Ceza yarg\u0131lamas\u0131nda, mahkemenin kendili\u011finden (resen) delil ara\u015ft\u0131r\u0131p ara\u015ft\u0131ramayaca\u011f\u0131 bizim hukukumuzda tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Hukukun genel teorisine olan hakimiyetin olduk\u00e7a az olmas\u0131 ve yasalar\u0131n nas\u0131l yorumlanaca\u011f\u0131n\u0131n bilinmemesi, hatal\u0131 sonu\u00e7lar do\u011furmakta ve bu sonu\u00e7lar, t\u00fcm bir yarg\u0131lama sisteminin yanl\u0131\u015f uygulanmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Bu yanl\u0131\u015f uygulama sonucunda bireylerin haklar\u0131 ihlal edilmekte ve onlar hakk\u0131nda hatal\u0131 h\u00fck\u00fcmler kurulmaktad\u0131r. \u00a0<\/p>\n
Ceza mahkemesinin kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131r\u0131p ara\u015ft\u0131ramayaca\u011f\u0131 konusunda doktrinde iki g\u00f6r\u00fc\u015f vard\u0131r. Bunlardan ilkine g\u00f6re yarg\u0131\u00e7, kendisi delil ara\u015ft\u0131rabilir ve toplayabilir. Zira, ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n amac\u0131 maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015fmakt\u0131r. Bu ama\u00e7, yasan\u0131n maddelerinden \u00e7\u0131karsanmaktad\u0131r. Doktrindeki h\u00e2kim g\u00f6r\u00fc\u015f de budur[1]. Yarg\u0131tay da bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimsemektedir[2].<\/p>\n
Doktrindeki di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6reyse, yasada yarg\u0131ca bu yetki a\u00e7\u0131k\u00e7a verilmedi\u011finden yarg\u0131\u00e7, kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131ramaz ve toplayamaz[3].<\/p>\n
G\u00f6r\u00fc\u015flerin hangisinin do\u011fru oldu\u011funu saptayabilmek i\u00e7in \u00f6ncelikle \u015fu sorunun yan\u0131t\u0131 aranmal\u0131d\u0131r: yarg\u0131c\u0131n kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131rabilmesi i\u00e7in yasada yetki verilmi\u015f olmas\u0131 gerekir mi ve bizim yasam\u0131zda buna dair bir d\u00fczenleme var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n
Anayasam\u0131z\u0131n 142. maddesi uyar\u0131nca; mahkemelerin kurulu\u015fu, g\u00f6rev ve yetkileri, i\u015fleyi\u015fi ve yarg\u0131lama usulleri yasayla d\u00fczenlenir.<\/p>\n
Bilindi\u011fi gibi, kimse Anayasadan almad\u0131\u011f\u0131 bir yetkiyi kullanamaz. Hukukun genel teorisinde yetkisizlik as\u0131l, yetki ise istisnad\u0131r. Bir kimsenin veya kurumun, \u00f6rne\u011fin mahkemelerin, bir konuda yetkili olabilmesi i\u00e7in yasada a\u00e7\u0131k\u00e7a bu yetkinin kendisine verilmi\u015f olmas\u0131 gerekir. Bunun bir sonucu olarak da yetkiler dar yorumlan\u0131r. Bir kurumun yetkili olup olmad\u0131\u011f\u0131 ku\u015fkuluysa, yetkisiz oldu\u011fu kabul edilir[4].<\/p>\n
O halde ilk sorunun cevab\u0131: Mahkemenin kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131rabilmesi i\u00e7in a\u00e7\u0131k bir yetkiye ihtiyac\u0131 vard\u0131r. E\u011fer b\u00f6yle bir yetki yoksa ve hatta b\u00f6yle bir yetkinin olup olmad\u0131\u011f\u0131 ku\u015fkuluysa, mahkemenin b\u00f6yle bir yetkisi olmad\u0131\u011f\u0131 kabul edilmelidir. E\u011fer yasa koyucu, mahkemelerin b\u00f6yle bir yetkisi olmas\u0131n\u0131 istiyorsa, Anayasam\u0131z ve hukukun genel teorisi uyar\u0131nca, bunu ayr\u0131ca ve a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlemelidir.<\/p>\n
O halde ikinci sorunun cevab\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rabiliriz: Bizim yarg\u0131lama yasam\u0131zda, ceza mahkemelerinin kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131rabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde bir h\u00fck\u00fcm var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n
Bu sorunun cevab\u0131n\u0131 bulmak zor de\u011fildir. Bizim yasam\u0131z\u0131n hi\u00e7bir yerinde yarg\u0131c\u0131n kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131rabilece\u011fine dair bir d\u00fczenleme yoktur.<\/p>\n
Aksi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn dayana\u011f\u0131 olan ceza yarg\u0131lamas\u0131nda maddi ger\u00e7e\u011fin aranmas\u0131 konusuna gelirsek, yasan\u0131n hi\u00e7bir yerinde mahkemenin maddi ger\u00e7e\u011fi ara\u015ft\u0131rabilece\u011fi belirtilmemi\u015ftir. Ceza yarg\u0131lamas\u0131nda maddi ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n soru\u015fturmadaki g\u00f6revidir (CMK m. 160).<\/p>\n
Bir ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n mant\u0131\u011f\u0131 \u015fu \u015fekildedir: Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi \u015f\u00fcphesi \u00fczerine maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015fmak i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc ara\u015ft\u0131rmay\u0131 yapar. Deliller bu a\u015famada toplan\u0131r. Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, ula\u015fabildi\u011fi t\u00fcm delilleri toplamal\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131n hepsini toplad\u0131\u011f\u0131 kanaatine vard\u0131ktan sonra dava a\u00e7mak i\u00e7in yeterli \u015f\u00fcphe olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirir. Yeterli \u015f\u00fcphe oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrse iddianame d\u00fczenler. Davan\u0131n konusu, iddianamede anlat\u0131lan eylemdir.<\/p>\n
Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n soru\u015fturmada toplad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm deliller duru\u015fmada ortaya konulur ve tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Savunma, bir delilin eksik topland\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131ndaysa bunu, duru\u015fma haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 evresinde bildirmelidir. Ancak, ge\u00e7 bildirme halinde dahi delil gerekliyse, mahkeme bunu toplayabilir. Yani mahkeme, bir talep varsa delil toplayabilir. Taraflar bu delilleri tart\u0131\u015ft\u0131ktan sonra bir b\u00fct\u00fcn olarak son konu\u015fmalar\u0131n\u0131 yaparlar.<\/p>\n
Mahkemenin g\u00f6revi, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fi olarak, iddia ve savunman\u0131n \u00e7eli\u015fmesini izlemek ve bu g\u00f6zleminden edindi\u011fi vicdani kanaat do\u011frultusunda h\u00fck\u00fcm kurmakt\u0131r. E\u011fer mahkeme kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131r\u0131rsa, tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f olur. Tarafl\u0131 bir kimse, \u00f6n yarg\u0131l\u0131 olur ve hatal\u0131 karar verme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 artar.<\/p>\n
Bizim yasam\u0131z\u0131n sistemati\u011fi ile genel ve madde gerek\u00e7elerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu yarg\u0131lama yap\u0131s\u0131n\u0131n benimsendi\u011fi apa\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu durum, yasa koyucunun tercihi ile alakal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin Anglo-Amerikan hukukunda itham sistemi uygulan\u0131r. Fakat, K\u0131ta Avrupas\u0131 \u00fclkelerinin \u00e7o\u011funda, yarg\u0131c\u0131n maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015fmak i\u00e7in kendisinin de delil ara\u015ft\u0131rabilece\u011fi d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, \u0130talyan ceza yarg\u0131lamas\u0131nda yap\u0131lan reformlarla Anglo-Amerikan yarg\u0131lamas\u0131na yakla\u015f\u0131lm\u0131\u015fsa da yine de yarg\u0131ca delil ara\u015ft\u0131rma yetkisi verilmi\u015ftir (bkz. \u0130talyan yasas\u0131 m. 507\/1). Keza, Frans\u0131z ceza yarg\u0131lama yasas\u0131n\u0131n 456. maddesinde ve yasam\u0131z\u0131n en \u00e7ok etkilendi\u011fi Alman ceza yarg\u0131lama yasas\u0131n\u0131n 221. maddesinde, mahkemeye kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131rma yetkisi tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi, hukukun genel teorisi uyar\u0131nca mahkemelerin yetkisi, ayr\u0131ca ve a\u00e7\u0131k\u00e7a yasada tan\u0131mlanmal\u0131d\u0131r. Bu nedenle an\u0131lan Avrupa \u00fclkelerinde yasada a\u00e7\u0131k bir d\u00fczenlemeye ihtiya\u00e7 duyulmu\u015ftur. Bu d\u00fczenleme olmasayd\u0131, ilgili \u00fclkelerin mahkemeleri de kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131ramazd\u0131.<\/p>\n
Bizim eski yasam\u0131zda ve yeni yasam\u0131z\u0131n tasar\u0131s\u0131nda da buna benzer bir h\u00fck\u00fcm vard\u0131 (Tasar\u0131 m. 214\/2). Bu h\u00fckme g\u00f6re, mahkeme kendili\u011finden tan\u0131k ara\u015ft\u0131rabilirdi. Ancak bu madde, tasar\u0131dan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Bahri \u00d6zt\u00fcrk\u2019e g\u00f6re bu hamle, bir sistem de\u011fi\u015fikli\u011fidir ve bilin\u00e7li olarak yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re mahkeme, eksik bir delil oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsa iddianameyi iade eder, fakat kendisi delil ara\u015ft\u0131ramaz[5].<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak ceza yarg\u0131c\u0131; kendisi delil ara\u015ft\u0131ramaz. Ancak, bir talep olmas\u0131 halinde delil toplayabilir. Delilleri ara\u015ft\u0131rmak, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6revidir. Yasada verilmeyen bir yetkinin yarg\u0131\u00e7 taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131, Anayasaya ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, bu yarg\u0131c\u0131n art\u0131k tarafs\u0131z oldu\u011fundan da s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir[6]. \u00a0<\/p>\n
———–<\/p>\n
[1] Centel\/Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, 21. Bask\u0131, s. 57. \u00dcnver\/Hakeri, Ceza Muhakemesi Hukuku, 21. Bask\u0131, s. 95. \u00d6zbek\/Do\u011fan\/Bacaks\u0131z, Ceza Muhakemesi Hukuku, 15. Bask\u0131, s. 69.<\/p>\n
[2] Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 18.03.2008 Tarih, 2008\/9-37 Esas ve 2008\/55 Karar.<\/p>\n
[3] \u00d6zt\u00fcrk ve Di\u011ferleri, Nazari ve Uygulamal\u0131 Ceza Muhakemesi Hukuku, 16. Bask\u0131, s. 338. Yenisey\/Nuho\u011flu, Ceza Muhakemesi Hukuku, 10. Bask\u0131, s. 541. Duygun Yarsuvat, \u201cT\u00fcrk Ceza Muhakemesi Hukukuna H\u00e2kim \u0130lkeler: \u0130tham Sistemi mi, Tahkik Sistemi mi?\u201d, Galatasaray \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi, K\u00f6ksal Bayraktar\u2019a Arma\u011fan, 2010\/1, s. 382.<\/p>\n
[4] G\u00f6zler, Hukuka Giri\u015f, 19. Bask\u0131, s. 356 vd.<\/p>\n
[5] \u00d6zt\u00fcrk ve Di\u011ferleri, Nazari ve Uygulamal\u0131 Ceza Muhakemesi Hukuku, s. 338.<\/p>\n
[6] Daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klamalar i\u00e7in bkz. \u015een, Ceza Davalar\u0131nda \u0130spat, s. 57 vd.<\/p>\n
\u200bCeza yarg\u0131lamas\u0131nda, mahkemenin kendili\u011finden (resen) delil ara\u015ft\u0131r\u0131p ara\u015ft\u0131ramayaca\u011f\u0131 bizim hukukumuzda tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Hukukun genel teorisine olan hakimiyetin olduk\u00e7a az olmas\u0131 ve yasalar\u0131n nas\u0131l yorumlanaca\u011f\u0131n\u0131n bilinmemesi, hatal\u0131 sonu\u00e7lar do\u011furmakta ve bu sonu\u00e7lar, t\u00fcm bir yarg\u0131lama sisteminin yanl\u0131\u015f uygulanmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Bu yanl\u0131\u015f uygulama sonucunda bireylerin haklar\u0131 ihlal edilmekte ve onlar hakk\u0131nda hatal\u0131 h\u00fck\u00fcmler kurulmaktad\u0131r. \u00a0<\/p>\n
Ceza mahkemesinin kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131r\u0131p ara\u015ft\u0131ramayaca\u011f\u0131 konusunda doktrinde iki g\u00f6r\u00fc\u015f vard\u0131r. Bunlardan ilkine g\u00f6re yarg\u0131\u00e7, kendisi delil ara\u015ft\u0131rabilir ve toplayabilir. Zira, ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n amac\u0131 maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015fmakt\u0131r. Bu ama\u00e7, yasan\u0131n maddelerinden \u00e7\u0131karsanmaktad\u0131r. Doktrindeki h\u00e2kim g\u00f6r\u00fc\u015f de budur[1]. Yarg\u0131tay da bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimsemektedir[2].<\/p>\n
Doktrindeki di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6reyse, yasada yarg\u0131ca bu yetki a\u00e7\u0131k\u00e7a verilmedi\u011finden yarg\u0131\u00e7, kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131ramaz ve toplayamaz[3].<\/p>\n
G\u00f6r\u00fc\u015flerin hangisinin do\u011fru oldu\u011funu saptayabilmek i\u00e7in \u00f6ncelikle \u015fu sorunun yan\u0131t\u0131 aranmal\u0131d\u0131r: yarg\u0131c\u0131n kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131rabilmesi i\u00e7in yasada yetki verilmi\u015f olmas\u0131 gerekir mi ve bizim yasam\u0131zda buna dair bir d\u00fczenleme var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n
Anayasam\u0131z\u0131n 142. maddesi uyar\u0131nca; mahkemelerin kurulu\u015fu, g\u00f6rev ve yetkileri, i\u015fleyi\u015fi ve yarg\u0131lama usulleri yasayla d\u00fczenlenir.<\/p>\n
Bilindi\u011fi gibi, kimse Anayasadan almad\u0131\u011f\u0131 bir yetkiyi kullanamaz. Hukukun genel teorisinde yetkisizlik as\u0131l, yetki ise istisnad\u0131r. Bir kimsenin veya kurumun, \u00f6rne\u011fin mahkemelerin, bir konuda yetkili olabilmesi i\u00e7in yasada a\u00e7\u0131k\u00e7a bu yetkinin kendisine verilmi\u015f olmas\u0131 gerekir. Bunun bir sonucu olarak da yetkiler dar yorumlan\u0131r. Bir kurumun yetkili olup olmad\u0131\u011f\u0131 ku\u015fkuluysa, yetkisiz oldu\u011fu kabul edilir[4].<\/p>\n
O halde ilk sorunun cevab\u0131: Mahkemenin kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131rabilmesi i\u00e7in a\u00e7\u0131k bir yetkiye ihtiyac\u0131 vard\u0131r. E\u011fer b\u00f6yle bir yetki yoksa ve hatta b\u00f6yle bir yetkinin olup olmad\u0131\u011f\u0131 ku\u015fkuluysa, mahkemenin b\u00f6yle bir yetkisi olmad\u0131\u011f\u0131 kabul edilmelidir. E\u011fer yasa koyucu, mahkemelerin b\u00f6yle bir yetkisi olmas\u0131n\u0131 istiyorsa, Anayasam\u0131z ve hukukun genel teorisi uyar\u0131nca, bunu ayr\u0131ca ve a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlemelidir.<\/p>\n
O halde ikinci sorunun cevab\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rabiliriz: Bizim yarg\u0131lama yasam\u0131zda, ceza mahkemelerinin kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131rabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde bir h\u00fck\u00fcm var m\u0131d\u0131r?<\/p>\n
Bu sorunun cevab\u0131n\u0131 bulmak zor de\u011fildir. Bizim yasam\u0131z\u0131n hi\u00e7bir yerinde yarg\u0131c\u0131n kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131rabilece\u011fine dair bir d\u00fczenleme yoktur.<\/p>\n
Aksi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn dayana\u011f\u0131 olan ceza yarg\u0131lamas\u0131nda maddi ger\u00e7e\u011fin aranmas\u0131 konusuna gelirsek, yasan\u0131n hi\u00e7bir yerinde mahkemenin maddi ger\u00e7e\u011fi ara\u015ft\u0131rabilece\u011fi belirtilmemi\u015ftir. Ceza yarg\u0131lamas\u0131nda maddi ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n soru\u015fturmadaki g\u00f6revidir (CMK m. 160).<\/p>\n
Bir ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n mant\u0131\u011f\u0131 \u015fu \u015fekildedir: Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi \u015f\u00fcphesi \u00fczerine maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015fmak i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc ara\u015ft\u0131rmay\u0131 yapar. Deliller bu a\u015famada toplan\u0131r. Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, ula\u015fabildi\u011fi t\u00fcm delilleri toplamal\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131n hepsini toplad\u0131\u011f\u0131 kanaatine vard\u0131ktan sonra dava a\u00e7mak i\u00e7in yeterli \u015f\u00fcphe olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirir. Yeterli \u015f\u00fcphe oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrse iddianame d\u00fczenler. Davan\u0131n konusu, iddianamede anlat\u0131lan eylemdir.<\/p>\n
Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n soru\u015fturmada toplad\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm deliller duru\u015fmada ortaya konulur ve tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Savunma, bir delilin eksik topland\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131ndaysa bunu, duru\u015fma haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 evresinde bildirmelidir. Ancak, ge\u00e7 bildirme halinde dahi delil gerekliyse, mahkeme bunu toplayabilir. Yani mahkeme, bir talep varsa delil toplayabilir. Taraflar bu delilleri tart\u0131\u015ft\u0131ktan sonra bir b\u00fct\u00fcn olarak son konu\u015fmalar\u0131n\u0131 yaparlar.<\/p>\n
Mahkemenin g\u00f6revi, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fi olarak, iddia ve savunman\u0131n \u00e7eli\u015fmesini izlemek ve bu g\u00f6zleminden edindi\u011fi vicdani kanaat do\u011frultusunda h\u00fck\u00fcm kurmakt\u0131r. E\u011fer mahkeme kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131r\u0131rsa, tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f olur. Tarafl\u0131 bir kimse, \u00f6n yarg\u0131l\u0131 olur ve hatal\u0131 karar verme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 artar.<\/p>\n
Bizim yasam\u0131z\u0131n sistemati\u011fi ile genel ve madde gerek\u00e7elerine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu yarg\u0131lama yap\u0131s\u0131n\u0131n benimsendi\u011fi apa\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bu durum, yasa koyucunun tercihi ile alakal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin Anglo-Amerikan hukukunda itham sistemi uygulan\u0131r. Fakat, K\u0131ta Avrupas\u0131 \u00fclkelerinin \u00e7o\u011funda, yarg\u0131c\u0131n maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015fmak i\u00e7in kendisinin de delil ara\u015ft\u0131rabilece\u011fi d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, \u0130talyan ceza yarg\u0131lamas\u0131nda yap\u0131lan reformlarla Anglo-Amerikan yarg\u0131lamas\u0131na yakla\u015f\u0131lm\u0131\u015fsa da yine de yarg\u0131ca delil ara\u015ft\u0131rma yetkisi verilmi\u015ftir (bkz. \u0130talyan yasas\u0131 m. 507\/1). Keza, Frans\u0131z ceza yarg\u0131lama yasas\u0131n\u0131n 456. maddesinde ve yasam\u0131z\u0131n en \u00e7ok etkilendi\u011fi Alman ceza yarg\u0131lama yasas\u0131n\u0131n 221. maddesinde, mahkemeye kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131rma yetkisi tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Yukar\u0131da a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi, hukukun genel teorisi uyar\u0131nca mahkemelerin yetkisi, ayr\u0131ca ve a\u00e7\u0131k\u00e7a yasada tan\u0131mlanmal\u0131d\u0131r. Bu nedenle an\u0131lan Avrupa \u00fclkelerinde yasada a\u00e7\u0131k bir d\u00fczenlemeye ihtiya\u00e7 duyulmu\u015ftur. Bu d\u00fczenleme olmasayd\u0131, ilgili \u00fclkelerin mahkemeleri de kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131ramazd\u0131.<\/p>\n
Bizim eski yasam\u0131zda ve yeni yasam\u0131z\u0131n tasar\u0131s\u0131nda da buna benzer bir h\u00fck\u00fcm vard\u0131 (Tasar\u0131 m. 214\/2). Bu h\u00fckme g\u00f6re, mahkeme kendili\u011finden tan\u0131k ara\u015ft\u0131rabilirdi. Ancak bu madde, tasar\u0131dan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Bahri \u00d6zt\u00fcrk\u2019e g\u00f6re bu hamle, bir sistem de\u011fi\u015fikli\u011fidir ve bilin\u00e7li olarak yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re mahkeme, eksik bir delil oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsa iddianameyi iade eder, fakat kendisi delil ara\u015ft\u0131ramaz[5].<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak ceza yarg\u0131c\u0131; kendisi delil ara\u015ft\u0131ramaz. Ancak, bir talep olmas\u0131 halinde delil toplayabilir. Delilleri ara\u015ft\u0131rmak, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6revidir. Yasada verilmeyen bir yetkinin yarg\u0131\u00e7 taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131, Anayasaya ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, bu yarg\u0131c\u0131n art\u0131k tarafs\u0131z oldu\u011fundan da s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir[6]. \u00a0<\/p>\n
———–<\/p>\n
[1] Centel\/Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, 21. Bask\u0131, s. 57. \u00dcnver\/Hakeri, Ceza Muhakemesi Hukuku, 21. Bask\u0131, s. 95. \u00d6zbek\/Do\u011fan\/Bacaks\u0131z, Ceza Muhakemesi Hukuku, 15. Bask\u0131, s. 69.<\/p>\n
[2] Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu, 18.03.2008 Tarih, 2008\/9-37 Esas ve 2008\/55 Karar.<\/p>\n
[3] \u00d6zt\u00fcrk ve Di\u011ferleri, Nazari ve Uygulamal\u0131 Ceza Muhakemesi Hukuku, 16. Bask\u0131, s. 338. Yenisey\/Nuho\u011flu, Ceza Muhakemesi Hukuku, 10. Bask\u0131, s. 541. Duygun Yarsuvat, \u201cT\u00fcrk Ceza Muhakemesi Hukukuna H\u00e2kim \u0130lkeler: \u0130tham Sistemi mi, Tahkik Sistemi mi?\u201d, Galatasaray \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi, K\u00f6ksal Bayraktar\u2019a Arma\u011fan, 2010\/1, s. 382.<\/p>\n
[4] G\u00f6zler, Hukuka Giri\u015f, 19. Bask\u0131, s. 356 vd.<\/p>\n
[5] \u00d6zt\u00fcrk ve Di\u011ferleri, Nazari ve Uygulamal\u0131 Ceza Muhakemesi Hukuku, s. 338.<\/p>\n
[6] Daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klamalar i\u00e7in bkz. \u015een, Ceza Davalar\u0131nda \u0130spat, s. 57 vd.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ceza yarg\u0131lamas\u0131nda, mahkemenin kendili\u011finden (resen) delil ara\u015ft\u0131r\u0131p ara\u015ft\u0131ramayaca\u011f\u0131 bizim hukukumuzda tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Hukukun genel teorisine olan hakimiyetin olduk\u00e7a az olmas\u0131 ve yasalar\u0131n nas\u0131l yorumlanaca\u011f\u0131n\u0131n bilinmemesi, hatal\u0131 sonu\u00e7lar do\u011furmakta ve bu sonu\u00e7lar, t\u00fcm bir yarg\u0131lama sisteminin yanl\u0131\u015f uygulanmas\u0131na neden olmaktad\u0131r. Bu yanl\u0131\u015f uygulama sonucunda bireylerin haklar\u0131 ihlal edilmekte ve onlar hakk\u0131nda hatal\u0131 h\u00fck\u00fcmler kurulmaktad\u0131r. \u00a0 Ceza mahkemesinin kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131r\u0131p ara\u015ft\u0131ramayaca\u011f\u0131 konusunda doktrinde iki g\u00f6r\u00fc\u015f vard\u0131r. Bunlardan ilkine g\u00f6re yarg\u0131\u00e7, kendisi delil ara\u015ft\u0131rabilir ve toplayabilir. Zira, ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n amac\u0131 maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015fmakt\u0131r. Bu ama\u00e7, yasan\u0131n maddelerinden \u00e7\u0131karsanmaktad\u0131r. Doktrindeki h\u00e2kim g\u00f6r\u00fc\u015f de budur[1]. Yarg\u0131tay da bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc benimsemektedir[2]. Doktrindeki di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6reyse, yasada yarg\u0131ca bu yetki a\u00e7\u0131k\u00e7a verilmedi\u011finden yarg\u0131\u00e7, kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131ramaz ve toplayamaz[3]. G\u00f6r\u00fc\u015flerin hangisinin do\u011fru oldu\u011funu saptayabilmek i\u00e7in \u00f6ncelikle \u015fu sorunun yan\u0131t\u0131 aranmal\u0131d\u0131r: yarg\u0131c\u0131n kendili\u011finden delil ara\u015ft\u0131rabilmesi i\u00e7in yasada yetki verilmi\u015f olmas\u0131 gerekir mi ve bizim yasam\u0131zda buna dair bir d\u00fczenleme var m\u0131d\u0131r? Anayasam\u0131z\u0131n 142. maddesi uyar\u0131nca; mahkemelerin kurulu\u015fu, g\u00f6rev ve yetkileri, i\u015fleyi\u015fi ve yarg\u0131lama usulleri yasayla d\u00fczenlenir. Bilindi\u011fi gibi, kimse Anayasadan almad\u0131\u011f\u0131 bir yetkiyi kullanamaz. Hukukun genel teorisinde yetkisizlik as\u0131l, yetki ise istisnad\u0131r. Bir kimsenin veya kurumun, \u00f6rne\u011fin mahkemelerin, bir konuda yetkili olabilmesi i\u00e7in yasada a\u00e7\u0131k\u00e7a bu yetkinin kendisine verilmi\u015f olmas\u0131 gerekir. Bunun bir sonucu olarak da yetkiler dar yorumlan\u0131r. …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-47643","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n