ve ba\u015fvurucunun ifadesini alarak, Anayasa ile kurulu d\u00fczeni ortadan kald\u0131rmaya te\u015febb\u00fcs etme su\u00e7undan 16.01.2020 tarihinde tutuklanmas\u0131na karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n ba\u015fvurucu hakk\u0131nda verilen beraat karar\u0131n\u0131 temyiz etmesi \u00fczerine, Yarg\u0131tay (kapat\u0131lan) 16. Ceza Dairesi\u2019nin 01.07.2020 tarihli karar\u0131yla eksik inceleme yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6stererek, beraat h\u00fckm\u00fcn\u00fcn bozulmas\u0131na ve ba\u015fvurucunun tutukluluk halinin devam\u0131na karar verilmi\u015ftir. Daha sonra; Ankara 2. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi, ba\u015fvurucu hakk\u0131ndaki Anayasa ile kurulu d\u00fczeni ortadan kald\u0131rmaya te\u015febb\u00fcse yard\u0131m su\u00e7undan 15 y\u0131l 10 ay hapis cezas\u0131 vermi\u015f, bu karar da Yarg\u0131tay 3. Ceza Dairesi\u2019nin 03.06.2024 tarihli karar\u0131yla onanarak kesinle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi\u2019ne bireysel ba\u015fvuruda bulunan ba\u015fvurucu; beraat h\u00fckm\u00fc ile birlikte su\u00e7 isnad\u0131n\u0131n sona erdi\u011fini ve beraat h\u00fckm\u00fcn\u00fcn ge\u00e7erlili\u011fini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir d\u00f6nemde hakk\u0131nda tutuklama karar\u0131 verilmesinin hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu, ayr\u0131ca h\u00fck\u00fcmle birlikte verilen tahliye karar\u0131n\u0131n h\u00fckme ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 sebebiyle, itiraz kanun yoluna tabi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u00f6ylelikle tahliye karar\u0131na itiraz\u0131 inceleyen Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesinin karar verme yetkisinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ederek ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131, ya\u015fam hakk\u0131 ve adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde; kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin somut olayda mevcut oldu\u011funu, ba\u015fvurucu y\u00f6n\u00fcnden ka\u00e7ma ve delilleri etkileme tehlikesine y\u00f6nelen tutuklama nedenlerinin olgusal temellerinin mevcut oldu\u011funu, tutuklama tedbirinin \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n
2. Anayasa Mahkemesi\u2019nin De\u011ferlendirmesi<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi oy \u00e7oklu\u011fuyla verdi\u011fi karar\u0131nda, ba\u015fvurucunun tutulma halinin Anayasada dayana\u011f\u0131n\u0131n olup olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde de\u011ferlendirme yapm\u0131\u015ft\u0131r. Kararda; ba\u015fvuruya konu olayda \u201cKi\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 Anayasa m.19\u2019a uygun bir tutma halinin mevcut olup olmad\u0131\u011f\u0131 incelenmi\u015f, bu inceleme ile yetinilip ba\u015fkaca bir tart\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fct\u00fclmemi\u015f, hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n tespiti y\u00f6n\u00fcnde bir kanaate var\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu m.141\/1(a) kapsam\u0131nda tutuklaman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu iddialar\u0131na y\u00f6nelik olarak, ba\u015fvurucunun \u00f6ncelikle tazminat davas\u0131 a\u00e7abilece\u011fi belirtilerek, ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131n t\u00fcketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik karar\u0131 verilmi\u015ftir.<\/p>\n
Her ne kadar Anayasa Mahkemesi oy \u00e7oklu\u011fuyla kabul edilemezlik karar\u0131 vermi\u015fse de, somut olaydaki tutman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kabul edildi\u011finden, kararda yer alan de\u011ferlendirmenin incelenmesi faydal\u0131 olacakt\u0131r. \u015e\u00f6yle ki;<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi taraf\u0131ndan, Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi\u2019nin 14.01.2020 tarihinde verdi\u011fi beraat h\u00fckm\u00fc ile birlikte mahkumiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 ve bu sebeple Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi\u2019nin tutuklama karar\u0131 verdi\u011fi esnada ba\u015fvurucu hakk\u0131nda bir su\u00e7 isnad\u0131 veya mahkumiyet h\u00fckm\u00fc bulunmad\u0131\u011f\u0131 ortaya koyulmu\u015ftur. Bu haliyle Anayasa m.19\/2\u2019de, \u201cmahkemelerce verilmi\u015f h\u00fcrriyeti k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 cezalar\u0131n ve g\u00fcvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi\u201d \u015feklinde belirtilen mahkumiyete ba\u011fl\u0131 tutma bi\u00e7iminin de ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131, 14.01.2020 tarihli beraat karar\u0131 ile 01.07.2020 tarihli beraat karar\u0131n\u0131n bozulmas\u0131 aras\u0131ndaki s\u00fcrede Anayasa m.19\/2\u2019de veya m.19\/3’de belirtilen hallerden birisi mevcut olmadan ba\u015fvurucunun tutuklu kald\u0131\u011f\u0131, kesinle\u015fmemi\u015f olsa da beraat karar\u0131n\u0131n ge\u00e7erli oldu\u011fu esnada tutuklama karar\u0131n\u0131n icra edilmesinin hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturdu\u011funa dikkat \u00e7ekmi\u015ftir.<\/p>\n
Nitekim, Anayasa m.19\/2-3 \u015fu \u015fekildedir: \u201c(2) Mahkemelerce verilmi\u015f h\u00fcrriyeti k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 cezalar\u0131n ve g\u00fcvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme karar\u0131n\u0131n veya kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn gere\u011fi olarak ilgilinin yakalanmas\u0131 veya tutuklanmas\u0131;\u2026\u201d<\/p>\n
(3) Su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda kuvvetli belirti bulunan ki\u015filer, ancak ka\u00e7malar\u0131n\u0131, delillerin yok edilmesini veya de\u011fi\u015ftirilmesini \u00f6nlemek maksad\u0131yla veya bunlar gibi tutuklamay\u0131 zorunlu k\u0131lan ve kanunda g\u00f6sterilen di\u011fer hallerde hakim karar\u0131yla tutuklanabilir. Hakim karar\u0131 olmadan yakalama, ancak su\u00e7\u00fcst\u00fc halinde veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hallerde yap\u0131labilir; bunun \u015fartlar\u0131n\u0131 kanun g\u00f6sterir\u201d.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi karar\u0131nda; beraat h\u00fckm\u00fc ile AY m.19\/2\u2019de yer alan ba\u015fvurucunun mahkumiyete ba\u011fl\u0131 tutulma halinin de kendili\u011finden sona erdi\u011fi, AY m.19\/3\u2019de yer alan d\u00fczenlemenin ise, \u201csu\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda kuvvetli belirti bulunan ki\u015filerin ka\u00e7malar\u0131n\u0131n, delilleri yok etmelerinin veya de\u011fi\u015ftirmelerinin \u00f6nlenmesi maksad\u0131yla veya bunlar gibi tutuklamay\u0131 zorunlu k\u0131lan ve kanunda g\u00f6sterilen di\u011fer haller\u201d mevcutsa ki\u015finin tutuklanabilece\u011fine ili\u015fkin oldu\u011fu, ba\u015fvuruya konu olaydaki tutman\u0131n bu d\u00fczenlemede yerini alan bir tutma hali arz etmedi\u011fi sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. AY m.19\/2\u2019de ve 19\/3\u2019de yer alan hukuka uygun tutma hallerinin ba\u015fvuruya konu olayda neden mevcut olmad\u0131\u011f\u0131 hususu Anayasa Mahkemesinin bireysel ba\u015fvuru karar\u0131nda detayl\u0131 \u015fekilde a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015f olup, olaydaki tutman\u0131n anayasal dayana\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatinin olu\u015ftu\u011funa ili\u015fkin bir a\u00e7\u0131klama yapmakla yetinilmi\u015ftir.<\/p>\n
3. Kar\u015f\u0131 Oy<\/p>\n
Kar\u015f\u0131 oyda; ba\u015fvurucunun, ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131 t\u00fcketmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu\u011funa dair karara kat\u0131lmama gerek\u00e7esi ve ba\u015fvuruya konu olaydaki ki\u015fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden mahrum b\u0131rak\u0131lma durumunun, ne Anayasa m.19\/2\u2019de ne de Anayasa m.19\/3\u2019deki d\u00fczenlemesine yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131na de\u011finilmi\u015ftir.<\/p>\n
Mahkumiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn bozuldu\u011fu hallerde; Anayasa m.19\/2\u2019deki hal ortadan kalk\u0131p, Anayasa m.19\/3\u2019de yer alan durumun g\u00fcndeme gelece\u011fi, Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi\u2019nin verdi\u011fi karar\u0131n \u201cbozma karar\u0131\u201d de\u011fil, \u201cberaat karar\u0131\u201d oldu\u011fu, bu nedenle somut olayda su\u00e7 isnad\u0131 da bulunamayaca\u011f\u0131, ba\u015fvuruya konu tutman\u0131n Anayasa m.19\/3 kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmesinin de m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, nitekim ortada ne su\u00e7 isnad\u0131 ne de bir mahkumiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn bulundu\u011fu a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131 oyda; hi\u00e7bir anayasal dayana\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lan tutman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin incelenen ba\u015fvurunun, \u00f6ncelikle ba\u015fvurucunun ki\u015fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verilerek sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekece\u011fi, aksi halde Anayasa\u2019da konu ile ilgili \u00f6ng\u00f6r\u00fclen g\u00fcvencelerin anlam\u0131n\u0131 yitirece\u011fi a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ayn\u0131 zamanda; ba\u015fvurucu taraf\u0131ndan bireysel ba\u015fvuru formunda maddi ve manevi tazminat talebine yer verilmeyip, sadece ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verilmesi talep edilmesine ra\u011fmen, tazminat davas\u0131 a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle kabul edilemez karar\u0131 verilmi\u015f olmas\u0131n\u0131n \u00e7eli\u015fkili ve anlams\u0131z oldu\u011fu, CMK m.141\u2019de yer alan d\u00fczenlemenin bir tazminat yolu oldu\u011fu, \u00f6ncelikle tutman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funun tespit edilmesinin gerekece\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla kabul edilemezlik karar\u0131 verilmemesinin do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ortaya koyulmu\u015ftur.<\/p>\n
Kar\u015f\u0131 oyda yer alan son husus da; dosyan\u0131n esas\u0131 ile ilgili tespitlerde bulunulmas\u0131n\u0131n, bireysel ba\u015fvurunun ikincilli\u011fi ilkesi ile ilgili kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na sebebiyet verebilece\u011fine ve ba\u015fvurucunun g\u00f6sterilen ba\u015fvuru yolunu t\u00fckettikten sonra yapmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnebilece\u011fi ikinci bireysel ba\u015fvuru bak\u0131m\u0131ndan g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn \u00f6nceden bildirilmi\u015f olmas\u0131 anlam\u0131na gelece\u011fi i\u00e7in ihsas-\u0131 rey olarak de\u011ferlendirilebilece\u011fi, karar\u0131n bu y\u00f6nden de s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 oldu\u011fudur.<\/p>\n
4. De\u011ferlendirmemiz<\/p>\n
Gerek kararda ve gerekse kar\u015f\u0131 oy gerek\u00e7esinde; tutma tedbirinin hukuka uygun olmas\u0131 i\u00e7in Anayasa m.19\/2 ve m.19\/3\u2019de belirtilen hallerin mevcut olmas\u0131 gerekti\u011fi, ba\u015fvuruya konu tutma tedbirinin ise her iki f\u0131kra kapsam\u0131na da girmedi\u011fi, bu nedenle tutman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kabul edilmi\u015ftir. Anayasa Mahkemesi; karar\u0131nda hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k tespitini, yaln\u0131zca bu hususa dayand\u0131rarak a\u00e7\u0131klamakla yetinmi\u015ftir.<\/p>\n
\u00d6ncelikle ba\u015fvuruya konu olayda; Anayasa m.19\/2\u2019de yer alan \u201cmahkemelerce verilmi\u015f h\u00fcrriyeti k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 cezalar\u0131n ve g\u00fcvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi\u201d halinin, ilk derece mahkemesinin mahkumiyet karar\u0131 ile mevcut oldu\u011fu, ancak istinaf mahkemesinin beraat karar\u0131 vermesiyle bu halin ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 hususunda tart\u0131\u015fmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131ndan, Anayasa m.19\/2 y\u00f6n\u00fcnden bir hukuka uygunluk olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu durumda, Anayasa m.19\/3 y\u00f6n\u00fcnden hukuka uygun bir tutma olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n incelenmesi gerekecektir.<\/p>\n
CMK m.100\u2019e g\u00f6re; tutuklama karar\u0131 verilebilmesi i\u00e7in, kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesini g\u00f6steren somut deliller ile maddede ge\u00e7en bir tutuklama nedeninin varl\u0131\u011f\u0131 arand\u0131\u011f\u0131 gibi, adli kontrol tedbirleri yerine tutuklulu\u011fa ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131n orant\u0131l\u0131 olmas\u0131 da aranmal\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla; tutman\u0131n anayasal dayana\u011f\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in, \u00f6ncelikle somut olayda kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin mevcudiyetinin de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir.<\/p>\n
Kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesi doktrinde farkl\u0131 \u015fekillerde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. En basit tan\u0131m\u0131yla kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesi; dosyadaki somut delillere g\u00f6re ileride bir mahkumiyet karar\u0131 verilmesi ihtimalinin, yeterli \u015f\u00fcphe seviyesinden daha y\u00fcksek olmas\u0131d\u0131r[2]. Varsay\u0131mlar ve gelecekteki olas\u0131 sonu\u00e7lara ili\u015fkin de\u011ferlendirmeler nazara al\u0131narak kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesi tespitinde bulunulamayaca\u011f\u0131, bu de\u011ferlendirmenin ancak mahkemenin \u00f6n\u00fcnde kullan\u0131labilecek birtak\u0131m olgulardan kaynaklanabilece\u011fi, yani yaln\u0131zca isnat edilen su\u00e7un a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ile tahminler \u00fczerinden ki\u015filerin h\u00fcrriyetinin s\u0131n\u0131rlanamayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
\u0130stinaf mahkemesinin verdi\u011fi beraat karar\u0131na ba\u011fl\u0131 olan tahliye karar\u0131na kar\u015f\u0131 yap\u0131lan itiraz sonucunda, tahliye karar\u0131n\u0131 inceleyecek olan itiraz mercinin beraat karar\u0131na ra\u011fmen somut olayda halen kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesi seviyesinin var oldu\u011funu s\u00f6yleyip s\u00f6yleyemeyece\u011fi konusunda iki farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f ele al\u0131nabilecektir.<\/p>\n
Bizim kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re; beraat karar\u0131 verildi\u011finden, art\u0131k ortada b\u0131rakal\u0131m kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesini, yeterli su\u00e7 \u015f\u00fcphesi de kalmad\u0131\u011f\u0131ndan, beraat karar\u0131na ba\u011fl\u0131 tahliye karar\u0131na itiraz kabul edilerek, san\u0131\u011f\u0131n tekrar tutuklanmas\u0131na verilmesi hukuka ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Belirtmeliyiz ki; soru\u015fturma evresinin tutuklu \u015f\u00fcpheli lehine sonland\u0131\u011f\u0131 durumda uygulanacak olan CMK m.103\/2 h\u00fckm\u00fcn\u00fcn, kovu\u015fturma evresinde bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Ger\u00e7ekten de CMK m.103\/2\u2019de, \u201cKovu\u015fturmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131 karar\u0131 verildi\u011finde \u015f\u00fcpheli serbest kal\u0131r.\u201d \u015feklinde yer alan d\u00fczenlemenin, beraat karar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan kanunda ele al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Benzeri bir d\u00fczenlemenin kovu\u015fturma evresi i\u00e7in de d\u00fczenlenmesi gerekti\u011fi s\u00f6ylenebilirse de, CMK m.103\/2\u2019de yer alan h\u00fckm\u00fcn san\u0131k lehine yorumlanmas\u0131 gerekti\u011fi izahtan varestedir. Nitekim; kovu\u015fturma evresinde deliller mahkeme \u00f6n\u00fcnde tart\u0131\u015f\u0131lmakta olup, hen\u00fcz soru\u015fturma evresinde verilen takipsizlik karar\u0131 \u00fczerine \u015f\u00fcphelinin kendili\u011finden serbest kald\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fczenlemede, bu uygulaman\u0131n evleviyetle beraat karar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da ge\u00e7erli olmas\u0131 gerekecektir. Ger\u00e7i burada; \u201cevleviyet\u201d ilkesinin \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fi, her ne kadar kovu\u015fturmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131na dair kararda bir mahkeme karar\u0131 bulunmasa da, sonu\u00e7ta adli s\u00fczge\u00e7ten ge\u00e7mi\u015f bir soru\u015fturma dosyas\u0131nda iddianame d\u00fczenlenmesine bile gerek olmad\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla a\u00e7\u0131lan dava sonucunda verilen beraat karar\u0131na ba\u011fl\u0131 tahliye ile KYOK\u2019a ba\u011fl\u0131 tahliyenin birbirleri ile \u00f6ncelik sonral\u0131\u011f\u0131n\u0131n olamayaca\u011f\u0131, olsa bile bunun KYOK lehine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gerekti\u011fi s\u00f6ylense de, hem lehe kararlar\u0131n benzerli\u011fi ve hem de a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f davan\u0131n duru\u015fma prosed\u00fcr\u00fc s\u00fczgecinden ge\u00e7en bir aklanma i\u00e7erdi\u011fi g\u00f6zard\u0131 edilmedi\u011finde, evleviyet kelimesinin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n burada sak\u0131nca i\u00e7ermeyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir.<\/p>\n
Somut olayda; tahliye karar\u0131na kar\u015f\u0131 yap\u0131lan 15.01.2020 tarihli itiraz\u0131 inceleyen Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi bir g\u00fcn i\u00e7erisinde yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirme sonucunda, istinaf mahkemesinin beraat h\u00fckm\u00fcne ba\u011fl\u0131 tahliye karar\u0131n\u0131n yerinde olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatine vararak en a\u011f\u0131r koruma tedbiri olan tutuklamaya karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla; dosyay\u0131 her y\u00f6n\u00fcyle ele alan ve delillere do\u011frudan temas eden istinaf mahkemesinin verdi\u011fi beraat karar\u0131, kesinle\u015fmemi\u015f olsa da ge\u00e7erlili\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmekte olup, san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7suzlu\u011funu ortaya koymakta ve akland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu nedenle; beraat h\u00fckm\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak verilen tahliye karar\u0131na itiraz edilmesi sonucunda, itiraz merciin ba\u015fvurucunun ifadesini almak haricinde delillere do\u011frudan temas etmeden itiraz\u0131 kabul etmesinin, beraat h\u00fckm\u00fcn\u00fcn etkisine ili\u015fkin bir m\u00fcdahale arz etti\u011fi hususunda \u015f\u00fcphe yoktur. Davay\u0131 g\u00f6ren mahkemenin san\u0131k hakk\u0131nda verdi\u011fi beraat karar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak vermek zorunda oldu\u011fu tahliye veya kald\u0131rmak zorunda oldu\u011fu adli kontrol tedbirine ili\u015fkin karara yap\u0131lan itiraz da tutuklulu\u011fun veya adli kontrol tedbirinin devam\u0131na karar verilmesi, dosyan\u0131n esas\u0131n\u0131 g\u00f6ren mahkemenin beraat karar\u0131 ile \u00e7eli\u015fir. \u0130tiraz mercii, kovu\u015fturma a\u015famas\u0131nda beraat h\u00fckm\u00fcn\u00fc veren mahkemenin yerine ge\u00e7erek, beraat karar\u0131na dokunamasa dahi bir tedbir olan tutuklamaya tekrar ba\u015fvurdu\u011funda, bir anlamda esas mahkemesinin beraat karar\u0131n\u0131 yok saymakta, nerede ise g\u00f6rev ve yetki alan\u0131na girmeyecek \u015fekilde beraat h\u00fckm\u00fc ve i\u015fin esas\u0131 ile ilgili hukukilik denetimi yapmaktad\u0131r. \u0130tiraz merciin hukukilik denetimi dosya \u00fczerinden yap\u0131lm\u0131\u015f incelemeye dayal\u0131 bir karar oldu\u011fundan, esas mahkemesinin delillerle do\u011frudan temas ederek ve \u201c\u00e7eli\u015fmeli yarg\u0131lama\u201d ilkesinin tatbiki suretiyle verilen beraat h\u00fckm\u00fcn\u00fc etkisiz hale getirmemelidir.<\/p>\n
Su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda somut delillere dayanan kuvvetli \u015f\u00fcphe bulunan ki\u015finin, ancak tutuklanmad\u0131\u011f\u0131 takdirde delilleri karartaca\u011f\u0131n\u0131 veya ka\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren somut olgular mevcutsa ve delilleri karartma veya ka\u00e7ma \u015f\u00fcphesi, adli kontrol tedbirleri uygulanarak \u00f6nlenemeyecekse tutuklanabilece\u011fi, yani i\u015fbu tedbire son \u00e7are[3] kural\u0131na uygun \u015fekilde ba\u015fvurulabilece\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131zken, itiraz merciin, adli kontrol tedbirleri ile s\u00f6zkonusu tehlikelerin \u00f6nlenemeyece\u011fine dair yeterli a\u00e7\u0131klama i\u00e7eren bir gerek\u00e7eli karar in\u015fa etmedi\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi\u2019nin 16.01.2025 tarihli tutuklama karar\u0131nda; \u201cSan\u0131k Metin \u0130yidil\u2019e isnat edilen Anayasal D\u00fczeni Ortadan Kald\u0131rmaya Te\u015febb\u00fcs Etme su\u00e7unun vas\u0131f ve mahiyeti, CMK\u2019n\u0131n 100\/3-a maddesi kapsam\u0131nda kalan su\u00e7lardan olmas\u0131, ilk derece mahkemesinin mahkumiyet h\u00fckm\u00fcne dayanak yap\u0131lan tan\u0131k anlat\u0131mlar\u0131 ve di\u011fer deliller, eylemlerin niteli\u011fi, tutukluluk s\u00fcresi, h\u00fckm\u00fcn hen\u00fcz kesinle\u015fmemi\u015f olmas\u0131, san\u0131\u011fa isnat edilen su\u00e7un gerektirdi\u011fi cezan\u0131n mahiyeti ile san\u0131\u011f\u0131n daha \u00f6nce devlet kademesinde bulundu\u011fu g\u00f6revleri itibariyle ka\u00e7ma \u015f\u00fcphesi g\u00f6zetilerek adli kontrol h\u00fck\u00fcmlerinin yetersiz kalaca\u011f\u0131 ve at\u0131l\u0131 su\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan tutuklaman\u0131n orant\u0131l\u0131 bir tedbir niteli\u011fini ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131,\u201d kabul edilmi\u015ftir. Dosyan\u0131n i\u00e7eri\u011fini inceleyerek kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin bulundu\u011fu kanaatine varan ve tutuklama nedeni olarak ka\u00e7ma \u015f\u00fcphesine dayanan itiraz mercii, bu \u015f\u00fcphenin dayana\u011f\u0131 olarak ise san\u0131\u011f\u0131n daha \u00f6nce Devlet kademesinde bulundu\u011fu g\u00f6revi g\u00f6stermi\u015f, tutuklaman\u0131n bir tedbir oldu\u011funu tamamen g\u00f6zard\u0131 etmi\u015ftir.<\/p>\n
Unutulmamal\u0131d\u0131r ki tutukluluk, su\u00e7lu oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ki\u015filer hakk\u0131nda yap\u0131lan yarg\u0131lamalar s\u0131ras\u0131nda bir ceza \u00e7ektirme arac\u0131, yani infaz mekanizmas\u0131 de\u011fildir. Kanun koyucu esas\u0131nda bu t\u00fcr uygulamalar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek amac\u0131yla zaman i\u00e7erisinde CMK m.100\u2019de \u00e7e\u015fitli de\u011fi\u015fiklikler yapm\u0131\u015fsa da, ilgili de\u011fi\u015fikliklerin tatbikata ge\u00e7irilmedi\u011fi s\u00fcrece ki\u015fi hak ve g\u00fcvenli\u011fi haklar\u0131n\u0131n korunamayaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Hakk\u0131nda beraat karar\u0131 verilmi\u015f bir ki\u015fi y\u00f6n\u00fcnden; \u201cka\u00e7ma\u201d \u015f\u00fcphesinin mevcut olamayaca\u011f\u0131, nitekim bu ki\u015finin ka\u00e7ma \u015feklinde nitelendirilen olgusunun, esasen Anayasa m.23 kapsam\u0131nda seyahat h\u00fcrriyeti te\u015fkil edece\u011fi, ki\u015finin daha \u00f6nce Devlet kademesinde bulundu\u011fu ve tutuklama karar\u0131 verildi\u011fi anda ifa etmedi\u011fi g\u00f6revinin ne \u015fekilde ka\u00e7ma \u015f\u00fcphesini olu\u015fturdu\u011fu a\u00e7\u0131klanamam\u0131\u015f ve somut gerek\u00e7e ile ortaya koyulamam\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla; hakk\u0131nda verilmi\u015f ge\u00e7erli bir beraat karar\u0131 bulunan ki\u015fi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ve niteli\u011fi tart\u0131\u015fmal\u0131 olan \u201cka\u00e7ma\u201d \u015f\u00fcphesinin, yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamamak \u015feklinde uygulanan adli kontrol tedbiri ile \u00f6nlenemeyece\u011finin ortaya koyulmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, de\u011fi\u015fen durum \u00e7er\u00e7evesinde yap\u0131lan bir de\u011ferlendirmenin de tutuklama karar\u0131n\u0131n gerek\u00e7esinde yer almad\u0131\u011f\u0131, bu haliyle beraat karar\u0131na ra\u011fmen verilen tutuklama karar\u0131n\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ve \u201chukuk g\u00fcvenli\u011fi\u201d ilkesini zedeledi\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r.<\/p>\n
Her ne kadar san\u0131k m\u00fcdafii taraf\u0131ndan tutuklama karar\u0131na itiraz edilmi\u015fse de, itiraz\u0131 de\u011ferlendiren Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 22. Ceza Dairesi, 20.01.2020 tarihli karar\u0131nda; ayn\u0131 y\u00f6nde de\u011ferlendirme yaparak, dosya kapsam\u0131ndaki bilgi ve belge i\u00e7eriklerinin tutuklama karar\u0131 verilebilmesi i\u00e7in yeterli g\u00f6rm\u00fc\u015f ve tutuklama tedbirinin orant\u0131l\u0131 oldu\u011funu belirterek itiraz\u0131 reddetmi\u015ftir.<\/p>\n
Bir di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re; ki\u015fi hakk\u0131nda verilmi\u015f ge\u00e7erli bir beraat karar\u0131 mevcutken,
\ni\u015fin esas\u0131na, dosya kapsam\u0131nda elde edilen delillere, su\u00e7un niteli\u011fine dayan\u0131larak inceleme yap\u0131l\u0131p tutuklama karar\u0131 verilmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu, beraat i\u00e7in yenilmesi gereken \u015f\u00fcphe seviyesi i\u00e7in tutuklama karar\u0131 i\u00e7in aranan \u015f\u00fcphe seviyelerinin farkl\u0131 oldu\u011fu, san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7 i\u015fledi\u011fine %100 emin olunamam\u0131\u015fsa da, kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hala mevcut oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclebilir.<\/p>\n
Bir \u00f6rnek \u00fczerinden gitmek gerekirse; ki\u015finin su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc hallerde, \u201c\u015f\u00fcpheden san\u0131k yararlan\u0131r\u201d ilkesi gere\u011fi CMK m.223\/2(e) uyar\u0131nca beraat karar\u0131 verilmesi gerekece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu durumda, ki\u015finin su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda mahkemenin kanaat getirdi\u011fi \u015f\u00fcphenin kuvvetli d\u00fczeyde oldu\u011fu ve su\u00e7u i\u015flemedi\u011fine ili\u015fkin ihtimalin zay\u0131f kald\u0131\u011f\u0131 durumda bile beraat karar\u0131 verilmi\u015f olaca\u011f\u0131ndan, beraat karar\u0131na ra\u011fmen kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin mevcut oldu\u011funu kabul etmenin, yani beraat karar\u0131 verilen ki\u015finin su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda duyulan \u015f\u00fcphenin kuvvetli d\u00fczeyde olmas\u0131n\u0131n, temel mant\u0131k kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilebilecektir. O halde kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesine dayan\u0131larak tutuklama karar\u0131 verilmesi de -ki\u015fi hak ve h\u00fcrriyetlerini k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olsa da- kanuna uygun g\u00f6r\u00fclebilecektir. Ancak bu de\u011ferlendirme, yaln\u0131zca CMK m.223\/2(e) uyar\u0131nca verilen beraat kararlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ge\u00e7erli olabilecektir. \u00d6rne\u011fin, y\u00fcklenen su\u00e7un san\u0131k taraf\u0131ndan i\u015flenmedi\u011finin sabit olmas\u0131 durumunda CMK m.223\/2(b) uyar\u0131nca verilen bir beraat karar\u0131 oldu\u011fu durumda bu de\u011ferlendirmeyi yapmak m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r. Bu haliyle; i\u015fbu karar su\u00e7suzlu\u011fun tespiti sonras\u0131nda verilmi\u015f olsa da dosya kapsam\u0131na g\u00f6re kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesi bulundu\u011funu kabul etmenin kanuna ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 iddia edilebilir.<\/p>\n
Bu hukuki meseleye, su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesi perspektifinden de bakmak faydal\u0131 olacakt\u0131r. Anayasa Mahkemesi, Tamer Karsl\u0131o\u011flu ba\u015fvurusunda[4]; somut olaya g\u00f6re de\u011ferlendirme yapmakla birlikte, baz\u0131 hallerde karinenin kesinle\u015fmi\u015f mahkumiyet h\u00fckm\u00fcyle dahi son bulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir hak arama yolu olan bireysel ba\u015fvurusu s\u00fcrecinde dahi su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesinin etkisinin devam etti\u011fini kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n
Su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesi; hem \u015f\u00fcpheli bak\u0131m\u0131ndan bir koruma sa\u011flar ve hem de su\u00e7 isnad\u0131n\u0131n devam etti\u011fi anlam\u0131na gelmektedir. Elbette su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesinin etkisinin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc kanun yolunda; Anayasa m.19\/3 bak\u0131m\u0131ndan bir su\u00e7 isnad\u0131n\u0131n bulunmaya devam etti\u011fi, kanun yolu s\u00fcresince, san\u0131\u011f\u0131n ilk derece mahkemesi taraf\u0131ndan cezaland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumda dahi, su\u00e7suzlu\u011fun asl\u0131nda tespit edilmi\u015f say\u0131lamayaca\u011f\u0131, masumiyet karinesinin devam etti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu \u015fekilde, beraat h\u00fckm\u00fcne ra\u011fmen tutuklama karar\u0131 verilmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesi perspektifinden temellendirilebilecektir. Bu kapsamda; su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesinin bu mesele \u00fczerinde iki tarafl\u0131 ele al\u0131nmas\u0131 halinde, ki\u015finin su\u00e7lulu\u011fu tespit edilmi\u015f gibi muamele g\u00f6rmemesi i\u00e7in bir koruma sa\u011flad\u0131\u011f\u0131, ayn\u0131 zamanda su\u00e7suzlu\u011fun kesin olarak tespitinin bulunmad\u0131\u011f\u0131na da i\u015faret etti\u011fi kabul edilebilecektir.<\/p>\n
T\u00fcm bunlara ek olarak; dosyan\u0131n esas\u0131na girilerek ger\u00e7ekle\u015ftirilen tutukluluk de\u011ferlendirmesini, beraat karar\u0131 veren mahkemeden farkl\u0131 bir mahkemenin yapmas\u0131 da tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Nitekim; su\u00e7suzluk tespitinde bulunan mahkeme Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi iken, dosya kapsam\u0131na g\u00f6re kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul eden mahkeme, Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi\u2019dir. Bu iki mahkemenin birbiri ile \u00e7eli\u015fen kararlar vermelerinin nedeni, karar verirken di\u011fer mercilerden ba\u011f\u0131ms\u0131z \u015fekilde vicdani kanaatlerini kullan\u0131yor olmalar\u0131ndan ileri geldi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Dolay\u0131s\u0131yla, bu a\u015famada de\u011ferlendirilmesi gereken konulardan birisi de yetki a\u015f\u0131m\u0131 meselesidir.<\/p>\n
Ba\u015fvurucu ayn\u0131 zamanda h\u00fck\u00fcmle birlikte verilen tahliye karar\u0131n\u0131n h\u00fckme ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 sebebiyle itiraz kanun yoluna tabi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla tahliye karar\u0131na itiraz\u0131 inceleyen Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi\u2019nin i\u015fbu karar\u0131 verme yetkisinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmi\u015ftir. \u00d6nceki yaz\u0131m\u0131zda ortaya \u00e7\u0131kabilecek bu sorunu \u00f6ng\u00f6rerek;[5] beraat karar\u0131na ba\u011fl\u0131 tahliyeye itiraz\u0131 inceleyen itiraz merciin dolayl\u0131 olarak istinaf veya temyiz inceleme yetkisine sahip olmaks\u0131z\u0131n beraat karar\u0131n\u0131 incelemi\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131, bunun da yetki a\u015f\u0131m\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirece\u011fini ifade etmi\u015ftik. Her ne kadar beraat karar\u0131na ra\u011fmen verilen tutukluluk karar\u0131n\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funu kabul eden Anayasa Mahkemesi, dosyay\u0131 bu y\u00f6n\u00fcyle ele almam\u0131\u015f olsa da, olayda yetki a\u015f\u0131m\u0131 sorunu oldu\u011funa de\u011finmekte de fayda vard\u0131r. Tahliyeye yap\u0131lan itiraz incelemesinin Kanuna uygun oldu\u011fu kabul\u00fcnde dahi; lafza ayk\u0131r\u0131 olmamakla beraber, su\u00e7un i\u015flendi\u011finin sabit olup olmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin vicdani kanaatini kullanan mahkemenin h\u00fckm\u00fcne ba\u011fl\u0131 olarak verilmi\u015f olan tahliye karar\u0131n\u0131n, bir ba\u015fka mahkeme taraf\u0131ndan incelenmesi, kanunun ruhuna ayk\u0131r\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak; kovu\u015fturmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131 karar\u0131 verildi\u011finde \u015f\u00fcphelinin serbest kalaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen CMK m.103\/2\u2019nin, beraat karar\u0131 y\u00f6n\u00fcnden de evleviyetle ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc burada mahkeme huzurunda yap\u0131lm\u0131\u015f duru\u015fmada ortaya koyulmu\u015f delillerin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n ve de\u011ferlendirilmesinin varl\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zkonusudur. Bu sebeple; san\u0131k hakk\u0131nda verilen beraat karar\u0131 verildi\u011finde, onun serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131, hakk\u0131nda uygulanan tedbirlerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve tutuklu tutulmamas\u0131 gerekti\u011fi, ayn\u0131 zamanda dosyay\u0131 her y\u00f6n\u00fc ile ele alan ve delillere do\u011frudan temas eden mahkemenin kurdu\u011fu beraat karar\u0131n\u0131n kesinle\u015fmemi\u015f olsa da ge\u00e7erlili\u011fini korudu\u011fu, bu haliyle s\u00f6zkonusu beraat karar\u0131n\u0131n bir su\u00e7suzluk tespiti ortaya koymu\u015f olaca\u011f\u0131, ge\u00e7erli beraat karar\u0131 varken son \u00e7are kural\u0131na uygun \u015fekilde tutuklama karar\u0131 verilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, nitekim hakk\u0131nda beraat karar\u0131 verilen ki\u015fi y\u00f6n\u00fcnden adli kontrol tedbiri ile \u00f6nlenemeyecek bir tehlikeden s\u00f6z edilemeyece\u011fi, an itibariyle cezaland\u0131r\u0131lma tehdidi ile de kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olmayan ki\u015finin ka\u00e7ma \u015f\u00fcphesinden bahsedilemeyece\u011fi kanaatindeyiz. Aksi bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn yaln\u0131zca, ki\u015fi hakk\u0131nda ilgili su\u00e7u i\u015fleyip i\u015flemedi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015f\u00fclerek verilen bir beraat karar\u0131 oldu\u011fu halde tutuklama karar\u0131 verilmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu ve kanun yollar\u0131nda su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesinin ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 de\u011ferlendirilerek su\u00e7 isnad\u0131n\u0131n devam etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle temellendirilebilece\u011fi, ancak ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlayan bir meselede bu derece bir yorumun yap\u0131lamayaca\u011f\u0131, \u00f6zellikle de soru\u015fturma a\u015famas\u0131nda ki\u015filer lehine mevcut bir d\u00fczenleme varken, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kar\u015f\u0131t\u0131 bu yoruma itibar edilemeyece\u011fini ifade etmeliyiz.<\/p>\n
Netice itibariyle; g\u00f6r\u00fclen dava ve yap\u0131lan duru\u015fma sonucunda san\u0131\u011f\u0131n CMK m.223\u2019e uygun olarak beraat\u0131na karar verilmesi halinde, tutuksuz san\u0131k tutuklanamayaca\u011f\u0131 veya adli kontrol tedbirine tabi tutulamayaca\u011f\u0131 gibi, bu san\u0131\u011f\u0131n tutuklulu\u011funun devam\u0131na karar da verilemez, hatta san\u0131k hakk\u0131nda uygulanan adli kontrol tedbirleri dahil, t\u00fcm koruma tedbirlerinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131na karar verilmesi gerekir. Burada belki \u00fczerinde m\u00fclkiyetin kime ait oldu\u011funa dair tart\u0131\u015fma ya\u015fanan malvarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kime verilece\u011fi hususu bir \u00f6zel hukuku ihtilaf\u0131 g\u00f6r\u00fclerek \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc hukuk mahkemelerine b\u0131rak\u0131labilir veya karar\u0131n kesinle\u015fmesi beklenebilir. Bizce; beraatle birlikte elkoyma tedbiri ile ilgili karar verilmesi de gerekti\u011finden, \u015fartlar\u0131na g\u00f6re CMK m.131\u2019in veya m.132\u2019nin tatbiki usul\u00fc izlenmelidir.<\/p>\n
Prof. Dr. Ersan \u015een<\/p>\n
Av. Mehmet Vedat Ervan<\/p>\n
Stj. Av. Sevgi Aksoy<\/p>\n
(Bu makale, say\u0131n Prof. Dr. Ersan \u015eEN taraf\u0131ndan www.hukukihaber.net sitesinde yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynak g\u00f6sterilse dahi makalenin tamam\u0131 \u00f6zel izin al\u0131nmadan kullan\u0131lamaz. Ancak al\u0131nt\u0131lanan makalenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, aktif link verilerek kullan\u0131labilir. Yazar\u0131 ve kayna\u011f\u0131 g\u00f6sterilmeden k\u0131smen ya da tamamen yay\u0131nlanmas\u0131 \u015fahsi haklara ve fikri haklara ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil eder.)<\/p>\n
————–<\/p>\n
[1] Ersan \u015een, \u201cBeraat Karar\u0131na Ra\u011fmen Tutukluluk M\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?\u201d, \u00c7evrimi\u00e7i Eri\u015fim: https:\/\/www.hukukihaber.net\/beraat-kararina-ragmen-tutukluluk-mumkun-mu Eri\u015fim Tarihi: 13.06.2025.<\/p>\n
[2] Hamide ZAFER, Ya\u011f\u0131z YAVUZ; \u201cCeza Muhakemesinde Su\u00e7 \u015e\u00fcphesi ve Dereceleri\u201d (2024) 30(2) Marmara \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Hukuk Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi, 462-485. s.477.<\/p>\n
[3] Metin FEYZ\u0130O\u011eLU, G\u00fcne\u015f OKUYUCU ERG\u00dcN; \u201cT\u00fcrk Hukukunda Tutuklulukta Azami S\u00fcre\u201d (2010) 59(1) Ankara \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi, 35-59. s.47.<\/p>\n
[4] Tamer Karsl\u0131o\u011flu Ba\u015fvurusu, B. No: 2014\/2452, Karar Tarihi: 20.07.2017.<\/p>\n
[5] Ersan \u015een, a.g.e.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Giri\u015f Bu yaz\u0131m\u0131zda; 07.03.2025 tarihli yaz\u0131m\u0131zda[1] ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z konuyu ilgilendiren ve ba\u015fvurucu hakk\u0131nda \u0130stinaf Mahkemesi taraf\u0131ndan verilen beraat h\u00fckm\u00fc ile birlikte verilmi\u015f tahliye karar\u0131na itiraz edilmesiyle tahliye karar\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve hukuka ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde verilen tutuklama karar\u0131 nedeniyle ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddias\u0131n\u0131 inceleyen 12 Mart 2025 tarihli, 32839 say\u0131l\u0131 Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mlanan 12.12.2024 tarihli, 2020\/3067 bireysel ba\u015fvuru numaral\u0131 Anayasa Mahkemesi karar\u0131 de\u011ferlendirilmi\u015ftir. 1. Ba\u015fvuruya Konu Olay Ba\u015fvuruya konu olayda; Ankara 1. Sulh Ceza Hakimli\u011fi taraf\u0131ndan 19.07.2016 tarihinde, anayasal d\u00fczeni ortadan kald\u0131rmaya te\u015febb\u00fcs etme, tasarlayarak insan \u00f6ld\u00fcrme ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti H\u00fck\u00fcmetini ortadan kald\u0131rmaya veya g\u00f6revini yapmas\u0131n\u0131 engellemeye te\u015febb\u00fcs su\u00e7lar\u0131ndan ba\u015fvurucunun tutuklanmas\u0131na karar vermi\u015ftir. Ba\u015fvurucu tutuklu yarg\u0131lanm\u0131\u015f ve Ankara 2. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi, 27.04.2018 tarihli karar\u0131yla ba\u015fvurucunun Anayasa ile kurulu d\u00fczeni ortadan kald\u0131rmaya te\u015febb\u00fcs etme su\u00e7undan a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f m\u00fcebbet hapis cezas\u0131yla mahkumiyetine ve h\u00fck\u00fcmle birlikte tutukluluk halinin devam\u0131na karar vermi\u015ftir. Ba\u015fvurucunun istinaf kanun yoluna ba\u015fvurusu \u00fczerine dosyay\u0131 inceleyen Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi; 14.01.2020 tarihli karar\u0131 ile ba\u015fvurucunun beraat\u0131na ve tahliyesine karar vermi\u015ftir. Tahliye karar\u0131na kar\u015f\u0131 itiraz mercii olan Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi; Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n bulundu\u011fu tahliye karar\u0131na itiraz\u0131 kabul etmi\u015f, ba\u015fvurucunun tutuklanmas\u0131na y\u00f6nelik olarak yakalama emri \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015f ve …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-132295","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n