T.C.<\/p>\n
Yarg\u0131tay<\/p>\n
Ceza Genel Kurulu<\/p>\n
2018\/433 E., 2021\/213 K.<\/p>\n
“\u0130\u00e7tihat Metni”<\/p>\n
Yarg\u0131tay Dairesi : 7. Ceza Dairesi
\nMahkemesi :Asliye Ceza<\/p>\n
San\u0131k …’in 5607 say\u0131l\u0131 Kanun’a muhalefet su\u00e7undan beraatine ili\u015fkin Tire 1. Asliye Ceza Mahkemesince verilen 11.09.2014 tarihli ve 202-329 say\u0131l\u0131 h\u00fckm\u00fcn, kat\u0131lan vekili taraf\u0131ndan temyiz edilmesi \u00fczerine dosyay\u0131 inceleyen Yarg\u0131tay 7. Ceza Dairesince 27.02.2017 tarih ve 21792-1354 say\u0131 ile;<\/p>\n
”\u00c7inio\u011flu K\u00f6y\u00fcnde san\u0131\u011f\u0131n i\u015fletmekte oldu\u011fu kahvehanede ka\u00e7ak sigara sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ihbar\u0131 \u00fczerine, olay yerine intikal eden kolluk kuvvetlerince san\u0131\u011f\u0131n i\u015fletmekte oldu\u011fu kahvehanede bulunan masas\u0131n\u0131n \u00e7ekmecelerinde 9 paket Vigor marka ka\u00e7ak sigara, po\u015fet i\u00e7erisinde 20 tek (adet) sigara ele ge\u00e7irildi\u011fi nazara al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, san\u0131k hakk\u0131nda yap\u0131lan ihbar, ihbara uygun yakalama, san\u0131\u011f\u0131n bulundu\u011fu mahal kar\u015f\u0131s\u0131nda savunmalar\u0131 su\u00e7tan kurtulmaya y\u00f6nelik oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan ve at\u0131l\u0131 eylemi i\u015fledi\u011fi sabit olan san\u0131\u011f\u0131n mahk\u00fbmiyeti yerine, yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde beraatine karar verilmesi” isabetsizli\u011finden bozulmas\u0131na karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
Yerel Mahkeme ise 30.11.2017 tarih ve 95-685 say\u0131 ile;<\/p>\n
”Amac\u0131 maddi ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 olan ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli ilkelerinden birisi ‘ku\u015fkudan san\u0131k yararlan\u0131r’ (dubio pro rea) ilkesidir. Bu ilkenin \u00f6z\u00fc ceza davas\u0131nda san\u0131\u011f\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemden dolay\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmas\u0131 gereken herhangi bir konudaki ku\u015fkunun san\u0131\u011f\u0131n yarar\u0131na de\u011ferlendirilmesidir. Her hukuk devletinde kabul edilen ve masumluk karinesi ile s\u0131k\u0131 bir ilgisi bulunan \u015f\u00fcpheden san\u0131k yararlan\u0131r ilkesine g\u00f6re yap\u0131lan ceza muhakemesinin sonunda fiilin san\u0131k taraf\u0131ndan i\u015flendi\u011fi %100 anlamda kesinli\u011fe ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131 takdirde beraat karar\u0131 verilecektir (Ay 38\/4 \u0130nsan Haklar\u0131 beyannamesi madde \u0130HAS 6\/2). b\u00f6yle bir ilkenin kabul edilmesinin sebebi bir su\u00e7lunun cezas\u0131z kalmas\u0131n\u0131n bir masumun mahkum olmas\u0131na tercih edilmesidir. Ba\u015fka bir ifade ile masumiyet karinesidir (CMK Adalet Komisyonu Raporu). Bir kimsenin bir su\u00e7tan dolay\u0131 mahk\u00fbm edilebilmesi i\u00e7in o kimsenin su\u00e7u i\u015fledi\u011finin hi\u00e7bir \u015f\u00fcpheye yer b\u0131rakmayacak \u015fekilde kesin olmas\u0131 gerekir. Bu anlamda san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7u bile i\u015flemedi\u011fi veya bir cezas\u0131zl\u0131k sebebi bulundu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u015f\u00fcphe bile san\u0131\u011f\u0131n beraat etmesini gerektirecektir. Ceza davas\u0131nda, san\u0131k su\u00e7suzlu\u011funu, savc\u0131da san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7lu oldu\u011funu ispatlamak y\u00fck\u00fc alt\u0131nda de\u011fildir. Mahkeme resen yapaca\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rma sonunda, yarg\u0131lamaya getirilen ve tart\u0131\u015f\u0131lan delillerin de\u011ferlendirilmesi ile san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7lulu\u011fu veya su\u00e7suzlu\u011fu konusunda bir h\u00fckme varacak, maddi ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. E\u011fer mahkeme, eylemi san\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirip ger\u00e7ekle\u015ftirmedi\u011fi konusunda vicdani bir kanaate varam\u0131yor ise veya bu hususta bir \u015f\u00fcphe varsa ve bu \u015f\u00fcphe yenilemiyorsa ve eylemi san\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f bulundu\u011fu delillere dayanarak vicdani kanaati ile s\u00f6yleyemiyor ise san\u0131\u011f\u0131n o fiili ger\u00e7ekle\u015ftirmedi\u011fi kabul edilecektir.<\/p>\n
Her ne kadar san\u0131k hakk\u0131nda ‘bandrols\u00fcz t\u00fct\u00fcn mam\u00fcllerini ticari ama\u00e7la bulundurma’ su\u00e7undan cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 talebiyle mahkememize kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ise de; Ele ge\u00e7irilen sigara miktar\u0131n\u0131n azl\u0131\u011f\u0131 san\u0131\u011f\u0131n savunmas\u0131, ihbar\u0131n isimsiz yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda san\u0131\u011f\u0131n savunmas\u0131n\u0131n aksine san\u0131\u011f\u0131n m\u00fcsnet su\u00e7u i\u015fledi\u011fine dair her t\u00fcrl\u00fc \u015f\u00fcpheden uzak, kesin kan\u0131 uyand\u0131rabilecek, mahk\u00fbmiyetine yeterli delil elde edilemedi\u011fi” \u015feklindeki gerek\u00e7eyle bozmaya direnerek \u00f6nceki h\u00fck\u00fcm gibi san\u0131\u011f\u0131n beraatine karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
Direnme karar\u0131na konu bu h\u00fckm\u00fcn de kat\u0131lan vekili ve Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan temyiz edilmesi \u00fczerine, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n 19.06.2018 tarihli ve 6969 say\u0131l\u0131 “Onama” istekli tebli\u011fnamesiyle dosya 6763 say\u0131l\u0131 Kanun’un 36. maddesi ile de\u011fi\u015fik 5271 say\u0131l\u0131 CMK’n\u0131n 307. maddesi uyar\u0131nca karar\u0131na direnilen Daireye g\u00f6nderilmi\u015f, ayn\u0131 madde uyar\u0131nca inceleme yapan Yarg\u0131tay 7. Ceza Dairesince 10.09.2018 tarih ve 6173-8410 say\u0131 ile direnme karar\u0131n\u0131n yerinde g\u00f6r\u00fclmemesi \u00fczerine Yarg\u0131tay Birinci Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na gelen dosya, Ceza Genel Kurulunca de\u011ferlendirilmi\u015f ve a\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle karara ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
T\u00dcRK M\u0130LLET\u0130 ADINA<\/p>\n
CEZA GENEL KURULU KARARI<\/p>\n
\u00d6zel Daire ile Yerel Mahkeme aras\u0131nda olu\u015fan ve Ceza Genel Kurulunca \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gereken uyu\u015fmazl\u0131k; san\u0131\u011fa at\u0131l\u0131 su\u00e7un unsurlar\u0131 itibar\u0131yla olu\u015fup olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesine ili\u015fkin ise de Yarg\u0131tay \u0130\u00e7 Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin 27. maddesi uyar\u0131nca \u00f6ncelikle, su\u00e7a konu ka\u00e7ak sigaralar\u0131n hukuka uygun y\u00f6ntemle elde edilip edilmedi\u011finin belirlenmesine ili\u015fkindir.<\/p>\n
\u0130ncelenen dosya kapsam\u0131ndan;<\/p>\n
02.10.2013 tarihli ”Olay yeri tespit ve r\u0131zaen teslim tutana\u011f\u0131” i\u00e7eri\u011fine g\u00f6re; ayn\u0131 tarihte saat 22.00 s\u0131ralar\u0131nda 156 jandarma hatt\u0131na gelen isimsiz ihbarda, \u00c7iniyeri K\u00f6y\u00fc’nde ikamet eden san\u0131k …\u2019in i\u015fletmecili\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 kahvehanede ka\u00e7ak sigara sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin ihbar \u00fczerine ad\u0131 ge\u00e7en i\u015f yerine giden kolluk g\u00f6revlilerinin san\u0131\u011fa ihbar i\u00e7eri\u011fini anlatarak, kahvehanede ka\u00e7ak sigara bulundu\u011fu taktirde kendi r\u0131zas\u0131 ile teslim edip etmeyece\u011fini sorduklar\u0131, devam\u0131nda san\u0131\u011f\u0131n i\u015f yerinde bulunan masan\u0131n\u0131n birinci ve ikinci \u00e7ekmecesinden \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131 9 paket vigor marka ka\u00e7ak sigara ile markas\u0131z 20\u2019lik el ile sar\u0131lm\u0131\u015f sigaradan 16 po\u015fet \u00e7\u0131kartarak kolluk g\u00f6revlilerine teslim etti\u011fi,<\/p>\n
19.02.2014 tarihli ka\u00e7ak e\u015fyaya mahsus tespit varakas\u0131na g\u00f6re; ele ge\u00e7en 25 paket ka\u00e7ak sigaran\u0131n C\u0130F de\u011ferinin 37.50 TL, g\u00fcmr\u00fck vergisinin 130.12 TL, g\u00fcmr\u00fcklenmi\u015f de\u011ferinin ise 167.62 TL oldu\u011fu,<\/p>\n
Anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
San\u0131k Kollukta; Ba\u011f-Kur’dan emekli oldu\u011funu, ayn\u0131 zamanda hayvanc\u0131l\u0131kla da u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, ekonomik durumunun ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k yapmay\u0131 gerektirmedi\u011fini, kahvehanede ele ge\u00e7en ka\u00e7ak sigaralar\u0131 i\u00e7mek i\u00e7in Tire\u2019den gelen motosikletli bir \u015fah\u0131stan ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu \u015fahs\u0131 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 sigaralar\u0131n ka\u00e7ak oldu\u011funu bilmedi\u011fini, sadece normal sigaralardan daha ucuz oldu\u011fu i\u00e7in al\u0131p i\u00e7ti\u011fini, ayn\u0131 zamanda po\u015fetlerde ele ge\u00e7en sarma t\u00fct\u00fcnleri de t\u00fct\u00fcn satan bir d\u00fckkandan i\u00e7mek i\u00e7in ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, jandarman\u0131n\u0131n i\u015f yerine gelip ka\u00e7ak sigara satt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesi \u00fczerine ka\u00e7ak sigara satmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sadece i\u00e7ti\u011fini beyan ederek \u00e7ekmecesinde bulunan ka\u00e7ak sigara ve t\u00fct\u00fcnleri r\u0131za ile teslim etti\u011fini,<\/p>\n
Mahkemede; Tire S\u00fct Kooperatifinin s\u00fct\u00fcn\u00fc toplad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in devaml\u0131 kahvehanede yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131, s\u00fct tankerinin ba\u015f\u0131n\u0131 bekledi\u011fini, bu nedenle bahse konu sigaralar\u0131 kahvehanede bulundurdu\u011funu,<\/p>\n
Bozma sonras\u0131 Mahkemede; hem o\u011flunun hem de kendisinin sigara i\u00e7ti\u011fini, su\u00e7 tarihlerinde kahvehane i\u015fletti\u011fini, kahvehaneye gelen m\u00fc\u015fterilerine de zaman zaman bu sigaralardan ikram etti\u011fini, kahvehanede bulunan sigaralar\u0131 i\u00e7mek i\u00e7in bulundurdu\u011funu, satmad\u0131\u011f\u0131n\u0131,<\/p>\n
Savunmu\u015ftur.<\/p>\n
Uyu\u015fmazl\u0131k konusunun isabetli bir bi\u00e7imde \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi i\u00e7in “Arama” tedbirinin hukuki niteli\u011fi ile bu tedbire h\u00e2kim olan genel ilkelere de\u011findikten sonra konuya ili\u015fkin anayasal ve kanuni d\u00fczenlemelerin ve \u201cYasak delil\u201d kavram\u0131n\u0131n incelenmesinde fayda bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:<\/p>\n
Ceza muhakemesinin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 veya yap\u0131lan muhakemenin sonunda verilecek karar\u0131n ka\u011f\u0131t \u00fczerinde kalmamas\u0131n\u0131 ve muhakeme masraflar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla, kural olarak ceza muhakemesinde karar verme yetkisini haiz olan yetkililer taraf\u0131ndan, gecikmede sak\u0131nca bulunan durumlarda ge\u00e7ici olarak ba\u015fvurulan ve h\u00fck\u00fcmden \u00f6nce baz\u0131 temel hak ve h\u00fcrriyetlere m\u00fcdahaleyi gerektiren kanuni \u00e7arelere “koruma tedbiri” denir (Bahri \u00d6zt\u00fcrk, Behiye Eker Kazanc\u0131, Sesim Soyer G\u00fcle\u00e7, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri, Se\u00e7kin, 2013, 1. Bas\u0131, s.1).<\/p>\n
Koruma tedbirleri genel itibar\u0131yla 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu’nda d\u00fczenlenmi\u015ftir. CMK’n\u0131n Birinci Kitab\u0131n\u0131n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc K\u0131sm\u0131 \u201cKoruma Tedbirleri\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131makta olup arama ve yakalama tedbirine de bu k\u0131s\u0131mda yer verilmi\u015ftir. Kanunun bu a\u00e7\u0131k d\u00fczenlemesine g\u00f6re arama ve yakalama birer koruma tedbiridir.
\nKoruma tedbirleriyle \u00e7o\u011fu zaman hen\u00fcz ger\u00e7ekten bir su\u00e7un i\u015flenip i\u015flenmedi\u011fi ya da i\u015fleme muhatap olan \u015f\u00fcpheli taraf\u0131ndan i\u015flendi\u011fi yarg\u0131 karar\u0131 ile sabit olmad\u0131\u011f\u0131 halde, gecikmesinde sak\u0131nca bulunmas\u0131ndan dolay\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte hakl\u0131l\u0131kla yetinilerek gerek \u015f\u00fcphelinin gerekse \u015f\u00fcpheli stat\u00fcs\u00fcnde olmayan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filerin temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine m\u00fcdahale edilmektedir. Bu nedenle koruma tedbirlerine \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bir \u015fekilde, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte hakl\u0131 olan ve gecikmesinde sak\u0131nca ya da tehlike bulunan h\u00e2llerde ba\u015fvurulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Yakalama ve tutuklaman\u0131n esaslar\u0131, Anayasam\u0131z\u0131n 19. maddesinde \u201cKi\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ile;<\/p>\n
“Herkes ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fine sahiptir.<\/p>\n
\u015eekil ve \u015fartlar\u0131 kanunda g\u00f6sterilen:<\/p>\n
Mahkemelerce verilmi\u015f h\u00fcrriyeti k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 cezalar\u0131n ve g\u00fcvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme karar\u0131n\u0131n veya kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn gere\u011fi olarak ilgilinin yakalanmas\u0131 veya tutuklanmas\u0131; bir k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn g\u00f6zetim alt\u0131nda \u0131slah\u0131 veya yetkili merci \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in verilen bir karar\u0131n yerine getirilmesi; toplum i\u00e7in tehlike te\u015fkil eden bir ak\u0131l hastas\u0131, uyu\u015fturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastal\u0131k yayabilecek bir ki\u015finin bir m\u00fcessesede tedavi, e\u011fitim veya \u0131slah\u0131 i\u00e7in kanunda belirtilen esaslara uygun olarak al\u0131nan tedbirin yerine getirilmesi; usul\u00fcne ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde \u00fclkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakk\u0131nda s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 etme yahut geri verme karar\u0131 verilen bir ki\u015finin yakalanmas\u0131 veya tutuklanmas\u0131; halleri d\u0131\u015f\u0131nda kimse h\u00fcrriyetinden yoksun b\u0131rak\u0131lamaz.<\/p>\n
Su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda kuvvetli belirti bulunan ki\u015filer, ancak ka\u00e7malar\u0131n\u0131, delillerin yokedilmesini veya de\u011fi\u015ftirilmesini \u00f6nlemek maksad\u0131yla veya bunlar gibi tutuklamay\u0131 zorunlu k\u0131lan ve kanunda g\u00f6sterilen di\u011fer hallerde h\u00e2kim karar\u0131yla tutuklanabilir. H\u00e2kim karar\u0131 olmadan yakalama, ancak su\u00e7\u00fcst\u00fc halinde veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hallerde yap\u0131labilir; bunun \u015fartlar\u0131n\u0131 kanun g\u00f6sterir\u2026\u201d \u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
CMK’n\u0131n 2. maddesinde ise su\u00e7\u00fcst\u00fcn\u00fcn tan\u0131m\u0131na yer verilmi\u015f, koruma tedbirleri ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ayn\u0131 Kanun’un 90. maddesinde yakalama ve yakalanan ki\u015fi hakk\u0131nda yap\u0131lacak i\u015flemler d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
Madde 2:<\/p>\n
” \u2026j) Su\u00e7\u00fcst\u00fc:<\/p>\n
1. \u0130\u015flenmekte olan su\u00e7u,<\/p>\n
2. Hen\u00fcz i\u015flenmi\u015f olan fiil ile fiilin i\u015flenmesinden sonra kolluk, su\u00e7tan zarar g\u00f6ren veya ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan takip edilerek yakalanan ki\u015finin i\u015fledi\u011fi su\u00e7u,<\/p>\n
3. Fiilin pek az \u00f6nce i\u015flendi\u011fini g\u00f6steren e\u015fya ve delille yakalanan kimsenin i\u015fledi\u011fi su\u00e7u\u2026ifade eder.”<\/p>\n
Maddedeki tan\u0131m do\u011frultusunda; \u00f6rne\u011fin failin ma\u011fduru b\u0131\u00e7aklamas\u0131 durumunda CMK’n\u0131n 2\/j-1; failin ma\u011fduru b\u0131\u00e7aklad\u0131ktan sonra takip \u00fczerine yakalanmas\u0131 durumunda CMK’n\u0131n 2\/j-2; failin b\u0131\u00e7aklama eyleminden hemen sonra elinde kanl\u0131 b\u0131\u00e7akla yakalanmas\u0131 durumunda ise CMK’n\u0131n 2\/j-3 maddesindeki su\u00e7\u00fcst\u00fc h\u00e2lleri s\u00f6z konusu olacakt\u0131r.<\/p>\n
“Yakalama ve yakalanan ki\u015fi hakk\u0131nda yap\u0131lacak i\u015flemler”<\/p>\n
Madde 90: ”(1) A\u015fa\u011f\u0131da belirtilen h\u00e2llerde, herkes taraf\u0131ndan ge\u00e7ici olarak yakalama yap\u0131labilir:<\/p>\n
a) Ki\u015fiye su\u00e7u i\u015flerken rastlanmas\u0131.<\/p>\n
b) Su\u00e7\u00fcst\u00fc bir fiilden dolay\u0131 izlenen ki\u015finin ka\u00e7mas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 veya hemen kimli\u011fini belirleme olana\u011f\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131.<\/p>\n
(2) Kolluk g\u00f6revlileri, tutuklama karar\u0131 veya yakalama emri d\u00fczenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde; Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na veya \u00e2mirlerine derh\u00e2l ba\u015fvurma olana\u011f\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler.<\/p>\n
(3) Soru\u015fturma ve kovu\u015fturmas\u0131 \u015fik\u00e2yete ba\u011fl\u0131 olmakla birlikte, \u00e7ocuklara, beden veya ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131, mal\u00fbll\u00fck veya g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fckleri nedeniyle kendilerini idareden aciz bulunanlara kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7\u00fcst\u00fc hallerinde ki\u015finin yakalanmas\u0131 \u015fik\u00e2yete ba\u011fl\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n
(4) Kolluk, yakaland\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada ka\u00e7mas\u0131n\u0131, kendisine veya ba\u015fkalar\u0131na zarar vermesini \u00f6nleyecek tedbirleri ald\u0131ktan sonra, yakalanan ki\u015fiye kanun\u00ee haklar\u0131n\u0131 derhal bildirir.<\/p>\n
(5) Birinci f\u0131kraya g\u00f6re yakalan\u0131p kollu\u011fa teslim edilen veya ikinci f\u0131kra uyar\u0131nca g\u00f6revlilerce yakalanan ki\u015fi ve olay hakk\u0131nda Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na hemen bilgi verilerek, emri do\u011frultusunda i\u015flem yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
(6) Yakalama emrine konu i\u015flemin yerine getirilmesi nedeniyle yakalama emrinin \u00e7\u0131kar\u0131lma amac\u0131n\u0131n ortadan kalkmas\u0131 durumunda mahkeme, h\u00e2kim veya Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan yakalama emrinin derh\u00e2l iadesi istenir” \u015feklindedir. Madde gere\u011fince; ki\u015fiye bir su\u00e7 i\u015flerken rastlanmas\u0131 veya su\u00e7\u00fcst\u00fc bir fiilden dolay\u0131 izlenen ki\u015finin ka\u00e7mas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi veya kimli\u011finin hemen belirlenmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131 hallerinde herkesin ge\u00e7ici olarak yakalama yetkisi bulunmaktad\u0131r. Kolluk g\u00f6revlileri, hakk\u0131nda tutuklama karar\u0131 veya yakalama emri d\u00fczenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde; Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na veya amirlerine ula\u015fma imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131 durumunda yakalama yetkisine sahiptirler. Kolluk, yakalad\u0131\u011f\u0131 ki\u015finin ka\u00e7mas\u0131n\u0131, kendisine ya da ba\u015fkalar\u0131na zarar vermesini \u00f6nleyecek tedbirleri almal\u0131, hemen Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na haber vermeli ve emirleri do\u011frultusunda i\u015flem yapmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Arama ve elkoyman\u0131n esaslar\u0131; Anayasam\u0131z\u0131n 20. maddesinde “\u00d6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi”, 21. maddesinde ise “Konut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131” ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
Anayasam\u0131z\u0131n 20. maddesi;<\/p>\n
\u201cHerkes, \u00f6zel hayat\u0131na ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini isteme hakk\u0131na sahiptir. \u00d6zel hayat\u0131n ve aile hayat\u0131n\u0131n gizlili\u011fine dokunulamaz.<\/p>\n
Mill\u00ee g\u00fcvenlik, kamu d\u00fczeni, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi, genel sa\u011fl\u0131k ve genel ahl\u00e2k\u0131n korunmas\u0131 veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin korunmas\u0131 sebeplerinden biri veya birka\u00e7\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, usul\u00fcne g\u00f6re verilmi\u015f h\u00e2kim karar\u0131 olmad\u0131k\u00e7a; yine bu sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hallerde de kanunla yetkili k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f merciin yaz\u0131l\u0131 emri bulunmad\u0131k\u00e7a; kimsenin \u00fcst\u00fc, \u00f6zel k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131 ve e\u015fyas\u0131 aranamaz ve bunlara el konulamaz. Yetkili merciin karar\u0131 yirmid\u00f6rt saat i\u00e7inde g\u00f6revli h\u00e2kimin onay\u0131na sunulur. H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 el koymadan itibaren k\u0131rksekiz saat i\u00e7inde a\u00e7\u0131klar; aksi halde, el koyma kendili\u011finden kalkar\u2026.\u201d<\/p>\n
21. maddesi ise;
\n\u201cKimsenin konutuna dokunulamaz. Mill\u00ee g\u00fcvenlik, kamu d\u00fczeni, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi, genel sa\u011fl\u0131k ve genel ahl\u00e2k\u0131n korunmas\u0131 veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin korunmas\u0131 sebeplerinden biri veya birka\u00e7\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak usul\u00fcne g\u00f6re verilmi\u015f h\u00e2kim karar\u0131 olmad\u0131k\u00e7a; yine bu sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hallerde de kanunla yetkili k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f merciin yaz\u0131l\u0131 emri bulunmad\u0131k\u00e7a; kimsenin konutuna girilemez, arama yap\u0131lamaz ve buradaki e\u015fyaya el konulamaz. Yetkili merciin karar\u0131 yirmid\u00f6rt saat i\u00e7inde g\u00f6revli h\u00e2kimin onay\u0131na sunulur. H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 el koymadan itibaren k\u0131rksekiz saat i\u00e7inde a\u00e7\u0131klar; aksi halde, el koyma kendili\u011finden kalkar\u201d h\u00fck\u00fcmlerini amirdir.<\/p>\n
Anayasam\u0131z\u0131n 13. maddesindeki d\u00fczenleme ile temel hak ve h\u00fcrriyetlerin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 anayasal g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f ve belli \u015fartlara tabi k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00fczenlemeye g\u00f6re; temel hak ve h\u00fcrriyetler, \u00f6zlerine dokunulmaks\u0131z\u0131n yaln\u0131zca Anayasa’n\u0131n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak ve ancak kanunla s\u0131n\u0131rlanabilir. Bu s\u0131n\u0131rlamalar ise Anayasam\u0131z\u0131n s\u00f6z\u00fcne ve ruhuna, demokratik toplum d\u00fczeninin ve l\u00e2ik Cumhuriyetin gereklerine ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine ayk\u0131r\u0131 olamaz.<\/p>\n
B- Koruma Tedbiri Olarak Arama ve \u00c7e\u015fitleri:<\/p>\n
1. Arama Kavram\u0131
\nArama; “arama i\u015fi, taharri, birini veya bir \u015feyi bulmaya \u00e7al\u0131\u015fmak, ara\u015ft\u0131rmak, yoklamak\u201d anlamlar\u0131na gelmektedir (T\u00fcrk\u00e7e S\u00f6zl\u00fck, T\u00fcrk Dil Kurumu Yay\u0131nlar\u0131, 2009, s.113).<\/p>\n
Arama, gizli olan\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir faaliyet oldu\u011fundan g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclen veya a\u00e7\u0131kta b\u0131rak\u0131lan \u015feyler araman\u0131n konusu olamaz. \u00d6rne\u011fin; bir polis memurunun, yayalar ya da di\u011fer ara\u00e7lar bak\u0131m\u0131ndan tehlike olu\u015fturacak \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 nedeniyle durdurdu\u011fu bir arac\u0131n arka koltu\u011funda, uyu\u015fturucu madde veya tabanca g\u00f6rmesi \u00fczerine bunlara el koymas\u0131 arama olarak kabul edilmemektedir (Veli \u00d6zer \u00d6zbek, Ceza Muhakemesinde Koruma Tedbiri Olarak Arama, Se\u00e7kin, 1999, 1. Bas\u0131, s.18).<\/p>\n
Arama; ki\u015filerin konutlar\u0131, i\u015f yerleri, ara\u00e7lar\u0131, di\u011fer yerleri, \u00fcstleri, e\u015fyalar\u0131, \u00f6zel ka\u011f\u0131tlar\u0131, kulland\u0131klar\u0131 bilgisayar ve bilgisayar programlar\u0131 ile k\u00fct\u00fckleri \u00fczerinde yap\u0131lmaktad\u0131r. Ki\u015finin \u00fcst\u00fcnde yap\u0131lan araman\u0131n beden muayenesi boyutuna varmamas\u0131 gerekir. Zira, beden muayenesi ve v\u00fccuttan \u00f6rnek al\u0131nmas\u0131 aramadan farkl\u0131 h\u00fck\u00fcmlere t\u00e2bi k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f olup cinsel organlar veya an\u00fcs b\u00f6lgesine bak\u0131lmas\u0131 i\u00e7 beden muayenesi say\u0131lmaktad\u0131r. Bu b\u00f6lgeler haricindeki a\u011f\u0131z, koltuk alt\u0131 gibi beden bo\u015fluklar\u0131 ile ayak, kol, sa\u00e7 aras\u0131 gibi v\u00fccut b\u00f6lgelerine t\u0131bbi ara\u00e7 veya y\u00f6ntemler kullan\u0131lmaks\u0131z\u0131n bak\u0131lmas\u0131 arama h\u00fck\u00fcmlerine tabidir.<\/p>\n
Aramaya ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler sadece CMK’da d\u00fczenlenmi\u015f de\u011fildir. Arama i\u015fleminin yap\u0131l\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin usulleri ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak d\u00fczenleyen Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 3. maddesinde yer verildi\u011fi \u00fczere 2559 say\u0131l\u0131 Polis Vazife ve Sal\u00e2hiyet Kanunu, 2803 say\u0131l\u0131 Jandarma Te\u015fkil\u00e2t, G\u00f6rev ve Yetkileri Kanunu, 2692 say\u0131l\u0131 Sahil G\u00fcvenlik Komutanl\u0131\u011f\u0131 Kanunu, 5607 say\u0131l\u0131 Ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131kla M\u00fccadele Kanunu, 5442 say\u0131l\u0131 \u0130l \u0130daresi Kanunu, 6222 say\u0131l\u0131 Sporda \u015eiddet ve D\u00fczensizli\u011fin \u00d6nlenmesine Dair Kanun, 5188 say\u0131l\u0131 \u00d6zel G\u00fcvenlik Hizmetlerine Dair Kanun, 5253 say\u0131l\u0131 Dernekler Kanunu, 2935 say\u0131l\u0131 Ola\u011fan\u00fcst\u00fc H\u00e2l Kanunu, 1402 say\u0131l\u0131 S\u0131k\u0131y\u00f6netim Kanunu ile 485 say\u0131l\u0131 G\u00fcmr\u00fck M\u00fcste\u015farl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Te\u015fkil\u00e2t ve G\u00f6revleri Hakk\u0131nda Kanun H\u00fckm\u00fcnde Kararnamede de bu hususta kurallar vazedilmi\u015ftir.<\/p>\n
2. Arama \u00c7e\u015fitleri<\/p>\n
Arama, amac\u0131na g\u00f6re “Adli arama” ve “\u00d6nleme aramas\u0131” olarak ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r. Arama \u015f\u00fcpheli veya san\u0131\u011f\u0131 ya da bir delili elde etme amac\u0131yla yap\u0131labilece\u011fi gibi, bir su\u00e7un i\u015flenmesini veya bir tehlikeyi \u00f6nlemek amac\u0131yla da yap\u0131labilir. Birinci t\u00fcr aramaya “Adli arama”, ikinci t\u00fcr aramaya ise “\u00d6nleme aramas\u0131” denilmektedir. Bu itibarla arama hem koruma, hem de \u00f6nleme tedbiridir. Her iki t\u00fcr arama aras\u0131nda ortak \u00f6zellikler bulunmakla birlikte hukuk\u00ee nitelikleri, t\u00e2bi olduklar\u0131 kanuni d\u00fczenlemeler ve kapsamlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar da bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
a. \u00d6nleme Aramas\u0131<\/p>\n
Genel emniyet ve asayi\u015fin korunmas\u0131 ile tehlikelerin \u00f6nlenmesi amac\u0131yla ba\u015fvurulan \u00f6nleme aramas\u0131; PVSK’n\u0131n 9 ve Adl\u00ee ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 18-26. maddelerinde d\u00fczenlenmi\u015f olup Y\u00f6netmelik’in 19. maddesinde; “Mill\u00ee g\u00fcvenlik ve kamu d\u00fczeninin, genel sa\u011fl\u0131k ve genel ahl\u00e2k\u0131n veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve h\u00fcrriyetlerinin korunmas\u0131, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi, ta\u015f\u0131nmas\u0131 veya bulundurulmas\u0131 yasak olan her t\u00fcrl\u00fc sil\u00e2h, patlay\u0131c\u0131 madde veya e\u015fyan\u0131n tespiti amac\u0131yla, h\u00e2kim karar\u0131 veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde m\u00fclk\u00ee \u00e2mirin yaz\u0131l\u0131 emriyle ikinci f\u0131krada belirtilen yerlerde, ki\u015filerin \u00fcstlerinde, arac\u0131nda, \u00f6zel k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131nda ve e\u015fyas\u0131nda yap\u0131lan arama i\u015flemidir.” \u015feklinde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylelikle kamu g\u00fcvenli\u011fi ile d\u00fczenini bozabilecek ki\u015fi ve e\u015fya bulunarak muhtemel bir zarar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesine veya su\u00e7 i\u015flenmesine engel olunarak toplum yak\u0131n bir tehlikeden korunacakt\u0131r.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131na karar verilebilmesi i\u00e7in belirtilen konulara ili\u015fkin somut ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir tehlike olmas\u0131 gerekir. PVSK bu nitelikteki tehlike h\u00e2lini “makul sebep” olarak ifade etmektedir. Su\u00e7 delillerinin elde edilebilece\u011fi hususunda somut olgulara dayal\u0131 “makul \u015f\u00fcphe” ile \u00f6nleme aramas\u0131ndaki “makul sebep” farkl\u0131 kavramlard\u0131r. “Makul sebep” konunun uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan ortak g\u00f6r\u00fc\u015fle anlamland\u0131r\u0131l\u0131p de\u011ferlendirilen bir olgu iken “makul \u015f\u00fcphe” \u00e7ok say\u0131daki s\u0131radan insan\u0131n somut bir olguyu ayn\u0131 y\u00f6nde de\u011ferlendirmeleri h\u00e2lidir (Feridun Yenisey, Ay\u015fe Nuho\u011flu, Ceza Muhakemesi Hukuku Ders Kitab\u0131, Se\u00e7kin, 4. Bask\u0131, 2016, s. 381-382).<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131 ancak kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen yerlerde yap\u0131labilir. PVSK’n\u0131n 9. maddesinde somut ve yak\u0131n bir tehlikenin ba\u015f g\u00f6sterebilece\u011fi alanlar esas al\u0131nmak suretiyle \u00f6nleme aramas\u0131 yap\u0131labilecek yerler tek tek say\u0131lm\u0131\u015f olup buna g\u00f6re \u00f6nleme aramas\u0131;<\/p>\n
1) 2911 say\u0131l\u0131 Toplant\u0131 ve G\u00f6steri Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fleri Kanunu kapsam\u0131na giren toplant\u0131 ve g\u00f6steri y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerde veya yak\u0131n \u00e7evresinde,<\/p>\n
2) \u00d6zel hukuk t\u00fczel ki\u015fileri ile kamu kurumu niteli\u011findeki meslek kurulu\u015flar\u0131 veya sendikalar\u0131n genel kurul toplant\u0131lar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerin yak\u0131n \u00e7evresinde,<\/p>\n
3) Halk\u0131n topluca bulundu\u011fu veya toplanabilece\u011fi yerlerde,<\/p>\n
4) E\u011fitim ve \u00f6\u011fretim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in her derecede e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131n\u0131n idarecilerinin talebiyle ve kurumun imk\u00e2nlar\u0131yla \u00f6nlenmesi m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmeyen olaylar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131 ihtimali kar\u015f\u0131s\u0131nda rekt\u00f6r, acele h\u00e2llerde de dekan veya ba\u011fl\u0131 kurulu\u015f yetkililerinin kolluktan yard\u0131m istemeleri h\u00e2linde, girilecek y\u00fcksek \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde, bunlar\u0131n yak\u0131n \u00e7evreleri ile giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131nda,<\/p>\n
5) Umum\u00ee veya umuma a\u00e7\u0131k yerlerde,<\/p>\n
6) Her t\u00fcrl\u00fc toplu ta\u015f\u0131ma ara\u00e7lar\u0131nda, seyreden ta\u015f\u0131tlarda yap\u0131labilecektir.<\/p>\n
Konutta, yerle\u015fim yerinde, kamuya a\u00e7\u0131k olmayan \u00f6zel i\u015fyerlerinde ve eklentilerinde hi\u00e7bir \u015fekilde \u00f6nleme aramas\u0131 yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmay\u0131p bu yerlerde \u015fartlar\u0131 varsa ancak adli arama yap\u0131labilir.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131 idari bir i\u015flem olsa da kural olarak h\u00e2kim karar\u0131yla yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Kolluk taraf\u0131ndan somut tehlikenin olu\u015ftu\u011funu g\u00f6steren belirlemeler \u00f6nceden tespit edilip araman\u0131n yap\u0131lmas\u0131 \u00f6nerilen yer ve zaman ile birlikte o yer m\u00fclki amirine yaz\u0131l\u0131 olarak iletilir. \u0130llerde vali veya bu konuda yetkilendirdi\u011fi yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve il\u00e7elerde ise kaymakam\u0131 ifade eden m\u00fclki amir, kollu\u011fun talebini uygun bulursa h\u00e2kimden arama karar\u0131 talep eder; ancak gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde kendisi de yaz\u0131l\u0131 arama emri verebilir. \u00d6nleme karar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda ve icras\u0131nda Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n herhangi bir g\u00f6rev ve fonksiyonu yoktur. Kollu\u011fun kendi i\u00e7indeki birim amirlerinin emri ile \u00f6nleme aramas\u0131 yap\u0131lamaz. Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 4. maddesi uyar\u0131nca, \u00f6nleme aramas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2l; derh\u00e2l i\u015flem yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, mill\u00ee g\u00fcvenlik ve kamu d\u00fczeninin, genel sa\u011fl\u0131k ve genel ahl\u00e2k\u0131n veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve h\u00fcrriyetlerinin korunmas\u0131n\u0131n tehlikeye girmesi veya zarar g\u00f6rmesi, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenememesi, ta\u015f\u0131nmas\u0131 veya bulundurulmas\u0131 yasak olan her t\u00fcrl\u00fc sil\u00e2h, patlay\u0131c\u0131 madde veya e\u015fyan\u0131n tespit edilememesi ihtim\u00e2linin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve gerekti\u011finde h\u00e2kimden karar almak i\u00e7in vakit bulunmamas\u0131 h\u00e2lini ifade etmektedir. PVSK’n\u0131n 9\/6. maddesi uyar\u0131nca spor kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131, miting, konser, festival, toplant\u0131 ve g\u00f6steri y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn d\u00fczenlendi\u011fi veya aniden topluluklar\u0131n olu\u015ftu\u011fu hallerde gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2lin bulundu\u011fu kabul edilmektedir.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131 karar\u0131nda veya emrinde; araman\u0131n sebebi, konusu ve kapsam\u0131, araman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 yer, araman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 zaman ve ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 s\u00fcre belirtilmelidir. \u00d6nleme aramas\u0131nda gece ile ilgili bir istisnaya yer verilmedi\u011finden her zaman yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6nleme aramas\u0131 karar\u0131n\u0131n ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 s\u00fcrenin s\u0131n\u0131r\u0131 ile ilgili olarak da mevzuatta k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 bir h\u00fck\u00fcm bulunmamaktad\u0131r. Zira \u00f6nleme aramas\u0131n\u0131n ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 s\u00fcre, karar verilmesine dayanak te\u015fkil eden makul sebebin niteli\u011fine g\u00f6re de\u011fi\u015fkenlik arz edebilmektedir. \u00d6rne\u011fin; olimpiyat oyunlar\u0131 gibi iki ya da \u00fc\u00e7 hafta s\u00fcrecek ve d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ok \u00fclkesinden sporcu ve izleyicilerin kat\u0131laca\u011f\u0131 bir spor organizasyonunda ya\u015fanabilecek kamu d\u00fczenini bozucu nitelikteki olaylar\u0131n ve su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi amac\u0131yla makul sebep olu\u015fmas\u0131 halinde yap\u0131lacak bir \u00f6nleme aramas\u0131n\u0131n ge\u00e7erlilik s\u00fcresi organizasyon s\u00fcresi kadar olabilece\u011fi gibi, ba\u015fka olaylarda duruma g\u00f6re bir g\u00fcn s\u00fcreli, hatta saatli \u00f6nleme aramas\u0131 kararlar\u0131n\u0131n verilmesi de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Her h\u00e2l\u00fck\u00e2rda bu s\u00fcrenin araman\u0131n hakl\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreden fazla olmamas\u0131 laz\u0131md\u0131r. \u00d6nleme aramas\u0131n\u0131n da ki\u015filerin temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine bir m\u00fcdahale niteli\u011finde bulunmas\u0131 nedeniyle, makul bir sebep olmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde verilen uzun s\u00fcreli \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde yasal olsa bile hukuka uygun olmayacakt\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde makul bir sebep yokken belli periyotlarla yenilenmek suretiyle s\u00fcreklilik arzedecek ve genel arama izlenimi verecek \u015fekilde \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131 verilmesi de hukuka ayk\u0131r\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131n\u0131n nas\u0131l icra edilece\u011fi hususunda PVSK’da ve Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nde \u00f6zel bir d\u00fczenleme bulunmamaktad\u0131r. Y\u00f6netmelik’in “Aramalar\u0131n Yap\u0131lma \u015eekli” ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki h\u00fck\u00fcmler hem adli hem de \u00f6nleme aramas\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erli ortak h\u00fck\u00fcmlerdir.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131 sonucunda bir su\u00e7 unsuruna veya deliline rastlan\u0131rsa koruma alt\u0131na al\u0131nacak ve durum Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na derh\u00e2l bildirilerek elkoyma i\u015flemini ger\u00e7ekle\u015ftirmek \u00fczere Cumhuriyet savc\u0131s\u0131ndan yeni bir yaz\u0131l\u0131 emir istenecektir. Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na ula\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2llerde kolluk amirinin yaz\u0131l\u0131 emriyle de elkoyma yap\u0131labilecektir. H\u00e2kim karar\u0131 olmaks\u0131z\u0131n yap\u0131lan elkoyma i\u015flemi, yirmid\u00f6rt saat i\u00e7inde g\u00f6revli h\u00e2kimin onay\u0131na sunulmal\u0131d\u0131r. \u00d6nleme aramas\u0131n\u0131n konusu ve kapsam\u0131 i\u00e7inde olan ancak su\u00e7 unsuru olu\u015fturmayan \u00f6rne\u011fin, bozuk para, \u00e7akmak gibi bir e\u015fya ise ge\u00e7ici olarak koruma alt\u0131na al\u0131n\u0131r ve aramaya sebep te\u015fkil eden husus sona erdi\u011finde ilgiliye teslim edilir.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131n\u0131n sonucu arama karar\u0131 veya emri veren merci veya makama bildirilir. Ayr\u0131ca arama s\u0131ras\u0131nda su\u00e7 unsuruna rastlan\u0131lm\u0131\u015fsa bununla ilgili \u00f6zel olarak \u00f6nleme aramas\u0131 tutana\u011f\u0131 haz\u0131rlan\u0131r. Bu tutanakta adli arama tutana\u011f\u0131nda oldu\u011fu gibi arama karar\u0131n\u0131n tarih ve say\u0131s\u0131, h\u00e2kim karar\u0131 yoksa verilmi\u015f olan yaz\u0131l\u0131 emrin tarih ve say\u0131s\u0131 ile emri veren merci, araman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer, tarih ve saat, araman\u0131n konusu, aranan ki\u015finin kimlik bilgileri, ad\u0131n\u0131 s\u00f6ylemedi\u011fi takdirde e\u015fk\u00e2l bilgileri, arama yap\u0131lan yerin adresi, ara\u00e7ta arama yap\u0131lm\u0131\u015fsa araman\u0131n mevkisi ve arac\u0131n bilgileri, araman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131, elkonulan su\u00e7 e\u015fyas\u0131 varsa buna ili\u015fkin belirleyici bilgiler, aramada yakalanan ki\u015filer varsa kimlik bilgileri, kimli\u011fi belirlenemiyorsa e\u015fk\u00e2l bilgileri, arama sonucunda yaralanma veya madd\u00ee bir zarar meydana gelip gelmedi\u011fi ve arama i\u015flemini yapanlar\u0131n ad\u0131, soyad\u0131, sicili ve unvan\u0131 hususlar\u0131 yer al\u0131r. Tutanak arama i\u015flemine kat\u0131lm\u0131\u015f olanlar ve haz\u0131r bulunanlarca imzalanarak bir sureti ilgiliye verilir. Su\u00e7 unsuruna rastlanmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda, aranan ki\u015finin talebi h\u00e2linde, kendisine arama karar\u0131 veya emrinin tarih ve say\u0131s\u0131, araman\u0131n tarih ve saati, yeri, aranan \u015fahs\u0131n ve arayan g\u00f6revlinin kimlik bilgilerinin yer ald\u0131\u011f\u0131 bir belge verilir.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131 niteli\u011finde say\u0131lmayan idari denetimler i\u00e7in herhangi bir arama emir veya karar\u0131na gerek yoktur. Bir yerin faaliyeti bak\u0131m\u0131ndan uymakla y\u00fck\u00fcml\u00fc bulundu\u011fu kurallara uygun olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti bak\u0131m\u0131ndan o yerde yap\u0131lan i\u015flem bir denetlemedir (Murat Ayd\u0131n, Arama ve El Koyma, Se\u00e7kin, 2012, 2. Bask\u0131, s.137).<\/p>\n
Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin “Denetim yap\u0131lacak h\u00e2ller” ba\u015fl\u0131kl\u0131 18. maddesinde kolluk taraf\u0131ndan kendili\u011finden denetim yap\u0131labilecek bu haller g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bu kapsamda \u00f6rne\u011fin; umuma a\u00e7\u0131k istirahat ve e\u011flence yerlerinin genel g\u00fcvenlik ve asayi\u015f y\u00f6n\u00fcnden denetimi, kimlik sorma, 2918 say\u0131l\u0131 Karayollar\u0131 Trafik Kanunu’na g\u00f6re ara\u00e7larda bulunmas\u0131 gerekli belgeler ve e\u015fyalarla ilgili yap\u0131lan denetimler, elektromanyetik ayg\u0131tlar ve dedekt\u00f6r k\u00f6pekleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131lan tarama \u015feklindeki denetimler kolluk taraf\u0131ndan herhangi bir arama emir veya karar\u0131na gerek olmadan kendili\u011finden yap\u0131labilecektir. \u00d6nleme aramas\u0131 niteli\u011finde say\u0131lmayan idari denetimler y\u00f6netmelikte say\u0131lanlardan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131ndan daha pek \u00e7ok \u00f6zel kanunda ve d\u00fczenleyici i\u015flemde idari denetimlere ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler yer almaktad\u0131r.<\/p>\n
PVSK’da ve Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nde h\u00e2kimden arama karar\u0131 al\u0131nmas\u0131 gerekmeyen h\u00e2ller g\u00f6sterilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re; polisin, tehlikenin \u00f6nlenmesi veya bertaraf edilmesi amac\u0131yla g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bina ve tesislere gelenlerin herhangi bir emir veya karar olmas\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, \u00fcst\u00fcn\u00fc, arac\u0131n\u0131 ve e\u015fyas\u0131n\u0131 teknik cihazlarla, gerekti\u011finde el ile kontrol etme ve arama yetkisi bulunmaktad\u0131r. (PVSK m. 9\/7) Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 25. maddesi uyar\u0131nca Devlet\u00e7e kamu hizmetine \u00f6zg\u00fclenmi\u015f bina ve her t\u00fcrl\u00fc tesislere giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n belirli kurallara tabi tutuldu\u011fu h\u00e2llerde, s\u00f6z konusu tesislere girenlerin \u00fcstlerinin veya \u00fczerlerindeki e\u015fyan\u0131n veya ara\u00e7lar\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda, 5442 say\u0131l\u0131 \u0130l \u0130daresi Kanunu’nun Ek 1. maddesi kapsam\u0131nda bulunan, sivil hava meydanlar\u0131nda, limanlarda ve s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131nda, binalar\u0131n, u\u00e7aklar\u0131n, gemilerin ve her t\u00fcrl\u00fc deniz ve kara ta\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n, giren \u00e7\u0131kan yolcular\u0131n X-ray cihaz\u0131ndan ge\u00e7irilerek, gerekti\u011finde \u00fcst\u00fcn\u00fcn ve e\u015fyas\u0131n\u0131n aranmas\u0131 ile buralarda g\u00f6revli kamu kurulu\u015flar\u0131 ve \u00f6zel kurulu\u015flar personelinin, \u00fcstlerinin, ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ve e\u015fyalar\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda, 2935 say\u0131l\u0131 Ola\u011fan\u00fcst\u00fc H\u00e2l Kanunu’nun 11. maddesi kapsam\u0131nda, ki\u015filerin \u00fcst\u00fcn\u00fcn, e\u015fyas\u0131n\u0131n Ola\u011fan\u00fcst\u00fc H\u00e2l Valisinin emriyle aranmas\u0131nda, 1402 say\u0131l\u0131 S\u0131k\u0131y\u00f6netim Kanunu’nun 3. maddesi kapsam\u0131nda, konutlar\u0131n ve her t\u00fcrl\u00fc dernek, siyasi parti, sendika, kul\u00fcp gibi te\u015fekk\u00fcllere ait binalar\u0131n, i\u015fyerlerinin, \u00f6zel ve t\u00fczel ki\u015filiklere sahip m\u00fcesseseler ve bunlara ait eklentilerin ve her t\u00fcrl\u00fc kapal\u0131 ve a\u00e7\u0131k yerlerin, mektup, telgraf ve sair g\u00f6nderilerin ve ki\u015filerin \u00fczerlerinin s\u0131k\u0131y\u00f6netim komutan\u0131n\u0131n emriyle aranmas\u0131nda, kanunlar\u0131n, muhafaza alt\u0131na al\u0131nmalar\u0131na olanak verdi\u011fi ki\u015filerin, \u00fcst veya e\u015fyalar\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda, 298 say\u0131l\u0131 Se\u00e7imlerin Temel H\u00fck\u00fcmleri ve Se\u00e7men K\u00fct\u00fckleri Hakk\u0131nda Kanun \u00e7er\u00e7evesinde g\u00f6revli kollu\u011fun, ayn\u0131 Kanun’un 79. maddesindeki silah ta\u015f\u0131ma yasa\u011f\u0131 kapsam\u0131nda, silah ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphelenilen ki\u015filerin \u00fcstlerinin ve e\u015fyalar\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda ayr\u0131ca bir arama emri ya da karar\u0131 gerekmeyecektir. Yine PVSK’n\u0131n 20. maddesi gere\u011fince; bir hukuka uygunluk nedenine ba\u011fl\u0131 olarak yap\u0131lan aramalarda da \u00f6rne\u011fin imdat istenmesi veya yang\u0131n, su bask\u0131n\u0131 ve bo\u011fulma gibi b\u00fcy\u00fck tehlikelerin haber verilmesi veya g\u00f6r\u00fclmesi hallerinde de arama emir veya karar\u0131na gerek olmayacakt\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan PVSK\u2019n\u0131n 4\/A maddesinde polise, ki\u015fileri ve ara\u00e7lar\u0131 tecr\u00fcbesine ve i\u00e7inde bulunulan durumdan edindi\u011fi izlenime dayanan makul bir sebebin bulunmas\u0131 halinde durdurma yetkisi verilmi\u015ftir. Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 27. maddesinde bu yetkinin kullan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in “umma” derecesinde makul \u015f\u00fcphe aranm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
PVSK’n\u0131n su\u00e7 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan “Durdurma ve kimlik sorma” ba\u015fl\u0131kl\u0131 4\/A. maddesinde;<\/p>\n
\u201cPolis, ki\u015fileri ve ara\u00e7lar\u0131;<\/p>\n
a) Bir su\u00e7 veya kabahatin i\u015flenmesini \u00f6nlemek,<\/p>\n
b) Su\u00e7 i\u015flendikten sonra ka\u00e7an faillerin yakalanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak, i\u015flenen su\u00e7 veya kabahatlerin faillerinin kimliklerini tespit etmek,<\/p>\n
c) Hakk\u0131nda yakalama emri ya da zorla getirme karar\u0131 verilmi\u015f olan ki\u015fileri tespit etmek,<\/p>\n
\u00e7) Ki\u015filerin hayat\u0131, v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc veya malvarl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ya da topluma y\u00f6nelik mevcut veya muhtemel bir tehlikeyi \u00f6nlemek,<\/p>\n
Amac\u0131yla durdurabilir.<\/p>\n
Durdurma yetkisinin kullan\u0131labilmesi i\u00e7in polisin tecr\u00fcbesine ve i\u00e7inde bulunulan durumdan edindi\u011fi izlenime dayanan makul bir sebebin bulunmas\u0131 gerekir. S\u00fcreklilik arz edecek, fiil\u00ee durum ve keyfilik olu\u015fturacak \u015fekilde durdurma i\u015flemi yap\u0131lamaz.<\/p>\n
Polis, durdurdu\u011fu ki\u015fiye durdurma sebebini bildirir ve durdurma sebebine ili\u015fkin sorular sorabilir; kimli\u011fini veya bulundurulmas\u0131 gerekli di\u011fer belgelerin ibraz edilmesini isteyebilir.<\/p>\n
Durdurma s\u00fcresi, durdurma sebebine esas te\u015fkil eden i\u015flemin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in zorunlu olan s\u00fcreden fazla olamaz.<\/p>\n
Durdurma sebebinin ortadan kalkmas\u0131 halinde ki\u015filerin ve ara\u00e7lar\u0131n ayr\u0131lmalar\u0131na izin verilir.<\/p>\n
Polis, durdurdu\u011fu ki\u015fi \u00fczerinde veya arac\u0131nda silah veya tehlike olu\u015fturan di\u011fer bir e\u015fyan\u0131n bulundu\u011fu hususunda yeterli \u015f\u00fcphenin varl\u0131\u011f\u0131 halinde, kendisine veya ba\u015fkalar\u0131na zarar verilmesini \u00f6nlemek amac\u0131na y\u00f6nelik gerekli tedbirleri alabilir. Ancak bu ama\u00e7la ki\u015finin \u00fczerindeki elbisenin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 veya arac\u0131n, d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7erisi g\u00f6r\u00fcnmeyen b\u00f6l\u00fcmlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 istenemez. \u2026\u201d<\/p>\n
Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin su\u00e7 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan “Durdurma ve kontrol i\u015flemleri” ba\u015fl\u0131kl\u0131 27. maddesi ise;<\/p>\n
\u201cBir ki\u015fiyi ge\u00e7ici olarak durdurmak, yakalama say\u0131lmaz; yakalama say\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ki\u015finin fiilen denetim alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekir. Denetim i\u00e7in ara\u00e7lar\u0131n durdurulmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Durdurma yetkisinin kullan\u0131labilmesi i\u00e7in, ‘umma’ derecesinde makul \u015f\u00fcphe bulunmal\u0131d\u0131r. Kolluk g\u00f6revlisi, tecr\u00fcbesine dayanarak, izledi\u011fi davran\u0131\u015flar\u0131ndan, o ki\u015finin bir su\u00e7 i\u015fleyece\u011fi veya i\u015fledi\u011fi hususunda kanaat elde eder veya ki\u015finin sil\u00e2hl\u0131 oldu\u011fu ve h\u00e2len tehlike yaratt\u0131\u011f\u0131 kanaatine var\u0131rsa ki\u015fi durdurulabilir.<\/p>\n
Somut emarelerle desteklenen \u015f\u00fcphe bulunmadan, s\u00fcreklilik arzedecek, fiil\u00ee durum ve keyfilik olu\u015fturacak \u015fekilde durdurma ve kontrol i\u015flemi yap\u0131lamaz.<\/p>\n
Sebebin olu\u015fmas\u0131na veya \u015f\u00fcpheye yol a\u00e7an davran\u0131\u015flar\u0131 hakk\u0131nda, durdurulan ki\u015fiye sorular y\u00f6neltilebilir. Ki\u015fi bu sorulara cevap vermekle y\u00fck\u00fcml\u00fc de\u011fildir. Durdurma yetkisinin kullan\u0131lmas\u0131na neden olan \u015f\u00fcphe, yap\u0131lan a\u00e7\u0131klama ile ortadan kalkarsa, ki\u015finin gitmesine engel olunmaz.<\/p>\n
Durdurma \u00fczerine a\u015fa\u011f\u0131daki i\u015flemler yap\u0131l\u0131r:<\/p>\n
a) Durdurulan ki\u015fi \u00fczerinde giysilerinden herhangi birisi \u00e7\u0131kar\u0131lmaks\u0131z\u0131n, yoklama bi\u00e7iminde bir kontrol yap\u0131l\u0131r. Bu i\u015flem sonucunda, ki\u015fide sil\u00e2h bulundu\u011fu sonucunu \u00e7\u0131karmaya yeterli \u015f\u00fcphe meydana gelirse, memur kendili\u011finden sil\u00e2h ve di\u011fer su\u00e7 e\u015fyas\u0131 aramas\u0131 yapabilir.<\/p>\n
b) Yoklama suretiyle kontrol, ki\u015finin cinsiyetinde bulunan g\u00f6revli taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
c) Yap\u0131lan kontrol\u00fcn konusu ve sebepleri ilgiliye a\u00e7\u0131klan\u0131r.<\/p>\n
d) Bir ki\u015finin veya arac\u0131n durdurulma s\u00fcresinin, \u015fartlara g\u00f6re makul olmas\u0131 ve kontrol i\u00e7in ayr\u0131lan s\u00fcreyi a\u015fmamas\u0131 gerekir.<\/p>\n
e) Yoklama suretiyle kontrol, ki\u015fiye en az s\u0131k\u0131nt\u0131 verici \u015fekilde yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
f) Yap\u0131lan kontrol\u00fcn neticesinde su\u00e7a ili\u015fkin iz, eser, emare ve delil elde edilirse, ki\u015fi yakalan\u0131r.<\/p>\n
g) Uyu\u015fturucu gibi belirli bir \u015feyin, ki\u015finin herhangi bir yerinde gizlendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyorsa, daha geni\u015f \u00e7apl\u0131 kontrol yap\u0131labilir.<\/p>\n
h) Yoklama suretiyle kontrol, ki\u015finin veya arac\u0131n ilk durduruldu\u011fu yerde veya o yerin yak\u0131n\u0131nda, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar ba\u015fkalar\u0131n\u0131n g\u00f6remeyece\u011fi tarzda yap\u0131l\u0131r. Ba\u015fka yere g\u00f6t\u00fcr\u00fclerek kontrol yap\u0131lamaz.<\/p>\n
i) Makul sebebi olu\u015ftu\u011fu takdirde, daha geni\u015f kapsaml\u0131 kontrol yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, kolluk arac\u0131ndan veya yak\u0131ndaki kapal\u0131 bir yerden yararlan\u0131labilir.<\/p>\n
j) Kontrolden sonra talep \u00fczerine olay yerinde derh\u00e2l bir tutanak d\u00fczenlenir.<\/p>\n
Bu maddede yaz\u0131l\u0131 i\u015flemler gece de yap\u0131labilir\u201d \u015feklindedir.<\/p>\n
S\u00f6z konusu d\u00fczenlemelerle kollu\u011fa, “umma” derecesindeki makul \u015f\u00fcphe ile arama karar\u0131 veya emri olmaks\u0131z\u0131n ki\u015fi ve ara\u00e7lar\u0131 durdurma ve kaba \u00fcst aramas\u0131 yapma yetkileri tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Maddenin (g) ve (i) f\u0131kralar\u0131 gere\u011fince kolluk\u00e7a durdurulan ki\u015finin herhangi bir yerinde uyu\u015fturucu gibi belirli bir \u015feyin gizlendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyorsa veya makul sebep olu\u015fmu\u015fsa \u00f6nleyici kolluk yetkisi dahilinde daha geni\u015f kapsaml\u0131 kontrol yapma imkan\u0131 do\u011facakt\u0131r. Burada dikkat edilmesi gereken husus, kolluk kendisine veya ba\u015fkalar\u0131na zarar vermesini \u00f6nlemek amac\u0131na y\u00f6nelik olarak gerekli tedbirleri alabilecek ancak bu ama\u00e7la ki\u015finin \u00fczerindeki elbisenin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 veya arac\u0131n, d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7erisi g\u00f6r\u00fcnmeyen b\u00f6l\u00fcmlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 isteyemeyecektir.<\/p>\n
b. Adli Arama<\/p>\n
\u015e\u00fcpheli ya da san\u0131\u011f\u0131n ya da delillerin yahut m\u00fcsadere edilecek e\u015fyalar\u0131n ele ge\u00e7irilmesi amac\u0131yla yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma i\u015flemi olan adli arama, elkoyma ile birlikte CMK’n\u0131n 116-134, PVSK’n\u0131n 2, Ek 4, Ek 6, Ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131kla M\u00fccadele Kanunu’nun 9 ve Adl\u00ee ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 5-17. maddelerinde d\u00fczenlenmi\u015f olup<\/p>\n
Y\u00f6netmelik’in 5. maddesinde;
\n“Bir su\u00e7 i\u015flemek veya buna i\u015ftirak veyahut yatakl\u0131k etmek makul \u015f\u00fcphesi alt\u0131nda bulunan kimsenin, saklanan\u0131n, \u015f\u00fcphelinin, san\u0131\u011f\u0131n veya h\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn yakalanmas\u0131 ve su\u00e7un iz, eser, emare veya delillerinin elde edilmesi i\u00e7in bir kimsenin \u00f6zel hayat\u0131n\u0131n ve aile hayat\u0131n\u0131n gizlili\u011finin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131larak konutunda, i\u015fyerinde, kendisine ait di\u011fer yerlerde, \u00fczerinde, \u00f6zel k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131nda, e\u015fyas\u0131nda, arac\u0131nda 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu ile di\u011fer kanunlara g\u00f6re yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma i\u015flemidir.” \u015feklinde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r (Bahri \u00d6zt\u00fcrk-Durmu\u015f Tezcan-Mustafa Ruhan Erdem-\u00d6zge S\u0131rma-Yasemin Sayg\u0131lar K\u0131r\u0131t-\u00d6zdem \u00d6zayd\u0131n-Esra Alan Akcan-Efser Erden, Nazari ve Uygulamal\u0131 Ceza Muhakemesi Hukuku, Se\u00e7kin, 10. Bask\u0131, 2016, s.492, Nur Centel-Hamide Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta, 12. Bask\u0131, 2015, s. 400).
\nArama tedbirine ba\u015fvurulabilmesi i\u00e7in \u015fu \u00fc\u00e7 \u00f6n \u015fart\u0131n birlikte bulunmas\u0131 gerekmektedir:<\/p>\n
1-Gecikmede sak\u0131nca ya da tehlike bulunmas\u0131,<\/p>\n
2-G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte hakl\u0131l\u0131k,<\/p>\n
3-\u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck.<\/p>\n
Arama tedbirinin ilk \u00f6n \u015fart\u0131 gecikmede sak\u0131nca ya da tehlike bulunmas\u0131d\u0131r. Bu \u015fart hem arama tedbirine ba\u015fvurulmas\u0131 hem de kim taraf\u0131ndan karar verilebilece\u011finin belirlenmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nem arz etmektedir. Gecikmede sak\u0131nca ya da tehlike bulunmas\u0131 derh\u00e2l i\u015flem yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde tedbirden beklenen faydan\u0131n elde edilemeyecek, ceza muhakemesinin gere\u011fi gibi ve amac\u0131na uygun bi\u00e7imde yap\u0131lamayacak olmas\u0131d\u0131r. Gecikmede sak\u0131nca bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 olay\u0131n \u00f6zelliklerine g\u00f6re tedbire karar vermeye yetkili mercisi takdir edecektir.<\/p>\n
Arama tedbirinin ikinci \u00f6n \u015fart\u0131 ise g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte hakl\u0131l\u0131kt\u0131r. Buna g\u00f6re arama tedbirine ancak bir hakk\u0131n tehlikede oldu\u011funu g\u00f6steren olaylar mevcut oldu\u011fu takdirde ba\u015fvurulabilecektir. Hakk\u0131n bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 zaman alaca\u011f\u0131ndan ve tehlike gecikmeye m\u00fcsaade etmedi\u011finden hakl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fle yetinilmek zorunludur. Bu ba\u011flamda bir ihlal ya da su\u00e7 i\u015flendi\u011fi hususunda \u015f\u00fcphe bulunmal\u0131d\u0131r(Buck\/Almanya, 28.04.2005; Ba\u015fvuru no: 41604).<\/p>\n
Arama tedbirinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve son \u00f6n \u015fart\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fckt\u00fcr. \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesinin temel ama\u00e7 ve i\u015flevi, arama tedbirine muhatap olacak ki\u015filerin temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in kullan\u0131lacak kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc, hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler lehine s\u0131n\u0131rland\u0131rmak, m\u00fcdahalelerde a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011fa gidilmesini ve buna ba\u011fl\u0131 olarak do\u011fabilecek ma\u011fduriyetleri \u00f6nleyebilmektir. Dar anlamda \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck de denilen orant\u0131l\u0131l\u0131k ise; tedbirin ilgililere \u201c\u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck\u201d getirmemesini ve \u201ckatlan\u0131lamaz” nitelikte olmamas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmektedir. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi taraf\u0131ndan da, Buck\/Almanya (28.04.2005; Ba\u015fvuru no: 41604) ile Smirnov\/Rusya (07.06.2007; Ba\u015fvuru no: 71362\/01) kararlar\u0131nda; yap\u0131lan m\u00fcdahale ile izlenen me\u015fru amac\u0131n orant\u0131l\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Aramaya konu olabilecek yerler \u015f\u00fcphelinin veya san\u0131\u011f\u0131n yahut di\u011fer bir ki\u015finin \u00fcst\u00fc, e\u015fyas\u0131, konutu, i\u015f yeri veya ona ait di\u011fer yerlerdir. Adli araman\u0131n g\u00fcn\u00fcn her saatinde yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmakla birlikte konutta, i\u015f yerlerinde ve di\u011fer kapal\u0131 yerlerde araman\u0131n kural olarak g\u00fcnd\u00fcz yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Su\u00e7\u00fcst\u00fc veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2ller ile yakalanm\u0131\u015f veya g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olup da firar eden ki\u015fi veya tutuklu veya h\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn tekrar yakalanmas\u0131 amac\u0131yla yap\u0131lan aramalar hari\u00e7, s\u00f6z konusu yerlerde gece vakti arama yap\u0131lamayacakt\u0131r.<\/p>\n
Arama karar\u0131 verilebilmesi i\u00e7in araman\u0131n konusunu olu\u015fturan ki\u015fi veya \u015feylerin, arama yap\u0131lacak yerde bulundu\u011fu hususunda belli bir \u015f\u00fcphenin olmas\u0131 gerekir. Kanun aranacak ki\u015finin su\u00e7la ilgisine g\u00f6re, bu \u015f\u00fcphenin yo\u011funlu\u011funu farkl\u0131 \u015fekillerde d\u00fczenlemi\u015f ve su\u00e7la ilgisi olmayan ki\u015filer nezdinde aramay\u0131 daha s\u0131k\u0131 ko\u015fullara t\u00e2bi k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
CMK’n\u0131n 116. maddesinin su\u00e7 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan h\u00e2line g\u00f6re \u015f\u00fcpheli veya san\u0131kla ilgili yap\u0131lacak aramalarda arama sonunda \u015f\u00fcpheli veya san\u0131\u011f\u0131n yakalanabilece\u011fi veya su\u00e7 delillerinin elde edilebilece\u011fi hususunda makul \u015f\u00fcphe bulunmal\u0131d\u0131r. Adl\u00ee ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 6. maddesine g\u00f6re makul \u015f\u00fcphe; hayat\u0131n ak\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re somut olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda genellikle duyulan \u015f\u00fcphedir. Araman\u0131n ki\u015fi hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine ciddi boyutta bir m\u00fcdahale oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda makul \u015f\u00fcphede, ihbar veya \u015fik\u00e2yeti destekleyen emarelerin var olmas\u0131 ve belirtilen konularda \u015f\u00fcphenin somut olgulara dayanmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Ba\u015fka bir anlat\u0131mla, arama sonunda belirli bir \u015feyin bulunaca\u011f\u0131n\u0131 veya belirli bir ki\u015finin yakalanaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmeyi gerektiren somut olgular mevcut olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
CMK’n\u0131n 117. maddesi uyar\u0131nca, su\u00e7 i\u015fleme \u015f\u00fcphesi alt\u0131nda olmayan di\u011fer ki\u015filerin de \u00fcst\u00fc, e\u015fyas\u0131, konutu, i\u015fyeri veya kendisine ait di\u011fer yerleri, \u015f\u00fcphelinin veya san\u0131\u011f\u0131n yakalanabilmesi veya su\u00e7 delillerinin elde edilebilmesi amac\u0131yla aranabilecektir. “Di\u011fer ki\u015filer” kavram\u0131na t\u00fczel ki\u015filer ile resmi makam ve daireler de dahildir. Ki\u015finin tan\u0131kl\u0131ktan \u00e7ekinme hakk\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 da aramaya engel de\u011fildir. Maddenin ikinci f\u0131kras\u0131na g\u00f6re di\u011fer ki\u015filerle ilgili arama yap\u0131lmas\u0131, makul \u015f\u00fcphenin yan\u0131 s\u0131ra aran\u0131lan ki\u015finin veya su\u00e7 delillerinin, belirtilen yerlerde bulundu\u011funu g\u00f6steren olaylar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ancak bu s\u0131n\u0131rlama \u015f\u00fcphelinin veya san\u0131\u011f\u0131n bulundu\u011fu yerler ile izlendi\u011fi s\u0131rada girdi\u011fi yerler bak\u0131m\u0131ndan ge\u00e7erli de\u011fildir.<\/p>\n
Arama karar\u0131 veya emrinin belli baz\u0131 bilgileri i\u00e7ermesi zorunludur (CMK m.119\/2). Arama karar veya emrinde; araman\u0131n nedenini olu\u015fturan fiil, aran\u0131lacak ki\u015fi, araman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 konut veya di\u011fer yerin adresi ya da e\u015fya, karar veya emrin ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 zaman s\u00fcresi, a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilmelidir.<\/p>\n
Arama kural olarak h\u00e2kim karar\u0131 ile gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na ula\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2llerde ise kolluk amirinin yaz\u0131l\u0131 emri ile yap\u0131labilecektir. Ancak konutta, i\u015f yerinde ve kamuya a\u00e7\u0131k olmayan kapal\u0131 alanlarda sadece h\u00e2kim karar\u0131 veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131 emri ile arama yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Arama i\u015flemi kural olarak h\u00e2kim karar\u0131na dayan\u0131larak yap\u0131lmakta ise de \u015fartlar\u0131 olu\u015ftu\u011funda Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 veya kolluk amirinin yaz\u0131l\u0131 emri ile de arama yap\u0131labilmektedir. Ancak baz\u0131 durumlarda h\u00e2kim karar\u0131 ve yaz\u0131l\u0131 arama emri bulunmasa dahi arama yap\u0131labilecektir. Bu h\u00e2ller olay\u0131n \u00f6zelli\u011finden veya kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn verdi\u011fi arama yetkisinden kaynaklanabilece\u011fi gibi arama emri almaya imk\u00e2n bulunmamas\u0131 nedenine de dayanabilir. Bu durumlarda kolluk g\u00f6revlileri, bir arama karar\u0131 veya emri beklemeden arama yapmak, delilleri elde etmek ve failleri yakalamakla g\u00f6revlidir.<\/p>\n
Yakalama ki\u015finin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 bir koruma tedbiridir. Bu niteli\u011fi gere\u011fi \u00fcst arama i\u015flemine g\u00f6re daha geni\u015f kapsaml\u0131 bir i\u015flemdir. Yakalama ve yakalanan ki\u015fi hakk\u0131nda yap\u0131lacak i\u015flemleri d\u00fczenleyen CMK\u2019n\u0131n 90\/4. maddesi gere\u011fince de, kolluk yakalad\u0131\u011f\u0131 ki\u015finin ka\u00e7mas\u0131n\u0131, kendisine ya da ba\u015fkalar\u0131na zarar vermesini engelleyecek tedbirleri almal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda ki\u015finin yakalanmas\u0131ndan sonra tedbir olarak kaba \u00fcst aramas\u0131 yap\u0131labilir. Ayr\u0131ca karar al\u0131nmas\u0131na gerek olmayan bu arama i\u015flemi, en k\u0131sa zamanda ve dikkatli bir bi\u00e7imde elle yoklama \u015feklinde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Yakalanan ki\u015finin \u00fcst\u00fcndeki k\u0131yafetlerin tamamen \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve beden \u00e7ukurlar\u0131n\u0131n aranmas\u0131 ise m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
PVSK\u2019n\u0131n Ek 4. maddesinde;<\/p>\n
\u201cPolis, g\u00f6revli bulundu\u011fu m\u00fclki s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde, hizmet bran\u015f\u0131, yeri ve zaman\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, bir su\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda su\u00e7a el koymak, \u00f6nlemek, san\u0131k ve su\u00e7 delillerini tesbit, muhafaza ve yetkili zab\u0131taya teslim etmekle g\u00f6revli ve yetkilidir\u2026\u201d<\/p>\n
“Adl\u00ee g\u00f6rev ve yetkiler” ba\u015fl\u0131kl\u0131 Ek 6. maddesinde;<\/p>\n
\u201cPolis, bu maddede yaz\u0131l\u0131 g\u00f6revlerinin yan\u0131nda, Ceza Muhakemesi Kanunu ve di\u011fer mevzuatta yaz\u0131l\u0131 soru\u015fturma i\u015flemlerine ili\u015fkin g\u00f6revleri de yerine getirir.
\nPolis, bir su\u00e7a ili\u015fkin olarak kendisine yap\u0131lan s\u00f6zl\u00fc ihbar ve \u015fik\u00e2yetleri ve g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda \u00f6\u011frendi\u011fi su\u00e7a ili\u015fkin bilgileri yaz\u0131l\u0131 hale getirir.<\/p>\n
Edinilen bilgi veya al\u0131nan ihbar veya \u015fik\u00e2yet \u00fczerine veya kendili\u011finden bir su\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015fan polis, olay yerinde ki\u015filerin ve toplumun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na, v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne veya malvarl\u0131\u011f\u0131na zarar gelmemesi ve su\u00e7un delillerinin kaybolmamas\u0131 ya da bozulmamas\u0131 i\u00e7in derhal gerekli tedbirleri al\u0131r.<\/p>\n
Bir su\u00e7 i\u015flendi\u011fi veya i\u015flenmekte oldu\u011fu bilgisini edinen polis, olay yerinin korunmas\u0131, delillerin tespiti, kaybolmamas\u0131 ya da bozulmamas\u0131 i\u00e7in acele tedbirleri ald\u0131ktan sonra el koydu\u011fu olaylar\u0131, yakalanan ki\u015filer ile uygulanan tedbirleri derhal Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bildirir ve Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n emri do\u011frultusunda i\u015fin ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli soru\u015fturma i\u015flemlerini yapar…\u201d<\/p>\n
\u015eeklindeki d\u00fczenlemeler birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde,<\/p>\n
Edinilen bilgi, ihbar veya \u015fik\u00e2yet \u00fczerine ya da kendili\u011finden su\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015fan polisin, olay yerinde ki\u015filerin ve toplumun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na, v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne veya malvarl\u0131\u011f\u0131na zarar gelmemesi ve su\u00e7un delillerinin tespiti, kaybolmamas\u0131 ya da bozulmamas\u0131 i\u00e7in derh\u00e2l gerekli tedbirleri almas\u0131 zorunludur. Gerekli tedbirler derhal al\u0131n\u0131rken, tedbire ba\u015fvurulmad\u0131\u011f\u0131 takdirde ceza muhakemesinin amac\u0131na ula\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131, yani delillerin kaybolmas\u0131 gibi bir sonucun ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fi de\u011ferlendirilerek, i\u015flemin yap\u0131lmas\u0131 esnas\u0131nda hakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmesi ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine uygun olarak hareket edilmesi gerekti\u011fi dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Aksi durumda ise maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015fma amac\u0131 tehlikeye girecek, ma\u011fdur ve san\u0131k haklar\u0131n\u0131n ihlali s\u00f6z konusu olacakt\u0131r. Bu h\u00e2lde su\u00e7un i\u015flendi\u011fi bilgisini alan kolluk, olay yerinde delillerin karart\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleme yetki ve g\u00f6revi kapsam\u0131nda yakalad\u0131\u011f\u0131 ki\u015fi ya da ki\u015filerin kaba \u00fcst aramas\u0131n\u0131 yapabilecek ve el koydu\u011fu olay\u0131, yakalanan ki\u015fi ya da ki\u015filer ile uygulad\u0131\u011f\u0131 tedbirleri en k\u0131sa zamanda Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bildirecektir.<\/p>\n
Kanun; anayasal ilkelere uygun olarak yasama organ\u0131nca yap\u0131lan nesnel ve gayri \u015fahsi kurallard\u0131r. “Y\u00f6netmelik” Anayasam\u0131z\u0131n 124. maddesi gere\u011fince; Ba\u015fbakanl\u0131k, bakanl\u0131klar ve kamu t\u00fczel ki\u015filerinin kendi g\u00f6rev alanlar\u0131n\u0131 ilgilendiren kanunlar\u0131n ve t\u00fcz\u00fcklerin uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak \u00fczere ve bunlara ayk\u0131r\u0131 olmamak \u015fart\u0131yla \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 yaz\u0131l\u0131 hukuk kurallar\u0131d\u0131r. Bu h\u00e2lde y\u00f6netmelikler kanunlar\u0131n uygulanma \u015feklini g\u00f6stermek amac\u0131yla kanunun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 geni\u015fletmemek \u015fart\u0131yla \u00e7\u0131kar\u0131labilir. Bu kapsamda araman\u0131n usul ve esaslar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek \u00fczere Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 8. maddesinin (a) ve (c) bentleri ile yine ayn\u0131 maddenin (f) bendindeki “ilgilinin r\u0131zas\u0131 ile” ibaresinin ve 27. maddesi ile 30. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131n\u0131n iptali istemiyle a\u00e7\u0131lan davada, y\u00f6netmeliklerin kanuna ayk\u0131r\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 denetlemeye yetkili Dan\u0131\u015ftay Onuncu Dairesince 13.03.2007 tarih ve 6392-948 say\u0131 ile Y\u00f6netmelik’in 8. maddesinin (a) bendindeki “…yakalanmas\u0131 amac\u0131yla konutunda, i\u015fyerinde, yerle\u015fim yerinde, bunlar\u0131n eklentilerinde ve arac\u0131nda yap\u0131lacak aramada…” ibaresi, ayn\u0131 maddenin (f) bendindeki “ilgilinin r\u0131zas\u0131” ibaresi ile 30. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131n\u0131n iptaline ve 8. maddesinin (c) bendi ile 27. maddesinin iptali isteminin reddine ili\u015fkin verilen karar\u0131n temyizi \u00fczerine inceleme yapan Dan\u0131\u015ftay \u0130dari Dava Daireler Kurulu 14.09.2012 tarih ve 2257-1117 say\u0131 ile iptal kararlar\u0131n\u0131n onanmas\u0131na karar vermi\u015ftir. Bu anlamda s\u00f6z\u00fc edilen Y\u00f6netmelik’in PVSK’ya, 2803 say\u0131l\u0131 Jandarma Te\u015fkil\u00e2t, G\u00f6rev ve Yetkileri Kanunu’na, 2692 say\u0131l\u0131 Sahil G\u00fcvenlik Komutanl\u0131\u011f\u0131 Kanunu’na, 5607 say\u0131l\u0131 Ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131kla M\u00fccadele Kanunu’na, 5442 say\u0131l\u0131 \u0130l \u0130daresi Kanunu’na, 6222 say\u0131l\u0131 Sporda \u015eiddet ve D\u00fczensizli\u011fin \u00d6nlenmesine Dair Kanun’a, 5188 say\u0131l\u0131 \u00d6zel G\u00fcvenlik Hizmetlerine Dair Kanun’a, 5253 say\u0131l\u0131 Dernekler Kanunu’na, 2935 say\u0131l\u0131 Ola\u011fan\u00fcst\u00fc H\u00e2l Kanunu’na, 1402 say\u0131l\u0131 S\u0131k\u0131y\u00f6netim Kanunu’na, 485 say\u0131l\u0131 G\u00fcmr\u00fck M\u00fcste\u015farl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Te\u015fkil\u00e2t ve G\u00f6revleri Hakk\u0131nda Kanun H\u00fckm\u00fcnde Kararname’ye ve di\u011fer ilgili mevzuat h\u00fck\u00fcmlerine ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131, bu d\u00fczenlemeleri a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 ve uygulamalar\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 nitelikte oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Y\u00f6netmelik’in kamu d\u00fczeninin sa\u011flanmas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in kanunlara ayk\u0131r\u0131 olmamak \u015fart\u0131yla s\u00f6z konusu kanunlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 g\u00f6stermek amac\u0131yla \u00e7\u0131kart\u0131labilece\u011fi ve adli arama konusunda Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n idare hukuku kurallar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde y\u00f6netmelikle d\u00fczenleme yetkisinin bulundu\u011fu g\u00f6zetildi\u011finde s\u00f6z konusu Y\u00f6netmelik’in 8. maddesinin karar al\u0131namadan yap\u0131lacak arama i\u015flemini somut olgulara ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 ve kanuna ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin “Karar al\u0131nmadan yap\u0131lacak arama” ba\u015fl\u0131kl\u0131 8. maddesinin su\u00e7 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan h\u00e2li;<\/p>\n
\u201ca) Hakk\u0131nda tutuklama karar\u0131 veya yakalama emri veya zorla getirme karar\u0131 bulunan ki\u015fi ile hakk\u0131nda g\u0131yab\u00ee tutuklama karar\u0131 verilen ka\u00e7ak yakaland\u0131\u011f\u0131nda \u00fcst\u00fcnde,<\/p>\n
b) H\u00e2kim karar\u0131 veya Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131 emri ile veya kolluk taraf\u0131ndan do\u011frudan yakalanan ki\u015finin, kendisine, ba\u015fkalar\u0131na veya yakalama i\u015flemini yapan kolluk g\u00f6revlilerine zarar vermesini \u00f6nlemek amac\u0131yla yap\u0131lacak kaba \u00fcst aramas\u0131nda,<\/p>\n
c) G\u00f6zalt\u0131na al\u0131nan ki\u015finin, nezarethaneye konmadan \u00f6nce yap\u0131lan \u00fcst aramas\u0131nda,<\/p>\n
d) Herhangi bir sebeple hukuka uygun \u015fekilde yakaland\u0131ktan sonra kolluk g\u00fc\u00e7lerinin elinden ka\u00e7makta olan ki\u015filerin veya i\u015flenmekte olan veya hen\u00fcz i\u015flenmi\u015f olan veya pek az \u00f6nce i\u015flendi\u011fini g\u00f6steren belirtilerin oldu\u011fu su\u00e7un failinin yakalanmas\u0131 amac\u0131yla takibi s\u0131ras\u0131nda girdikleri ara\u00e7, bina ve eklentilerinde yakalanmas\u0131 amac\u0131yla yap\u0131lacak aramalarda,<\/p>\n
e) 1) 4926 say\u0131l\u0131 Ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131kla M\u00fccadele Kanununun 17 nci maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131 kapsam\u0131nda, ka\u00e7ak e\u015fya, her t\u00fcrl\u00fc sil\u00e2h, m\u00fchimmat, patlay\u0131c\u0131 ve uyu\u015fturucu maddelerin bulundu\u011fu \u015f\u00fcphe edilen her t\u00fcrl\u00fc kap, ambalaj veya ta\u015f\u0131maya yarayan di\u011fer ara\u00e7larda hemen yap\u0131lan aramalarda,<\/p>\n
2) 4926 say\u0131l\u0131 Ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131kla M\u00fccadele Kanununun 17 nci maddesinin alt\u0131nc\u0131 f\u0131kras\u0131 kapsam\u0131nda g\u00fcmr\u00fck salonlar\u0131 ve g\u00fcmr\u00fck kap\u0131lar\u0131nda ka\u00e7ak e\u015fya saklad\u0131\u011f\u0131ndan ku\u015fkulan\u0131lan ki\u015filerin g\u00fcmr\u00fck kontrol\u00fc amac\u0131yla g\u00fcmr\u00fck g\u00f6revlilerince aranmas\u0131nda;<\/p>\n
3) 4926 say\u0131l\u0131 Ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131kla M\u00fccadele Kanununun 18 inci maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131 kapsam\u0131nda, 27\/10\/1999 tarihli ve 4458 say\u0131l\u0131 G\u00fcmr\u00fck Kanunu gere\u011fince belirlenen kap\u0131 ve yollardan ba\u015fka yerlerden g\u00fcmr\u00fck b\u00f6lgesine girmek, \u00e7\u0131kmak veya ge\u00e7mek ve bu yerlerde rastlanacak ki\u015fi ve her nevi ta\u015f\u0131ma ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yetkili memurlar taraf\u0131ndan durdurulmas\u0131nda ve bu ki\u015filerin e\u015fya, y\u00fck ve \u00fczerleri ile varsa ta\u015f\u0131ma ara\u00e7lar\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda,<\/p>\n
f) 5237 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Ceza Kanununun 24 \u00fcnc\u00fc maddesindeki kanunun h\u00fckm\u00fc ve \u00e2mirin emrini yerine getirme, 25 inci maddesindeki me\u015fru savunma ve zorunluluk h\u00e2li ve 26 nc\u0131 maddesindeki hakk\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 ve di\u011fer kanunlar\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hukuka uygunluk sebepleri ve su\u00e7\u00fcst\u00fc h\u00e2linde yap\u0131lan aramalarda, toplum i\u00e7in veya ki\u015filer bak\u0131m\u0131ndan hayat\u00ee tehlikeyi ortadan kald\u0131rmak amac\u0131yla veya kapal\u0131 yerlerden gelen yard\u0131m \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 \u00fczerine, konut, i\u015fyeri ve yerle\u015fim yeri ile eklentilerine girmek i\u00e7in\u201d \u015feklinde olup bu durumlarda arama karar\u0131 al\u0131nmas\u0131na gerek yoktur.<\/p>\n
\u0130stikrar kazanm\u0131\u015f yarg\u0131 kararlar\u0131nda ve \u00f6\u011fretide ifade edildi\u011fi \u00fczere, ceza muhakemesinin amac\u0131 usul kurallar\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ilkeler do\u011frultusunda maddi ger\u00e7e\u011fin her t\u00fcrl\u00fc \u015f\u00fcpheden uzak bi\u00e7imde kesin olarak belirlenmesidir. Maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015f\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131lan ara\u00e7 delillerdir. CMK’n\u0131n “Delilleri takdir yetkisi” ba\u015fl\u0131kl\u0131 217. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131ndaki; “Y\u00fcklenen su\u00e7, hukuka uygun bir \u015fekilde elde edilmi\u015f her t\u00fcrl\u00fc delille ispat edilebilir.” \u015feklindeki h\u00fck\u00fcmle, ceza muhakemesinde kullan\u0131lacak delillerin hukuka uygun bir \u015fekilde elde edilmesi gerekti\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmi\u015f ve “delillerin serbestli\u011fi” ilkesine de vurgu yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re b\u00fct\u00fcn deliller hukuka uygun olarak elde edilmeli ve de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n
Ceza muhakemesinde bir hususun hangi delille ispat olunaca\u011f\u0131 konusunda s\u0131n\u0131rlama bulunmay\u0131p yarg\u0131lamay\u0131 yapan h\u00e2kim, hukuka uygun \u015fekilde elde edilen delilleri kullanmak suretiyle, san\u0131\u011f\u0131n aleyhine oldu\u011fu kadar lehine delilleri de ara\u015ft\u0131r\u0131p de\u011ferlendirerek, her t\u00fcrl\u00fc \u015f\u00fcpheden ar\u0131nm\u0131\u015f bir neticeye ula\u015fmal\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla yarg\u0131lamaya konu olay\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 ve maddi ger\u00e7e\u011fin bulunabilmesi i\u00e7in ispat amac\u0131yla kullan\u0131lan her ara\u00e7 delil olarak kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n
Ancak maddi ger\u00e7ek, her ne pahas\u0131na olursa olsun de\u011fil, hukuk kurallar\u0131 i\u00e7erisinde, \u015f\u00fcpheli ve san\u0131\u011f\u0131n haklar\u0131 korunarak ara\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u00d6\u011fretide, delilleri elde etmek amac\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma i\u015flem ve y\u00f6ntemlerinin \u00e7o\u011funlu\u011fuyla, koruma tedbirlerinin tamam\u0131, ki\u015filerin temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne m\u00fcdahaleyi gerektirdi\u011fi, ceza muhakemesinin, toplumun su\u00e7un ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131ndaki menfaati ile bireylerin temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine m\u00fcdahaledeki \u00e7\u0131kar\u0131n\u0131n dengelenmesi esas\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131, maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015fma gayesiyle delil elde edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131rken, insan onuru ve haklar\u0131 ile hukukun ve ceza muhakemesinin temel ilkelerinden \u00f6d\u00fcn verilemeyece\u011fi belirtilmektedir (Murat Volkan D\u00fclger, Ceza Muhakemesi Hukukunda D\u0131\u015flama Kural\u0131 ve Hukuka Ayk\u0131r\u0131 Delillerin Uzak Etkisi, Se\u00e7kin Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2014, s. 38).<\/p>\n
CMK’n\u0131n 206. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (a) bendinde; ortaya konulmak istenen delilin kanuna ayk\u0131r\u0131 olarak elde edilmesi h\u00e2linde reddolunaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015f, 217. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131nda ise y\u00fcklenen su\u00e7un, hukuka uygun olarak elde edilmi\u015f her t\u00fcrl\u00fc delille ispat edilebilece\u011fi h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Madde metninden anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, hukuka uygun olarak elde edilmeyen deliller, ceza yarg\u0131lama sistemimizde ispat arac\u0131 olarak kullan\u0131lamayacakt\u0131r. CMK’n\u0131n 230. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca, h\u00fckm\u00fcn gerek\u00e7esinde delillerin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve de\u011ferlendirilmesi, h\u00fckme esas al\u0131nan veya reddedilen delillerin belirtilmesi, bu kapsamda dosya i\u00e7erisinde bulunan ve hukuka ayk\u0131r\u0131 y\u00f6ntemlerle elde edilen delillerin ayr\u0131ca ve a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilmesi zorunludur.<\/p>\n
Ceza muhakemesinin amac\u0131 olan maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015fabilmek i\u00e7in, delil elde edilmesi a\u015famas\u0131nda \u015fahsi ve toplumsal de\u011ferlerin korunmas\u0131 da gereklidir. Kanun koyucu bu ama\u00e7la, delil serbestli\u011fi ilkesine, \u00f6\u011freti ve uygulamada “delil yasaklar\u0131” olarak adland\u0131r\u0131lan birtak\u0131m s\u0131n\u0131rlamalar getirmi\u015ftir. Delil yasaklar\u0131; “delil elde etme” ve “de\u011ferlendirme” yasaklar\u0131 olarak ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r. Delillerin elde edilme \u015fekline ili\u015fkin yasaklara “delil elde etme yasaklar\u0131” hukuka uygun olarak elde edilmi\u015f bulunsa bile bir delilin yarg\u0131 mercilerince ortaya konulup de\u011ferlendirilebilmesine ili\u015fkin yasaklara ise “delil de\u011ferlendirme yasaklar\u0131” denilmektedir.<\/p>\n
\u0130fade alma ve sorgunun yasak usullerle ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, tan\u0131kl\u0131ktan \u00e7ekinme hakk\u0131 olanlara bu hakk\u0131n hat\u0131rlat\u0131lmamas\u0131, araman\u0131n herhangi bir karara dayanmadan yap\u0131lmas\u0131, ses veya g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin montajlanmas\u0131 delil elde etme yasa\u011f\u0131na; tan\u0131kl\u0131ktan \u00e7ekinen \u015fahidin \u00f6nceki ifadelerinin okunamamas\u0131, ileti\u015fimin denetlenmesi s\u0131ras\u0131nda tesad\u00fcfen elde edilen delillerin CMK’n\u0131n 135. maddesinin alt\u0131nc\u0131 f\u0131kras\u0131nda say\u0131lanlar d\u0131\u015f\u0131ndaki bir su\u00e7un soru\u015fturma ve kovu\u015fturulmas\u0131nda kullan\u0131lamamas\u0131 ise delil de\u011ferlendirilmesi yasaklar\u0131na \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n
Kanuna ayk\u0131r\u0131l\u0131ktan daha geni\u015f bir i\u00e7eri\u011fe sahip olan hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k kavram\u0131n\u0131n kapsam ve \u00e7er\u00e7evesi belirlenirken gerek pozitif hukuk metinlerine gerekse ki\u015filerin temel hak ve h\u00fcrriyetlerine ili\u015fkin evrensel hukuk ilkelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131k bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetilmelidir.<\/p>\n
Ceza muhakemesinde temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri s\u0131n\u0131rlayan kurallar ihlal edilerek toplanan deliller hukuka ayk\u0131r\u0131 say\u0131lacakt\u0131r. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi (A\u0130HM) de kararlar\u0131nda istikrarl\u0131 bir bi\u00e7imde; d\u00fcr\u00fcst ve adil bir yarg\u0131lamadan s\u00f6z edilebilmesi i\u00e7in, delillerin elde edilme yol ve y\u00f6ntemi dahil olmak \u00fczere yarg\u0131laman\u0131n b\u00fct\u00fcn olarak adil olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini belirtmektedir.<\/p>\n
Bu bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda uyu\u015fmazl\u0131k konusu de\u011ferlendirildi\u011finde;<\/p>\n
02.10.2013 tarihli tutana\u011fa g\u00f6re, ayn\u0131 g\u00fcn saat 22.00 s\u0131ralar\u0131nda jandarma ihbar hatt\u0131na ”…” adl\u0131 \u015fahs\u0131n \u00c7iniyeri K\u00f6y\u00fc’ndeki kahvehanesinde ka\u00e7ak sigara sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin gelen ihbar \u00fczerine kolluk g\u00f6revlilerinin 02.10.2013 tarihli Cumhuriyet savc\u0131s\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015fme tutana\u011f\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, 22.15’de n\u00f6bet\u00e7i Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na ihbar i\u00e7eri\u011fi hakk\u0131nda bilgi verdikleri, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n ad\u0131 ge\u00e7en i\u015f yeri \u00e7evresinde ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki talimat\u0131 \u00fczerine kolluk g\u00f6revlilerinin san\u0131\u011f\u0131n kahvehanesine gittikleri ve i\u015f yerinde bulunan san\u0131\u011fa ihbar i\u00e7eri\u011fini anlatt\u0131ktan sonra kahvehanede ka\u00e7ak sigara bulunmas\u0131 h\u00e2linde kendi r\u0131zas\u0131 ile teslim edip etmeyece\u011fini sorduklar\u0131, bunun \u00fczerine san\u0131\u011f\u0131n i\u015f yerinde bulunan masan\u0131n birinci ve ikinci \u00e7ekmecesinden \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131 25 paket ka\u00e7ak sigaray\u0131 kolluk g\u00f6revlilerine teslim etti\u011fi ve sonras\u0131nda n\u00f6bet\u00e7i Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na ele ge\u00e7en ka\u00e7ak sigaralar hakk\u0131nda bilgi verildi\u011fi olayda;<\/p>\n
San\u0131\u011f\u0131n i\u015f yerinde ka\u00e7ak sigara satt\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin gelen ihbar \u00fczerine mahkemece verilmi\u015f usul\u00fcne uygun bir arama karar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, gecikmesinde sak\u0131nca oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan da verilmi\u015f bir yaz\u0131l\u0131 arama izni ya da Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na ula\u015f\u0131lamamas\u0131 nedeniyle kolluk amirince verilmi\u015f yaz\u0131l\u0131 arama emri bulunmad\u0131\u011f\u0131, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131nca i\u015f yeri \u00e7evresinde ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki talimat\u0131n arama izni olarak de\u011ferlendirilemeyece\u011fi, devletin kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanan kolluk g\u00f6revlilerinin kar\u015f\u0131s\u0131nda direnme g\u00fcc\u00fc bulunmayan san\u0131\u011f\u0131n bu a\u015famada g\u00f6sterdi\u011fi r\u0131zan\u0131n hukuken ge\u00e7erli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul\u00fcn\u00fcn gerekti\u011fi, bu nedenle ilk bak\u0131\u015fta g\u00f6r\u00fclemeyecek \u015fekilde san\u0131\u011f\u0131n i\u015f yerinde bulunan masan\u0131n \u00e7ekmecesinden ele ge\u00e7en ka\u00e7ak sigaralar\u0131n yasak delil niteli\u011finde oldu\u011fu ve CMK\u2019n\u0131n 217. maddesine ayk\u0131r\u0131 olan bu delilin de h\u00fckme esas al\u0131namayaca\u011f\u0131 kabul edilmelidir.<\/p>\n
Bu itibarla Yerel Mahkemenin direnme karar\u0131na konu beraat h\u00fckm\u00fcn\u00fcn sonucu itibar\u0131yla usul ve kanuna uygun oldu\u011funun kabul\u00fcnde zorunluluk bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00c7o\u011funluk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lmayan Ceza Genel Kurulu \u00dcyeleri … ve … ve …;<\/p>\n
”San\u0131k … hakk\u0131nda kahvehanesinde ka\u00e7ak sigara satt\u0131\u011f\u0131ndan bahisle a\u00e7\u0131lan kamu davas\u0131n\u0131n yap\u0131lan yarg\u0131lamas\u0131 sonucunda ad\u0131 ge\u00e7en san\u0131ktan elde edilen sigara miktar\u0131 itibar\u0131yla ticari kast\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki savunmas\u0131na itibar edilerek ilk derece Tire Asliye Ceza Mahkemesince verilen beraat karar\u0131n\u0131n Yarg\u0131tay 7. Ceza Dairesinin temyiz incelenmesinde san\u0131\u011f\u0131n bulundu\u011fu mahal kar\u015f\u0131s\u0131nda savunmalar\u0131n\u0131n su\u00e7tan kurtulmaya y\u00f6nelik oldu\u011fu ve at\u0131l\u0131 su\u00e7u i\u015fledi\u011finin sabitli\u011fi y\u00f6n\u00fcyle bozuldu\u011fu, sonraki yarg\u0131lamada ilk derece mahkemesinde beraat karar\u0131nda direnildi\u011fi ve bu \u015fekilde dosyan\u0131n Yarg\u0131tay Ceza Genel Kuruluna intikali \u00fczerine yap\u0131lan m\u00fczakereler esnas\u0131nda su\u00e7un unsurlar\u0131n\u0131n olu\u015fup olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesinden \u00f6nce Yarg\u0131tay \u0130\u00e7 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 27. maddesi gere\u011fince \u00f6ncelikle su\u00e7a konu ka\u00e7ak sigaralar\u0131n hukuka uygun y\u00f6ntemle elde edilip edilmedi\u011fi tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, Genel Kurulun \u00e7o\u011funlu\u011fu kolluk taraf\u0131ndan i\u015fyerinde yap\u0131lan araman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu tespit edilerek farkl\u0131 gerek\u00e7e ile ilk derece mahkemesinin beraat karar\u0131n\u0131n onanmas\u0131na karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
Genel Kurulun say\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kolluk taraf\u0131ndan yap\u0131lan i\u015flemlerin arama faaliyeti kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilemeyece\u011fi ve yap\u0131lan i\u015flemlerinde usul\u00fcne uygun oldu\u011fu noktas\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z bulunup a\u015fa\u011f\u0131da belirtilen \u015fekilde buna ili\u015fkin muhalefet gerek\u00e7emizi belirtmek gerekmi\u015ftir.<\/p>\n
Gerek\u00e7emizin dayanak olu\u015fturmas\u0131 anlam\u0131nda soru\u015fturma, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 ile kolluk aras\u0131ndaki ili\u015fkiler, arama i\u015flemleri gibi kavramlar\u0131n mevzuat kapsam\u0131nda a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 2. maddesinde soru\u015fturman\u0131n tan\u0131m\u0131na yer verilmi\u015f, ayn\u0131 Kanun\u2019un 158. maddesinde ihbar ve \u015fik\u00e2yet, 160. maddesinde bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fini \u00f6\u011frenen Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6revi, 161. maddesinde Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6rev ve yetkileri, 164. maddesinde ise adli kolluk ve g\u00f6revi d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
5271 say\u0131l\u0131 CMK\u2019n\u0131n 2. maddesinin e bendinde soru\u015fturma; ‘Kanuna g\u00f6re yetkili mercilerce su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin \u00f6\u011frenilmesinden iddianamenin kabul\u00fcne kadar ge\u00e7en evreyi ifade eder’<\/p>\n
‘\u0130hbar ve \u015fikayet’ ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 158.maddesi;<\/p>\n
‘(1) Su\u00e7a ili\u015fkin ihbar veya \u015fikayet Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na veya kolluk makamlar\u0131na yap\u0131labilir.<\/p>\n
(2) Valilik veya kaymakaml\u0131\u011fa ya da mahkemeye yap\u0131lan ihbar veya \u015fikayet, ilgili Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderilir.<\/p>\n
(3) Yurt d\u0131\u015f\u0131nda i\u015flenip \u00fclkede takibi gereken su\u00e7lar hakk\u0131nda T\u00fcrkiye’nin el\u00e7ilik ve konsolosluklar\u0131na da \u0130hbar veya \u015fikayette bulunulabilir.<\/p>\n
(4) Bir kamu g\u00f6revinin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak i\u015flendi\u011fi iddia edilen bir su\u00e7 nedeniyle, ilgili kurum ve kurulu\u015f idaresine yap\u0131lan ihbar veya \u015fikayet, gecikmeksizin ilgili Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderilir.<\/p>\n
(5) \u0130hbar veya \u015fikayet yaz\u0131l\u0131 veya tutana\u011fa ge\u00e7irilmek \u00fczere s\u00f6zl\u00fc olarak yap\u0131labilir.<\/p>\n
(6) Y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma sonucunda kovu\u015fturma evresine ge\u00e7ildikten sonra su\u00e7un \u015fikayete ba\u011fl\u0131 oldu\u011funun anla\u015f\u0131lmas\u0131 halinde; ma\u011fdur a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015fikayetten vazge\u00e7medi\u011fi takdirde, yarg\u0131lamaya devam olunur.’<\/p>\n
‘Bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fini \u00f6\u011frenen Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6revi’ ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 160. maddesi;<\/p>\n
‘(1) Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, ihbar veya ba\u015fka bir suretle bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi izlenimini veren bir h\u00e2li \u00f6\u011frenir \u00f6\u011frenmez kamu davas\u0131n\u0131 a\u00e7maya yer olup olmad\u0131\u011f\u0131m karar vermek \u00fczere hemen i\u015fin ger\u00e7e\u011fini ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flar.<\/p>\n
(2) Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, maddi ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve adil bir yarg\u0131laman\u0131n yap\u0131labilmesi i\u00e7in, emrindeki adli kolluk g\u00f6revlileri marifetiyle \u015f\u00fcphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza alt\u0131na almakla ve \u015f\u00fcphelinin haklar\u0131n\u0131 korumakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.’<\/p>\n
‘Cumhuriyet savas\u0131n\u0131n g\u00f6rev ve yetkileri’ ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 161.maddesi;<\/p>\n
‘(1) Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, do\u011frudan do\u011fruya veya emrindeki adli kolluk g\u00f6revlileri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile her t\u00fcrl\u00fc ara\u015ft\u0131rmay\u0131 yapabilir; yukar\u0131daki maddede yaz\u0131l\u0131 sonu\u00e7lara varmak i\u00e7in b\u00fct\u00fcn kamu grevlilerinden her t\u00fcrl\u00fc bilgiyi isteyebilir. Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, adli g\u00f6revi gere\u011fince nezdinde g\u00f6re yapt\u0131\u011f\u0131 mahkemenin yarg\u0131 \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131nda bir i\u015flem yapmak ihtiyac\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca, bu hususta o yer Cumhuriyet savc\u0131s\u0131ndan s\u00f6z konusu i\u015flemi yapmas\u0131n\u0131 ister.<\/p>\n
(2) Adli kolluk g\u00f6revlileri, el koyduklar\u0131 olaylar\u0131, yakalanan ki\u015filer ile uygulanan tedbirleri emrinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na derhal bildirmek ve bu Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n adliyeye ili\u015fkin b\u00fct\u00fcn emirlerini gecikmeksizin yerine getirmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
(3) Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, adli kolluk g\u00f6revlilerine emirleri yaz\u0131l\u0131; acele hallerde, s\u00f6zl\u00fc olarak verir. (Ek c\u00fcmle: 205\/5\/2005 – 5353\/24 m.) S\u00f6zl\u00fc emir, en k\u0131sa s\u00fcrede yaz\u0131l\u0131 olarak da bildirilir.<\/p>\n
(4) Di\u011fer kamu g\u00f6revleri de, y\u00fcr\u00fct\u00fclmekte olan soru\u015fturma kapsam\u0131nda ihtiya\u00e7 duyulan bilgi ve belgeleri, talep eden Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na vakit ge\u00e7irmeksizin temin etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr…’<\/p>\n
‘Adli kolluk ve g\u00f6revi’ ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 164.maddesi;<\/p>\n
‘2) Soru\u015fturma i\u015flemleri, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n emir ve talimatlar\u0131 do\u011frultusunda \u00f6ncelikle adli kollu\u011fa yapt\u0131r\u0131l\u0131r. Adli kolluk g\u00f6revlileri Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n adli g\u00f6revlere ili\u015fkin emirlerini yerine getirir.’ \u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
Ceza muhakemesinin kurallar\u0131n\u0131n uygulanmaya ba\u015flamas\u0131 ‘ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesi’ ile olmaktad\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesinin, dayand\u0131\u011f\u0131 deliller basit, di\u011fer a\u015famalarda elde edilebilecek delillere g\u00f6re yetersiz ve\/veya say\u0131ca az olmakla birlikte en az\u0131ndan belirti d\u00fczeyinde delillere dayan\u0131yor olmas\u0131 ve bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi yolunda akla ve mant\u0131\u011fa uygun bir \u015f\u00fcphe ortaya koymas\u0131 gerekmektedir. Bu bak\u0131mdan somut olaylara dayanmayan, soyut iddia ve tahminler ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesi olarak kabul edilemeyecek, buna kar\u015f\u0131l\u0131k ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesinin belirli bir ki\u015fiye y\u00f6nelmesi de gerekmeyecektedir. Ortada bu nitelikte bir \u015f\u00fcphe yokken ceza muhakemesi soru\u015fturmas\u0131n\u0131n ba\u015flat\u0131lmas\u0131 ve koruma tedbirlerine m\u00fcracaat edilmesi h\u00e2linde, bu i\u015flemin kayna\u011f\u0131 hukuki olmayaca\u011f\u0131ndan keyfilik olarak de\u011ferlendirilmesi s\u00f6z konusu olacakt\u0131r (Bahri \u00d6zt\u00fcrk, Ceza Hukukunda Ko\u011fu\u015fturma Mecburiyeti, Ankara \u00dcniversitesi Bas\u0131mevi, 1991, s.54, Feridun Ye\u0131\u0131isey, Haz\u0131rl\u0131k Soru\u015fturmas\u0131 ve Polis, Beta, 1. Bas\u0131, May\u0131s 1987, s.45). 5271 say\u0131l\u0131 CMK\u2019da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak a\u00e7\u0131klanmayan ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesine ili\u015fkin olarak 4483 say\u0131l\u0131 Memurlar ve Di\u011fer Kamu G\u00f6revlilerinin Yarg\u0131lanmas\u0131 Hakk\u0131nda Kanun\u2019un 4.maddesinin 3 ve 4. f\u0131kralar\u0131nda; ‘Bu Kanuna g\u00f6re memurlar ve di\u011fer kamu g\u00f6revlileri hakk\u0131nda yap\u0131lacak ihbar ve \u015fikayetlerin soyut ve genel nitelikte olmamas\u0131, ihbar veya \u015fikayetlerde ki\u015fi veya olay belirtilmesi, iddialar\u0131n ciddi bulgu ve belgelere dayanmas\u0131, ihbar veya \u015fikayet dilek\u00e7esinde dilek\u00e7e sahibinin do\u011fru ad, soyad ve imzas\u0131 ile i\u015f veya ikametgah adresinin bulunmas\u0131 zorunludur. Bu \u015fartlan (\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kradaki) ta\u015f\u0131yaman ihbar ve \u015fikayetler Cumhuriyet ba\u015fsavc\u0131lar\u0131 ve izin vermeye yetkili merciler taraf\u0131ndan i\u015fleme konulmaz ve durum ihbar veya \u015fikayette bulunana bildirilir. Ancak iddialar\u0131n, s\u0131hhati \u015f\u00fcpheye mahal vermeyecek belgelerle ortaya konulmu\u015f olmas\u0131 halinde ad, soyad ve imza ile i\u015f veya ikametgah adresinin do\u011frulu\u011fu \u015fart\u0131 aranmaz.’ \u015feklinde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 d\u00fczenlemeye yer verilmi\u015ftir. Soru\u015fturma i\u015flemlerine fiilen ba\u015flamak i\u00e7in gerekli \u015f\u00fcphe bak\u0131m\u0131ndan getirilen bu kriterlerin sadece bu kanun kapsam\u0131ndaki kamu g\u00f6revlileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil t\u00fcm soru\u015fturmalar i\u00e7in uygulanmas\u0131 soru\u015fturmalar\u0131n hukuka uygun olarak ba\u015flat\u0131lmas\u0131 ve y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi noktas\u0131nda yararl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m tarz\u0131 olacakt\u0131r. Su\u00e7 i\u015flendi\u011fi izlenimi yaratan bir durumun ihbar, \u015fikayet veya re\u2019sen yetkili makamlar taraf\u0131ndan \u00f6\u011frenilmesi \u00fczerine durum derhal Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bildirilip al\u0131nan talimatlar do\u011frultusunda konunun ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 soru\u015fturma evresini ba\u015flatacak \u015f\u00fcphe oldu\u011funu de\u011ferlendirmesi durumunda maddi ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in emrinde bulunan adli kolluk g\u00f6revlileri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile \u015f\u00fcphelinin lehine ve aleyhine olan b\u00fct\u00fcn delilleri toplay\u0131p \u015f\u00fcphelinin haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in gerekli olan tedbirleri alacakt\u0131r. Adli kolluk g\u00f6revlileri el koyd\u0131\u011f\u0131 olaylar\u0131, uygulad\u0131\u011f\u0131 tedbirleri Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na derhal bildirmek ve ald\u0131\u011f\u0131 emirleri yerine getirmek zorundad\u0131r. Ceza muhakemesinde yap\u0131lan i\u015flemlerin tekrarlanma f\u0131rsat\u0131n\u0131n olmamas\u0131, s\u00fcrecin h\u0131zl\u0131 i\u015flemesi nedeniyle adli kolluk g\u00f6revlilerinin Cumhuriyet savc\u0131s\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 talimatlara uygun bir bi\u00e7imde delil toplamas\u0131, toplanan delilleri muhfaza etmesi ve yetkililere teslim etmesi gerekmektedir.<\/p>\n
Burada olayda \u00f6n plana \u00e7\u0131kan durum itibar\u0131yla kollu\u011fu harekete ge\u00e7iren ihbar \u00fczerinde durmak gerekti\u011finde ise; soru\u015fturma organlar\u0131n\u0131n i\u015flendi\u011fi iddia edilen bir su\u00e7u ara\u015ft\u0131rabilmeleri i\u00e7in \u00f6ncelikle bu su\u00e7tan haberdar olmalar\u0131 gerekir. \u0130hbar ve \u015fik\u00e2yet su\u00e7u \u00f6\u011frenme \u015fekilleri olarak ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Aralar\u0131nda yak\u0131n bir ili\u015fki bulunsa da, ihbar ve \u015fik\u00e2yet birbirlerinden farkl\u0131 anlamlar ta\u015f\u0131r. Tan\u0131m olarak ihbar, re’sen kovu\u015fturulan bir su\u00e7tan haberdar olan kimsenin adli makamlara durumu bildirmesidir. Su\u00e7un \u015fik\u00e2yete ba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 hallerde, su\u00e7tan zarar g\u00f6renin yapt\u0131\u011f\u0131 bildirim, \u015fik\u00e2yet olmay\u0131p ihbard\u0131r. Su\u00e7un haber al\u0131nma yollar\u0131ndan belki de en \u00f6nemlisi olan ihbarda bulunma, herkes i\u00e7in bir hak olmakla birlikte, kamu g\u00f6revlileri i\u00e7in baz\u0131 hallerde kanunun y\u00fckledi\u011fi bir g\u00f6revdir. Ki\u015filerin ihbarda bulunmalar\u0131 ise Anayasa\u2019n\u0131n 74. maddesinde d\u00fczenlenen dilek\u00e7e hakk\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n bir t\u00fcr\u00fcd\u00fcr (Muharrem \u00d6zen – Afacan Koksal, Su\u00e7suzluk Karinesi Ba\u011flam\u0131nda Soru\u015fturma Yap\u0131lmas\u0131na Yer Olmad\u0131\u011f\u0131 Karar\u0131, Ankara \u00dcni. Hukuk Fak. Dergisi, 68 (1)2019).<\/p>\n
Soru\u015fturma s\u0131ras\u0131nda Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 ad\u0131na hareket eden kollu\u011fun yapm\u0131\u015f oldu\u011fu arama faaliyetleri y\u00f6n\u00fcnden de\u011ferlendirme yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise gizli olan\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in y\u00fcr\u00fct\u00fclen faaliyet olarak tan\u0131mlanan araman\u0131n ki\u015filerin konutlar\u0131, i\u015fyerleri, ara\u00e7lar\u0131, di\u011fer yerler, \u00fcstleri, e\u015fyalar\u0131, \u00f6zel ka\u011f\u0131tlar\u0131, kulland\u0131klar\u0131 bilgisayar ve bilgisayar programlar\u0131 ile k\u00fct\u00fckler \u00fczerinde yap\u0131lmaktad\u0131r. Ki\u015finin \u00fcst\u00fcnde yap\u0131lan araman\u0131n beden muayenesi boyutuna varmamas\u0131 gerekmektedir. Aramaya ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler sadece Ceza Muhkamesi Kanunu’nda d\u00fczenlenmi\u015f de\u011fildir. Arama i\u015fleminin yap\u0131l\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin usuller ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak d\u00fczenleyen Adil ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 3.maddesinde yer verildi\u011fi \u00fczere 2559 say\u0131l\u0131 Polis Vazife ve Salahiyet Kanun’u, 2803 say\u0131l\u0131 Jandarma Te\u015fkilat G\u00f6rev Yetkileri Kanun’u, 2692 say\u0131l\u0131 Sahil G\u00fcvenlik Komutanl\u0131\u011f\u0131 Kanun’u, 5607 say\u0131l\u0131 Ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131kla M\u00fccadele Kanun’u, 5442 say\u0131l\u0131 \u0130l \u0130daresi Kanun’u, 62 say\u0131l\u0131 Sporda \u015eiddet ve D\u00fczensizli\u011fin \u00d6nlenmesine Dair Kanun, 5188 say\u0131l\u0131 \u00d6zel G\u00fcvenlik Hizmetlerine Dair Kanun, 5253 say\u0131l\u0131 Dernekler Kanun’u, 2935 say\u0131l\u0131 Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Hal Kanun’u, 1402 say\u0131l\u0131 S\u0131k\u0131y\u00f6netim Kanun’u ile 485 say\u0131l\u0131 G\u00fcmr\u00fck M\u00fcste\u015farl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Te\u015fkilat ve G\u00f6revleri Hakk\u0131nda Kanun H\u00fckm\u00fcnde Kararname’de de bu hususta kurallar vazedilmi\u015ftir. \u00d6nleme ve adli arama olarak ikiye ayr\u0131lan arama \u00e7e\u015fitlerinden kollu\u011fun yetkilerinin \u00f6n plana \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 \u00f6nleme aramas\u0131n\u0131n dayanak kayd\u0131n\u0131n 2559 say\u0131l\u0131 PSVK’n\u0131n 9 ve Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 18-26. maddelerinde d\u00fczenlenmi\u015f, adli arama ile \u00f6nleme aramas\u0131n\u0131n icras\u0131 konusunda bir farkl\u0131l\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015f yine kollu\u011fun adli makamlardan izin almadan yapaca\u011f\u0131 aramalarda belirtilen Kanun’un 9, 4\/ A y\u00f6netmeli\u011fin 27.maddelerinde say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Adli arama, \u015f\u00fcpheli ya da san\u0131\u011f\u0131n ya da delillerin yahut m\u00fcsadere edilecek e\u015fyan\u0131n ele ge\u00e7irilmesi amac\u0131yla yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma i\u015flemi olup, el koyma ile birlikle 5271 say\u0131l\u0131 CMK\u2019n\u0131n 116 \u2013 134. 2559 say\u0131l\u0131 PVSK\u2019n\u0131n 2, Ek-4, Ek-6, 5607 say\u0131l\u0131 Ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131kla M\u00fccadele Kanun’u 9. ve Adli ve \u00f6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 5- 17. maddelerinde d\u00fczenlenmi\u015f olup Y\u00f6netmelik’in 5. maddesinde; ‘bir su\u00e7 i\u015flemek veya buna i\u015ftirak veyahut yatakl\u0131k etmek makul \u015f\u00fcphesi alt\u0131nda bulunan kimsenin, saklanan\u0131n, \u015f\u00fcphelinin, san\u0131\u011f\u0131n veya h\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn yakalanmas\u0131 ve su\u00e7un iz, eser, emare veya delillerinin elde edilmesi i\u00e7in bir kimsenin \u00f6zel hayat\u0131n\u0131n ve aile hayat\u0131n\u0131n gizlili\u011finin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131larak konutunda, i\u015fyerinde, kendisine ait di\u011fer yerlerde, \u00fczerinde, \u00f6zel ka\u011f\u0131tlar\u0131nda, e\u015fyas\u0131nda, arac\u0131nda 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu ile di\u011fer kanunlara g\u00f6re yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma i\u015flemidir.’ \u015feklinde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r (Bahri \u00d6zt\u00fcrk vd.. Nazari ve Uygulamal\u0131 Ceza Muhakemesi Hukuku, 2016 Ankara). Yasa ve y\u00f6netmeliklere ayk\u0131r\u0131 olarak yap\u0131lan her t\u00fcrl\u00fc arama faaliyetlerinin ise yasak delil kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilece\u011fi ve yap\u0131lmakta olan yarg\u0131lama y\u00f6n\u00fcnden h\u00fckme esas al\u0131nmayaca\u011f\u0131 CMK’n\u0131n a\u00e7\u0131k h\u00fckm\u00fc oldu\u011fu bilinmelidir.<\/p>\n
Bu a\u00e7\u0131klamalardan sonra dava dosyas\u0131 i\u00e7erisindeki 02.10.2013 tarihli ‘Olay yeri tespit ve r\u0131zaen teslim tutana\u011f\u0131’ ile Cumhuriyet Savc\u0131s\u0131 ile yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fme ve verilen emir tutana\u011f\u0131na g\u00f6re saat 22:00 s\u0131ralar\u0131nda 156 jandarma hatt\u0131na yap\u0131lan isimsiz ihbar \u00fczerine Tire il\u00e7e Jandarma Komutanl\u0131\u011f\u0131nca, il\u00e7e Cumhuriyet Savc\u0131s\u0131 Alper Tuncer ile saat 22:15\u2019te g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, al\u0131nan talimat – emirler do\u011frultusunda yap\u0131lan ihbar\u0131n de\u011ferlendirilmesi ve ger\u00e7e\u011finin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in tutanakta imzas\u0131 bulunan Uz.J.III.Kad.\u00c7v\u015f. Ali R\u0131za Kabalar komutas\u0131ndaki jandarma timinin su\u00e7un i\u015flendi\u011fi ve hen\u00fcz kapanma saati gelmedi\u011fi i\u00e7in umuma a\u00e7\u0131k olan san\u0131\u011f\u0131n i\u015fletti\u011fi \u00c7iniyeri K\u00f6y\u00fc kahvehanesine gidildi\u011fi, burada kendisine ihbar i\u00e7eri\u011fi hat\u0131rlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda san\u0131\u011f\u0131n sigara satma eylemini kabul etmedi\u011fi ve fakat kendisinin bazen kahvehanede kal\u0131p ihtiyac\u0131 nedeniyle tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 ki\u015filerden sigara temin etti\u011fini s\u00f6yleyip masa \u00e7ekmecesinin 1 ve 2.g\u00f6zlerindeki, tutanakta belirtilen 9 paket bandrols\u00fcz vigor marka a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f sigara ile po\u015fet i\u00e7erisinde markas\u0131 bulunmayan sar\u0131lm\u0131\u015f vaziyette 16 po\u015fet sigaray\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131p ortaya koydu\u011fu, bandrols\u00fcz olan sigaralar\u0131 g\u00f6ren kollu\u011fun bizatihi su\u00e7 e\u015fyas\u0131 ve adli soru\u015fturman\u0131n konusu olan sigaralara el koydu\u011fu ve durumu Cumhuriyet Savc\u0131s\u0131na bildirdi\u011fi (saat 22:30), evrak\u0131 ikmal ederek soru\u015fturma makam\u0131 Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderildi\u011fi olayda; kollu\u011fun davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n gizli olan\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir faaliyet kapsam\u0131 olarak de\u011ferlendirilmeyece\u011fi, keza kollu\u011fun idari g\u00f6revi kapsam\u0131nda dahi umuma a\u00e7\u0131k kahvehaneleri denetleme yetkisi bulundu\u011fundan i\u015fyerini arama gibi bir faaliyetinden s\u00f6z edilemeyece\u011fi yine devletin kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanan kolluk g\u00f6revlilerinin kontrol etme iradesini serdeden tav\u0131rlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda direnme g\u00fcc\u00fc bulunmayan san\u0131\u011f\u0131n aramaya r\u0131za y\u00f6n\u00fcndeki serbest iradesi olmad\u0131\u011f\u0131 iddia edilse dahi gerek tutanak i\u00e7eri\u011finden gerek soru\u015fturma s\u0131ras\u0131nda gerek kovu\u015fturma (yarg\u0131lama) ve yasa yollan a\u015famas\u0131nda hi\u00e7bir zaman r\u0131zas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda arama yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir beyan\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan kollu\u011fun yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015flemlerin arama faaliyeti olarak de\u011ferlendirilemeyece\u011fi gibi zaten ihbar neticesi kolluk (Jandarma) ihbardan 15 dakika sonra gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2l itibari ile durumu Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bildirdi\u011finden ve onun talimat\u0131 ile hareket etti\u011finden elde edilen delillerin yasak delil kapsam\u0131nda da olmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.
\nYarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu’nun 22.01.2019 tarih ve 2006\/7-461 E. 2019\/40 K. say\u0131l\u0131 benzer bir olaydaki emsal karar\u0131nda ‘…2559 say\u0131l\u0131 PVSK\u2019n\u0131n Ek 4. maddesi uyar\u0131nca, bir su\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda hizmet bran\u015f\u0131na ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n su\u00e7a el koymak ve delilleri tespit edip, muhafaza alt\u0131na almak ile g\u00f6revli ve yetkili olan kolluk g\u00f6revlilerin, ihbar\u0131n do\u011frulu\u011funu ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in belirtilen yere gittikleri, ihbarla uyumlu arac\u0131 g\u00f6r\u00fcp s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcn\u00fc tespit etmek i\u00e7in \u00e7evrede ara\u015ft\u0131rma yapt\u0131klar\u0131 s\u0131rada san\u0131\u011f\u0131n yanlar\u0131na gelerek arac\u0131n kendisine ait oldu\u011funu s\u00f6ylemesi nedeniyle mesleki tecr\u00fcbelerine ve i\u00e7inde bulunduklar\u0131 durumdan \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 izlenimden kaynaklanan makul sebebe dayal\u0131 olarak durdurma ve m\u00fcdahalede bulunma hak ve gereklili\u011finin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, san\u0131\u011fa arac\u0131n\u0131n bagaj\u0131nda ka\u00e7ak sigara bulundurdu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde ihbar oldu\u011fu s\u00f6ylendi\u011finde ise, san\u0131\u011f\u0131n bagaj\u0131 a\u00e7arak ‘\u00e7ok az miktarda sigara var bakabilirsiniz’ dedi\u011fi, g\u00f6revlilerce g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr vaziyette bulunan farkl\u0131 markalarda toplam 155 paket bandrols\u00fcz sigaran\u0131n ele ge\u00e7irildi\u011fi, g\u00f6revlilerce bandrols\u00fcz sigaralara bu \u015fekilde elkonulmas\u0131n\u0131n, ‘Gizlenmi\u015f bir \u015feyi bulmaya \u00e7al\u0131\u015fma ve ara\u015ft\u0131rma’ anlamlar\u0131na gelen arama i\u015flemi olarak de\u011ferlendirilemeyece\u011fi, kolluk g\u00f6revlilerinin, san\u0131\u011f\u0131n bagaj\u0131 a\u00e7mas\u0131 \u00fczerine bandrols\u00fcz sigaralar\u0131 g\u00f6rmeleri ile i\u015flenmekte olan bir su\u00e7la, di\u011fer bir anlat\u0131mla ‘su\u00e7\u00fcst\u00fc’ h\u00e2li ile kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 nedeniyle CMK’n\u0131n 90\/4. maddesi ile PVSK’n\u0131n 13\/1-A ve Ek 6. maddelerinin verdi\u011fi yetkiye dayanarak, su\u00e7 delillerinin kaybolmamas\u0131 i\u00e7in derh\u00e2l gerekli tedbirleri al\u0131p ka\u00e7ak ve bandrols\u00fcz sigaralar\u0131 muhafaza alt\u0131na ald\u0131ktan sonra, uygulanan tedbirler ile somut olay hakk\u0131nda Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bilgi verildi\u011fi ve m\u00fcteakiben emirleri do\u011frultusunda soru\u015fturma i\u015flemlerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, yine PVSK\u2019mn Ek 6. maddesini a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 nitelikte olan Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 8. maddesinin (f) bendindeki d\u00fczenlemeye g\u00f6re de; su\u00e7\u00fcst\u00fc h\u00e2linde ayr\u0131ca bir arama emri ya da karar al\u0131nmas\u0131na gerek bulunmad\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla dosya kapsam\u0131nda hukuka ayk\u0131r\u0131 olarak elde edilen bir delilden s\u00f6z edilemeyece\u011fi…’ tespiti yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
K\u0131saca a\u00e7\u0131klanan durumlar nazar\u0131yla somut olayda jandarma kollu\u011funun adli soru\u015fturma s\u0131ras\u0131nda kendisine yap\u0131lan ihbar\u0131n do\u011frulu\u011funu ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n talimat\u0131 do\u011frultusunda san\u0131\u011fa ait umuma a\u00e7\u0131k kahvehaneye gidilip san\u0131ktan at\u0131l\u0131 su\u00e7 ile ilgili bilgi edinilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131nda, san\u0131\u011f\u0131n \u00e7ekmecesindeki sigaralar\u0131 g\u00f6sterip kendisinin i\u00e7ti\u011fini s\u00f6yledi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde d\u00fczenlenen tutana\u011f\u0131n bir arama faaliyeti kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilemeyece\u011fi ve bu i\u015flem i\u00e7in CMK’n\u0131n 116 vd. maddelerine g\u00f6re de bir arama karar\u0131na ihtiya\u00e7 bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan Ceza Genel Kurulunun \u00e7o\u011funlu\u011funun yap\u0131lan faaliyetlerde arama karar\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 ve olayda elde edilen delilin de yasak kapsam\u0131nda de\u011ferlendirmesi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne i\u015ftirak edilmedi\u011fi” d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle,<\/p>\n
\u00c7o\u011funluk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lmayan d\u00f6rt Ceza Genel Kurulu \u00dcyesi de; ”San\u0131ktan ele ge\u00e7en ka\u00e7ak sigaralar\u0131n hukuka uygun y\u00f6ntemle elde edildi\u011fi” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle kar\u015f\u0131 oy kullanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
SONU\u00c7 :<\/p>\n
A\u00e7\u0131klanan nedenlerle;<\/p>\n
1- Tire 1. Asliye Ceza Mahkemesinin direnme karar\u0131na konu 30.11.2017 tarihli ve 95-685 say\u0131l\u0131 h\u00fckm\u00fcn\u00fcn ula\u015f\u0131lan sonu\u00e7 itibar\u0131yla \u0130SABETL\u0130 OLDU\u011eUNA,<\/p>\n
2- Tire 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 30.11.2017 tarihli ve 95-685 say\u0131l\u0131 direnme karar\u0131na konu h\u00fckm\u00fcn\u00fcn, su\u00e7a konu ka\u00e7ak sigaralar\u0131n hukuka uygun y\u00f6ntemle elde edilmedi\u011finin g\u00f6zetilmemesi isabetsizli\u011finden BOZULMASINA;<\/p>\n
Ancak yeniden yarg\u0131lamay\u0131 gerektirmeyen bu hususun, 1412 say\u0131l\u0131 CMUK’n\u0131n 8\/1. maddesi gere\u011fince karar tarihi itibar\u0131yla uygulanmas\u0131 gereken 322. maddesi uyar\u0131nca d\u00fczeltilmesi m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, h\u00fckm\u00fcn 1 numaral\u0131 bendine “kamu davas\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f ise de,” ibaresinden sonra gelmek \u00fczerek “su\u00e7a konu ka\u00e7ak sigaralar\u0131n hukuka uygun y\u00f6ntemle elde edilmedi\u011fi ve…” c\u00fcmlesinin eklenmesi ile “CMK\u2019nun 223\/2-e” ibaresinden \u00f6nce gelmek \u00fczere “5271 say\u0131l\u0131 CMK\u2019n\u0131n 217\/2, 289\/1-i ve” ibarelerinin eklenmesi suretiyle h\u00fckm\u00fcn D\u00dcZELT\u0130LEREK ONANMASINA,<\/p>\n
3- Dosyan\u0131n, mahalline g\u00f6nderilmek \u00fczere Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na TEVD\u0130 ED\u0130LMES\u0130NE, 22.04.2021 tarihinde yap\u0131lan birinci m\u00fczakerede yasal \u00e7o\u011funluk sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131ndan, 25.05.2021 tarihinde yap\u0131lan ikinci m\u00fczakerede oy \u00e7oklu\u011fuyla karar verildi.<\/p>\n
\u200bYarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu’nun 25.05.2021 tarihli, 2018\/433 E., 2021\/213 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T.C. Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu 2018\/433 E., 2021\/213 K. “\u0130\u00e7tihat Metni” Yarg\u0131tay Dairesi : 7. Ceza Dairesi Mahkemesi :Asliye Ceza San\u0131k …’in 5607 say\u0131l\u0131 Kanun’a muhalefet su\u00e7undan beraatine ili\u015fkin Tire 1. Asliye Ceza Mahkemesince verilen 11.09.2014 tarihli ve 202-329 say\u0131l\u0131 h\u00fckm\u00fcn, kat\u0131lan vekili taraf\u0131ndan temyiz edilmesi \u00fczerine dosyay\u0131 inceleyen Yarg\u0131tay 7. Ceza Dairesince 27.02.2017 tarih ve 21792-1354 say\u0131 ile; ”\u00c7inio\u011flu K\u00f6y\u00fcnde san\u0131\u011f\u0131n i\u015fletmekte oldu\u011fu kahvehanede ka\u00e7ak sigara sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ihbar\u0131 \u00fczerine, olay yerine intikal eden kolluk kuvvetlerince san\u0131\u011f\u0131n i\u015fletmekte oldu\u011fu kahvehanede bulunan masas\u0131n\u0131n \u00e7ekmecelerinde 9 paket Vigor marka ka\u00e7ak sigara, po\u015fet i\u00e7erisinde 20 tek (adet) sigara ele ge\u00e7irildi\u011fi nazara al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, san\u0131k hakk\u0131nda yap\u0131lan ihbar, ihbara uygun yakalama, san\u0131\u011f\u0131n bulundu\u011fu mahal kar\u015f\u0131s\u0131nda savunmalar\u0131 su\u00e7tan kurtulmaya y\u00f6nelik oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan ve at\u0131l\u0131 eylemi i\u015fledi\u011fi sabit olan san\u0131\u011f\u0131n mahk\u00fbmiyeti yerine, yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde beraatine karar verilmesi” isabetsizli\u011finden bozulmas\u0131na karar verilmi\u015ftir. Yerel Mahkeme ise 30.11.2017 tarih ve 95-685 say\u0131 ile; ”Amac\u0131 maddi ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131 olan ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli ilkelerinden birisi ‘ku\u015fkudan san\u0131k yararlan\u0131r’ (dubio pro rea) ilkesidir. Bu ilkenin \u00f6z\u00fc ceza davas\u0131nda san\u0131\u011f\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemden dolay\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmas\u0131 gereken herhangi bir konudaki ku\u015fkunun san\u0131\u011f\u0131n yarar\u0131na de\u011ferlendirilmesidir. Her hukuk devletinde kabul edilen ve masumluk karinesi ile s\u0131k\u0131 bir ilgisi bulunan \u015f\u00fcpheden san\u0131k yararlan\u0131r …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-130436","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n