Gerek\u00e7eli karar hakk\u0131, adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n temel unsurlar\u0131ndan birisidir. Bunun yan\u0131nda Anayasa m.141\/3\u2019de \u201cB\u00fct\u00fcn mahkemelerin her t\u00fcrl\u00fc kararlar\u0131 gerek\u00e7eli olarak yaz\u0131l\u0131r.\u201d denilerek, mahkemeler ve kararlar aras\u0131nda herhangi bir ay\u0131r\u0131m yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n gerek\u00e7eli karar yazma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmi\u015ftir. 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.230, h\u00fckm\u00fcn gerek\u00e7esinde g\u00f6sterilmesi gereken hususlar\u0131 belirtmektedir. Anayasa Mahkemesine (AYM) yap\u0131lan bireysel ba\u015fvurularda gerek\u00e7eli karar hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine dair \u015fikayetler s\u0131kl\u0131kla g\u00fcndeme gelmektedir.<\/p>\n
Mahkemelerin gerek\u00e7eli karar yazma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc; yarg\u0131lama s\u00fcresince ileri s\u00fcr\u00fclen her t\u00fcrl\u00fc iddia ve savunmaya gerek\u00e7ede ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak de\u011finilmesi, bunlara spesifik yan\u0131tlar verilmesi \u015feklinde anla\u015f\u0131lmamaktad\u0131r. AYM, gerek\u00e7eli karar hakk\u0131 kapsam\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 denetimde yaln\u0131zca \u201cesasl\u0131\u201d iddia ve savunmalar\u0131n karar gerek\u00e7esinde kar\u015f\u0131lan\u0131p kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelemektedir. AYM\u2019ye g\u00f6re, \u201cmuhakeme s\u0131ras\u0131nda a\u00e7\u0131k ve somut bir bi\u00e7imde \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen iddia ve savunmalar\u0131n davan\u0131n sonucuna etkili olmas\u0131, ba\u015fka bir deyi\u015fle davan\u0131n sonucunu de\u011fi\u015ftirebilecek nitelikte bulunmas\u0131 halinde, davayla do\u011frudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce makul bir gerek\u00e7e ile yan\u0131t verilmesi gerekir\u201d (Sencer Ba\u015fat ve di\u011ferleri [GK], B. No: 2013\/7800, 18\/6\/2014, \u00a7 35). Yine AYM\u2019ye g\u00f6re, \u201cgerek\u00e7elendirmenin, iddia ve savunmadan birinin di\u011ferine \u00fcst\u00fcn tutulma sebebinin ve bu kapsamda davan\u0131n taraflar\u0131nca g\u00f6sterilen delillerden karara dayanak olarak al\u0131nanlar\u0131n mahkemelerce kabul edilme ve di\u011ferlerinin reddedilmesi hususunda, makul dayanaklar\u0131 olan bir bilgilendirmeyi sa\u011flayacak \u00f6l\u00e7\u00fc ve \u00f6zene sahip olmas\u0131\u201d gerekmektedir (Sencer Ba\u015fat ve di\u011ferleri [GK], \u00a7 37).<\/p>\n
Hangi hususlar\u0131n \u201cdavan\u0131n sonucunu de\u011fi\u015ftirebilecek nitelikte\u201d oldu\u011fu davan\u0131n niteli\u011fine ve ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterebilmektedir. Bir ceza davas\u0131 s\u00f6zkonusu oldu\u011funda, ki\u015finin su\u00e7suz bulunmas\u0131na veya ald\u0131\u011f\u0131 cezan\u0131n azalmas\u0131na neden olabilecek iddia ve savunmalar\u0131n \u201cesasl\u0131\u201d oldu\u011fu konusunda ku\u015fku bulunmamaktad\u0131r (bkz. \u0130brahim \u00dcnal, B. No: 2014\/2554, 17\/5\/2016, \u00a7 33). Dolay\u0131s\u0131yla, bu t\u00fcr iddia ve savunmalara mahkemelerce \u201cayr\u0131 ve a\u00e7\u0131k bir yan\u0131t\u201d verilmesi adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n bir gere\u011fidir.<\/p>\n
AYM, 29.04.2025 tarih ve 32885 say\u0131l\u0131 Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mlanan Sani Bayar karar\u0131nda, bu ilkeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 inceleme sonucunda ba\u015fvurucunun gerek\u00e7eli karar hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar vermi\u015ftir (Sani Bayar\u00a0[GK], B. No: 2021\/26642, 21\/11\/2024). Karara konu olayda, ba\u015fvurucu hakk\u0131nda bir soru\u015fturma ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f ve bu kapsamda su\u00e7 i\u015flemek amac\u0131yla \u00f6rg\u00fct kurma su\u00e7u y\u00f6n\u00fcnden ba\u015fvurucunun ileti\u015fiminin dinlenmesine karar verilmi\u015ftir. Ard\u0131ndan, bu yolla elle edilen delillere dayan\u0131larak ba\u015fvurucunun su\u00e7 i\u015flemek i\u00e7in \u00f6rg\u00fct kurma, \u00e7ok say\u0131da ma\u011fdura y\u00f6nelik nitelikli h\u0131rs\u0131zl\u0131k, konut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ihlal etme ve mala zarar verme su\u00e7lar\u0131ndan cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 talebiyle iddianame d\u00fczenlenmi\u015ftir. Yap\u0131lan yarg\u0131lama sonucunda ba\u015fvurucu; su\u00e7 i\u015flemek amac\u0131yla \u00f6rg\u00fct kurma su\u00e7undan beraat etmi\u015f, ma\u011fdurlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131na y\u00f6nelik olarak nitelikli h\u0131rs\u0131zl\u0131k, konut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ihlal etme ve mala zarar verme su\u00e7lar\u0131ndan mahkum edilmi\u015ftir. Ba\u015fvurucu; konut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ihlal etme ve mala zarar verme su\u00e7lar\u0131n\u0131n ileti\u015fimin denetlenmesi tedbirinin uygulanabilece\u011fi su\u00e7lardan olmad\u0131\u011f\u0131, yani CMK m.135\/6\u2019da d\u00fczenlenen katalog su\u00e7lar aras\u0131nda yer almad\u0131\u011f\u0131, 06.03.2014 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 6526 say\u0131l\u0131 Kanunla listeye eklenen nitelikli h\u0131rs\u0131zl\u0131k su\u00e7unun da olay tarihinde katalog su\u00e7lar listesinde d\u00fczenlenmedi\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla ileti\u015fimin denetlenmesi ve dinlenmesi yoluyla elde edilen delillere dayan\u0131larak bu su\u00e7lardan mahkumiyet karar\u0131 verilemeyece\u011fi, mahkumiyetine esas al\u0131nan delillerin hukuka ayk\u0131r\u0131 delil niteli\u011finde oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle, Yarg\u0131tay\u2019\u0131n konuya ili\u015fkin emsal kararlar\u0131na dayanarak temyiz isteminde bulunmu\u015ftur. Yarg\u0131tay, ba\u015fvurucunun bu y\u00f6ndeki iddialar\u0131na yan\u0131t vermeden mahkumiyet karar\u0131n\u0131n \u201cusul ve kanuna uygun\u201d oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle ilk derece mahkemesi karar\u0131n\u0131 onam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ba\u015fvurucunun \u015fikayetini gerek\u00e7eli karar hakk\u0131 kapsam\u0131nda inceleyen AYM; ileti\u015fimin denetlenmesi s\u0131ras\u0131nda katalog su\u00e7lar aras\u0131nda yer almayan bir su\u00e7a ili\u015fkin olarak tesad\u00fcfen elde edilen kay\u0131tlar\u0131n delil olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, bu delillerin hukuka ayk\u0131r\u0131 delil niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve h\u00fckme esas al\u0131namayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki i\u00e7tihad\u0131na ra\u011fmen Yarg\u0131tay\u2019\u0131n, ba\u015fvurucunun itirazlar\u0131 hakk\u0131nda bir de\u011ferlendirme yapmaks\u0131z\u0131n mahkumiyet karar\u0131n\u0131 onad\u0131\u011f\u0131n\u0131, oysa katalog d\u0131\u015f\u0131nda kalan su\u00e7lara ili\u015fkin olarak tesad\u00fcfen elde edilen delillerin hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ve h\u00fckme esas al\u0131namayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki iddia ve itirazlar\u0131n davan\u0131n sonucuna etkili olabilecek \u00f6l\u00e7\u00fcde esasl\u0131 oldu\u011fu konusunda ku\u015fku bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, istikrar kazanm\u0131\u015f bir i\u00e7tihad\u0131n neden devam ettirilmedi\u011fi hususunda temyiz karar\u0131nda bir a\u00e7\u0131klama yer almad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu nedenlerle ba\u015fvurucunun adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131nda gerek\u00e7eli karar hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verilmesi gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir (\u00a7 50-54).<\/p>\n
AYM Genel Kurulunun oybirli\u011fi ile ald\u0131\u011f\u0131 bu kararda tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k bir husus bulunmamaktad\u0131r. Nitekim \u201cTesad\u00fcfen elde edilen deliller\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 CMK m.138\/2\u2019de; \u201cTelekom\u00fcnikasyon yoluyla yap\u0131lan ileti\u015fimin denetlenmesi s\u0131ras\u0131nda, yap\u0131lmakta olan soru\u015fturma veya kovu\u015fturmayla ilgisi olmayan ve ancak, 135\u2019inci maddenin alt\u0131nc\u0131 f\u0131kras\u0131nda say\u0131lan su\u00e7lardan birinin i\u015flendi\u011fi \u015f\u00fcphesini uyand\u0131rabilecek bir delil elde edilirse; bu delil muhafaza alt\u0131na al\u0131n\u0131r ve durum Cumhuriyet Savc\u0131l\u0131\u011f\u0131na derh\u00e2l bildirilir\u201d denilerek, ileti\u015fimin denetlenmesi suretiyle elde edilen delillerin CMK m.135\/6\u2019da d\u00fczenlenen katalog su\u00e7lar d\u0131\u015f\u0131nda kalan su\u00e7lar bak\u0131m\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131na imkan tan\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. AYM karar\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde aktar\u0131lan Yarg\u0131tay i\u00e7tihad\u0131 bu konudaki uygulaman\u0131n istikrar kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ku\u015fkuya yer b\u0131rakmayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde ortaya koymaktad\u0131r (\u00a7 17-31). Bu \u015fartlarda, ba\u015fvurucunun esasl\u0131 itirazlar\u0131n\u0131n temyiz incelemesinde hi\u00e7bir surette dikkate al\u0131nmamas\u0131n\u0131n adil\/d\u00fcr\u00fcst bir yarg\u0131laman\u0131n gerekleri ile ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
AYM\u2019nin de vurgulad\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, mahkemelerin ula\u015ft\u0131klar\u0131 sonucun keyfi olup olmad\u0131\u011f\u0131 ancak karar gerek\u00e7elerinden anla\u015f\u0131labilir (\u00a7 46). Kararlar\u0131n gerek\u00e7eli olmas\u0131; yaln\u0131zca davan\u0131n taraflar\u0131n\u0131n de\u011fil, toplumun b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn yarg\u0131ya g\u00fcven duymas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan vazge\u00e7ilmez bir ko\u015fuldur. Ne var ki uygulamada, mahkeme kararlar\u0131n\u0131n yeterli gerek\u00e7e i\u00e7ermemesi olduk\u00e7a yayg\u0131n bir sorun haline gelmi\u015ftir. Bu sorun; mahkumiyet kararlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmay\u0131p, ba\u015fta tutuklama ve adli kontrol olmak \u00fczere koruma tedbirlerine ili\u015fkin kararlar\u0131 da ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde ilgilendirmektedir. Koruma tedbirleri ile bunlar\u0131 devam\u0131, itirazlar\u0131n reddi ve kabul\u00fc kararlar\u0131nda usule uygun yeterli gerek\u00e7enin g\u00f6sterilmedi\u011fi, bu \u015fekilde Anayasa m.141\/3\u2019\u00fcn, CMK m.34\u2019\u00fcn ve m.230\u2019un ihlal edildi\u011fi, h\u00fck\u00fcm ve kararlarda ise dosya ve dava \u00f6zetlerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ancak yeterli, taraflar\u0131n iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan somut hukuki ve fiili sebepler ile yasal dayanaklar\u0131n kararlarda g\u00f6sterilmedi\u011fi, b\u00f6ylece yasal h\u00fck\u00fcmlerin tekrar\u0131ndan ibaret, form\u00fcl karar \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yan yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n, san\u0131\u011f\u0131n adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131na giren gerek\u00e7eli karar hakk\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yarg\u0131 mensuplar\u0131 taraf\u0131ndan zaman zaman dile getirilen \u201ci\u015f y\u00fck\u00fc\u201d, \u201czaman s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131\u201d gibi gerek\u00e7elerin adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lama yapma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda bir ge\u00e7erlili\u011finin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, temel hak ve h\u00fcrriyetlerden bu kadar kolay tasarruf edilmemesi gerekti\u011fini belirtmek isteriz.<\/p>\n
Netice itibariyle;<\/p>\n
Adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir unsuru olan yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n gerek\u00e7eli olmas\u0131, \u201chukuk devleti\u201d ilkesi ile \u201chukuk g\u00fcvenli\u011fi\u201d hakk\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Gerek\u00e7e; yeterli olmal\u0131, karar\u0131n neden, nas\u0131l, hangi hukuki ve fiili dayanaklarla verildi\u011fini i\u00e7ermelidir. San\u0131\u011f\u0131n neden cezaland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve savc\u0131l\u0131k makam\u0131 ile kat\u0131lan taraf\u0131n da san\u0131k hakk\u0131nda beraat karar\u0131 verildi\u011fini bilme hakk\u0131 vard\u0131r. Ceza mahkemesinin karar\u0131n\u0131n gerek\u00e7esi, \u201cH\u00fckm\u00fcn gerek\u00e7esinde g\u00f6sterilmesi gereken hususlar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 CMK m.230\u2019un arad\u0131\u011f\u0131 \u015fartlar\u0131 ta\u015f\u0131mal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin; davan\u0131n temeli ile ilgili maddi ve hukuki sorunlar\u0131n delillerle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak a\u00e7\u0131klanmas\u0131na yer verilmemi\u015fse, bu mahkeme karar\u0131n\u0131n gerek\u00e7eli oldu\u011fu s\u00f6ylenemez.<\/p>\n
Son s\u00f6z;<\/p>\n
Mahkeme ve hakim elbette verdi\u011fi kararlar ve h\u00fck\u00fcmlerle konu\u015fur. Bir yarg\u0131 karar\u0131; iddia, savunma ve talepleri de\u011ferlendiren yeterli a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa, somut olay\u0131n \u00f6zelliklerine uygun hukuki ve fiili de\u011ferlendirmeleri i\u00e7ermelidir. Yarg\u0131 karar\u0131ndan beklenen elbette herkesi ve t\u00fcm taraflar\u0131 memnun etmesi de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ihtilaf\u0131 \u00e7\u00f6zen yarg\u0131 karar\u0131, bazen taraflar\u0131n hi\u00e7birisini veya bazen taraflardan birisini memnun edebilir. Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n verilme h\u0131z\u0131na ve sonucuna g\u00f6re kimin memnun olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve bunun derecesi belirlenebilir. Ancak \u00f6nemli olan; yarg\u0131 merciinin iyi bir inceleme yap\u0131p, ger\u00e7ekten t\u00fcm sorunu, iddialar\u0131 ve savunmalar\u0131 de\u011ferlendiren hukuki ve fiili gerek\u00e7elere sahip h\u00fck\u00fcm ve karar verip vermedi\u011fidir. Yarg\u0131 merciinden beklenen, yasal h\u00fck\u00fcmlerin tekrar\u0131na ve sadece taraflar\u0131n ne dediklerini \u00f6zetleyen kararlar de\u011fildir ve bu kararlar da gerek\u00e7eli karar olarak de\u011ferlendirilemez. Bir karar\u0131n \u015feklen gerek\u00e7eli karar olarak adland\u0131r\u0131lmas\u0131, onun Anayasan\u0131n da g\u00fcvencesi alt\u0131nda bulunan ve yasal unsurlara sahip gerek\u00e7eli karar oldu\u011funu g\u00f6stermez.<\/p>\n
Prof. Dr. Ersan \u015een<\/p>\n
Do\u00e7. Dr. Erkan Duymaz<\/p>\n
(Bu makale, say\u0131n\u00a0Prof. Dr. Ersan \u015eEN\u00a0taraf\u0131ndan\u00a0www.hukukihaber.net\u00a0sitesinde yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynak g\u00f6sterilse dahi makalenin tamam\u0131 \u00f6zel izin al\u0131nmadan kullan\u0131lamaz. Ancak al\u0131nt\u0131lanan makalenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, aktif link verilerek kullan\u0131labilir. Yazar\u0131 ve kayna\u011f\u0131 g\u00f6sterilmeden k\u0131smen ya da tamamen yay\u0131nlanmas\u0131 \u015fahsi haklara ve fikri haklara ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil eder.)<\/p>\n
\u200bGerek\u00e7eli karar hakk\u0131, adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n temel unsurlar\u0131ndan birisidir. Bunun yan\u0131nda Anayasa m.141\/3\u2019de \u201cB\u00fct\u00fcn mahkemelerin her t\u00fcrl\u00fc kararlar\u0131 gerek\u00e7eli olarak yaz\u0131l\u0131r.\u201d denilerek, mahkemeler ve kararlar aras\u0131nda herhangi bir ay\u0131r\u0131m yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n gerek\u00e7eli karar yazma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmi\u015ftir. 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.230, h\u00fckm\u00fcn gerek\u00e7esinde g\u00f6sterilmesi gereken hususlar\u0131 belirtmektedir. Anayasa Mahkemesine (AYM) yap\u0131lan bireysel ba\u015fvurularda gerek\u00e7eli karar hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine dair \u015fikayetler s\u0131kl\u0131kla g\u00fcndeme gelmektedir.<\/p>\n
Mahkemelerin gerek\u00e7eli karar yazma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc; yarg\u0131lama s\u00fcresince ileri s\u00fcr\u00fclen her t\u00fcrl\u00fc iddia ve savunmaya gerek\u00e7ede ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak de\u011finilmesi, bunlara spesifik yan\u0131tlar verilmesi \u015feklinde anla\u015f\u0131lmamaktad\u0131r. AYM, gerek\u00e7eli karar hakk\u0131 kapsam\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 denetimde yaln\u0131zca \u201cesasl\u0131\u201d iddia ve savunmalar\u0131n karar gerek\u00e7esinde kar\u015f\u0131lan\u0131p kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelemektedir. AYM\u2019ye g\u00f6re, \u201cmuhakeme s\u0131ras\u0131nda a\u00e7\u0131k ve somut bir bi\u00e7imde \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen iddia ve savunmalar\u0131n davan\u0131n sonucuna etkili olmas\u0131, ba\u015fka bir deyi\u015fle davan\u0131n sonucunu de\u011fi\u015ftirebilecek nitelikte bulunmas\u0131 halinde, davayla do\u011frudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce makul bir gerek\u00e7e ile yan\u0131t verilmesi gerekir\u201d (Sencer Ba\u015fat ve di\u011ferleri [GK], B. No: 2013\/7800, 18\/6\/2014, \u00a7 35). Yine AYM\u2019ye g\u00f6re, \u201cgerek\u00e7elendirmenin, iddia ve savunmadan birinin di\u011ferine \u00fcst\u00fcn tutulma sebebinin ve bu kapsamda davan\u0131n taraflar\u0131nca g\u00f6sterilen delillerden karara dayanak olarak al\u0131nanlar\u0131n mahkemelerce kabul edilme ve di\u011ferlerinin reddedilmesi hususunda, makul dayanaklar\u0131 olan bir bilgilendirmeyi sa\u011flayacak \u00f6l\u00e7\u00fc ve \u00f6zene sahip olmas\u0131\u201d gerekmektedir (Sencer Ba\u015fat ve di\u011ferleri [GK], \u00a7 37).<\/p>\n
Hangi hususlar\u0131n \u201cdavan\u0131n sonucunu de\u011fi\u015ftirebilecek nitelikte\u201d oldu\u011fu davan\u0131n niteli\u011fine ve ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterebilmektedir. Bir ceza davas\u0131 s\u00f6zkonusu oldu\u011funda, ki\u015finin su\u00e7suz bulunmas\u0131na veya ald\u0131\u011f\u0131 cezan\u0131n azalmas\u0131na neden olabilecek iddia ve savunmalar\u0131n \u201cesasl\u0131\u201d oldu\u011fu konusunda ku\u015fku bulunmamaktad\u0131r (bkz. \u0130brahim \u00dcnal, B. No: 2014\/2554, 17\/5\/2016, \u00a7 33). Dolay\u0131s\u0131yla, bu t\u00fcr iddia ve savunmalara mahkemelerce \u201cayr\u0131 ve a\u00e7\u0131k bir yan\u0131t\u201d verilmesi adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n bir gere\u011fidir.<\/p>\n
AYM, 29.04.2025 tarih ve 32885 say\u0131l\u0131 Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mlanan Sani Bayar karar\u0131nda, bu ilkeler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 inceleme sonucunda ba\u015fvurucunun gerek\u00e7eli karar hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar vermi\u015ftir (Sani Bayar\u00a0[GK], B. No: 2021\/26642, 21\/11\/2024). Karara konu olayda, ba\u015fvurucu hakk\u0131nda bir soru\u015fturma ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f ve bu kapsamda su\u00e7 i\u015flemek amac\u0131yla \u00f6rg\u00fct kurma su\u00e7u y\u00f6n\u00fcnden ba\u015fvurucunun ileti\u015fiminin dinlenmesine karar verilmi\u015ftir. Ard\u0131ndan, bu yolla elle edilen delillere dayan\u0131larak ba\u015fvurucunun su\u00e7 i\u015flemek i\u00e7in \u00f6rg\u00fct kurma, \u00e7ok say\u0131da ma\u011fdura y\u00f6nelik nitelikli h\u0131rs\u0131zl\u0131k, konut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ihlal etme ve mala zarar verme su\u00e7lar\u0131ndan cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 talebiyle iddianame d\u00fczenlenmi\u015ftir. Yap\u0131lan yarg\u0131lama sonucunda ba\u015fvurucu; su\u00e7 i\u015flemek amac\u0131yla \u00f6rg\u00fct kurma su\u00e7undan beraat etmi\u015f, ma\u011fdurlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131na y\u00f6nelik olarak nitelikli h\u0131rs\u0131zl\u0131k, konut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ihlal etme ve mala zarar verme su\u00e7lar\u0131ndan mahkum edilmi\u015ftir. Ba\u015fvurucu; konut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ihlal etme ve mala zarar verme su\u00e7lar\u0131n\u0131n ileti\u015fimin denetlenmesi tedbirinin uygulanabilece\u011fi su\u00e7lardan olmad\u0131\u011f\u0131, yani CMK m.135\/6\u2019da d\u00fczenlenen katalog su\u00e7lar aras\u0131nda yer almad\u0131\u011f\u0131, 06.03.2014 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren 6526 say\u0131l\u0131 Kanunla listeye eklenen nitelikli h\u0131rs\u0131zl\u0131k su\u00e7unun da olay tarihinde katalog su\u00e7lar listesinde d\u00fczenlenmedi\u011fi, dolay\u0131s\u0131yla ileti\u015fimin denetlenmesi ve dinlenmesi yoluyla elde edilen delillere dayan\u0131larak bu su\u00e7lardan mahkumiyet karar\u0131 verilemeyece\u011fi, mahkumiyetine esas al\u0131nan delillerin hukuka ayk\u0131r\u0131 delil niteli\u011finde oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle, Yarg\u0131tay\u2019\u0131n konuya ili\u015fkin emsal kararlar\u0131na dayanarak temyiz isteminde bulunmu\u015ftur. Yarg\u0131tay, ba\u015fvurucunun bu y\u00f6ndeki iddialar\u0131na yan\u0131t vermeden mahkumiyet karar\u0131n\u0131n \u201cusul ve kanuna uygun\u201d oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle ilk derece mahkemesi karar\u0131n\u0131 onam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ba\u015fvurucunun \u015fikayetini gerek\u00e7eli karar hakk\u0131 kapsam\u0131nda inceleyen AYM; ileti\u015fimin denetlenmesi s\u0131ras\u0131nda katalog su\u00e7lar aras\u0131nda yer almayan bir su\u00e7a ili\u015fkin olarak tesad\u00fcfen elde edilen kay\u0131tlar\u0131n delil olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, bu delillerin hukuka ayk\u0131r\u0131 delil niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve h\u00fckme esas al\u0131namayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki i\u00e7tihad\u0131na ra\u011fmen Yarg\u0131tay\u2019\u0131n, ba\u015fvurucunun itirazlar\u0131 hakk\u0131nda bir de\u011ferlendirme yapmaks\u0131z\u0131n mahkumiyet karar\u0131n\u0131 onad\u0131\u011f\u0131n\u0131, oysa katalog d\u0131\u015f\u0131nda kalan su\u00e7lara ili\u015fkin olarak tesad\u00fcfen elde edilen delillerin hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ve h\u00fckme esas al\u0131namayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki iddia ve itirazlar\u0131n davan\u0131n sonucuna etkili olabilecek \u00f6l\u00e7\u00fcde esasl\u0131 oldu\u011fu konusunda ku\u015fku bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, istikrar kazanm\u0131\u015f bir i\u00e7tihad\u0131n neden devam ettirilmedi\u011fi hususunda temyiz karar\u0131nda bir a\u00e7\u0131klama yer almad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu nedenlerle ba\u015fvurucunun adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131nda gerek\u00e7eli karar hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verilmesi gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir (\u00a7 50-54).<\/p>\n
AYM Genel Kurulunun oybirli\u011fi ile ald\u0131\u011f\u0131 bu kararda tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131k bir husus bulunmamaktad\u0131r. Nitekim \u201cTesad\u00fcfen elde edilen deliller\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 CMK m.138\/2\u2019de; \u201cTelekom\u00fcnikasyon yoluyla yap\u0131lan ileti\u015fimin denetlenmesi s\u0131ras\u0131nda, yap\u0131lmakta olan soru\u015fturma veya kovu\u015fturmayla ilgisi olmayan ve ancak, 135\u2019inci maddenin alt\u0131nc\u0131 f\u0131kras\u0131nda say\u0131lan su\u00e7lardan birinin i\u015flendi\u011fi \u015f\u00fcphesini uyand\u0131rabilecek bir delil elde edilirse; bu delil muhafaza alt\u0131na al\u0131n\u0131r ve durum Cumhuriyet Savc\u0131l\u0131\u011f\u0131na derh\u00e2l bildirilir\u201d denilerek, ileti\u015fimin denetlenmesi suretiyle elde edilen delillerin CMK m.135\/6\u2019da d\u00fczenlenen katalog su\u00e7lar d\u0131\u015f\u0131nda kalan su\u00e7lar bak\u0131m\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131na imkan tan\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. AYM karar\u0131nda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde aktar\u0131lan Yarg\u0131tay i\u00e7tihad\u0131 bu konudaki uygulaman\u0131n istikrar kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ku\u015fkuya yer b\u0131rakmayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde ortaya koymaktad\u0131r (\u00a7 17-31). Bu \u015fartlarda, ba\u015fvurucunun esasl\u0131 itirazlar\u0131n\u0131n temyiz incelemesinde hi\u00e7bir surette dikkate al\u0131nmamas\u0131n\u0131n adil\/d\u00fcr\u00fcst bir yarg\u0131laman\u0131n gerekleri ile ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
AYM\u2019nin de vurgulad\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, mahkemelerin ula\u015ft\u0131klar\u0131 sonucun keyfi olup olmad\u0131\u011f\u0131 ancak karar gerek\u00e7elerinden anla\u015f\u0131labilir (\u00a7 46). Kararlar\u0131n gerek\u00e7eli olmas\u0131; yaln\u0131zca davan\u0131n taraflar\u0131n\u0131n de\u011fil, toplumun b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn yarg\u0131ya g\u00fcven duymas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan vazge\u00e7ilmez bir ko\u015fuldur. Ne var ki uygulamada, mahkeme kararlar\u0131n\u0131n yeterli gerek\u00e7e i\u00e7ermemesi olduk\u00e7a yayg\u0131n bir sorun haline gelmi\u015ftir. Bu sorun; mahkumiyet kararlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmay\u0131p, ba\u015fta tutuklama ve adli kontrol olmak \u00fczere koruma tedbirlerine ili\u015fkin kararlar\u0131 da ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde ilgilendirmektedir. Koruma tedbirleri ile bunlar\u0131 devam\u0131, itirazlar\u0131n reddi ve kabul\u00fc kararlar\u0131nda usule uygun yeterli gerek\u00e7enin g\u00f6sterilmedi\u011fi, bu \u015fekilde Anayasa m.141\/3\u2019\u00fcn, CMK m.34\u2019\u00fcn ve m.230\u2019un ihlal edildi\u011fi, h\u00fck\u00fcm ve kararlarda ise dosya ve dava \u00f6zetlerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ancak yeterli, taraflar\u0131n iddia ve savunmalar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan somut hukuki ve fiili sebepler ile yasal dayanaklar\u0131n kararlarda g\u00f6sterilmedi\u011fi, b\u00f6ylece yasal h\u00fck\u00fcmlerin tekrar\u0131ndan ibaret, form\u00fcl karar \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yan yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n, san\u0131\u011f\u0131n adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131na giren gerek\u00e7eli karar hakk\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yarg\u0131 mensuplar\u0131 taraf\u0131ndan zaman zaman dile getirilen \u201ci\u015f y\u00fck\u00fc\u201d, \u201czaman s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131\u201d gibi gerek\u00e7elerin adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lama yapma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda bir ge\u00e7erlili\u011finin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, temel hak ve h\u00fcrriyetlerden bu kadar kolay tasarruf edilmemesi gerekti\u011fini belirtmek isteriz.<\/p>\n
Netice itibariyle;<\/p>\n
Adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir unsuru olan yarg\u0131 kararlar\u0131n\u0131n gerek\u00e7eli olmas\u0131, \u201chukuk devleti\u201d ilkesi ile \u201chukuk g\u00fcvenli\u011fi\u201d hakk\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Gerek\u00e7e; yeterli olmal\u0131, karar\u0131n neden, nas\u0131l, hangi hukuki ve fiili dayanaklarla verildi\u011fini i\u00e7ermelidir. San\u0131\u011f\u0131n neden cezaland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve savc\u0131l\u0131k makam\u0131 ile kat\u0131lan taraf\u0131n da san\u0131k hakk\u0131nda beraat karar\u0131 verildi\u011fini bilme hakk\u0131 vard\u0131r. Ceza mahkemesinin karar\u0131n\u0131n gerek\u00e7esi, \u201cH\u00fckm\u00fcn gerek\u00e7esinde g\u00f6sterilmesi gereken hususlar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 CMK m.230\u2019un arad\u0131\u011f\u0131 \u015fartlar\u0131 ta\u015f\u0131mal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin; davan\u0131n temeli ile ilgili maddi ve hukuki sorunlar\u0131n delillerle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak a\u00e7\u0131klanmas\u0131na yer verilmemi\u015fse, bu mahkeme karar\u0131n\u0131n gerek\u00e7eli oldu\u011fu s\u00f6ylenemez.<\/p>\n
Son s\u00f6z;<\/p>\n
Mahkeme ve hakim elbette verdi\u011fi kararlar ve h\u00fck\u00fcmlerle konu\u015fur. Bir yarg\u0131 karar\u0131; iddia, savunma ve talepleri de\u011ferlendiren yeterli a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa, somut olay\u0131n \u00f6zelliklerine uygun hukuki ve fiili de\u011ferlendirmeleri i\u00e7ermelidir. Yarg\u0131 karar\u0131ndan beklenen elbette herkesi ve t\u00fcm taraflar\u0131 memnun etmesi de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ihtilaf\u0131 \u00e7\u00f6zen yarg\u0131 karar\u0131, bazen taraflar\u0131n hi\u00e7birisini veya bazen taraflardan birisini memnun edebilir. Yarg\u0131 karar\u0131n\u0131n verilme h\u0131z\u0131na ve sonucuna g\u00f6re kimin memnun olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve bunun derecesi belirlenebilir. Ancak \u00f6nemli olan; yarg\u0131 merciinin iyi bir inceleme yap\u0131p, ger\u00e7ekten t\u00fcm sorunu, iddialar\u0131 ve savunmalar\u0131 de\u011ferlendiren hukuki ve fiili gerek\u00e7elere sahip h\u00fck\u00fcm ve karar verip vermedi\u011fidir. Yarg\u0131 merciinden beklenen, yasal h\u00fck\u00fcmlerin tekrar\u0131na ve sadece taraflar\u0131n ne dediklerini \u00f6zetleyen kararlar de\u011fildir ve bu kararlar da gerek\u00e7eli karar olarak de\u011ferlendirilemez. Bir karar\u0131n \u015feklen gerek\u00e7eli karar olarak adland\u0131r\u0131lmas\u0131, onun Anayasan\u0131n da g\u00fcvencesi alt\u0131nda bulunan ve yasal unsurlara sahip gerek\u00e7eli karar oldu\u011funu g\u00f6stermez.<\/p>\n
Prof. Dr. Ersan \u015een<\/p>\n
Do\u00e7. Dr. Erkan Duymaz<\/p>\n
(Bu makale, say\u0131n\u00a0Prof. Dr. Ersan \u015eEN\u00a0taraf\u0131ndan\u00a0www.hukukihaber.net\u00a0sitesinde yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynak g\u00f6sterilse dahi makalenin tamam\u0131 \u00f6zel izin al\u0131nmadan kullan\u0131lamaz. Ancak al\u0131nt\u0131lanan makalenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, aktif link verilerek kullan\u0131labilir. Yazar\u0131 ve kayna\u011f\u0131 g\u00f6sterilmeden k\u0131smen ya da tamamen yay\u0131nlanmas\u0131 \u015fahsi haklara ve fikri haklara ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil eder.)\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Gerek\u00e7eli karar hakk\u0131, adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n temel unsurlar\u0131ndan birisidir. Bunun yan\u0131nda Anayasa m.141\/3\u2019de \u201cB\u00fct\u00fcn mahkemelerin her t\u00fcrl\u00fc kararlar\u0131 gerek\u00e7eli olarak yaz\u0131l\u0131r.\u201d denilerek, mahkemeler ve kararlar aras\u0131nda herhangi bir ay\u0131r\u0131m yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n gerek\u00e7eli karar yazma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmi\u015ftir. 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m.230, h\u00fckm\u00fcn gerek\u00e7esinde g\u00f6sterilmesi gereken hususlar\u0131 belirtmektedir. Anayasa Mahkemesine (AYM) yap\u0131lan bireysel ba\u015fvurularda gerek\u00e7eli karar hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine dair \u015fikayetler s\u0131kl\u0131kla g\u00fcndeme gelmektedir. Mahkemelerin gerek\u00e7eli karar yazma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc; yarg\u0131lama s\u00fcresince ileri s\u00fcr\u00fclen her t\u00fcrl\u00fc iddia ve savunmaya gerek\u00e7ede ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak de\u011finilmesi, bunlara spesifik yan\u0131tlar verilmesi \u015feklinde anla\u015f\u0131lmamaktad\u0131r. AYM, gerek\u00e7eli karar hakk\u0131 kapsam\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 denetimde yaln\u0131zca \u201cesasl\u0131\u201d iddia ve savunmalar\u0131n karar gerek\u00e7esinde kar\u015f\u0131lan\u0131p kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelemektedir. AYM\u2019ye g\u00f6re, \u201cmuhakeme s\u0131ras\u0131nda a\u00e7\u0131k ve somut bir bi\u00e7imde \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen iddia ve savunmalar\u0131n davan\u0131n sonucuna etkili olmas\u0131, ba\u015fka bir deyi\u015fle davan\u0131n sonucunu de\u011fi\u015ftirebilecek nitelikte bulunmas\u0131 halinde, davayla do\u011frudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce makul bir gerek\u00e7e ile yan\u0131t verilmesi gerekir\u201d (Sencer Ba\u015fat ve di\u011ferleri [GK], B. No: 2013\/7800, 18\/6\/2014, \u00a7 35). Yine AYM\u2019ye g\u00f6re, \u201cgerek\u00e7elendirmenin, iddia ve savunmadan birinin di\u011ferine \u00fcst\u00fcn tutulma sebebinin ve bu kapsamda davan\u0131n taraflar\u0131nca g\u00f6sterilen delillerden karara dayanak olarak al\u0131nanlar\u0131n mahkemelerce kabul edilme ve di\u011ferlerinin reddedilmesi hususunda, makul dayanaklar\u0131 olan bir bilgilendirmeyi sa\u011flayacak \u00f6l\u00e7\u00fc ve \u00f6zene sahip olmas\u0131\u201d …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-82079","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n