Hukuk denince \u00e7o\u011fumuzun akl\u0131na ilk gelen \u015fey adalet olur; adaletin bi\u00e7imi ise kurallard\u0131r. Oysa hukuk yaln\u0131zca de\u011ferler \u00fczerine de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yap\u0131sal d\u00fc\u015f\u00fcnce, sistematik analiz ve mant\u0131ksal \u00e7\u0131kar\u0131mlar \u00fczerine de in\u015fa edilmi\u015f bir disiplindir. Bu y\u00f6n\u00fcyle hukuk, y\u00fczeyde normatif; fakat derinlikte rasyoneldir. Peki bu rasyonellik neye yaslan\u0131r? Sadece kanun metinlerine mi, yoksa zihinsel bir sistemati\u011fe mi? Bir hukuk\u00e7unun karar verirken yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey ger\u00e7ekten sadece yorum mudur, yoksa bir t\u00fcr soyut i\u015flem midir?<\/p>\n
\u0130\u015fte tam bu noktada matematik devreye giriyor. Evet, hukuk ve matematik ilk bak\u0131\u015fta uzak iki alan gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr: biri soyut adaletin pe\u015finde, di\u011feri somut say\u0131larla me\u015fgul. Ancak daha yak\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu iki disiplinin kesi\u015fti\u011fi zemin olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc her ikisi de mant\u0131ksal tutarl\u0131l\u0131k, yap\u0131 ve sistem gerektirir. Yarg\u0131laman\u0131n kendisi bile bir bak\u0131ma soyut-matematiksel bir modeldir: Norm, olay ve karar aras\u0131nda bir denklem kurulur. Hatta bu denklem kimi zaman o kadar karma\u015f\u0131k olur ki, onu \u00e7\u00f6zmek yaln\u0131zca bilgiyle de\u011fil, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir muhakeme yetene\u011fiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
\u015e\u00f6yle soral\u0131m: Bir h\u00e2kim, somut bir uyu\u015fmazl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda nas\u0131l bir yol izler? \u00d6nce vakalar\u0131 analiz eder, sonra normlar\u0131 tespit eder, ard\u0131ndan bu ikisi aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurar. Bu, bildi\u011fimiz anlamda bir muhakemedir. Ama asl\u0131nda \u00e7ok daha fazlas\u0131\u2026 Bu, ayn\u0131 zamanda bir soyutlama, genelleme, istisna belirleme ve k\u0131yas yapma s\u00fcrecidir. Yani bir t\u00fcr zihinsel i\u015flem dizisidir. T\u0131pk\u0131 matematikte bir problemi \u00e7\u00f6zerken izlenen yol gibi: Verilenleri al, kurallar\u0131 hat\u0131rla, uygula ve sonucu de\u011ferlendir.<\/p>\n
Ben hem matematik \u00f6\u011fretmeni hem de \u0130stanbul \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi mezunu bir hukuk\u00e7uyum. \u00dcstelik bu yolu y\u00fcksek onur derecesiyle tamamlad\u0131m. S\u0131kl\u0131kla \u015fu soruyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m: \u201c\u0130ki alan\u0131n ne ilgisi var?\u201d Oysa ben bu sorunun cevab\u0131n\u0131 hem s\u0131n\u0131f ortam\u0131nda hem de mahkeme kararlar\u0131nda g\u00f6rd\u00fcm. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u015fin s\u0131rr\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemati\u011finde. Matematik bana soyut kavramlar\u0131 anlamland\u0131rmay\u0131, karma\u015f\u0131k problemleri yap\u0131 s\u00f6k\u00fcm\u00fcne u\u011fratmay\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 aras\u0131nda rasyonel se\u00e7im yapmay\u0131 \u00f6\u011fretti. Hukuk ise bu becerileri adaletin hizmetine sunmay\u0131\u2026<\/p>\n
Delil de\u011ferlendirme s\u00fcreci de benzer bi\u00e7imde i\u015flev g\u00f6r\u00fcr. Delil dedi\u011fimiz \u015fey, tek ba\u015f\u0131na sonu\u00e7 do\u011furmaz. Onu anlaml\u0131 k\u0131lan, ba\u011flam\u0131d\u0131r. Hangi olayla nas\u0131l ili\u015fkilendirildi\u011fi, di\u011fer bulgularla nas\u0131l \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nemlidir. Bu s\u00fcre\u00e7te hukuk\u00e7u, adeta g\u00f6r\u00fcnmeyen bir a\u011f\u0131rl\u0131k hesab\u0131 yapar. Say\u0131sal de\u011fildir belki ama mant\u0131ksal olarak \u00e7ok katmanl\u0131d\u0131r. Yani delil, yaln\u0131zca bir olgunun de\u011fil, bir yap\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131d\u0131r. Bu da bize \u015funu g\u00f6sterir: Hukuk, yaln\u0131zca kural de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir yap\u0131 kurma sanat\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu bak\u0131mdan hukuk\u00e7udan beklenen yaln\u0131zca bilgili olmak de\u011fildir. As\u0131l ihtiya\u00e7 duyulan \u015fey, d\u00fc\u015f\u00fcnsel \u00e7evikliktir. Soyutlama yapabilen, sistem kurabilen, yorumlayabilen, k\u0131yaslayabilen bir hukuk\u00e7u profili\u2026 \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7a\u011fda\u015f hukuk art\u0131k sadece “ne s\u00f6ylendi\u011fiyle” de\u011fil, “nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcyle” de ilgileniyor. Adalet, ancak bu d\u00fc\u015f\u00fcnce derinli\u011fiyle m\u00fcmk\u00fcn olabiliyor.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak \u015funu s\u00f6ylemek gerekir: Matematik ve hukuk birbirinin rakibi de\u011fil, d\u00fc\u015f\u00fcnsel anlamda tamamlay\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Hukuk\u00e7u, normlar\u0131 uygularken ayn\u0131 zamanda zihinsel bir model kurar; t\u0131pk\u0131 bir matematik\u00e7inin soyutlamayla somut sonuca ula\u015fmas\u0131 gibi. Bu y\u00fczden ben her zaman \u015funu s\u00f6yl\u00fcyorum: \u201cHukuku anlamak i\u00e7in iyi bir hukuk\u00e7u olmak yetmez; iyi d\u00fc\u015f\u00fcnmek, do\u011fru okumak ve sistem kurabilmek gerekir.\u201d Ve bunlar, en \u00e7ok matematikte \u00f6\u011frenilir.<\/p>\n
\u200bHukuk denince \u00e7o\u011fumuzun akl\u0131na ilk gelen \u015fey adalet olur; adaletin bi\u00e7imi ise kurallard\u0131r. Oysa hukuk yaln\u0131zca de\u011ferler \u00fczerine de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yap\u0131sal d\u00fc\u015f\u00fcnce, sistematik analiz ve mant\u0131ksal \u00e7\u0131kar\u0131mlar \u00fczerine de in\u015fa edilmi\u015f bir disiplindir. Bu y\u00f6n\u00fcyle hukuk, y\u00fczeyde normatif; fakat derinlikte rasyoneldir. Peki bu rasyonellik neye yaslan\u0131r? Sadece kanun metinlerine mi, yoksa zihinsel bir sistemati\u011fe mi? Bir hukuk\u00e7unun karar verirken yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey ger\u00e7ekten sadece yorum mudur, yoksa bir t\u00fcr soyut i\u015flem midir?<\/p>\n
\u0130\u015fte tam bu noktada matematik devreye giriyor. Evet, hukuk ve matematik ilk bak\u0131\u015fta uzak iki alan gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr: biri soyut adaletin pe\u015finde, di\u011feri somut say\u0131larla me\u015fgul. Ancak daha yak\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu iki disiplinin kesi\u015fti\u011fi zemin olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc her ikisi de mant\u0131ksal tutarl\u0131l\u0131k, yap\u0131 ve sistem gerektirir. Yarg\u0131laman\u0131n kendisi bile bir bak\u0131ma soyut-matematiksel bir modeldir: Norm, olay ve karar aras\u0131nda bir denklem kurulur. Hatta bu denklem kimi zaman o kadar karma\u015f\u0131k olur ki, onu \u00e7\u00f6zmek yaln\u0131zca bilgiyle de\u011fil, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir muhakeme yetene\u011fiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
\u015e\u00f6yle soral\u0131m: Bir h\u00e2kim, somut bir uyu\u015fmazl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda nas\u0131l bir yol izler? \u00d6nce vakalar\u0131 analiz eder, sonra normlar\u0131 tespit eder, ard\u0131ndan bu ikisi aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurar. Bu, bildi\u011fimiz anlamda bir muhakemedir. Ama asl\u0131nda \u00e7ok daha fazlas\u0131\u2026 Bu, ayn\u0131 zamanda bir soyutlama, genelleme, istisna belirleme ve k\u0131yas yapma s\u00fcrecidir. Yani bir t\u00fcr zihinsel i\u015flem dizisidir. T\u0131pk\u0131 matematikte bir problemi \u00e7\u00f6zerken izlenen yol gibi: Verilenleri al, kurallar\u0131 hat\u0131rla, uygula ve sonucu de\u011ferlendir.<\/p>\n
Ben hem matematik \u00f6\u011fretmeni hem de \u0130stanbul \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi mezunu bir hukuk\u00e7uyum. \u00dcstelik bu yolu y\u00fcksek onur derecesiyle tamamlad\u0131m. S\u0131kl\u0131kla \u015fu soruyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m: \u201c\u0130ki alan\u0131n ne ilgisi var?\u201d Oysa ben bu sorunun cevab\u0131n\u0131 hem s\u0131n\u0131f ortam\u0131nda hem de mahkeme kararlar\u0131nda g\u00f6rd\u00fcm. \u00c7\u00fcnk\u00fc i\u015fin s\u0131rr\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemati\u011finde. Matematik bana soyut kavramlar\u0131 anlamland\u0131rmay\u0131, karma\u015f\u0131k problemleri yap\u0131 s\u00f6k\u00fcm\u00fcne u\u011fratmay\u0131 ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131 aras\u0131nda rasyonel se\u00e7im yapmay\u0131 \u00f6\u011fretti. Hukuk ise bu becerileri adaletin hizmetine sunmay\u0131\u2026<\/p>\n
Delil de\u011ferlendirme s\u00fcreci de benzer bi\u00e7imde i\u015flev g\u00f6r\u00fcr. Delil dedi\u011fimiz \u015fey, tek ba\u015f\u0131na sonu\u00e7 do\u011furmaz. Onu anlaml\u0131 k\u0131lan, ba\u011flam\u0131d\u0131r. Hangi olayla nas\u0131l ili\u015fkilendirildi\u011fi, di\u011fer bulgularla nas\u0131l \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nemlidir. Bu s\u00fcre\u00e7te hukuk\u00e7u, adeta g\u00f6r\u00fcnmeyen bir a\u011f\u0131rl\u0131k hesab\u0131 yapar. Say\u0131sal de\u011fildir belki ama mant\u0131ksal olarak \u00e7ok katmanl\u0131d\u0131r. Yani delil, yaln\u0131zca bir olgunun de\u011fil, bir yap\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131d\u0131r. Bu da bize \u015funu g\u00f6sterir: Hukuk, yaln\u0131zca kural de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir yap\u0131 kurma sanat\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu bak\u0131mdan hukuk\u00e7udan beklenen yaln\u0131zca bilgili olmak de\u011fildir. As\u0131l ihtiya\u00e7 duyulan \u015fey, d\u00fc\u015f\u00fcnsel \u00e7evikliktir. Soyutlama yapabilen, sistem kurabilen, yorumlayabilen, k\u0131yaslayabilen bir hukuk\u00e7u profili\u2026 \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7a\u011fda\u015f hukuk art\u0131k sadece “ne s\u00f6ylendi\u011fiyle” de\u011fil, “nas\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcyle” de ilgileniyor. Adalet, ancak bu d\u00fc\u015f\u00fcnce derinli\u011fiyle m\u00fcmk\u00fcn olabiliyor.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak \u015funu s\u00f6ylemek gerekir: Matematik ve hukuk birbirinin rakibi de\u011fil, d\u00fc\u015f\u00fcnsel anlamda tamamlay\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Hukuk\u00e7u, normlar\u0131 uygularken ayn\u0131 zamanda zihinsel bir model kurar; t\u0131pk\u0131 bir matematik\u00e7inin soyutlamayla somut sonuca ula\u015fmas\u0131 gibi. Bu y\u00fczden ben her zaman \u015funu s\u00f6yl\u00fcyorum: \u201cHukuku anlamak i\u00e7in iyi bir hukuk\u00e7u olmak yetmez; iyi d\u00fc\u015f\u00fcnmek, do\u011fru okumak ve sistem kurabilmek gerekir.\u201d Ve bunlar, en \u00e7ok matematikte \u00f6\u011frenilir.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hukuk denince \u00e7o\u011fumuzun akl\u0131na ilk gelen \u015fey adalet olur; adaletin bi\u00e7imi ise kurallard\u0131r. Oysa hukuk yaln\u0131zca de\u011ferler \u00fczerine de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yap\u0131sal d\u00fc\u015f\u00fcnce, sistematik analiz ve mant\u0131ksal \u00e7\u0131kar\u0131mlar \u00fczerine de in\u015fa edilmi\u015f bir disiplindir. Bu y\u00f6n\u00fcyle hukuk, y\u00fczeyde normatif; fakat derinlikte rasyoneldir. Peki bu rasyonellik neye yaslan\u0131r? Sadece kanun metinlerine mi, yoksa zihinsel bir sistemati\u011fe mi? Bir hukuk\u00e7unun karar verirken yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey ger\u00e7ekten sadece yorum mudur, yoksa bir t\u00fcr soyut i\u015flem midir? \u0130\u015fte tam bu noktada matematik devreye giriyor. Evet, hukuk ve matematik ilk bak\u0131\u015fta uzak iki alan gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr: biri soyut adaletin pe\u015finde, di\u011feri somut say\u0131larla me\u015fgul. Ancak daha yak\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu iki disiplinin kesi\u015fti\u011fi zemin olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc her ikisi de mant\u0131ksal tutarl\u0131l\u0131k, yap\u0131 ve sistem gerektirir. Yarg\u0131laman\u0131n kendisi bile bir bak\u0131ma soyut-matematiksel bir modeldir: Norm, olay ve karar aras\u0131nda bir denklem kurulur. Hatta bu denklem kimi zaman o kadar karma\u015f\u0131k olur ki, onu \u00e7\u00f6zmek yaln\u0131zca bilgiyle de\u011fil, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir muhakeme yetene\u011fiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u015e\u00f6yle soral\u0131m: Bir h\u00e2kim, somut bir uyu\u015fmazl\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda nas\u0131l bir yol izler? \u00d6nce vakalar\u0131 analiz eder, sonra normlar\u0131 tespit eder, ard\u0131ndan bu ikisi aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurar. Bu, bildi\u011fimiz anlamda bir muhakemedir. Ama asl\u0131nda \u00e7ok daha fazlas\u0131\u2026 Bu, ayn\u0131 zamanda bir soyutlama, genelleme, istisna belirleme ve …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-89385","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n