Olaylar<\/p>\n
Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k, ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyesi oldu\u011fu \u015f\u00fcphesiyle ba\u015fvurucu hakk\u0131nda soru\u015fturma ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Soru\u015fturma sonucunda d\u00fczenlenen iddianamede tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131na at\u0131fta bulunularak ba\u015fvurucunun silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 talep edilmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130ddianameyi kabul eden a\u011f\u0131r ceza mahkemesi (mahkeme), iddianamede ad\u0131 ge\u00e7en tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n istinabe yoluyla al\u0131nmas\u0131na karar vermi\u015f; bu do\u011frultuda alt\u0131 tan\u0131\u011f\u0131n farkl\u0131 tarihlerde istinabe yoluyla beyanlar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Tan\u0131klar\u0131n istinabe mahkemelerince al\u0131nan ve ba\u015fvurucunun \u00f6rg\u00fct i\u00e7inde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc faaliyetlere ili\u015fkin ifadeler i\u00e7eren beyanlar\u0131 ba\u015fvurucuya okunmu\u015ftur. Ba\u015fvurucu, tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131na kar\u015f\u0131 savunmas\u0131nda soyut nitelikteki bu beyanlar\u0131 kabul etmedi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f; sonras\u0131nda da tan\u0131klar\u0131n mahkeme huzuruna getirilerek dinlenmesini talep etmi\u015ftir. \u0130lerleyen s\u00fcre\u00e7te ba\u015fsavc\u0131l\u0131k, tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131na dayanarak ba\u015fvurucunun silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyeli\u011fi su\u00e7undan cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 talebini i\u00e7eren esas hakk\u0131ndaki m\u00fctalaas\u0131n\u0131 sunmu\u015ftur. Ard\u0131ndan ba\u015fvurucu m\u00fcdafii, esas hakk\u0131ndaki savunmay\u0131 yaz\u0131l\u0131 olarak celse aras\u0131nda mahkemeye iletmi\u015f; esas hakk\u0131ndaki yaz\u0131l\u0131 savunmada di\u011ferlerinin yan\u0131 s\u0131ra ba\u015fvurucunun tan\u0131klarla y\u00fczle\u015ftirilmedi\u011fini, canl\u0131 te\u015fhis i\u015fleminin yapt\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n
Duru\u015fman\u0131n tamamlanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan mahkeme, tan\u0131k beyanlar\u0131na delil olarak dayanarak ba\u015fvurucunun silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015ftir. Ba\u015fvurucunun -ba\u015fka hususlarla birlikte- tan\u0131klar\u0131 sorgulayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek yapt\u0131\u011f\u0131 istinaf ba\u015fvurusu reddedilmi\u015ftir. \u0130stinaf talebinin reddi \u00fczerine ba\u015fvurucu, tan\u0131klarla y\u00fczle\u015ftirilmedi\u011fini de ifade ederek temyiz talebinde bulunmu\u015f; bu talep de reddedilerek karar kesinle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130ddialar<\/p>\n
Ba\u015fvurucu, beyanlar\u0131 mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne esas al\u0131nan tan\u0131klar\u0131 duru\u015fmada sorgulamas\u0131na imk\u00e2n verilmemesi nedeniyle tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Mahkemenin De\u011ferlendirmesi<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi, tan\u0131k sorgulama hakk\u0131yla ilgili olarak verdi\u011fi kararlar\u0131nda duru\u015fma \u00f6ncesinde veya haricinde elde edilen tan\u0131k ifadelerinin mahk\u00fbmiyette delil olarak kabul\u00fcn\u00fcn yarg\u0131laman\u0131n adilli\u011fine zarar verip vermedi\u011fini de\u011ferlendirmek i\u00e7in \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 bir test uygulanmas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmi\u015ftir. Buna g\u00f6re ilk olarak tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r edilmemesinin ge\u00e7erli bir nedeni olup olmad\u0131\u011f\u0131 incelenmelidir. \u0130kinci olarak san\u0131\u011f\u0131n sorgulama veya sorgulatma imk\u00e2n\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131 tan\u0131\u011f\u0131n verdi\u011fi ifadenin mahk\u00fbmiyetin dayand\u0131\u011f\u0131 tek veya belirleyici delil olup olmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilmelidir. San\u0131\u011fa duru\u015fmada sorgulama veya sorgulatma imk\u00e2n\u0131 tan\u0131nmayan tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin tek veya belirleyici delil oldu\u011funun tespit edilmesi durumunda ise \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015fama olarak savunma taraf\u0131n\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 bu engellerin\/zorluklar\u0131n telafi edilmesi amac\u0131yla yeterli d\u00fczeyde kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvenceler sa\u011flan\u0131p sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 ortaya konulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Somut olayda, mahk\u0217miyet karar\u0131n\u0131 ba\u015fvurucunun duru\u015fmada sorgulamad\u0131\u011f\u0131 tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131na dayand\u0131ran mahkeme, tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmaya getirilmesinin zor olup olmad\u0131\u011f\u0131yla ilgili bir de\u011ferlendirme yapmam\u0131\u015f; tan\u0131klar\u0131n bulundu\u011fu yerin mahkemenin yarg\u0131 \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131nda olmas\u0131n\u0131 istinabe yoluyla dinlenmeleri i\u00e7in yeterli sebep olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla ba\u015fvurucunun tan\u0131k sorgulama imk\u00e2n\u0131ndan yararland\u0131r\u0131lmamas\u0131n\u0131n gerek\u00e7elendirilmesi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc somut olayda kamu makamlar\u0131 taraf\u0131ndan yerine getirilmemi\u015ftir.<\/p>\n
Tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmada dinlenmemesi hususunda ge\u00e7erli bir neden g\u00f6sterilmemesi adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131labilmesi bak\u0131m\u0131ndan tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir. Mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn tek veya belirleyici \u00f6l\u00e7\u00fcde san\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada sorgulama veya sorgulatma imk\u00e2n\u0131na sahip olmad\u0131\u011f\u0131 tan\u0131klar taraf\u0131ndan verilen ifadelere dayal\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 da tespit edilmelidir. Ba\u015fvurucu hakk\u0131ndaki gerek\u00e7eli karar incelendi\u011finde duru\u015fmada dinlenmeyen tan\u0131klar\u0131n ba\u015fvurucu aleyhine verdi\u011fi beyanlardan ba\u015fka herhangi bir delile dayan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu durumda duru\u015fmada dinlenmeyen tan\u0131k beyanlar\u0131 mahk\u00fbmiyet karar\u0131na g\u00f6t\u00fcren tek delil niteli\u011findedir.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi daha sonra savunma taraf\u0131n\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 bu engellerin\/zorluklar\u0131n telafi edilmesi amac\u0131yla yeterli d\u00fczeyde kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvenceler sa\u011flan\u0131p sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelemi\u015ftir. Yap\u0131lan incelemede, mahkemenin 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 180. maddesinin “…tan\u0131k veya bilirki\u015finin ayn\u0131 anda g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc ve sesli ileti\u015fim tekni\u011finin kullan\u0131lmas\u0131 suretiyle dinlenebilmeleri olana\u011f\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 h\u00e2linde bu y\u00f6ntem uygulanarak ifade al\u0131n\u0131r.” \u015feklindeki (5) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131na ra\u011fmen s\u00f6z\u00fc edilen tan\u0131klar\u0131 Ses ve G\u00f6r\u00fcnt\u00fc Bili\u015fim Sistemi (SEGB\u0130S) yoluyla neden dinlemedi\u011fine ili\u015fkin bir bilgi ve belgeye ula\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Tan\u0131klar\u0131n yaz\u0131l\u0131 beyanlar\u0131 duru\u015fmada okunmu\u015f ise de ba\u015fvurucu, tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n tespiti s\u0131ras\u0131nda haz\u0131r bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan ses ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc nakli yoluyla da olsa onlar\u0131 sorgulayamam\u0131\u015f; sorulan sorulara verdikleri cevaplar hakk\u0131nda izlenim edinme f\u0131rsat\u0131 elde edememi\u015ftir. Bu y\u00fczden tan\u0131klar\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi reaksiyonlar konusunda mahkemenin dikkatini \u00e7ekememi\u015f, b\u00f6ylelikle tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fi test edilememi\u015ftir. Esas hakk\u0131nda karar veren mahkeme de tan\u0131klar beyanda bulunurken g\u00f6sterdikleri reaksiyonlarla ilgili olarak izlenim edinememi\u015f, g\u00f6zlem yapamam\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7 olarak g\u00fcvenilirli\u011fi ve do\u011frulu\u011fu test edilmemi\u015f tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131 tek delil olarak h\u00fckme esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde savunman\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 zorluklar\u0131 telafi edecek kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvencelerin sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmada veya SEGB\u0130S yoluyla dinlenmemelerinin bir b\u00fct\u00fcn olarak yarg\u0131laman\u0131n hakkaniyetini zedeledi\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi a\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
—<\/p>\n
T\u00dcRK\u0130YE CUMHUR\u0130YET\u0130<\/p>\n
ANAYASA MAHKEMES\u0130<\/p>\n
GENEL KURUL<\/p>\n
KARAR<\/p>\n
SEL\u00c7UK ARSLAN BA\u015eVURUSU<\/p>\n
(Ba\u015fvuru Numaras\u0131: 2020\/19752)<\/p>\n
Karar Tarihi: 6\/2\/2025<\/p>\n
R.G. Tarih ve Say\u0131: 5\/6\/2025 – 32921<\/p>\n
GENEL KURUL<\/p>\n
KARAR<\/p>\n
Ba\u015fkanvekili<\/p>\n
:<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN<\/p>\n
Ba\u015fkanvekili<\/p>\n
:<\/p>\n
Basri BA\u011eCI<\/p>\n
\u00dcyeler<\/p>\n
:<\/p>\n
Engin YILDIRIM<\/p>\n
R\u0131dvan G\u00dcLE\u00c7<\/p>\n
Recai AKYEL<\/p>\n
Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU<\/p>\n
Selahaddin MENTE\u015e<\/p>\n
\u0130rfan F\u0130DAN<\/p>\n
Kenan YA\u015eAR<\/p>\n
Muhterem \u0130NCE<\/p>\n
Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L<\/p>\n
\u00d6mer \u00c7INAR<\/p>\n
Metin KIRATLI<\/p>\n
Raport\u00f6rler<\/p>\n
:<\/p>\n
Akif YILDIRIM<\/p>\n
Zehra GAYRETL\u0130<\/p>\n
Ba\u015fvurucu<\/p>\n
:<\/p>\n
Sel\u00e7uk ARSLAN<\/p>\n
I. BA\u015eVURUNUN KONUSU<\/p>\n
1. Ba\u015fvuru, beyanlar\u0131 mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne esas al\u0131nan tan\u0131klar\u0131n san\u0131k taraf\u0131ndan duru\u015fmada sorgulanmas\u0131na imk\u00e2n verilmemesi nedeniyle tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddias\u0131na ili\u015fkindir.<\/p>\n
II. BA\u015eVURU S\u00dcREC\u0130<\/p>\n
2. Ba\u015fvuru 19\/6\/2020 tarihinde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
3. Komisyon, adli yard\u0131m talebinin kabul\u00fcne ve tan\u0131k sorgulama hakk\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fik\u00e2yetlerin kabul edilemez oldu\u011funa, an\u0131lan hakka ili\u015fkin \u015fik\u00e2yetin kabul edilebilirlik incelemesinin B\u00f6l\u00fcm taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
4. Ba\u015fvuru belgelerinin bir \u00f6rne\u011fi bilgi i\u00e7in Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131na (Bakanl\u0131k) g\u00f6nderilmi\u015ftir. Bakanl\u0131k, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc bildirmi\u015ftir. Ba\u015fvurucu, Bakanl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kar\u015f\u0131 beyanda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
5. B\u00f6l\u00fcm, ba\u015fvurunun Genel Kurul taraf\u0131ndan incelenmesine karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
III. OLAY VE OLGULAR <\/p>\n
6. Ba\u015fvuru formu ve eklerinde ifade edildi\u011fi \u015fekliyle ilgili olaylar \u00f6zetle \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
7. 1988 do\u011fumlu olan ba\u015fvurucu, bireysel ba\u015fvuru konusu olaylar\u0131n meydana geldi\u011fi tarihte \u00f6zel bir i\u015fletmede m\u00fchendis olarak \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
8. Tekirda\u011f Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n (Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k) Fetullah\u00e7\u0131 Ter\u00f6r \u00d6rg\u00fct\u00fc\/Paralel Devlet Yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n (FET\u00d6\/PDY) T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri i\u00e7indeki mahrem olu\u015fumu hakk\u0131nda y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc bir soru\u015fturma kapsam\u0131nda \u015f\u00fcpheli s\u0131fat\u0131yla ifadeleri al\u0131nan baz\u0131 askerler, kollukta verdikleri beyanlarda ba\u015fvurucu hakk\u0131nda da a\u00e7\u0131klamalarda bulunmu\u015ftur. Bu kapsamda ifadelerine ba\u015fvurulan tan\u0131klar \u00d6.B., S.M. ve Z.S. ba\u015fvurucunun \u00f6rg\u00fct i\u00e7inde Murat ve Yahya kod isimlerini kullanarak \u00f6\u011fretmen s\u0131fat\u0131yla askerlerle sohbet toplant\u0131lar\u0131 d\u00fczenledi\u011fini belirtmi\u015ftir. Bunun \u00fczerine Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k, FET\u00d6\/PDY \u00fcyesi oldu\u011fu \u015f\u00fcphesiyle ba\u015fvurucu hakk\u0131nda soru\u015fturma ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
9. Soru\u015fturma neticesinde Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k, ba\u015fvurucunun silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 talebiyle 18\/7\/2018 tarihinde iddianame d\u00fczenlemi\u015f; iddianamede tan\u0131klar \u00d6.B., S.M., Z.S, M.E., A.S. ve N.K.n\u0131n beyanlar\u0131na at\u0131fta bulunarak ba\u015fvurucunun kod ad\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131, maiyetinde bulunan askerlerle sohbet toplant\u0131lar\u0131 d\u00fczenledi\u011fini, \u00f6rg\u00fct\u00fcn mahrem yap\u0131lanmas\u0131 i\u00e7inde \u00f6\u011fretmen (mahrem abi) konumunda oldu\u011funu ve bu suretle at\u0131l\u0131 su\u00e7u i\u015fledi\u011fini ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n
10. \u0130ddianamenin kabul\u00fc ile a\u00e7\u0131lan dava, Tekirda\u011f 2. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesince (Mahkeme) g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Davada 30\/7\/2018 tarihinde duru\u015fma haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u015flemleri yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tensip Tutana\u011f\u0131’nda di\u011ferlerinin yan\u0131 s\u0131ra iddianamede ismi ge\u00e7en tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n istinabe yoluyla al\u0131nmas\u0131na karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
11. Bu arada ba\u015fvurucu hakk\u0131nda ayn\u0131 su\u00e7tan Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131n 2018\/4758 say\u0131l\u0131 dosyas\u0131 \u00fczerinden derdest olan ba\u015fka bir soru\u015fturman\u0131n somut ceza davas\u0131 ile birle\u015ftirilmesi amac\u0131yla Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k 3\/10\/2018 tarihli yeni bir iddianame d\u00fczenlemi\u015ftir. \u0130ddianamede tan\u0131k Y.C.E.nin \u00f6rg\u00fcte ait evlerde ba\u015fvurucu ile birlikte kald\u0131klar\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki beyan\u0131na yer vererek ba\u015fvurucunun \u00f6rg\u00fct \u00fcyeli\u011fi su\u00e7unu i\u015fledi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. S\u00f6z konusu iddianame Mahkeme taraf\u0131ndan 9\/10\/2018 tarihinde kabul edilmi\u015f, daha sonra bu dosya ile somut ceza davas\u0131 birle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n
12. Tan\u0131k Z.S. istinabe mahkemesince 12\/11\/2018 tarihinde al\u0131nan beyan\u0131nda kendisinin \u00f6rg\u00fctte \u00f6\u011fretmen konumunda oldu\u011funu, Tekirda\u011f’da kendisiyle ayn\u0131 konumda olan S.M. ve \u00d6.B.nin ba\u015fvurucuyla ayn\u0131 evde kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak ba\u015fvurucunun mahrem yap\u0131da olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kesin olarak bilmedi\u011fini ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n
13. Tan\u0131k S.M. istinabe mahkemesince 7\/11\/2018 tarihinde al\u0131nan beyan\u0131nda \u00f6zetle kendisinin asker\u00ee \u00f6\u011frencilerle ilgilenmesi i\u00e7in \u00f6\u011fretmen \u00fcnvan\u0131yla \u00f6rg\u00fct taraf\u0131ndan Tekirda\u011f’a g\u00f6nderildi\u011fini, burada \u00d6.B. ile birlikte ev kiralad\u0131klar\u0131n\u0131, daha sonra 2014 y\u0131l\u0131 Ekim ay\u0131nda ba\u015fvurucunun \u00f6rg\u00fct\u00fcn y\u00f6nlendirmesiyle bu evde kendileriyle birlikte kalmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn de askerlerle ilgilenen \u00f6\u011fretmen konumunda oldu\u011funu, ba\u015fvurucunun Murat kod ad\u0131n\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir.<\/p>\n
14. Tan\u0131k N.K. istinabe mahkemesince 2\/11\/2018 tarihinde al\u0131nan beyan\u0131nda Sakarya \u00dcniversitesinde \u00f6\u011frenci oldu\u011fu d\u00f6nemde \u00f6rg\u00fct\u00fcn evinde kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, ba\u015fvurucunun evde abi oldu\u011funu ve Murat kod ad\u0131n\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n
15. Tan\u0131k M.E. istinabe mahkemesince 5\/10\/2018 tarihinde al\u0131nan beyan\u0131nda ba\u015fvurucuyu Yahya kod ad\u0131yla tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, 2016 y\u0131l\u0131nda Tekirda\u011f’\u0131n \u00c7orlu il\u00e7esinde asker\u00ee personel olarak g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde ba\u015fvurucuyla sosyal i\u00e7erikli konu\u015fmalar yapt\u0131klar\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir.<\/p>\n
16. Tan\u0131k A.S. istinabe mahkemesince 25\/1\/2019 tarihinde al\u0131nan beyan\u0131nda Bal\u0131kesir’de Astsubay Meslek Y\u00fcksek Okulunda okudu\u011fu d\u00f6nemde ba\u015fvurucuyu Murat kod ad\u0131yla tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, ba\u015fvurucunun kendisiyle sohbet ad\u0131 alt\u0131nda baz\u0131 toplant\u0131lar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu toplant\u0131lara belirlenen tarihte kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131nda ba\u015fvurucunun kendisini sabit hatlardan arayarak toplant\u0131lara kat\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde \u0131srar etti\u011fini ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n
17. Tan\u0131k \u00d6.B. istinabe mahkemesince 26\/9\/2018 tarihinde al\u0131nan beyan\u0131nda \u00f6zetle yap\u0131lanma i\u00e7inde \u00f6\u011fretmen konumunda olup ba\u015fvurucunun da kendisiyle ayn\u0131 konumda oldu\u011funu, 2014 y\u0131l\u0131n\u0131n Eyl\u00fcl ay\u0131ndan itibaren ayn\u0131 evde kald\u0131klar\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir.<\/p>\n
18. Duru\u015fman\u0131n 20\/11\/2018 tarihli celsesinde tan\u0131klar Z.S., S.M., N.K., M.E. ve \u00d6.B.nin istinabe mahkemesince al\u0131nan beyanlar\u0131 ba\u015fvurucuya okunmu\u015ftur. Ba\u015fvurucu, tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131na kar\u015f\u0131 savunmas\u0131nda soyut nitelikteki bu beyanlar\u0131 kabul etmedi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
19. Ba\u015fvurucu, celse aras\u0131nda Mahkemeye g\u00f6nderdi\u011fi 31\/1\/2019 tarihli dilek\u00e7ede di\u011ferlerinin yan\u0131 s\u0131ra tan\u0131klar\u0131n mahkeme huzuruna getirilerek dinlenmesini talep etmi\u015ftir. Dilek\u00e7enin ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“Tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m\u0131 ifade etti\u011fim tan\u0131klar\u0131n (ayn\u0131 zamanda san\u0131klar\u0131n) mahkeme huzuruna getirilerek ifade vermelerini mahkemenizden talep ediyorum. Zira bu zamana kadar soru\u015fturma ve kovu\u015fturma evresinde hi\u00e7birini g\u00f6rmedim ve onlar da beni g\u00f6rmediler. Mahkemede dinlenmediler.” <\/p>\n
20. Duru\u015fman\u0131n 31\/1\/2019 tarihli celsesinde tan\u0131k A.S.nin beyan\u0131 okunmu\u015ftur. Ba\u015fvurucu; tan\u0131\u011f\u0131n beyan\u0131na kar\u015f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 savunmada beyan\u0131n hatal\u0131 oldu\u011funu, bu nedenle beyan\u0131 kabul etmedi\u011fini belirtmi\u015ftir.<\/p>\n
21. Ayn\u0131 tarihli celsede Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k esas hakk\u0131ndaki m\u00fctalaas\u0131n\u0131 sunmu\u015ftur. M\u00fctalaada Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k; tan\u0131klar Z.S., S.M., \u00d6.B., M.E., N.K., A.S. ve E.N.nin beyanlar\u0131na g\u00f6re ba\u015fvurucunun \u00f6rg\u00fct yap\u0131lanmas\u0131nda asker abisi olarak vazife g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, Murat ve Yahya kod isimlerini kulland\u0131\u011f\u0131, ad\u0131 ge\u00e7en tan\u0131klara sohbet verdi\u011fi gerek\u00e7esiyle silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyeli\u011fi su\u00e7undan cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 talep etmi\u015ftir.<\/p>\n
22. Ba\u015fvurucunun esas hakk\u0131ndaki m\u00fctalaaya kar\u015f\u0131 s\u00fcre talebinde bulunmas\u0131 \u00fczerine Mahkeme, ba\u015fvurucuya s\u00fcre verilerek duru\u015fman\u0131n bir sonraki celsesinin 12\/2\/2019 tarihinde yap\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
23. Ba\u015fvurucu m\u00fcdafii, esas hakk\u0131ndaki savunmay\u0131 yaz\u0131l\u0131 olarak celse aras\u0131nda Mahkemeye iletmi\u015f; esas hakk\u0131ndaki yaz\u0131l\u0131 savunmada di\u011ferlerinin yan\u0131 s\u0131ra ba\u015fvurucunun tan\u0131klarla y\u00fczle\u015ftirilmedi\u011fini, canl\u0131 te\u015fhis i\u015fleminin yapt\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n
24. Ba\u015fvurucu ve m\u00fcdafiinin haz\u0131r bulundu\u011fu duru\u015fman\u0131n 12\/2\/2019 tarihli celsesinde esas hakk\u0131ndaki m\u00fctalaaya kar\u015f\u0131 ba\u015fvurucunun savunmas\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fvurucu; savunmas\u0131nda daha \u00f6nceki yaz\u0131l\u0131 savunmalar\u0131nda ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc hususlar\u0131 tekrar etti\u011fini, \u00e7eli\u015fkili tan\u0131k beyanlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda at\u0131l\u0131 su\u00e7u i\u015fledi\u011fine dair delil bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6zellikle tan\u0131k A.S.yi tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu tan\u0131\u011f\u0131n beyanlar\u0131n\u0131 kabul etmedi\u011fini belirterek tahliye talebinde bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
25. Duru\u015fman\u0131n tamamlanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Mahkeme, ba\u015fvurucunun silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan 7 y\u0131l 6 ay hapis cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015f; gerek\u00e7eli kararda tan\u0131k beyanlar\u0131na delil olarak dayanm\u0131\u015f, ba\u015fvurucunun FET\u00d6\/PDY asker\u00ee mahrem yap\u0131lanmas\u0131 i\u00e7inde Murat ve Yahya kod ad\u0131n\u0131 kullanmak suretiyle mahrem yap\u0131daki asker\u00ee ki\u015filerle sohbet toplant\u0131lar\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6\u011fretmen konumunda oldu\u011funu, bu suretle at\u0131l\u0131 su\u00e7u i\u015fledi\u011fini belirtmi\u015ftir.<\/p>\n
26. Ba\u015fvurucu, istinaf dilek\u00e7esinde di\u011fer iddialar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra tan\u0131klar\u0131 sorgulayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtmi\u015ftir.<\/p>\n
27. Ba\u015fvurucunun istinaf talebi \u0130stanbul B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 27. Ceza Dairesince (Daire) 20\/9\/2019 tarihinde esastan reddedilmi\u015ftir.<\/p>\n
28. Ba\u015fvurucu, temyiz dilek\u00e7esinde di\u011ferlerinin yan\u0131 s\u0131ra tan\u0131klarla y\u00fczle\u015ftirilmedi\u011fini de belirtmi\u015ftir.<\/p>\n
29. Yarg\u0131tay 16. Ceza Dairesi istinaf talebinin esastan reddine ili\u015fkin Daire karar\u0131n\u0131 23\/1\/2020 tarihinde onam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
30. Ba\u015fvurucu, nihai karar\u0131 21\/5\/2020 tarihinde \u00f6\u011frendikten sonra s\u00fcresinde bireysel ba\u015fvuruda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
IV. \u0130LG\u0130L\u0130 HUKUK<\/p>\n
A. Ulusal Hukuk<\/p>\n
1. \u0130lgili Mevzuat<\/p>\n
31. 26\/9\/2004 tarihli ve 5237 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Ceza Kanunu’nun “Sil\u00e2hl\u0131 \u00f6rg\u00fct” ba\u015fl\u0131kl\u0131 314. maddesinin ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“(1) Bu k\u0131sm\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve be\u015finci b\u00f6l\u00fcmlerinde yer alan su\u00e7lar\u0131 i\u015flemek amac\u0131yla, silahl\u0131 \u00f6rg\u00fct kuran veya y\u00f6neten ki\u015fi, on y\u0131ldan onbe\u015f y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n
(2) Birinci f\u0131krada tan\u0131mlanan \u00f6rg\u00fcte \u00fcye olanlara, be\u015f y\u0131ldan on y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 verilir.”<\/p>\n
32. 4\/12\/2004 tarihli ve 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun \u201cTan\u0131k ve bilirki\u015finin naiple veya istinabe yoluyla dinlenilmeleri” ba\u015fl\u0131kl\u0131 180. maddesi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“(1) Hastal\u0131k veya mal\u00fbll\u00fck veya giderilmesi olana\u011f\u0131 bulunmayan ba\u015fka bir nedenle bir tan\u0131k veya bilirki\u015finin uzun ve \u00f6nceden bilinmeyen bir zaman i\u00e7in duru\u015fmada haz\u0131r bulunmas\u0131n\u0131n olanakl\u0131 bulunmayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131rsa, mahkeme onun bir naiple veya istinabe yoluyla dinlenmesine karar verebilir.<\/p>\n
(2) Bu h\u00fck\u00fcm, konutlar\u0131n\u0131n yetkili mahkemenin yarg\u0131 \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131nda bulunmas\u0131ndan dolay\u0131 getirilmesi zor olan tan\u0131k ve bilirki\u015finin dinlenmesinde de uygulan\u0131r.<\/p>\n
(3) Davay\u0131 g\u00f6rmekte olan mahkeme, zorunluluk olmad\u0131k\u00e7a, b\u00fcy\u00fck\u015fehir belediye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde bulunan \u015fik\u00e2yet\u00e7i, kat\u0131lan, san\u0131k, m\u00fcdafi veya vekil, tan\u0131k ve bilirki\u015filerin istinabe yoluyla dinlenmesine karar veremez.<\/p>\n
(4) \u0130stinabe olunan mahkeme, b\u00fcy\u00fck\u015fehir belediye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde ise, ilgililer kendi yarg\u0131 \u00e7evresinde bulunmasa da b\u00fcy\u00fck\u015fehir belediye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde yerine getirilmesi gereken istinabe evrak\u0131n\u0131 geri \u00e7evirmeksizin gere\u011fini yapar.<\/p>\n
(5) Yukar\u0131daki f\u0131kralar i\u00e7eri\u011fine g\u00f6re tan\u0131k veya bilirki\u015finin ayn\u0131 anda g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc ve sesli ileti\u015fim tekni\u011finin kullan\u0131lmas\u0131 suretiyle dinlenebilmeleri olana\u011f\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 h\u00e2linde bu y\u00f6ntem uygulanarak ifade al\u0131n\u0131r. Buna olanak verecek teknik donan\u0131m\u0131n kurulmas\u0131na ve kullan\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin esas ve usuller y\u00f6netmelikte g\u00f6sterilir.”<\/p>\n
33. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un \u201cDo\u011frudan soru y\u00f6neltme\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 201. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u201cCumhuriyet savc\u0131s\u0131, m\u00fcdafi veya vekil s\u0131fat\u0131yla duru\u015fmaya kat\u0131lan avukat; san\u0131\u011fa, kat\u0131lana, tan\u0131klara, bilirki\u015filere ve duru\u015fmaya \u00e7a\u011fr\u0131lm\u0131\u015f di\u011fer ki\u015filere, duru\u015fma disiplinine uygun olarak do\u011frudan soru y\u00f6neltebilirler. San\u0131k ve kat\u0131lan da mahkeme ba\u015fkan\u0131 veya h\u00e2kim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile soru y\u00f6neltebilir. Y\u00f6neltilen soruya itiraz edildi\u011finde sorunun y\u00f6neltilmesinin gerekip gerekmedi\u011fine, mahkeme ba\u015fkan\u0131 karar verir. Gerekti\u011finde ilgililer yeniden soru sorabilir.\u201d<\/p>\n
34. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un \u201cDelillerin ortaya konulmas\u0131 ve reddi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 206. maddesinin (3) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u201cCumhuriyet savc\u0131s\u0131 ile san\u0131k veya m\u00fcdafii birlikte r\u0131za g\u00f6sterirlerse, tan\u0131\u011f\u0131n dinlenmesinden veya ba\u015fka herhangi bir delilin ortaya konulmas\u0131ndan vazge\u00e7ilebilir.\u201d<\/p>\n
35. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un \u201cDuru\u015fmada anlat\u0131lmas\u0131 zorunlu belge ve tutanaklar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 209. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u201c Naip veya istinabe yoluyla sorgusu yap\u0131lan san\u0131\u011fa ait sorgu tutanaklar\u0131, naip veya istinabe yoluyla dinlenen tan\u0131\u011f\u0131n ifade tutanaklar\u0131 ile muayene ve ke\u015fif tutanaklar\u0131 gibi delil olarak kullan\u0131lacak belgeler ve di\u011fer yaz\u0131lar, adl\u00ee sicil \u00f6zetleri ve san\u0131\u011f\u0131n ki\u015fisel ve ekonomik durumuna ili\u015fkin bilgilerin yer ald\u0131\u011f\u0131 belgeler, duru\u015fmada anlat\u0131l\u0131r.\u201d<\/p>\n
36. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un \u201cDuru\u015fmada okunmayacak belgeler\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 210. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u201cOlay\u0131n delili, bir tan\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan ibaret ise, bu tan\u0131k duru\u015fmada mutlaka dinlenir. Daha \u00f6nce yap\u0131lan dinleme s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f tutana\u011f\u0131n veya yaz\u0131l\u0131 bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n okunmas\u0131 dinleme yerine ge\u00e7emez.\u201d<\/p>\n
37. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un \u201cDuru\u015fmada okunmas\u0131yla yetinilebilecek belgeler\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 211. maddesi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“(1) a) Tan\u0131k veya san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7 orta\u011f\u0131 \u00f6lm\u00fc\u015f veya ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131na tutulmu\u015f olur veya bulundu\u011fu yer \u00f6\u011frenilemezse,<\/p>\n
b) Tan\u0131k veya san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7 orta\u011f\u0131n\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r bulunmas\u0131, hastal\u0131k, mal\u00fbll\u00fck veya giderilmesi olana\u011f\u0131 bulunmayan ba\u015fka bir nedenle belli olmayan bir s\u00fcre i\u00e7in olanakl\u0131 de\u011filse,<\/p>\n
c) \u0130fadesinin \u00f6nem derecesi itibar\u0131yla tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r bulunmas\u0131 gerekli say\u0131lm\u0131yorsa,<\/p>\n
Bu ki\u015filerin dinlenmesi yerine, daha \u00f6nce yap\u0131lan dinleme s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f tutanaklar ile kendilerinin yazm\u0131\u015f oldu\u011fu belgeler okunabilir.<\/p>\n
(2) Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, kat\u0131lan veya vekili, san\u0131k veya m\u00fcdafii birinci f\u0131krada belirtilenlerin d\u0131\u015f\u0131nda kalan tutanaklar\u0131n okunmas\u0131na birlikte r\u0131za g\u00f6sterebilirler.”<\/p>\n
38. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un \u201cDelilleri takdir yetkisi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 217. maddesi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u201c(1) H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilir. Bu deliller h\u00e2kimin vicdan\u00ee kanaatiyle serbest\u00e7e takdir edilir. <\/p>\n
(2) Y\u00fcklenen su\u00e7, hukuka uygun bir \u015fekilde elde edilmi\u015f her t\u00fcrl\u00fc delille ispat edilebilir.\u201d<\/p>\n
2. \u0130lgili Yarg\u0131tay Kararlar\u0131<\/p>\n
39. Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulunun 17\/3\/2021 tarihli ve E.2019\/37533, K.2021\/118 say\u0131l\u0131 karar\u0131n\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u201cKovu\u015fturma a\u015famas\u0131nda b\u00fct\u00fcn kan\u0131tlar\u0131n tart\u0131\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in, kural olarak bu kan\u0131tlar\u0131n aleni bir duru\u015fmada ve san\u0131\u011f\u0131n huzurunda ortaya konulmas\u0131 gerekir. Bu kural istisnas\u0131z olmamakla beraber e\u011fer bir mahkumiyet sadece veya belirleyici \u00f6l\u00e7\u00fcde, san\u0131\u011f\u0131n soru\u015fturma veya kovu\u015fturma a\u015famas\u0131nda sorgulama ve sorgulatma olana\u011f\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131 bir kimse taraf\u0131ndan verilen ifadelere dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ise san\u0131\u011f\u0131n haklar\u0131 A\u0130HS’nin 6. maddesindeki g\u00fcvencelerle ba\u011fda\u015fmayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f olabilir. Olay\u0131n tek tan\u0131\u011f\u0131 varsa ve sadece bir tan\u0131\u011f\u0131n ifadesine dayan\u0131larak h\u00fck\u00fcm kurulacak ise bu tan\u0131k mutlaka duru\u015fmada dinlenmeli ve taraflara soru sorma imkan\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n
40. (Kapat\u0131lan) Yarg\u0131tay16. Ceza Dairesinin 15\/2\/2021 tarihli ve E.2020\/220, K.2021\/1681 say\u0131l\u0131 karar\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u201cDosya kapsam\u0131n\u0131n incelenmesinde, h\u00fckme esas al\u0131nan tan\u0131klar [R.Z.] ve [K.T.nin] beyanlar\u0131n\u0131n belirleyici delil olmas\u0131 da nazara al\u0131narak, \u00f6ncelikle tan\u0131klar\u0131n SEGB\u0130S ile bizzat dinlenilmelerinin sa\u011flanarak san\u0131k ve m\u00fcdafiine soru sorma hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131, \u015fayettalimat yolu ile dinlenilmesinin zorunlu olmas\u0131 halinde tan\u0131klar\u0131n dinlenilmesi i\u00e7in belirlenen g\u00fcnlerin san\u0131k ve m\u00fcdafiine bildirilmesi g\u00f6zetilmeden san\u0131\u011f\u0131n tan\u0131klar\u0131 sorgulama hakk\u0131n\u0131n engellemesi suretiyle CMK’n\u0131n 180\/1 ve 181\/1 maddelerindeki emderici h\u00fck\u00fcmlere riayet edilmeyerek savunma hakk\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 … [hukuka ayk\u0131r\u0131d\u0131r.]\u201d<\/p>\n
41. Yarg\u0131tay 3. Ceza Dairesinin 11\/12\/2024 tarihli ve E.2023\/1657, K.2024\/17714 say\u0131l\u0131 karar\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u201cMahkumiyete esas al\u0131nan, su\u00e7un s\u00fcbutu ve cezan\u0131n ki\u015fiselle\u015ftirilmesi bak\u0131m\u0131ndan belirleyici delil olan ve talimat ile dinlenen tan\u0131klar [\u00d6. T., S. K., ve F. A.n\u0131n] do\u011frudan aleni duru\u015fmada san\u0131\u011f\u0131n huzurunda veya 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 180 inci maddesinin birinci, ikinci ve be\u015finci f\u0131kralar\u0131 gere\u011fince SEGB\u0130S kullan\u0131lmak suretiyle dinlenip A\u0130HS\u2019in 6\/3-d ve Anayasa’n\u0131n 36 nc\u0131 maddeleri ile teminat alt\u0131na al\u0131nan ‘iddia\/kamu tan\u0131klar\u0131n\u0131 sorguya \u00e7ekmek veya \u00e7ektirmek’ hakk\u0131 tan\u0131nmas\u0131, san\u0131klar\u0131n \u00f6rg\u00fctteki konumu ve faaliyetleri ile ilgili olarak ayr\u0131nt\u0131l\u0131 beyanlar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6zetilmeden; ifade metinlerinin okunmas\u0131 ile yetinilerek5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un181 inci maddesinin birinci f\u0131kras\u0131 ve 210 uncu maddelerine muhalefet edilmesi … [hukuka ayk\u0131r\u0131d\u0131r.]”<\/p>\n
42. Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulunun 27\/3\/2024 tarihli ve E.2021\/138, K.2024\/146say\u0131l\u0131, Yarg\u0131tay 16. Ceza Dairesinin 25\/5\/2021 tarihli ve E.2021\/515, K.2021\/3292 say\u0131l\u0131, Yarg\u0131tay 3. Ceza Dairesinin 3\/10\/2024 tarihli ve E.2022\/4870, K.2024\/11322 say\u0131l\u0131 kararlar\u0131 da ayn\u0131 y\u00f6ndedir.<\/p>\n
B. Uluslararas\u0131 Hukuk<\/p>\n
1. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi<\/p>\n
43. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi’nin (S\u00f6zle\u015fme) \u201cAdil yarg\u0131lanma hakk\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 6. maddesinin (3) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131n\u0131n (d) bendi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“Bir su\u00e7 ile itham edilen herkes a\u015fa\u011f\u0131daki asgari haklara sahiptir:<\/p>\n
…<\/p>\n
d) \u0130ddia tan\u0131klar\u0131n\u0131 sorguya \u00e7ekmek veya \u00e7ektirmek, savunma tan\u0131klar\u0131n\u0131n da iddia tan\u0131klar\u0131yla ayn\u0131 ko\u015fullar alt\u0131nda davet edilmelerinin ve dinlenmelerinin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 istemek;”<\/p>\n
2. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi \u0130\u00e7tihad\u0131<\/p>\n
44. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesine (A\u0130HM) g\u00f6re ulusal hukuktaki nitelemeye bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n tan\u0131k kavram\u0131n\u0131n S\u00f6zle\u015fme kapsam\u0131nda \u00f6zerk bir anlam\u0131 vard\u0131r (Damir Sibgatullin\/Rusya, B. No: 1413\/05, 24\/4\/2012, \u00a7 45). Bu kavram, duruma g\u00f6re su\u00e7 ortaklar\u0131n\u0131 (Trofimov\/Rusya, B. No: 1111\/02, 4\/12\/2008, \u00a7 37), ma\u011fdurlar\u0131 (Vladimir Romanov\/Rusya, B. No: 41461\/02, 24\/7\/2008, \u00a7\u00a7 7, 97) ve bilirki\u015fi tan\u0131klar\u0131n\u0131 (Doorson\/Hollanda, B. No: 20524\/92, 26\/3\/1996, \u00a7\u00a7 81, 82) kapsayabilir. Bu bak\u0131mdan duru\u015fmada ister okunsun ister okunmas\u0131n ifadeleri mahkeme \u00f6n\u00fcnde bulunan ve mahkeme taraf\u0131ndan dikkate al\u0131nan ki\u015filer, S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesinin (3) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131n\u0131n (d) bendi bak\u0131m\u0131ndan tan\u0131k olarak kabul edilmektedir (Kostovski\/Hollanda [GK], B. No: 11454\/85, 20\/11\/1989, \u00a7 40).<\/p>\n
45. A\u0130HM, duru\u015fmada haz\u0131r bulunmayan tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir yarg\u0131laman\u0131n adilli\u011fini de\u011ferlendirirken uygulad\u0131\u011f\u0131 genel ilkeleri Al-Khawaja ve Tahery\/Birle\u015fik Krall\u0131k ([BD], B. No: 26766\/05, 22228\/06, 15\/12\/2011) ve Schatschaschwili\/Almanya ([BD], B. No: 9154\/10, 15\/12\/2015) kararlar\u0131nda \u00f6zetlemi\u015ftir. Al-Khawaja ve Tahery\/Birle\u015fik Krall\u0131k karar\u0131nda belirlenen ve Schatschaschwili\/Almanya karar\u0131nda geli\u015ftirilen ilkelere g\u00f6re somut bir yarg\u0131lama \u00f6ncesinde veya haricinde elde edilen ve duru\u015fmada okunulmas\u0131yla yetinilen tan\u0131k ifadelerinin delil olarak kabul\u00fcn\u00fcn yarg\u0131laman\u0131n adilli\u011fine zarar verip vermedi\u011fini de\u011ferlendirmek i\u00e7in \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 bir test uygulanmal\u0131d\u0131r. \u0130lk olarak tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r edilmemesinin ve tan\u0131\u011f\u0131n test edilmeyen ifadesinin mahk\u00fbmiyette delil olarak kabul edilmesinin ge\u00e7erli bir nedeni aranmal\u0131d\u0131r (Al-Khawaja ve Tahery\/Birle\u015fik Krall\u0131k, \u00a7\u00a7 119-125; Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 107). \u0130kinci olarak okunmas\u0131yla yetinilen tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n karara g\u00f6t\u00fcren tek ya da belirleyici delil olup olmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lacakt\u0131r (Al-Khawaja ve Tahery\/Birle\u015fik Krall\u0131k, \u00a7\u00a7 126-147). \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015famada, duru\u015fmada s\u0131nanmayan beyanlar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131ndan dolay\u0131 savunma taraf\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rlamay\u0131 telafi eden ve bir b\u00fct\u00fcn olarak yarg\u0131laman\u0131n adilli\u011fini sa\u011flayan dengeleyici unsurlar\u0131n mevcudiyetine bak\u0131lmal\u0131d\u0131r (Al-Khawaja ve Tahery\/Birle\u015fik Krall\u0131k, \u00a7 147). A\u0130HM’e g\u00f6re duru\u015fmada sorgulanamayan tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin sadece tek veya belirleyici delil olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlarda de\u011fil ayn\u0131 zamanda s\u00f6z konusu tan\u0131k ifadesinin mahk\u00fbmiyet karar\u0131nda \u00f6nemli a\u011f\u0131rl\u0131k ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve delil olarak kabul edilmesinin savunma i\u00e7in zorluk olu\u015fturdu\u011fu durumlarda da testin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ad\u0131m\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 gerekir (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 116).<\/p>\n
46. Yukar\u0131da belirtilen \u00fc\u00e7 ad\u0131m birbiriyle ili\u015fkilidir ve birlikte ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu \u00fc\u00e7 \u00f6l\u00e7\u00fct, duru\u015fmada dinlenmeyen tan\u0131k ifadelerinin okunmas\u0131yla yetinilmesinin yarg\u0131laman\u0131n adilli\u011fine halel getirip getirmedi\u011finin de\u011ferlendirilmesine olanak sa\u011flar. Dolay\u0131s\u0131yla ge\u00e7erli neden \u015fart\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lan\u0131p kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli bir \u00f6l\u00e7\u00fct olmakla birlikte yoklu\u011fu tek ba\u015f\u0131na adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi \u015feklinde anla\u015f\u0131lamaz. Bu nedenle bu \u00fc\u00e7 \u00f6l\u00e7\u00fct, hak ihlalinin olup olmad\u0131\u011f\u0131 hususunda hangisinin daha belirleyici oldu\u011funa ba\u011fl\u0131 bi\u00e7imde farkl\u0131 bir s\u0131ra takip edilerek incelenebilir (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 118).<\/p>\n
47. A\u0130HM tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r edilmemesinin ge\u00e7erli bir nedene dayanmamas\u0131n\u0131n kendi ba\u015f\u0131na yarg\u0131laman\u0131n hakkaniyete ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131 sonucunu do\u011furmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015f ancak iddia makam\u0131n\u0131n tan\u0131klar\u0131n\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r edilmemesinin ge\u00e7erli bir nedene dayanmamas\u0131n\u0131n yarg\u0131laman\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak hakkaniyete uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesinde hesaba kat\u0131lacak \u00f6nemli bir fakt\u00f6r oldu\u011funu ve bunun ibreyi S\u00f6zle\u015fme’nin 6. maddesinin (3) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131n\u0131n (d) bendinin ihlali y\u00f6n\u00fcne kayd\u0131rabilece\u011fini ifade etmi\u015ftir (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 113).<\/p>\n
48. A\u0130HM sorgulanmayan tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin ba\u015fvurucunun mahk\u00fbmiyetinde sadece tek veya belirleyici delil oldu\u011fu h\u00e2llerde de\u011fil ulusal mahkemenin delilleri de\u011ferlendirmesi sonucu s\u00f6z konusu delilin tek veya belirleyici oldu\u011funa kesin kanaat getirmemekle birlikte \u00f6nemli bir a\u011f\u0131rl\u0131k te\u015fkil etti\u011fi ve savunma hakk\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlayabilece\u011fi sonucuna ula\u015ft\u0131\u011f\u0131h\u00e2llerde de yeterli kar\u015f\u0131t dengeleyici imk\u00e2nlar\u0131n sa\u011flan\u0131p sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 testinin uygulanmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Yarg\u0131laman\u0131n hakkaniyete uygun olabilmesi i\u00e7in zorunlu nitelikteki kar\u015f\u0131t dengeleyici fakt\u00f6rlerin kapsam\u0131 sorgulanmayan tan\u0131k ifadesi delinin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fmektedir. Tan\u0131k ifadesinin \u00f6nemi artt\u0131k\u00e7a -yarg\u0131laman\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak hakkaniyete uygun olabilmesi i\u00e7in- kar\u015f\u0131t dengeleyici fakt\u00f6rlerin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 da artar (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 116).<\/p>\n
49. A\u0130HM bir h\u00fckm\u00fc de\u011ferlendirebilmek i\u00e7in her \u00fc\u00e7 ad\u0131m\u0131n da incelenmesinin uygun olaca\u011f\u0131na ancak bu \u00fc\u00e7 ad\u0131m birlikte ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu testin her \u00fc\u00e7 ad\u0131m\u0131n\u0131n da birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funa ve ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak adil olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitine hizmet etti\u011fine i\u015faret etmi\u015ftir. Bu sebeple baz\u0131 durumlarda, \u00f6zellikle bu \u00fc\u00e7\u00fcnden birinin yarg\u0131laman\u0131n adilli\u011fi veya gayr\u0131 adilli\u011fi hususunda belirleyici oldu\u011fu h\u00e2llerde bu \u00fc\u00e7 ad\u0131m\u0131n farkl\u0131 bir s\u0131rayla uygulanmas\u0131n\u0131n uygun olabilece\u011fini kabul etmi\u015ftir (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 118).<\/p>\n
50. A\u0130HM’e g\u00f6re testin ge\u00e7erli nedenle ilgili ilk a\u015famas\u0131nda, mahkemenin sorgulanmayan tan\u0131\u011f\u0131 duru\u015fmada haz\u0131r edememesinin hukuki veya fiil\u00ee temelde ge\u00e7erli bir nedeninin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 incelenir. Mahkemenin bu konunda ge\u00e7erli bir nedenin bulundu\u011fu sonucuna ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 h\u00e2llerde ikinci olarak sorgulanmayan tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin delil olarak kabul\u00fcn\u00fcn ge\u00e7erli bir nedeni olup olmad\u0131\u011f\u0131 incelenir (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 119). Tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r edilmemesinin sebebinin ona ula\u015f\u0131lamamas\u0131 oldu\u011fu h\u00e2llerde mahkemenin tan\u0131\u011f\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc makul \u00e7abay\u0131 g\u00f6stermi\u015f olmas\u0131 gerekir (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7\u00a7 119, 120).<\/p>\n
51. A\u0130HM’e g\u00f6re ifadesi delil olarak kabul edilen ve duru\u015fmada dinlenmeyen tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin san\u0131\u011f\u0131n mahk\u00fbmiyetinde tek veya belirleyici olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesinde tek delil, san\u0131\u011f\u0131n aleyhine olan yeg\u00e2ne delil; belirleyici delil ise davan\u0131n sonucunu belirlemesi muhtemel olan delil olarak anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. A\u0130HM, sorgulanmayan tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin \u00f6teki do\u011frulay\u0131c\u0131 delillerle desteklendi\u011fi h\u00e2llerde tan\u0131k ifadesinin belirleyici olup olmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilirken destekleyici delilin g\u00fcc\u00fcne bak\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir. Do\u011frulay\u0131c\u0131 delilin g\u00fcc\u00fc art\u0131k\u00e7a duru\u015fmada haz\u0131r edilmeyen tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin belirleyici delil olarak kabul edilmesi ihtimali zay\u0131flar (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 123). A\u0130HM d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc derece mahkemesi olarak hareket edemeyece\u011fi i\u00e7in ba\u015fvurucunun mahk\u00fbmiyetinin tek veya belirleyici olarak duru\u015fmada sorgulanmayan tan\u0131\u011f\u0131n ifadesine dayan\u0131p dayanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitinde ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 derece mahkemesinin karar\u0131 olacakt\u0131r. A\u0130HM ulusal mahkemelerin de\u011ferlendirmelerini inceleyerek s\u00f6z konusu delilin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla ilgili de\u011ferlendirmelerin kabul edilemez ya da keyf\u00ee olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ele alacakt\u0131r. A\u0130HM ulusal mahkemelerin delillerin niteli\u011fiyle ilgili bir de\u011ferlendirme yapmad\u0131klar\u0131 veya bu konudaki belirlemelerinin a\u00e7\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2llerde buna ili\u015fkin de\u011ferlendirmeyi kendisi yapacakt\u0131r (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 124).<\/p>\n
52. A\u0130HM, Dodoja\/H\u0131rvatistan (B. No: 53587\/17, 24\/6\/2021) karar\u0131nda s\u00f6z konusu hakka ili\u015fkin olarak geli\u015ftirdi\u011fi testin ikinci a\u015famas\u0131yla ilgili i\u00e7tihad\u0131n\u0131n kapsam\u0131n\u0131 netle\u015ftirmi\u015ftir. An\u0131lan karara g\u00f6re tan\u0131k sorgulama hakk\u0131, san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7lulu\u011fu veya masumiyetine ili\u015fkin \u015fik\u00e2yetlerin yan\u0131 s\u0131ra san\u0131\u011fa verilen nihai cezan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin olgusal ko\u015fullar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnden de ayn\u0131 \u015fekilde uygulan\u0131r. Bu karara konu olayda ba\u015fvurucu, cezai sorumlulu\u011funa itiraz etmemi\u015f ancak su\u00e7 orta\u011f\u0131 olarak yarg\u0131lanan bir ki\u015finin poliste verdi\u011fi ifadeye dayan\u0131larak daha a\u011f\u0131r bir cezaya mahk\u00fbm edildi\u011finden \u015fik\u00e2yet etmi\u015ftir. A\u0130HM yarg\u0131laman\u0131n sonucuna ili\u015fkin hususlar\u0131n normalde S\u00f6zle\u015fme’nin kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak hakkaniyet gere\u011fi, verilen cezan\u0131n san\u0131\u011f\u0131n i\u015fledi\u011fi su\u00e7u yans\u0131tmas\u0131 gerekti\u011fine i\u015faret etmi\u015ftir. Bu kapsamda A\u0130HM, su\u00e7 orta\u011f\u0131n\u0131n ifadesinin ba\u015fvurucu hakk\u0131ndaki yarg\u0131laman\u0131n sonucunu etkilemi\u015f olabilece\u011fini g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurarak ba\u015fvurucunun kendisine verilen cezan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na itiraz etti\u011fi somut olayda tan\u0131k sorgulama hakk\u0131na ili\u015fkin ilkelerin uygulanmas\u0131 gerekti\u011fine karar vermi\u015ftir (Dodoja\/H\u0131rvatistan, \u00a7\u00a7 33-49).<\/p>\n
53. Yarg\u0131lamada sorgulanmayan tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin delil olarak kabul\u00fcn\u00fcn bir sonucu olarak savunman\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 zorluklar\u0131 telafi edecek yeterli kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvencelerin bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 sorunu ba\u011flam\u0131nda A\u0130HM, kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvencelerin bu delilin adil ve uygun bir de\u011ferlendirmesinin yap\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n sa\u011flamas\u0131 gerekti\u011fini hat\u0131rlatmaktad\u0131r (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 125). A\u0130HM’e g\u00f6re derece mahkemelerinin duru\u015fmada haz\u0131r edilemeyen tan\u0131\u011f\u0131n test edilmeyen ifadesine ihtiyatl\u0131 olarak yakla\u015fmas\u0131 en \u00f6nemli kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvencelerden birini te\u015fkil etmektedir. Mahkemeler duru\u015fmada sorgulanmayan tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin d\u00fc\u015f\u00fck bir a\u011f\u0131rl\u0131k de\u011feri bulundu\u011funun fark\u0131nda olduklar\u0131n\u0131 g\u00f6stermelidir. Ulusal mahkemeler s\u00f6z konusu delilin neden g\u00fcvenilir oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini detayl\u0131 \u015fekilde gerek\u00e7elendirmelidir (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 126). Bu kapsamda g\u00f6sterilebilecek bir di\u011fer g\u00fcvence de mahkemenin, savc\u0131n\u0131n ve savunman\u0131n tan\u0131\u011f\u0131n sorgudaki davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemesi ve onun g\u00fcvenilirli\u011fiyle ilgili olarak kendi kanaatlerini olu\u015fturmas\u0131 i\u00e7in duru\u015fmada haz\u0131r edilemeyen tan\u0131\u011f\u0131n soru\u015fturma safhas\u0131ndaki sorgusunun video kayd\u0131n\u0131n yarg\u0131lamada g\u00f6sterilmesidir (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 127). \u00d6nemli a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa sahip di\u011fer bir g\u00fcvence, sorgulanmayan tan\u0131\u011f\u0131n ifadesini do\u011frulay\u0131c\u0131 delillerin varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. B\u00f6yle bir delil, duru\u015fmada haz\u0131r edilemeyen tan\u0131\u011f\u0131n olay\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesinin hemen akabinde kendisine bilgi verdi\u011fi ki\u015finin beyan\u0131 da olabilir (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 128). Duru\u015fmada sorgulanmayan tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin delil olarak kabul\u00fcn\u00fcn savunma a\u00e7\u0131s\u0131ndan yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 zorluklar\u0131 dengeleyecek di\u011fer bir g\u00fcvence, ba\u015fvurucuya veya m\u00fcdafiine soru\u015fturma evresinde tan\u0131\u011f\u0131 sorgulama f\u0131rsat\u0131 tan\u0131nmas\u0131d\u0131r (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 130). Son olarak ba\u015fvurucuya olaylar\u0131 kendi a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlatma, \u00f6teki tan\u0131klar\u0131n ifadeleriyle uyumsuzluklar\u0131na ve tutars\u0131zl\u0131klar\u0131na i\u015faret etmek suretiyle duru\u015fmada haz\u0131r edilemeyen tan\u0131\u011f\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fi hakk\u0131nda \u015f\u00fcphe olu\u015fturma imk\u00e2n\u0131 verilmelidir (Schatschaschwili\/Almanya, \u00a7 131).<\/p>\n
54. A\u0130HM, duru\u015fmada haz\u0131r bulunmayan tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n delil olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n yarg\u0131laman\u0131n adilli\u011fini zedeleyip zedelemedi\u011fini tespit etmek amac\u0131yla uygulad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 teste ili\u015fkin ilkeleri Faysal Pamuk\/T\u00fcrkiye (B. No:430\/13, 18\/1\/2022) karar\u0131nda istinabe yoluyla dinlenen tan\u0131klar y\u00f6n\u00fcnden de tekrarlam\u0131\u015ft\u0131r. Karara konu olayda silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan mahk\u0217m edilen ba\u015fvurucu hakk\u0131ndaki su\u00e7lay\u0131c\u0131 anlat\u0131mlar\u0131 mahk\u0217miyet gerek\u00e7esinde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde delil olarak kullan\u0131lan tan\u0131klar yer itibar\u0131yla yetkili mahkemenin yarg\u0131 \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131nda ikamet etmektedir. Mahkeme, bu tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131 istinabe yoluyla alm\u0131\u015ft\u0131r. A\u0130HM, tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n ikamet ettikleri yer mahkemelerince istinabe yoluyla al\u0131nmas\u0131na ili\u015fkin uygulaman\u0131n 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 180. maddesinden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit ettikten sonra bu y\u00f6ntemin tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r bulunmamas\u0131na ge\u00e7erli bir neden te\u015fkil edip etmedi\u011fini de\u011ferlendirmi\u015ftir (Faysal Pamuk\/T\u00fcrkiye, \u00a7\u00a7 53-62). Buna g\u00f6re yarg\u0131lamay\u0131 y\u00fcr\u00fcten mahkemece tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r edilmemelerine gerek\u00e7e olarak tan\u0131klar\u0131n farkl\u0131 \u015fehirlerde ikamet ettikleri hususuna dayan\u0131lmas\u0131n\u0131n esnek olmayan ve mekanik bir yakla\u015f\u0131m oldu\u011funa dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. Nitekim A\u0130HM’e g\u00f6re bu uygulama tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r edilmemesinin ge\u00e7erli bir nedene dayan\u0131p dayanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesine engel olmakta ve tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmaya kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc makul \u00e7abay\u0131 g\u00f6stermeye y\u00f6nelik g\u00f6revlerinden derece mahkemelerini muaf tutuyor gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir (Faysal Pamuk\/T\u00fcrkiye, \u00a7 55).<\/p>\n
55. A\u0130HM, Faysal Pamuk\/T\u00fcrkiye karar\u0131nda ba\u015fvurucu hakk\u0131ndaki tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n h\u00fckme ula\u015f\u0131lmas\u0131 noktas\u0131nda belirleyici nitelikte delil olarak kabul edildi\u011fini tespit ettikten sonra tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r edilmemesi nedeniyle savunma makam\u0131n\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rlamay\u0131 telafi eden dengeleyici g\u00fcvencelerin mevcut olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ele alm\u0131\u015ft\u0131r (Faysal Pamuk\/T\u00fcrkiye, \u00a7\u00a7 59-62). Bu ba\u011flamda yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmede A\u0130HM; 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 180. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131 ikamet adresinin yarg\u0131lamay\u0131 y\u00fcr\u00fcten mahkemenin yarg\u0131 \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131nda olmas\u0131ndan dolay\u0131 duru\u015fmaya getirilmesi zor olan tan\u0131klar hakk\u0131nda olmas\u0131na ra\u011fmen yarg\u0131lamay\u0131 y\u00fcr\u00fcten mahkemenin karar\u0131nda bu \u00f6nemli gereklilik hususunda sessiz kald\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. Benzer \u015fekilde an\u0131lan Kanun’un 180. maddesinin be\u015finci f\u0131kras\u0131nda yarg\u0131lamay\u0131 y\u00fcr\u00fcten mahkemenin yarg\u0131 \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131nda olan tan\u0131klar\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc ve sesli ileti\u015fim tekni\u011fi kullan\u0131lmak suretiyle dinlenebilmeleri olana\u011f\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 h\u00e2linde bu y\u00f6ntemin uygulanarak ifade al\u0131nabilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc h\u00e2lde yarg\u0131lamay\u0131 y\u00fcr\u00fcten mahkemenin bu y\u00f6ntemi de dikkate almad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izmi\u015ftir. \u00d6te yandan yarg\u0131lamay\u0131 y\u00fcr\u00fcten mahkemenin bu y\u00f6ntemi kullanmas\u0131na engel te\u015fkil eden herhangi bir gerek\u00e7e sunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle A\u0130HM, yarg\u0131lamay\u0131 y\u00fcr\u00fcten mahkemenin haz\u0131r bulunmayan tan\u0131klardan delil elde etmek i\u00e7in alternatif tedbirleri ara\u015ft\u0131rmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r (Faysal Pamuk\/T\u00fcrkiye, \u00a7\u00a7 63-67).<\/p>\n
V. \u0130NCELEME VE GEREK\u00c7E<\/p>\n
56. Anayasa Mahkemesinin 6\/2\/2025 tarihinde yapm\u0131\u015f oldu\u011fu toplant\u0131da ba\u015fvuru incelenip gere\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc:<\/p>\n
A. Ba\u015fvurucunun \u0130ddialar\u0131 ve Bakanl\u0131k G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/p>\n
57. Ba\u015fvurucu; esas hakk\u0131nda karar veren h\u00e2kimin tan\u0131klar\u0131 dinlemedi\u011fini, tan\u0131klar\u0131n istinabe yoluyla dinlendi\u011fini, tan\u0131klarla y\u00fczle\u015ftirilmedi\u011fini, bu suretle adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
58. Bakanl\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde; ba\u015fvurucuya tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n okundu\u011fu, bu beyanlara kar\u015f\u0131 varsa itiraz ve savunmalar\u0131n\u0131 sunmas\u0131n\u0131n kendisinden istendi\u011fi, ba\u015fvurucu ve m\u00fcdafiinin s\u00f6z konusu tan\u0131k ifadelerine y\u00f6nelik savunmalar\u0131n\u0131 Mahkemeye sundu\u011fu vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fvurucu, Bakanl\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kar\u015f\u0131 beyan\u0131nda bireysel ba\u015fvuru formundaki iddialar\u0131n\u0131 yinelemi\u015ftir.<\/p>\n
B. De\u011ferlendirme<\/p>\n
1. Kabul Edilebilirlik Y\u00f6n\u00fcnden<\/p>\n
59. Anayasa’n\u0131n 36. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“Herkes, me\u015fru vas\u0131ta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg\u0131 mercileri \u00f6n\u00fcnde davac\u0131 veya daval\u0131 olarak iddia ve savunma ile adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na sahiptir.”<\/p>\n
60. Anayasa Mahkemesi, olaylar\u0131n ba\u015fvurucu taraf\u0131ndan yap\u0131lan hukuki nitelendirmesi ile ba\u011fl\u0131 olmay\u0131p olay ve olgular\u0131n hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Ba\u015fvurucunun \u015fik\u00e2yetinin \u00f6z\u00fc, soru sorma imk\u00e2n\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131 ve esas hakk\u0131nda karar veren h\u00e2kimin huzurunda dinlenmeyen tan\u0131klar\u0131n farkl\u0131 mercilerde verdikleri ifadeler esas al\u0131narak mahk\u00fbmiyetine karar verildi\u011fine ve bu durumun yarg\u0131laman\u0131n adilli\u011fini zedeledi\u011fine ili\u015fkindir. Ba\u015fvurucunun iddialar\u0131n\u0131n do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda tan\u0131k sorgulama hakk\u0131 kapsam\u0131nda incelenmesi gerekti\u011fi de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n
a. Tan\u0131k Sorgulama Hakk\u0131ndan Feragat Edilip Edilmedi\u011finin De\u011ferlendirilmesi <\/p>\n
61. Anayasa Mahkemesi daha \u00f6nce adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 g\u00fcvencelerinden a\u00e7\u0131k veya \u00f6rt\u00fcl\u00fc \u015fekilde feragat edilmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Buna g\u00f6re Anayasa’n\u0131n herhangi bir maddesi, ki\u015filerin tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131 da i\u00e7eren adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n g\u00fcvencelerinden feragat etmelerini yasaklayan bir h\u00fck\u00fcm i\u00e7ermemektedir (bir\u00e7ok karar aras\u0131ndan bkz. S.\u00d6. [GK], B. No: 2020\/38783, 4\/7\/2024, \u00a7 15).<\/p>\n
62. Anayasa Mahkemesi feragatin Anayasa’ya uygun kabul edilebilmesi i\u00e7in feragat iradesinin kesin olarak (teredd\u00fcts\u00fcz) ortaya konulmas\u0131 ve feragatin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ki\u015fi y\u00f6n\u00fcnden makul ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olmas\u0131 gereklili\u011fini ifade etmi\u015ftir. Buna ek olarak asgari usul g\u00fcvencelerinin sa\u011flanm\u0131\u015f olmas\u0131, ayr\u0131ca adil yarg\u0131lanma hakk\u0131ndan feragat edilmesini me\u015fru olmaktan \u00e7\u0131karan \u00fcst\u00fcn bir kamu yarar\u0131n\u0131n da bulunmamas\u0131 gerekir (baz\u0131 farkl\u0131l\u0131klar ve eklemelerle birlikte bkz. Nurettin Balta [1. B.], B. No: 2016\/10023, 28\/12\/2021, \u00a7 45). \u00d6rt\u00fcl\u00fc feragatin hangi durumlarda Anayasa’ya uygun kabul edilece\u011fine ili\u015fkin ilkeler genel olarak Ansar Onat [2. B.], B. No: 2019\/14515, 15\/6\/2022) karar\u0131nda belirtilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re \u00f6rt\u00fcl\u00fc feragatin ge\u00e7erli olabilmesi i\u00e7in feragat eden taraf\u0131n s\u00f6z konusu eylemlerinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 makul olarak \u00f6ng\u00f6rebilece\u011finin ortaya konulmas\u0131 gerekir. Dolay\u0131s\u0131yla yetkili yarg\u0131 organlar\u0131 bu konuda varsay\u0131ma dayal\u0131 bir de\u011ferlendirme yapmamal\u0131d\u0131r. Bununla birlikte adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 g\u00fcvencelerinden feragat iradesi, bunu g\u00f6steren olgular\u0131n bulunmas\u0131ndan veya su\u00e7 isnad\u0131 alt\u0131ndaki ki\u015finin tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131ndan anla\u015f\u0131labilir (Ansar Onat, \u00a7 21).<\/p>\n
63. Feragatle ilgili olarak Anayasa Mahkemesince benimsenen bu genel ilkeler her somut olay\u0131n kendi ko\u015fullar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilerek bir sonuca ula\u015f\u0131labilecektir. Bu kapsamda -her durumda- belli bir veriden hareketle ya da tan\u0131k sorgulamaya dair talebin sadece yarg\u0131laman\u0131n belli bir a\u015famas\u0131nda ileri s\u00fcr\u00fclmedi\u011fi gerek\u00e7esiyle feragat sonucuna var\u0131lmas\u0131 uygun g\u00f6r\u00fcnmemektedir. \u00d6zellikle feragatin kesin\/teredd\u00fcts\u00fcz olmas\u0131 ko\u015fulunun somut olayda ger\u00e7ekle\u015fip ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi titizlikle incelenmelidir. Bu ko\u015ful y\u00f6n\u00fcnden mahkemelerin tan\u0131k sorgulama taleplerini hangi gerek\u00e7eyle reddettikleri b\u00fcy\u00fck \u00f6nem kazanmaktad\u0131r.<\/p>\n
64. San\u0131\u011f\u0131n tan\u0131\u011f\u0131n dinlenece\u011fini bildi\u011fi celseye mazeretsiz kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle tan\u0131k sorgulama talebinin reddedilmi\u015f olmas\u0131 feragate dair \u00f6nemli bir g\u00f6stergedir. Nitekim 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 206. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131na g\u00f6re san\u0131\u011f\u0131n tebligata ra\u011fmen mazeretsiz olarak gelmemesi delillerin ortaya konulmas\u0131na engel olmaz. Ancak bu durumda dahi mazeretsiz olarak duru\u015fmaya gelmeyen san\u0131\u011f\u0131n sonraki a\u015famalarda yapt\u0131\u011f\u0131 tan\u0131k sorgulama taleplerinin ilgili mahkemelerce hangi gerek\u00e7eyle reddedildi\u011fine bak\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin mahkemelerin san\u0131\u011f\u0131n bu telebini, tan\u0131\u011f\u0131n dinlenece\u011fini bildi\u011fi celseye mazeretsiz olarak gelmedi\u011fi gerek\u00e7esiyle de\u011fil ba\u015fka bir gerek\u00e7eyle reddetmesi durumunda gerek\u00e7enin i\u00e7eri\u011fine g\u00f6re, feragat iradesinin bulundu\u011fu sonucuna ula\u015f\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayabilir.<\/p>\n
65. San\u0131\u011f\u0131n tan\u0131k ifadesinin duru\u015fmada okunmas\u0131na itiraz etme hakk\u0131na sahip oldu\u011fu ancak bu hakk\u0131n\u0131 kullanmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda, sonradan yap\u0131lan tan\u0131k sorgulama talebinin ilgili mahkemelerce bu gerek\u00e7eyle reddedilmi\u015f olmas\u0131 feragate dair \u00f6nemli bir g\u00f6sterge olabilir. Bununla birlikte san\u0131k, yarg\u0131laman\u0131n \u00f6nceki a\u015famalar\u0131nda tan\u0131\u011f\u0131n ifadelerinin okunmas\u0131na itiraz etmemi\u015f ve tan\u0131k sorgulama talebinde bulunmam\u0131\u015f olsa dahi tan\u0131\u011f\u0131n sorgulanmas\u0131 ortaya \u00e7\u0131kan yeni baz\u0131 geli\u015fmelere g\u00f6re tekrar \u00f6nemli h\u00e2le gelmi\u015fse ya da \u00f6nceden ula\u015f\u0131lamayan tan\u0131\u011f\u0131n ula\u015f\u0131labilir oldu\u011funun anla\u015f\u0131lmas\u0131 gibi bir durum s\u00f6z konusu ise \u00f6nceki a\u015famalardaki kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmamadan\/r\u0131za g\u00f6stermeden dolay\u0131 feragat iradesinin bulundu\u011fu sonucuna ula\u015f\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Bunun yan\u0131nda yarg\u0131lama s\u00fcrecinde san\u0131\u011f\u0131n talebi olmamas\u0131na ra\u011fmen mahkemelerin tan\u0131\u011f\u0131 dinlemeye y\u00f6nelik giri\u015fimlerde bulunmas\u0131 ancak tan\u0131\u011f\u0131 dinleyememesi durumunda da s\u0131rf tan\u0131\u011f\u0131n ifadelerin okunmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ya da r\u0131za g\u00f6sterildi\u011fi gerek\u00e7esiyle tan\u0131k sorgulama hakk\u0131ndan feragat edildi\u011fi sonucuna var\u0131lmamas\u0131 gerekir.<\/p>\n
66. T\u00fcrk hukukunda istinaf mahkemelerinin de tan\u0131k dinleme yetkisi bulunmaktad\u0131r. \u0130lk derece mahkemesince mahk\u00fbm edilen ki\u015filerin tan\u0131k sorgulama konusundaki taleplerini ilk kez istinaf mahkemesi \u00f6n\u00fcnde ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc durumlarda, feragat de\u011ferlendirmesi ba\u011flam\u0131nda istinaf mahkemesinin bu talebi ele al\u0131\u015f \u015fekli \u00fczerinden bir inceleme yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. \u0130lk derece mahkemesinin tan\u0131k sorgulama taleplerini san\u0131\u011fa atfedilebilir bir kusura dayal\u0131 olarak ve makul s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde reddetti\u011fi durumlar hari\u00e7 olmak \u00fczere, istinaf mahkemesinin san\u0131\u011f\u0131n tan\u0131k sorgulama konusundaki talebini hi\u00e7 incelemedi\u011fi ya da bu konudaki talebi gerek\u00e7esiz olarak reddetti\u011fi durumlarda feragat iradesinin bulundu\u011fu sonucuna ula\u015f\u0131lmamal\u0131d\u0131r. \u0130stinaf mahkemesinin bu talebi kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 durumlarda ise mahkemece sunulan gerek\u00e7e \u00fczerinden bir de\u011ferlendirme yap\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
67. Somut olayda ba\u015fvurucu, celse aras\u0131nda Mahkemeye g\u00f6nderdi\u011fi 31\/1\/2019 tarihli dilek\u00e7esinde a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde tan\u0131klar\u0131n mahkeme huzuruna getirilerek dinlenmesi y\u00f6n\u00fcndeki talebini iletmi\u015ftir (bkz. \u00a7 19). Dahas\u0131 ba\u015fvurucu m\u00fcdafii, esas hakk\u0131ndaki m\u00fctalaaya kar\u015f\u0131 celse aras\u0131nda sundu\u011fu savunma dilek\u00e7esinde ba\u015fvurucunun tan\u0131klarla y\u00fczle\u015ftirilmedi\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a vurgulam\u0131\u015ft\u0131r (bkz. \u00a7 23). Dolay\u0131s\u0131yla ba\u015fvurucunun istinabe suretiyle dinlenen tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n duru\u015fmada okunmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmamas\u0131 tan\u0131k sorgulama hakk\u0131ndan feragat etme olarak nitelendirilemez. Ba\u015fvurucunun tan\u0131k sorgulama hakk\u0131ndan feragat etmedi\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fvurunun di\u011fer kabul edilebilirlik kriterleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan incelenmesi gerekir.<\/p>\n
b. Di\u011fer Kabul Edilebilirlik Kriterlerine \u0130li\u015fkin De\u011ferlendirme<\/p>\n
68. A\u00e7\u0131k\u00e7a dayanaktan yoksun olmad\u0131\u011f\u0131 ve kabul edilemezli\u011fine karar verilmesini gerektirecek ba\u015fka bir neden de bulunmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine ili\u015fkin iddian\u0131n kabul edilebilir oldu\u011funa karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
2. Esas Y\u00f6n\u00fcnden<\/p>\n
a. Do\u011frudan Do\u011fruyal\u0131k \u0130lkesine \u0130li\u015fkin Genel \u0130lkeler<\/p>\n
69. H\u00fckme temel al\u0131nan delillerin h\u00e2kim huzurunda ikame edilmesi zorunlulu\u011funu ifade eden do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k, anayasal d\u00fczeyde bir ilkedir (Erdal Sonduk [GK], B. No: 2020\/23093, 15\/2\/2024, \u00a7 46).<\/p>\n
70. Do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi h\u00e2kimin olay\u0131 ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclen delillerle do\u011frudan temasa ge\u00e7mesi, araya herhangi bir arac\u0131 katmaks\u0131z\u0131n deliller hakk\u0131nda bilgi sahibi olmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu de\u011ferlendirme tan\u0131k delili bak\u0131m\u0131ndan ziyadesiyle ge\u00e7erlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir tan\u0131\u011f\u0131n anlat\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki tav\u0131rlar\u0131 (reaksiyonlar\u0131) ve inan\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131 konusunda mahkeme taraf\u0131ndan yap\u0131lan g\u00f6zlemler maddi ger\u00e7e\u011fin anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in \u00f6nemlidir (Yusuf Deniz Dilsizo\u011flu ve Aral Ali Ersin [1. B.], B. No: 2013\/4711, 16\/12\/2015, \u00a7 47).<\/p>\n
71. An\u0131lan ilke, adil (hakkaniyete uygun) bir ceza yarg\u0131lamas\u0131 i\u00e7in san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda karar verecek olan h\u00e2kimin ilgili ki\u015fileri dinleyerek g\u00fcvenilir delil elde etmesini gerekli k\u0131lar. Bu kapsamda hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n \u00f6zel bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc olan do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi uyar\u0131nca h\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilecek ve bu deliller h\u00e2kimin vicdani kanaatiyle serbest\u00e7e takdir edilecektir. Dolay\u0131s\u0131yla bu ilke, san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7lulu\u011fu konusunda karar verecek h\u00e2kimin isnat konusu olay hakk\u0131nda vicdani kanaatini \u015fekillendirme s\u00fcreciyle ilgilidir. Bu ba\u011flamda ceza yarg\u0131lamas\u0131nda kural olarak \u00f6zellikle tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n karar\u0131 verecek h\u00e2kim\/mahkeme taraf\u0131ndan al\u0131nmas\u0131, tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n bu h\u00e2kim\/mahkeme taraf\u0131ndan takdir edilmesi gerekir (Erdal Sonduk, \u00a7\u00a7 43,44).<\/p>\n
72. San\u0131\u011f\u0131n, aleyhinde beyanda bulunan tan\u0131klarla esas hakk\u0131nda karar\u0131 verecek h\u00e2kimin huzurunda y\u00fcz y\u00fcze gelmesi, onlar\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini bu esnada test etme f\u0131rsat\u0131 elde etmesi adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki tan\u0131k sorgulama hakk\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu nedenle san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7lulu\u011fu konusunda karar verecek h\u00e2kim, sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u00f6zlem yapabilmek ve sadece iddia makam\u0131n\u0131n yorum \u015fekliyle de\u011fil savunma makam\u0131n\u0131n iddia ve itirazlar\u0131n\u0131 da de\u011ferlendirerek do\u011fru bir vicdani kanaate ula\u015fabilmek i\u00e7in anlat\u0131mlar\u0131yla san\u0131\u011f\u0131n hukuki durumunu \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkileyecek tan\u0131klar\u0131 huzurda dinlemelidir. B\u00f6ylelikle h\u00e2kim, yapaca\u011f\u0131 g\u00f6zlem ve de\u011ferlendirmelerle bu tan\u0131klar\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fi konusunda bizzat fikir sahibi olabilecektir. San\u0131k da isnad\u0131n temelini olu\u015fturan olaylar\u0131 h\u00e2kime bizzat izah edebilecek ve tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini h\u00e2kim huzurunda sarsabilecektir. Dolay\u0131s\u0131yla tan\u0131klar\u0131n duru\u015fma \u00f6ncesinde veya haricindeki dinlenmeleri s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f tutanaklar\u0131n veya yaz\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u0131n duru\u015fmada okunmas\u0131 huzurda dinlemenin e\u015f de\u011feri olarak de\u011ferlendirilemez (baz\u0131 farkl\u0131l\u0131klar ve eklemelerle birlikte bkz. Erdal Sonduk, \u00a7 45).<\/p>\n
b. Tan\u0131k Sorgulama Hakk\u0131na \u0130li\u015fkin Genel \u0130lkeler <\/p>\n
73. Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131nda herkesin yarg\u0131 organlar\u0131na davac\u0131 ve daval\u0131 olarak ba\u015fvurabilme ve bunun do\u011fal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Anayasa’n\u0131n 36. maddesine “…ile adil yarg\u0131lanma” ibaresinin eklenmesine ili\u015fkin gerek\u00e7ede, T\u00fcrkiye’nin taraf oldu\u011fu uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerce de g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lama hakk\u0131n\u0131n madde metnine d\u00e2hil edildi\u011fi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim S\u00f6zle\u015fme’nin 6. maddesinin (3) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131n\u0131n (d) bendinde bir su\u00e7 ile itham edilen herkesin iddia tan\u0131klar\u0131n\u0131 sorguya \u00e7ekme hakk\u0131n\u0131n oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinde d\u00fczenlenen adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131 da kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul edilmesi gerekir (Serdar Batur [2. B.], B. No: 2014\/15652, 24\/5\/2018, \u00a7 41).<\/p>\n
74. Tan\u0131k sorgulama hakk\u0131 hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n \u00f6zel g\u00f6r\u00fcn\u00fcm bi\u00e7imlerinden birini olu\u015fturmaktad\u0131r. Ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n amac\u0131 maddi ger\u00e7e\u011fi ortaya \u00e7\u0131karmak oldu\u011fundan bu yarg\u0131lamada delil s\u0131n\u0131rlamas\u0131 mevcut de\u011fildir. Ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n bu niteli\u011fi, san\u0131\u011f\u0131n mahk\u00fbm olmadan \u00f6nce aleyhine olan t\u00fcm delillerin kamuya a\u00e7\u0131k bir duru\u015fmada tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ve bu delillerle \u00e7eli\u015febilme imk\u00e2n\u0131n\u0131n san\u0131\u011fa tan\u0131nmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla hakkaniyete uygun bir ceza yarg\u0131lamas\u0131nda san\u0131\u011f\u0131n aleyhine olan tan\u0131klar\u0131 sorgulama veya sorgulatma hakk\u0131na sahip olmas\u0131 gerekir. Hakk\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen ceza yarg\u0131lamas\u0131 s\u00fcrecinde san\u0131\u011f\u0131n tan\u0131klara soru y\u00f6neltebilmesi, onlarla y\u00fczle\u015febilmesi ve tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funu s\u0131nama imk\u00e2n\u0131na sahip olmas\u0131 adil bir ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n yap\u0131labilmesi bak\u0131m\u0131ndan gereklidir (baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler ve eklemelerle birlikte bkz. AZ. M. [2. B.], B. No: 2013\/560, 16\/4\/2015, \u00a7 55). Su\u00e7 tipi i\u00e7in kanunda belirlenen cezan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 artt\u0131k\u00e7a duru\u015fmada haz\u0131r bulunarak savunma yapman\u0131n da \u00f6neminin artaca\u011f\u0131 hususunda tart\u0131\u015fma yoktur (Mehmet Erg\u00fcn [GK], B. No: 2019\/34180, 25\/7\/2023, \u00a7 41).<\/p>\n
75. Bir san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7land\u0131\u011f\u0131 tan\u0131k ifadeleri veya ba\u015fka beyan t\u00fcrleri ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 olabilece\u011fi gibi sadece hatal\u0131 a\u00e7\u0131klamalar da i\u00e7erebilir. Dolay\u0131s\u0131yla savunma, bu ifadenin sahibinin g\u00fcvenilirli\u011fini s\u0131nayabilece\u011fi veya itibar\u0131na \u015f\u00fcphe d\u00fc\u015f\u00fcrebilece\u011fi imk\u00e2nlardan yoksun kalmas\u0131 durumunda uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lma ihtimali \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck olacakt\u0131r (baz\u0131 farkl\u0131l\u0131klarla birlikte bkz. Sebahat Tuncel (2) [1. B.], B. No: 2014\/1440, 26\/2\/2015,\u00a7 95). Bu bak\u0131mdan san\u0131\u011f\u0131n aleyhine olan tan\u0131klar\u0131 sorgulamas\u0131 adil yarg\u0131laman\u0131n kilit unsurlar\u0131ndan biridir (baz\u0131 farkl\u0131larla birlikte bkz. Ali R\u0131za Telek [2. B.], B. No: 2013\/2630, 30\/12\/2014, \u00a7 48). Bir mahk\u00fbmiyet -tek veya belirleyici \u00f6l\u00e7\u00fcde- san\u0131\u011f\u0131n sorgulama veya sorgulatma imk\u00e2n\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131 bir tan\u0131k taraf\u0131ndan verilen ifadelere dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve bu konuda kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvenceler sa\u011flanmam\u0131\u015f ise san\u0131\u011f\u0131n haklar\u0131 Anayasa’n\u0131n 36. maddesindeki g\u00fcvencelerle ba\u011fda\u015fmayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f olur (Orhan G\u00fclery\u00fcz [1. B.], B. No: 2019\/30221, 28\/12\/2021, \u00a7 35).<\/p>\n
76. Nitekim bu anayasal gereklilikler ilgili usul kanunlar\u0131nda da belirtilmi\u015ftir. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 181. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131na g\u00f6re tan\u0131\u011f\u0131n dinlenmesi i\u00e7in belirlenen g\u00fcn, san\u0131\u011fa ve m\u00fcdafiine bildirilir. Gerek\u00e7eye g\u00f6re bu madde, gecikmeye neden olup olmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcne almaks\u0131z\u0131n tan\u0131\u011f\u0131n dinlenece\u011fi g\u00fcn\u00fc bildirme zorunlulu\u011fu getirmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un bu h\u00fckm\u00fc san\u0131\u011f\u0131n tan\u0131\u011f\u0131n dinlenece\u011finden haberdar edilmesi zorunlulu\u011fu olan bir sistem \u00f6ng\u00f6rmektedir. Ayn\u0131 Kanun\u2019un 201. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131na g\u00f6re m\u00fcdafi; san\u0131\u011fa, kat\u0131lana, tan\u0131klara, bilirki\u015filere ve duru\u015fmaya \u00e7a\u011fr\u0131lm\u0131\u015f di\u011fer ki\u015filere, duru\u015fma disiplinine uygun olarak do\u011frudan soru y\u00f6neltebilir. San\u0131k mahkeme ba\u015fkan\u0131 veya h\u00e2kim arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile soru y\u00f6neltebilir. Y\u00f6neltilen soruya itiraz edildi\u011finde sorunun y\u00f6neltilmesinin gerekip gerekmedi\u011fine mahkeme ba\u015fkan\u0131 karar verir. Gerekti\u011finde ilgililer yeniden soru sorabilir.<\/p>\n
77. Yine 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 217. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131na g\u00f6re h\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilir. Bu h\u00fck\u00fcmden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, h\u00e2kimin tan\u0131\u011f\u0131 dinlemek yerine beyanlar\u0131n\u0131n okunmas\u0131yla yetinmesi kural olarak m\u00fcmk\u00fcn olmay\u0131p ancak Kanun\u2019da \u00f6ng\u00f6r\u00fclen istisnai durumlarda uygulanabilecek bir y\u00f6ntem olabilir. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 180. maddesinin (1) ve (2) numaral\u0131 f\u0131kralar\u0131na g\u00f6re hastal\u0131k veya malull\u00fck veya giderilmesi olana\u011f\u0131 bulunmayan ba\u015fka bir nedenle bir tan\u0131\u011f\u0131n uzun ve \u00f6nceden bilinmeyen bir zaman i\u00e7in duru\u015fmada haz\u0131r bulunmas\u0131n\u0131n olanakl\u0131 bulunmayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131rsa ya da konutunun yetkili mahkemenin yarg\u0131 \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131nda bulunmas\u0131ndan dolay\u0131 tan\u0131\u011f\u0131n getirilmesi zor ise mahkeme bu tan\u0131\u011f\u0131n bir naiple veya istinabe yoluyla dinlenmesine karar verebilir. An\u0131lan maddenin (5) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca tan\u0131\u011f\u0131n ayn\u0131 anda g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc ve sesli ileti\u015fim tekni\u011finin kullan\u0131lmas\u0131 suretiyle dinlenebilmesi olana\u011f\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 h\u00e2linde bu y\u00f6ntem uygulanarak ifade al\u0131n\u0131r. Gerek\u00e7ede a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re tan\u0131\u011f\u0131n istinabe yoluyla dinlenmesinden do\u011fabilecek sak\u0131ncalar\u0131 ortadan kald\u0131rmak veya en aza indirmek i\u00e7in de esas hakk\u0131nda h\u00fckm\u00fc verecek mahkemece g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc izlenip sorular\u0131n da sorulabilece\u011fi video konferans y\u00f6nteminin imk\u00e2n bulunduk\u00e7a uygulanmas\u0131 gerekli g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
78. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 180. maddesinden ve gerek\u00e7esinden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019la \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ceza muhakemesi sisteminde kural, tan\u0131\u011f\u0131n mahkemece duru\u015fmada dinlenmesi olup istinabe yoluyla dinlemenin gerekli oldu\u011fu durumlarda dahi bu yola gidilmeden \u00f6nce imk\u00e2n varsa tan\u0131\u011f\u0131n beyan\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc ve sesli ileti\u015fim tekni\u011finin kullan\u0131lmas\u0131 suretiyle al\u0131nmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
79. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 211. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131na g\u00f6re;<\/p>\n
– Tan\u0131k \u00f6lm\u00fc\u015fse ya da ak\u0131l hastas\u0131 olmu\u015fsa veya tan\u0131\u011f\u0131n bulundu\u011fu yer \u00f6\u011frenilemezse,<\/p>\n
– Tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r bulunmas\u0131, hastal\u0131k, malull\u00fck veya giderilmesi olana\u011f\u0131 bulunmayan ba\u015fka bir nedenle belli olmayan bir s\u00fcre i\u00e7in olanakl\u0131 de\u011filse,<\/p>\n
– \u0130fadesinin \u00f6nem derecesi itibar\u0131yla tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r bulunmas\u0131 gerekli say\u0131lm\u0131yorsa tan\u0131\u011f\u0131n dinlenmesi yerine daha \u00f6nce yap\u0131lan dinleme s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f tutanaklar ile tan\u0131\u011f\u0131n yazm\u0131\u015f oldu\u011fu belgeler okunabilir.<\/p>\n
Bu h\u00fck\u00fcmden anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere tan\u0131\u011f\u0131n ifadelerinin okunmas\u0131yla yetinilmesi ancak istisnai ko\u015fullarda m\u00fcmk\u00fcn olup as\u0131l olan s\u00f6z konusu tan\u0131\u011f\u0131n veya tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmada dinlenmesidir. An\u0131lan maddenin (2) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131na g\u00f6re yukar\u0131da say\u0131lanlar d\u0131\u015f\u0131nda kalan tutanaklar ancak Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, kat\u0131lan veya vekili, san\u0131k veya m\u00fcdafiin birlikte r\u0131za g\u00f6stermesi h\u00e2linde okunabilir. Di\u011fer bir ifadeyle yukar\u0131da belirtilen \u00fc\u00e7 durumda mahkeme san\u0131\u011f\u0131n iradesine ra\u011fmen tutanaklar\u0131 okuyabilecekken, bunlar d\u0131\u015f\u0131ndaki tutanaklar\u0131n okunmas\u0131 ancak san\u0131\u011f\u0131n r\u0131za g\u00f6stermesine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
80. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 210. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 da olay\u0131n delili bir tan\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan ibaret ise bu tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada mutlaka dinlenece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmektedir. Daha \u00f6nce yap\u0131lan dinleme s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f tutana\u011f\u0131n veya yaz\u0131l\u0131 bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n okunmas\u0131 dinleme yerine ge\u00e7emez. Yarg\u0131tay\u0131n yukar\u0131da yer verilen baz\u0131 kararlar\u0131nda 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 210. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda yer alan, olay\u0131n delilinin tan\u0131k a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan ibaret oldu\u011fu durumlar hakk\u0131nda geni\u015fletici bir yakla\u015f\u0131m benimsedi\u011fi ve tan\u0131k ya da tan\u0131klar\u0131n beyan\u0131n\u0131n tek de\u011fil belirleyici delil oldu\u011fu durumlar\u0131 da an\u0131lan h\u00fckm\u00fcn kapsam\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r (bkz. \u00a7\u00a7 39-42). Nitekim an\u0131lan h\u00fckm\u00fcn gerek\u00e7esinde de “Delillerin h\u00fckm\u00fc verecek mahkeme huzurunda ortaya konulmas\u0131, tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve irdelenmesi adil yarg\u0131lama ilkesinin temel gereklerindendir. Bu itibarla, duru\u015fmada san\u0131k ve tan\u0131\u011f\u0131n ifadesine ait tutanaklar\u0131n okunmas\u0131 ile yetinilmesi, ancak zorunlu h\u00e2llerde kabul olunabilir.” denilerek bu husus vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
81. Anayasa Mahkemesi -A\u0130HM gibi- tan\u0131k kavram\u0131n\u0131 ceza muhakemesi hukukunda anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan daha geni\u015f bir i\u00e7erikte de\u011ferlendirmektedir. Anayasa Mahkemesi, bir\u00e7ok karar\u0131nda tan\u0131k kavram\u0131n\u0131 san\u0131\u011fa isnat edilen fiil hakk\u0131nda bilgi veren herhangi bir ki\u015fi \u015feklinde \u00f6zerk olarak yorumlam\u0131\u015f ve tan\u0131k sorgulama hakk\u0131 ile ilgili ilkeleri belirlemi\u015ftir (Atila O\u011fuz Boyal\u0131 [2. B.], B. No: 2013\/99, 20\/3\/2014; Sel\u00e7uk Demir [2.B.], B. No: 2014\/9783, 22\/1\/2015; Baran Karada\u011f [2. B.], B. No: 2014\/12906, 7\/5\/2015; Sel\u00e7uk Arslan, \u00a7 82).<\/p>\n
82. Anayasa Mahkemesi, tan\u0131k sorgulama hakk\u0131yla ilgili olarak verdi\u011fi kararlar\u0131nda duru\u015fma \u00f6ncesinde veya haricinde elde edilen tan\u0131k ifadelerinin mahk\u00fbmiyette delil olarak kabul\u00fcn\u00fcn yarg\u0131laman\u0131n adilli\u011fine zarar verip vermedi\u011fini de\u011ferlendirmek i\u00e7in \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 bir test uygulanmas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmi\u015ftir. Buna g\u00f6re;<\/p>\n
i. \u0130lk olarak tan\u0131\u011f\u0131n ya da tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r edilmemesinin ge\u00e7erli bir nedeni olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u015fart\u0131 aranmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
ii. \u0130kinci olarak san\u0131\u011f\u0131n sorgulama veya sorgulatma imk\u00e2n\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131 tan\u0131\u011f\u0131n ya da tan\u0131klar\u0131n verdi\u011fi ifadenin mahk\u00fbmiyetin dayand\u0131\u011f\u0131 tek veya belirleyici delil olup olmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n
iii. San\u0131\u011fa duru\u015fmada sorgulama veya sorgulatma imk\u00e2n\u0131 tan\u0131nmayan tan\u0131\u011f\u0131n ya da tan\u0131klar\u0131n ifadesinin tek veya belirleyici delil oldu\u011funun tespit edilmesi durumunda ise \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015fama olarak savunma taraf\u0131n\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 bu engellerin\/zorluklar\u0131n telafi edilmesi amac\u0131yla yeterli d\u00fczeyde kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvenceler sa\u011flan\u0131p sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 ortaya konulmal\u0131d\u0131r (baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklerle birlikte bkz. Abdurrahim Balur [2. B.], B. No: 2013\/5467, 7\/1\/2016, \u00a7 80; Onur Urbay [1. B.], B. No: 2014\/6222, 6\/3\/2019, \u00a7\u00a7 36, 40; Zekeriya Sevim [2. B.], B. No: 2018\/18989, 16\/6\/2021, \u00a7\u00a7 44, 51).<\/p>\n
83. Tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in testin her \u00fc\u00e7 a\u015famas\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 gerekmekle birlikte bunlar aras\u0131nda kat\u0131 bir s\u0131ralama s\u00f6z konusu de\u011fildir. Testin her \u00fc\u00e7 a\u015famas\u0131 da birbirini tamamlayan ve nihayetinde yarg\u0131laman\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak hakkaniyete uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmeye hizmet eden \u00f6l\u00e7\u00fctlerdir. Bu sebeple baz\u0131 durumlarda yukar\u0131da belirtilen s\u0131ralamadan sap\u0131larak de\u011ferlendirme yap\u0131labilir.<\/p>\n
84. Testin birinci a\u015famas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden \u00f6ncelikle ba\u015fvurucu aleyhine beyanda bulunan tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r edilmemesinin ve onun sorgulanmas\u0131\/sorgulat\u0131lmas\u0131 imk\u00e2n\u0131n\u0131n ba\u015fvurucuya tan\u0131nmamas\u0131n\u0131n ge\u00e7erli bir nedene dayan\u0131p dayanmad\u0131\u011f\u0131 incelenir. Hangi nedenlerin tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada haz\u0131r edilmemesini hakl\u0131 k\u0131labilece\u011fi her somut olay\u0131n kendi ko\u015fullar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilir. Ge\u00e7erli nedenler hukuki veya fiil\u00ee durumlara ili\u015fkin olabilir.<\/p>\n
85. Tan\u0131\u011f\u0131n ya da tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmada dinlenmemesi hususunda ge\u00e7erli bir neden g\u00f6sterilmemesi tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131labilmesi bak\u0131m\u0131ndan tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir. Testin di\u011fer a\u015famalar\u0131n\u0131n da incelenmesi gerekir. Bu ba\u011flamda mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn tek veya belirleyici \u00f6l\u00e7\u00fcde san\u0131\u011f\u0131n sorgulama veya sorgulatma imk\u00e2n\u0131na sahip olmad\u0131\u011f\u0131 tan\u0131k ya da tan\u0131klar taraf\u0131ndan verilen ifadelere dayal\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Ancak testin ge\u00e7erli neden ile ilgili a\u015famas\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmamas\u0131, testin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015famas\u0131n\u0131n uygulanma \u015feklini de etkileyecek ve tan\u0131\u011f\u0131n sorgulanmamas\u0131 sonucu savunman\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 zorluklar\u0131 telafi edebilecek daha fazla dengeleyici g\u00fcvence aranmas\u0131 sonucunu do\u011furabilecektir.<\/p>\n
86. Testin ikinci a\u015famas\u0131 uygulan\u0131rken delilin tekli\u011finden o delilin san\u0131k aleyhine yeg\u00e2ne delil olmas\u0131, delilin belirleyicili\u011finden ise davan\u0131n sonucunu a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak etkileme e\u011filimi olan delil anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r (baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklerle birlikte bkz. Baran Karada\u011f, \u00a7 65).Belirtilmelidir ki bir delilin belirleyici olup olmad\u0131\u011f\u0131 sadece ba\u015fvurucunun mahk\u00fbmiyeti y\u00f6n\u00fcnden de\u011fil temel cezan\u0131n alt s\u0131n\u0131rdan uzakla\u015f\u0131larak tayin edilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r (benzer y\u00f6ndeki de\u011ferlendirmeler i\u00e7in bkz. Hasan Bati [2. B.], B. No: 2019\/8419, 28\/6\/2022, \u00a7\u00a7 33-35). Aksi h\u00e2lde su\u00e7un s\u00fcbutu tespit edilerek mahk\u00fbmiyete karar verilmesi d\u0131\u015f\u0131ndaki sonu\u00e7lar y\u00f6n\u00fcnden adil yarg\u0131lanma g\u00fcvenceleri anlams\u0131zla\u015f\u0131r. Bu bak\u0131mdan mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn yaln\u0131zca sorgulanmam\u0131\u015f tan\u0131k ya da tan\u0131klar\u0131n ifadesine dayand\u0131\u011f\u0131 veya cezan\u0131n alt s\u0131n\u0131rdan uzakla\u015f\u0131lmas\u0131nda sadece sorgulanmam\u0131\u015f tan\u0131\u011f\u0131n ifadesine dayan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir durumda delilin tek oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fc kurulurken veya cezan\u0131n alt s\u0131n\u0131rdan uzakla\u015f\u0131lmas\u0131nda sorgulanmam\u0131\u015f tan\u0131k ya da tan\u0131klar\u0131n ifadesinin yan\u0131nda ba\u015fka delilin\/delillerin de bulundu\u011fu ancak bu delilin\/delillerin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n sorgulanmam\u0131\u015f tan\u0131klar\u0131n ifadesine nazaran daha az oldu\u011fu h\u00e2llerde sorgulanmam\u0131\u015f tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin belirleyici delil oldu\u011fu ifade edilebilir. Di\u011fer delillerin ispat g\u00fcc\u00fcn\u00fcn sorgulanmam\u0131\u015f tan\u0131\u011f\u0131n ifadesine nazaran daha y\u00fcksek oldu\u011fu h\u00e2llerde sorgulanmam\u0131\u015f tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin belirleyici delil oldu\u011funun kabul\u00fc m\u00fcmk\u00fcn olmayacakt\u0131r<\/p>\n
87. Duru\u015fmada sorgulanmayan tan\u0131k ya da tan\u0131klar\u0131n ifadesinin tek veya belirleyici delil olup olmad\u0131\u011f\u0131 hususu \u00f6ncelikle mahk\u00fbmiyet gerek\u00e7esine bak\u0131larak tespit edilir. Bu a\u00e7\u0131dan mahkemenin sorgulanmam\u0131\u015f tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin a\u011f\u0131rl\u0131k derecesini gerek\u00e7eli kararda tart\u0131\u015fm\u0131\u015f olmas\u0131 beklenir. Ancak gerek\u00e7eli kararda bu tart\u0131\u015fman\u0131n yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 veya mahkemenin yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmenin bariz takdir hatas\u0131 veya a\u00e7\u0131k bir keyf\u00eelik i\u00e7erdi\u011fi h\u00e2llerde Anayasa Mahkemesinin kendisi bu de\u011ferlendirmeyi yapacakt\u0131r.<\/p>\n
88. Tan\u0131\u011f\u0131n sorgulanmamas\u0131 sebebiyle savunman\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 zorluklar\u0131 telafi edecek kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvencelerin tan\u0131nmas\u0131 ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n hakkaniyete uygun ger\u00e7ekle\u015fmesinin bir gere\u011fidir. Testin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015famas\u0131 uygulan\u0131rken san\u0131\u011f\u0131n birtak\u0131m usul g\u00fcvencelerinden yararland\u0131r\u0131lmas\u0131 telafi edici bir ara\u00e7 olarak de\u011ferlendirilebilir. San\u0131k hakk\u0131nda mahk\u00fbmiyet karar\u0131 veren mahkemenin, san\u0131\u011f\u0131n tan\u0131\u011f\u0131 sorgulama imk\u00e2n\u0131 bulamamas\u0131 nedeniyle dezavantajl\u0131 bir duruma d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6zetti\u011fini ve bu kabulden hareketle yarg\u0131lamay\u0131 hassasiyet i\u00e7inde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6stermesi \u00f6nemli bir telafici edici kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvence olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n
89. Bu kapsamda Anayasa Mahkemesi, mahkemenin yarg\u0131 \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131ndaki tan\u0131klar\u0131n onlara soru sorulmas\u0131na imk\u00e2n sa\u011flayacak \u015fekilde ayn\u0131 anda g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc ve sesli ileti\u015fim tekni\u011fi kullanmak suretiyle dinlemesini (Metin Akdemir (2) [1. B.], B. No: 2020\/3964, 21\/9\/2022 \u00a7 36) ve somut olay\u0131n \u015fartlar\u0131 alt\u0131nda san\u0131\u011fa olay\u0131n kendi versiyonunu anlatma ve delillerini sunma imk\u00e2n\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 da (Orhan G\u00fclery\u00fcz, \u00a7 40) birer telafi edici kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvence olarak de\u011ferlendirmi\u015ftir.<\/p>\n
90. Ceza muhakemesi hukukunda savunma, \u015f\u00fcpheli (san\u0131k) y\u00f6n\u00fcnden bir hak olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 147. ve 191. maddelerinde belirtilen kanuni haklar\u0131 kendisine hat\u0131rlat\u0131lan ve susma hakk\u0131n\u0131 kullanmayan san\u0131\u011f\u0131n dinlenilmesi zorunludur. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 215. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131na g\u00f6re de tan\u0131\u011f\u0131n dinlenmesinden ve herhangi bir belgenin okunmas\u0131ndan sonra bunlara kar\u015f\u0131 bir diyecekleri olup olmad\u0131\u011f\u0131 san\u0131\u011fa sorulacakt\u0131r. Ancak san\u0131\u011fa savunma hakk\u0131 tan\u0131nmas\u0131 veya okunan belgelere kar\u015f\u0131 diyeceklerinin sorulmas\u0131 -tek ba\u015f\u0131na- bir kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvence olarak de\u011ferlendirilemez. Dahas\u0131, san\u0131\u011fa savunma imk\u00e2n\u0131 tan\u0131nmas\u0131n\u0131n bir kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvence olarak de\u011ferlendirilebilmesi i\u00e7in mahkemenin olay\u0131n san\u0131k taraf\u0131ndan anlat\u0131lan versiyonuna ba\u015ftan kapal\u0131 bir tutum tak\u0131nmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu ihtimale de yeterli \u00f6l\u00e7\u00fcde \u015fans tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Nitekim Anayasa Mahkemesi bir\u00e7ok ba\u015fvuruda yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda ba\u015fvurucunun olay\u0131 kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re anlatma imk\u00e2n\u0131 bulmas\u0131n\u0131 savunman\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 zorluklar\u0131 telafi edecek d\u00fczeyde kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvence olarak kabul etmemi\u015ftir (bir\u00e7ok karar aras\u0131ndan bkz. \u0130smet Altunta\u015f [2. B.], B. No: 2021\/47519, 2\/10\/2024, \u00a7 23; Serta\u00e7 Ekici [1.B.], B. No: 2020\/6698, 21\/6\/2023, \u00a7 24; U\u011fur \u00d6zcan [1. B.], B. No: 2021\/12137, 26\/7\/2022, \u00a7 40; Hasan Ball\u0131 [2. B.], B. No: 2017\/21825, 2\/6\/2020, \u00a7 47; Sel\u00e7uk Arslan, \u00a7 91).<\/p>\n
c. \u0130lkelerin Olaya Uygulanmas\u0131<\/p>\n
91. Somut olayda Mahkeme, mahk\u0217miyet karar\u0131nda h\u00fck\u00fcm sonucunu ba\u015fvurucunun duru\u015fmada sorgulamad\u0131\u011f\u0131 tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131na dayand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim Mahkeme, tan\u0131klar N.K., S.M., \u00d6.B., Z.S., A.S. ve M.E.nin beyanlar\u0131na at\u0131fta bulunarak ba\u015fvurucunun FET\u00d6\/PDY asker\u00ee mahrem yap\u0131lanmas\u0131 i\u00e7inde Murat ve Yahya kod ad\u0131n\u0131 kullanmak suretiyle mahrem yap\u0131daki asker\u00ee ki\u015filere sohbet verdi\u011fini, \u00f6\u011fretmen konumunda oldu\u011funu ve bu eylemlerinin \u00f6rg\u00fct \u00fcyeli\u011fi su\u00e7unu olu\u015fturdu\u011funu kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n
92. Mahkeme, tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmaya getirilmesinin zor olup olmad\u0131\u011f\u0131yla ilgili olarak bir de\u011ferlendirme yapmam\u0131\u015f; tan\u0131klar\u0131n bulundu\u011fu yerin mahkemenin yarg\u0131 \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131nda olmas\u0131n\u0131 istinabe yoluyla dinlenmeleri i\u00e7in yeterli sebep olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla ba\u015fvurucunun tan\u0131k sorgulama imk\u00e2n\u0131ndan yararland\u0131r\u0131lmamas\u0131n\u0131n gerek\u00e7elendirilmesi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc somut olayda kamu makamlar\u0131 taraf\u0131ndan yerine getirilmemi\u015ftir.<\/p>\n
93. Tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmada dinlenmemesi hususunda ge\u00e7erli bir neden g\u00f6sterilmemesi adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131labilmesi bak\u0131m\u0131ndan tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir. Mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn tek veya belirleyici \u00f6l\u00e7\u00fcde san\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada sorgulama veya sorgulatma imk\u00e2n\u0131na sahip olmad\u0131\u011f\u0131 tan\u0131klar taraf\u0131ndan verilen ifadelere dayal\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 da tespit edilmelidir. Ba\u015fvurucu hakk\u0131ndaki gerek\u00e7eli karar incelendi\u011finde duru\u015fmada dinlenmeyen tan\u0131klar\u0131n ba\u015fvurucu aleyhine verdi\u011fi beyanlardan ba\u015fka herhangi bir delile dayan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu durumda duru\u015fmada dinlenmeyen tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131 mahk\u00fbmiyet karar\u0131na g\u00f6t\u00fcren tek delil niteli\u011findedir.<\/p>\n
94. Duru\u015fma devresinde ba\u015fvurucuya olaylar\u0131 kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re anlatma ve delillerini sunma imk\u00e2n\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Mahkemenin 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 180. maddesinin “…tan\u0131k veya bilirki\u015finin ayn\u0131 anda g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc ve sesli ileti\u015fim tekni\u011finin kullan\u0131lmas\u0131 suretiyle dinlenebilmeleri olana\u011f\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 h\u00e2linde bu y\u00f6ntem uygulanarak ifade al\u0131n\u0131r.” \u015feklindeki (5) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131na ra\u011fmen s\u00f6z\u00fc edilen tan\u0131klar\u0131 Ses ve G\u00f6r\u00fcnt\u00fc Bili\u015fim Sistemi (SEGB\u0130S) yoluyla neden dinlemedi\u011fine ili\u015fkin olarak bir bilgi ve belgeye de ula\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Tan\u0131klar\u0131n yaz\u0131l\u0131 beyanlar\u0131 duru\u015fmada okunmu\u015f ise de ba\u015fvurucu, tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n tespiti s\u0131ras\u0131nda haz\u0131r bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan ses ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc nakli yoluyla da olsa onlar\u0131 sorgulayamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00fczden tan\u0131klar\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi reaksiyonlar konusunda Mahkemenin dikkatini \u00e7ekememi\u015ftir. B\u00f6ylelikle tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fi test edilememi\u015ftir. Mahkeme de tan\u0131klar beyanda bulunurken ve sorulara cevap verirken g\u00f6sterdikleri reaksiyonlarla ilgili olarak izlenim edinememi\u015f, do\u011frulu\u011fu test edilmi\u015f tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131 h\u00fckme esas alamam\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesine de ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturan bu durumun uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131nda bir zaafiyete yol a\u00e7ma riski bulundurdu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Sonu\u00e7 olarak g\u00fcvenilirli\u011fi ve do\u011frulu\u011fu test edilmemi\u015f tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131 tek delil olarak h\u00fckme esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde savunman\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 zorluklar\u0131 telafi edecek kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvencelerin sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmada veya SEGB\u0130S yoluyla dinlenmemelerinin bir b\u00fct\u00fcn olarak yarg\u0131laman\u0131n hakkaniyetini zedeledi\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
95. A\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle Anayasa’n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
\u0130rfan F\u0130DAN bu sonuca farkl\u0131 gerek\u00e7eyle kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
96. Tan\u0131k sorgulama hakk\u0131 tan\u0131\u011f\u0131n yarg\u0131lama evrelerindeki beyanlar\u0131n\u0131n delil de\u011feriyle ilgili bir derecelendirme yap\u0131lmas\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almamaktad\u0131r. Di\u011fer bir ifadeyle bu hak, tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmadaki beyanlar\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck tan\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde bir g\u00fcvence i\u00e7ermemektedir. Savunmaya duru\u015fmada tan\u0131\u011f\u0131 sorgulama f\u0131rsat\u0131 tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve san\u0131\u011f\u0131n di\u011fer anayasal haklar\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterildi\u011fi s\u00fcrece tan\u0131\u011f\u0131n a\u015famalardaki beyanlar\u0131n\u0131n hangisine itibar edilece\u011fi meselesi karar veren mahkemenin takdirindedir (baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklerle birlikte bkz. Musa Y\u0131lmaz Acar [1. B.], B. No: 2013\/1664, 16\/7\/2014,\u00a7 53).<\/p>\n
VI. G\u0130DER\u0130M <\/p>\n
97. Ba\u015fvurucu, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
98. Ba\u015fvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeniden yarg\u0131lama yap\u0131lmas\u0131nda hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktad\u0131r. Anayasa’n\u0131n 148. ve 153. maddeleri ile 30\/3\/2011 tarihli ve 6216 say\u0131l\u0131 Anayasa Mahkemesinin Kurulu\u015fu ve Yarg\u0131lama Usulleri Hakk\u0131nda Kanun’un 50. ve 66. maddeleri uyar\u0131nca ihlal karar\u0131n\u0131n g\u00f6nderildi\u011fi yarg\u0131 mercilerinin yapmas\u0131 gereken i\u015f, yeniden yarg\u0131lama i\u015flemlerini ba\u015flat\u0131p Anayasa Mahkemesinin ihlal karar\u0131nda belirtilen ilkelere ve gerek\u00e7elere uygun bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fclecek yarg\u0131lama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yarg\u0131lama konusunda bkz. Mehmet Do\u011fan [GK], B. No: 2014\/8875, 7\/6\/2018, \u00a7\u00a7 54-60; Alig\u00fcl Alkaya ve di\u011ferleri (2) [1. B.], B. No: 2016\/12506, 7\/11\/2019, \u00a7\u00a7 53-60, 66; Kadri Enis Berbero\u011flu (3) [GK], B. No: 2020\/32949, 21\/1\/2021, \u00a7\u00a7 93-100).<\/p>\n
99. \u00d6te yandan hak ihlali karar\u0131ndan Anayasa Mahkemesinin davan\u0131n sonucuyla ilgili olarak bir tutum sergiledi\u011fi sonucu \u00e7\u0131kar\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Anayasa Mahkemesince verilen hak ihlali karar\u0131 uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n sonu\u00e7lar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olup davan\u0131n kabul\u00fcne, reddine ya da beraate veya mahk\u00fbmiyete karar verilmesi gerekti\u011fi anlam\u0131na gelmemektedir. Kural olarak, yarg\u0131laman\u0131n her a\u015famas\u0131nda oldu\u011fu gibi ihlalin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 gidermek \u00fczere yeniden yap\u0131lacak yarg\u0131lama sonunda da delillerin dava ile ili\u015fkisini kurma ve bunlar\u0131 de\u011ferlendirip sonu\u00e7 \u00e7\u0131karma yetkisi ilgili mahkemelere aittir.<\/p>\n
100. \u0130hlalin ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeniden yarg\u0131lama yap\u0131lmas\u0131n\u0131n yeterli giderim sa\u011flayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fvurucunun u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti\u011fi maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras\u0131nda illiyet ba\u011f\u0131 bulunmay\u0131p ba\u015fvurucu da yeterli bilgi ve belge sunmad\u0131\u011f\u0131ndan maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
VII. H\u00dcK\u00dcM<\/p>\n
A\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle;<\/p>\n
A. Adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine ili\u015fkin iddian\u0131n KABUL ED\u0130LEB\u0130L\u0130R OLDU\u011eUNA,<\/p>\n
B. Anayasa’n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131n \u0130HLAL ED\u0130LD\u0130\u011e\u0130NE,<\/p>\n
C. Karar\u0131n bir \u00f6rne\u011finin tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131n ihlalinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeniden yarg\u0131lama yap\u0131lmak \u00fczere Tekirda\u011f 2. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesine (E.2018\/277, K.2019\/98) G\u00d6NDER\u0130LMES\u0130NE,<\/p>\n
D. Ba\u015fvurucunun tazminat taleplerinin REDD\u0130NE,<\/p>\n
E. Karar\u0131n bir \u00f6rne\u011finin Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131na G\u00d6NDER\u0130LMES\u0130NE 6\/2\/2025 tarihinde OYB\u0130RL\u0130\u011e\u0130YLE karar verildi. <\/p>\n
FARKLI GEREK\u00c7E<\/p>\n
Ba\u015fvuru, beyanlar\u0131 mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne esas al\u0131nan tan\u0131klar\u0131n ba\u015fvurucu (san\u0131k) taraf\u0131ndan duru\u015fmada sorgulanmas\u0131na imk\u00e2n verilmemesi nedeniyle tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddias\u0131yla ili\u015fkilidir.<\/p>\n
\u00c7o\u011funluk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde;<\/p>\n
Somut olayda Mahkeme, mahk\u0217miyet karar\u0131nda h\u00fck\u00fcm sonucunu ba\u015fvurucunun duru\u015fmada sorgulamad\u0131\u011f\u0131 tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131na dayand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim Mahkeme, tan\u0131klar N.K., S.M., \u00d6.B., Z.S., A.S. ve M.E.nin beyanlar\u0131na at\u0131fta bulunarak ba\u015fvurucunun FET\u00d6\/PDY asker\u00ee mahrem yap\u0131lanmas\u0131 i\u00e7inde Murat ve Yahya kod ad\u0131n\u0131 kullanmak suretiyle mahrem yap\u0131daki asker\u00ee ki\u015filere sohbet verdi\u011fi, \u00f6\u011fretmen konumunda oldu\u011fu ve bu eylemlerinin \u00f6rg\u00fct \u00fcyeli\u011fi su\u00e7unu olu\u015fturdu\u011funu kabul etmi\u015ftir.<\/p>\n
Mahkeme, tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmaya getirilmesinin zor olup olmad\u0131\u011f\u0131yla ilgili bir de\u011ferlendirme yapmam\u0131\u015f; tan\u0131klar\u0131n bulundu\u011fu yerin Mahkemenin yarg\u0131 \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131nda olmas\u0131n\u0131 istinabe yoluyla dinlenmeleri i\u00e7in yeterli sebep olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla ba\u015fvurucunun tan\u0131k sorgulama imk\u00e2n\u0131ndan yararland\u0131r\u0131lmamas\u0131n\u0131n gerek\u00e7elendirilmesi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc somut olayda kamu makamlar\u0131 taraf\u0131ndan yerine getirilmemi\u015ftir.<\/p>\n
Tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmada dinlenmemesi hususunda ge\u00e7erli bir neden g\u00f6sterilmemesi adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131labilmesi bak\u0131m\u0131ndan tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir. Mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn tek veya belirleyici \u00f6l\u00e7\u00fcde san\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada sorgulama veya sorgulatma imk\u00e2n\u0131na sahip olmad\u0131\u011f\u0131 tan\u0131klar taraf\u0131ndan verilen ifadelere dayal\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 da tespit edilmelidir. Ba\u015fvurucu hakk\u0131ndaki gerek\u00e7eli karar incelendi\u011finde duru\u015fmada dinlenmeyen tan\u0131klar\u0131n ba\u015fvurucu aleyhine verdi\u011fi beyanlardan ba\u015fka herhangi bir delile dayan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu durumda duru\u015fmada dinlenmeyen tan\u0131k beyanlar\u0131 mahk\u00fbmiyet karar\u0131na g\u00f6t\u00fcren tek delil niteli\u011findedir.<\/p>\n
Duru\u015fma evresinde ba\u015fvurucuya olaylar\u0131 kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re anlatma ve delillerini sunma imk\u00e2n\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Mahkemenin 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 180. maddesinin “…tan\u0131k veya bilirki\u015finin ayn\u0131 anda g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc ve sesli ileti\u015fim tekni\u011finin kullan\u0131lmas\u0131 suretiyle dinlenebilmeleri olana\u011f\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 h\u00e2linde bu y\u00f6ntem uygulanarak ifade al\u0131n\u0131r.” \u015feklindeki (5) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131na ra\u011fmen s\u00f6z\u00fc edilen tan\u0131klar\u0131 Ses ve G\u00f6r\u00fcnt\u00fc Bili\u015fim Sistemi (SEGB\u0130S) yoluyla neden dinlemedi\u011fine ili\u015fkin bir bilgi ve belgeye de ula\u015f\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r. Tan\u0131klar\u0131n yaz\u0131l\u0131 beyanlar\u0131 duru\u015fmada okunmu\u015f ise de ba\u015fvurucu, tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n tespiti s\u0131ras\u0131nda haz\u0131r bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan ses ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc nakli yoluyla da olsa onlar\u0131 sorgulayamam\u0131\u015f; sorulan sorulara verdikleri cevaplar hakk\u0131nda izlenim edinme f\u0131rsat\u0131 elde edememi\u015ftir. Bu y\u00fczden tan\u0131klar\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi reaksiyonlar konusunda Mahkemenin dikkatini \u00e7ekememi\u015f, tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fi test edilememi\u015ftir. Esas hakk\u0131nda karar veren Mahkeme de tan\u0131klar beyanda bulunurken g\u00f6sterdikleri reaksiyonlarla ilgili olarak izlenim edinememi\u015f, g\u00f6zlem yapamam\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7 olarak g\u00fcvenilirli\u011fi ve do\u011frulu\u011fu test edilmemi\u015f tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131 tek delil olarak h\u00fckme esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde savunman\u0131n kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 zorluklar\u0131 telafi edecek kar\u015f\u0131 dengeleyici g\u00fcvencelerin sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmada veya SEGB\u0130S yoluyla dinlenmemelerinin bir b\u00fct\u00fcn olarak yarg\u0131laman\u0131n hakkaniyetini zedeledi\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle Anayasa’n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 6\/12\/2021 tarihli cevabi yaz\u0131s\u0131 i\u00e7eri\u011fine g\u00f6re; \u00d6ncelikle tan\u0131k dinletme ve sorgulama hakk\u0131na ili\u015fkin Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi (“A\u0130HM”) ve Anayasa Mahkemesi i\u00e7tihatlar\u0131na dikkat \u00e7ekilmelidir:<\/p>\n
Anayasa Mahkemesine g\u00f6re, somut bir yarg\u0131lama \u00f6ncesinde veya haricinde elde edilen tan\u0131k ifadelerinin delil olarak kabul\u00fcn\u00fcn yarg\u0131laman\u0131n adilli\u011fine zarar verip vermedi\u011fini de\u011ferlendirmek i\u00e7in iki a\u015famal\u0131 bir test uygulanmal\u0131d\u0131r. \u0130lk olarak tan\u0131\u011f\u0131n mahkemede haz\u0131r edilmemesi, ge\u00e7erli bir nedenin mevcudiyetine dayanmal\u0131d\u0131r. \u0130kinci olarak ise okunmas\u0131yla yetinilen ifadenin karara g\u00f6t\u00fcren tek ya da belirleyici kan\u0131t olmas\u0131 h\u00e2linde savunma haklar\u0131n\u0131n adil yarg\u0131lanman\u0131n gerekleriyle ba\u011fda\u015fmayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131l\u0131p s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lacakt\u0131r (Abdurrahim Balur, B. No: 2013\/5467, 7\/1\/2016, \u00a7 80).<\/p>\n
A\u0130HM, Al-Khawaja ve Tahery\/Birle\u015fik Krall\u0131k karar\u0131nda tan\u0131k sorgulama hakk\u0131 ile ilgili uygulanacak ilkeleri belirlemi\u015ftir. Bu kararda geli\u015ftirilen ilkelere g\u00f6re, duru\u015fmada haz\u0131r bulunmayan ve sorgulanmayan bir tan\u0131\u011f\u0131n ifadelerinin delil olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131n\u0131n (d) bendine uygunlu\u011funu \u00fc\u00e7 a\u015famada incelemek gerekir. Buna g\u00f6re ilk olarak tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmaya kat\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in makul bir gerek\u00e7enin olup olmad\u0131\u011f\u0131 belirlenmelidir. \u0130kinci olarak, makul bir gerek\u00e7enin oldu\u011fu durumda bile, h\u00fckm\u00fcn yaln\u0131zca veya belirleyici \u00f6l\u00e7\u00fcde, san\u0131\u011f\u0131n sorgulama imkan\u0131na sahip olmad\u0131\u011f\u0131 duru\u015fmaya getirilmeyen tan\u0131k taraf\u0131ndan verilen ifadeye dayand\u0131r\u0131l\u0131p dayand\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 tespit edilmeli, duru\u015fma salonunda bulunmayan tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin h\u00fckm\u00fcn dayand\u0131\u011f\u0131 tek veya belirleyici delil olmas\u0131 durumunda, bu tip delillerin kabul edilmeleri nedeniyle yarg\u0131laman\u0131n adilli\u011fi dengelemek i\u00e7in yeterli usuli g\u00fcvencelere ba\u015fvurulup ba\u015fvurulmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmal\u0131d\u0131r (Al-Khawaja ve Tahery\/Birle\u015fik Krall\u0131k [BD], B. No: 26766\/05, 22228\/06, 15\/12\/2011, \u00a7\u00a7 119, 147; Cevat Soysal\/T\u00fcrkiye, B. No: 17362\/03,23\/9\/2014, \u00a7 75). Al-Khawaja karar\u0131nda ortaya konulan ilkeler Schatschaschwili\/Almanya (B. No: 9154\/10, 15\/12\/2015) karar\u0131nda daha da belirginle\u015ftirilmi\u015ftir. An\u0131lan kararda A\u0130HM, tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmaya kat\u0131lmamas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ge\u00e7erli bir gerek\u00e7enin bulunmamas\u0131n\u0131n, yarg\u0131laman\u0131n adil olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda tek ba\u015f\u0131na belirleyici olmasa da, yarg\u0131laman\u0131n genel olarak adil olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesinde dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken olduk\u00e7a \u00f6nemli bir unsur oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Ayr\u0131ca, Mahkeme’nin amac\u0131n\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak yarg\u0131laman\u0131n adil olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit etmek oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda gerekli dengeleyici fakt\u00f6rlerin kapsam\u0131n\u0131n haz\u0131r bulunamayan tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin delil g\u00fcc\u00fcne ba\u011fl\u0131 olaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re s\u00f6z konusu delil ne kadar \u00f6nemli ise yarg\u0131laman\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak adil kabul edilebilmesi i\u00e7in dengeleyici fakt\u00f6rlerin ta\u015f\u0131mas\u0131 gereken a\u011f\u0131rl\u0131k o kadar fazla olacakt\u0131r.<\/p>\n
Mevcut ba\u015fvuruda, ba\u015fvurucu hakk\u0131nda beyanda bulunan \u00d6.B., M.E., Z.S., S.M., N.K., A.S. ve E.N.’nin beyanlar\u0131, bulunduklar\u0131 yer mahkemesi taraf\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Tan\u0131klar, yarg\u0131lama a\u015famas\u0131ndaki beyanlar\u0131nda soru\u015fturma a\u015famas\u0131ndaki ifadelerine benzer a\u00e7\u0131klamalarda bulunarak ba\u015fvurucunun silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyesi oldu\u011funu belirtmi\u015flerdir.<\/p>\n
Yarg\u0131lama a\u015famas\u0131nda s\u00f6z konusu tan\u0131k ifadeleri ba\u015fvurana okunarak tan\u0131k beyanlar\u0131na kar\u015f\u0131 ba\u015fvurucu ve m\u00fcdafiinin diyecekleri sorulmu\u015ftur. Bu kapsamda ba\u015fvurucu s\u00f6z konusu ifadeleri kabul etmedi\u011fini, beyanlar\u0131n soyut nitelikte oldu\u011funu, ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi taraf\u0131ndan dinlenen tan\u0131k ifadelerinin tamam\u0131 ve dosya kapsam\u0131ndaki bilgi ve belgeler ba\u015fvurucuya bildirilmi\u015ftir. Yarg\u0131lama sonunda A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi taraf\u0131ndan yukar\u0131da yer verilen gerek\u00e7eli karar\u0131ndaki de\u011ferlendirmelerle ba\u015fvurucu hakk\u0131nda mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fc kurulmu\u015ftur.<\/p>\n
Bununla birlikte; <\/p>\n
Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulunun 17\/3\/2021 tarihli ve E.2019\/37533, K.2021\/118 say\u0131l\u0131 karar\u0131n\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u201cKovu\u015fturma a\u015famas\u0131nda b\u00fct\u00fcn kan\u0131tlar\u0131n tart\u0131\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in, kural olarak bu kan\u0131tlar\u0131n aleni bir duru\u015fmada ve san\u0131\u011f\u0131n huzurunda ortaya konulmas\u0131 gerekir. Bu kural istisnas\u0131z olmamakla beraber e\u011fer bir mahk\u00fbmiyet sadece veya belirleyici \u00f6l\u00e7\u00fcde, san\u0131\u011f\u0131n soru\u015fturma veya kovu\u015fturma a\u015famas\u0131nda sorgulama ve sorgulatma olana\u011f\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131 bir kimse taraf\u0131ndan verilen ifadelere dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ise san\u0131\u011f\u0131n haklar\u0131 A\u0130HS’nin 6. maddesindeki g\u00fcvencelerle ba\u011fda\u015fmayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f olabilir. Olay\u0131n tek tan\u0131\u011f\u0131 varsa ve sadece bir tan\u0131\u011f\u0131n ifadesine dayan\u0131larak h\u00fck\u00fcm kurulacak ise bu tan\u0131k mutlaka duru\u015fmada dinlenmeli ve taraflara soru sorma imkan\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n
Yarg\u0131tay (Kapat\u0131lan) 16. Ceza Dairesinin 15\/2\/2021 tarihli ve E.2020\/220, K.2021\/1681 say\u0131l\u0131 karar\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u201cDosya kapsam\u0131n\u0131n incelenmesinde, h\u00fckme esas al\u0131nan tan\u0131klar [R.Z.] ve [K.T.nin] beyanlar\u0131n\u0131n belirleyici delil olmas\u0131 da nazara al\u0131narak, \u00f6ncelikle tan\u0131klar\u0131n SEGB\u0130S ile bizzat dinlenilmelerinin sa\u011flanarak san\u0131k ve m\u00fcdafiine soru sorma hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131, \u015fayet talimat yolu ile dinlenilmesinin zorunlu olmas\u0131 halinde tan\u0131klar\u0131n dinlenilmesi i\u00e7in belirlenen g\u00fcnlerin san\u0131k ve m\u00fcdafiine bildirilmesi g\u00f6zetilmeden san\u0131\u011f\u0131n tan\u0131klar\u0131 sorgulama hakk\u0131n\u0131n engellemesi suretiyle CMK’n\u0131n 180\/1 ve 181\/1 maddelerindeki h\u00fck\u00fcmlere riayet edilmeyerek savunma hakk\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 … [hukuka emredici ayk\u0131r\u0131d\u0131r.]<\/p>\n
\u201cYarg\u0131tay 3. Ceza Dairesinin 11\/12\/2024 tarihli ve E.2023\/1657, K.2024\/17714 say\u0131l\u0131 karar\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u201cMahkumiyete esas al\u0131nan, su\u00e7un s\u00fcbutu ve cezan\u0131n ki\u015fiselle\u015ftirilmesi bak\u0131m\u0131ndan belirleyici delil olan ve talimat ile dinlenen tan\u0131klar [\u00d6. T., S. K., ve F. A.n\u0131n] do\u011frudan aleni duru\u015fmada san\u0131\u011f\u0131n huzurunda veya 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 180 inci maddesinin birinci, ikinci ve be\u015finci f\u0131kralar\u0131 gere\u011fince SEGB\u0130S kullan\u0131lmak suretiyle dinlenip A\u0130HS\u2019in 6\/3-d ve Anayasa’n\u0131n 36 nc\u0131 maddeleri ile teminat alt\u0131na al\u0131nan ‘iddia\/kamu tan\u0131klar\u0131n\u0131 sorguya \u00e7ekmek veya \u00e7ektirmek’ hakk\u0131 tan\u0131nmas\u0131, san\u0131klar\u0131n \u00f6rg\u00fctteki konumu ve faaliyetleri ile ilgili olarak ayr\u0131nt\u0131l\u0131 beyanlar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6zetilmeden; ifade metinlerinin okunmas\u0131 ile yetinilerek5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un181 inci maddesinin birinci f\u0131kras\u0131 ve 210 uncu maddelerine muhalefet edilmesi … ” hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funa dair Yarg\u0131tay\u2019\u0131n ilgili dairelerinin yerle\u015fik i\u00e7tihatlar\u0131 ortadad\u0131r.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi, \u00f6n\u00fcne gelen bir\u00e7ok ba\u015fvuruda gerek\u00e7eli karar hakk\u0131n\u0131n kapsam ve i\u00e7eri\u011fini belirlemi\u015ftir. Anayasa Mahkemesi \u00f6zellikle a\u00e7\u0131k ve somut bir bi\u00e7imde \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen iddia ve savunmalar\u0131n davan\u0131n sonucuna etkili olmas\u0131, ba\u015fka bir deyi\u015fle davan\u0131n sonucunu de\u011fi\u015ftirebilecek nitelikte bulunmas\u0131 h\u00e2linde davayla do\u011frudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce makul bir gerek\u00e7e ile yan\u0131t verilmesi gerekti\u011fine dikkat \u00e7ekmi\u015ftir (Muhittin Kaya ve Muhittin Kaya \u0130n\u015faat Taahh\u00fct Madencilik G\u0131da Turizm Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. \u015eti., B. No: 2013\/1213, 4\/12\/2013, \u00a7\u00a7 25, 26; Yasemin Ek\u015fi, B. No: 2013\/5486, 4\/12\/2013, \u00a7\u00a7 56, 57; Vesim Parlak, B. No: 2012\/1034, 20\/3\/2014, \u00a7\u00a7 33, 34; Sencer Ba\u015fat ve di\u011ferleri [GK], B. No: 2013\/7800, 18\/6\/2014, \u00a7\u00a7 31-39; M\u00fcn\u00fcr Ata, B. No: 2014\/4958, 22\/1\/2015, \u00a7\u00a7 37-43; Hikmet \u00c7elik ve di\u011ferleri, B. No: 2013\/4894, 15\/12\/2015, \u00a7\u00a7 54-59; \u015eah Tar\u0131m \u0130n\u015f. Tur. Ltd. \u015eti., B. No: 2013\/7847, 9\/3\/2016, \u00a7\u00a7 36-48).<\/p>\n
Hal b\u00f6yle iken; derece mahkemesi mahkumiyet karar\u0131 gerek\u00e7esinde yerle\u015fik Yarg\u0131tay i\u00e7tihad\u0131ndan ni\u00e7in ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin ilgili ve yeterli gerek\u00e7e ortaya koyamad\u0131\u011f\u0131 gibi bu konuda herhangi bir de\u011ferlendirme yapmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle yarg\u0131lama s\u00fcreci bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirildi\u011finde ba\u015fvurucunun gerek\u00e7eli karar hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
A\u00e7\u0131klanan nedenlerle, \u00e7o\u011funluk taraf\u0131ndan verilen ihlal karar\u0131n\u0131n gerek\u00e7esine kat\u0131lm\u0131yorum. Ba\u015fvuru konusu olayda Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan gerek\u00e7eli karar hakk\u0131 y\u00f6n\u00fcnden ihlal karar\u0131 verilmesi kanaatiyle, farkl\u0131 gerek\u00e7eyle ihlal karar\u0131na kat\u0131l\u0131yorum.<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
\u0130rfan F\u0130DAN<\/p>\n
\u200bAnayasa Mahkemesi Genel Kurulu 6\/2\/2025 tarihinde, Sel\u00e7uk Arslan (B. No: 2020\/19752) ba\u015fvurusunda Anayasa’n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki tan\u0131k sorgulama hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar vermi\u015ftir.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Olaylar Ba\u015fsavc\u0131l\u0131k, ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyesi oldu\u011fu \u015f\u00fcphesiyle ba\u015fvurucu hakk\u0131nda soru\u015fturma ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Soru\u015fturma sonucunda d\u00fczenlenen iddianamede tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131na at\u0131fta bulunularak ba\u015fvurucunun silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 talep edilmi\u015ftir. \u0130ddianameyi kabul eden a\u011f\u0131r ceza mahkemesi (mahkeme), iddianamede ad\u0131 ge\u00e7en tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n istinabe yoluyla al\u0131nmas\u0131na karar vermi\u015f; bu do\u011frultuda alt\u0131 tan\u0131\u011f\u0131n farkl\u0131 tarihlerde istinabe yoluyla beyanlar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Tan\u0131klar\u0131n istinabe mahkemelerince al\u0131nan ve ba\u015fvurucunun \u00f6rg\u00fct i\u00e7inde y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc faaliyetlere ili\u015fkin ifadeler i\u00e7eren beyanlar\u0131 ba\u015fvurucuya okunmu\u015ftur. Ba\u015fvurucu, tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131na kar\u015f\u0131 savunmas\u0131nda soyut nitelikteki bu beyanlar\u0131 kabul etmedi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f; sonras\u0131nda da tan\u0131klar\u0131n mahkeme huzuruna getirilerek dinlenmesini talep etmi\u015ftir. \u0130lerleyen s\u00fcre\u00e7te ba\u015fsavc\u0131l\u0131k, tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131na dayanarak ba\u015fvurucunun silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyeli\u011fi su\u00e7undan cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 talebini i\u00e7eren esas hakk\u0131ndaki m\u00fctalaas\u0131n\u0131 sunmu\u015ftur. Ard\u0131ndan ba\u015fvurucu m\u00fcdafii, esas hakk\u0131ndaki savunmay\u0131 yaz\u0131l\u0131 olarak celse aras\u0131nda mahkemeye iletmi\u015f; esas hakk\u0131ndaki yaz\u0131l\u0131 savunmada di\u011ferlerinin yan\u0131 s\u0131ra ba\u015fvurucunun tan\u0131klarla y\u00fczle\u015ftirilmedi\u011fini, canl\u0131 te\u015fhis i\u015fleminin yapt\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir. Duru\u015fman\u0131n tamamlanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan mahkeme, tan\u0131k beyanlar\u0131na delil olarak dayanarak ba\u015fvurucunun silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015ftir. Ba\u015fvurucunun -ba\u015fka hususlarla birlikte- tan\u0131klar\u0131 sorgulayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek yapt\u0131\u011f\u0131 istinaf ba\u015fvurusu reddedilmi\u015ftir. \u0130stinaf talebinin reddi \u00fczerine ba\u015fvurucu, tan\u0131klarla y\u00fczle\u015ftirilmedi\u011fini de ifade ederek temyiz talebinde bulunmu\u015f; bu talep de reddedilerek karar kesinle\u015fmi\u015ftir. \u0130ddialar Ba\u015fvurucu, beyanlar\u0131 mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne esas al\u0131nan tan\u0131klar\u0131 duru\u015fmada sorgulamas\u0131na …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-107184","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n