Olaylar<\/p>\n
Ba\u015fvurucu, hakk\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen dava sonucunda tefecilik su\u00e7undan mahk\u00fbm edilmi\u015f; mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne kar\u015f\u0131 istinaf kanun yoluna ba\u015fvurmu\u015ftur. \u0130stinaf ba\u015fvurusunun b\u00f6lge adliye mahkemesince esastan reddedilmesi \u00fczerine mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fc kesinle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n
\u0130ddialar<\/p>\n
Ba\u015fvurucu, beyanlar\u0131 mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne esas al\u0131nan tan\u0131klar\u0131n nihai karar\u0131 veren heyet taraf\u0131ndan dinlenmemesine ra\u011fmen bu heyet\u00e7e dinlenilmi\u015f gibi de\u011ferlendirmeler yap\u0131larak cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na karar verilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini iddia etmi\u015ftir.<\/p>\n
Mahkemenin De\u011ferlendirmesi<\/p>\n
Do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n \u00f6zel bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc olarak kabul edilmektedir. An\u0131lan ilke, h\u00e2kimin olay\u0131 ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclen delillerle do\u011frudan temasa ge\u00e7mesi, araya herhangi bir arac\u0131 katmaks\u0131z\u0131n deliller hakk\u0131nda bilgi sahibi olmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu de\u011ferlendirme tan\u0131k delili bak\u0131m\u0131ndan ziyadesiyle ge\u00e7erlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir tan\u0131\u011f\u0131n anlat\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki tav\u0131rlar\u0131 ve inan\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131 konusunda mahkeme taraf\u0131ndan yap\u0131lan g\u00f6zlemler, maddi ger\u00e7e\u011fin anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Yarg\u0131lama yapan heyetin kompozisyonunda de\u011fi\u015fiklik olmas\u0131 tek ba\u015f\u0131na adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi sonucuna var\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeterli bir neden de\u011fildir. Bir h\u00e2kimin sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131, istifa, naklen atama, emeklilik veya ba\u015fka bir mahkemede g\u00f6revlendirilme gibi hakl\u0131 nedenlerle davaya s\u00fcrekli kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 imk\u00e2ns\u0131z k\u0131lan durumlar s\u00f6z konusu olabilir. B\u00f6yle durumlarda \u00a0h\u00e2kim de\u011fi\u015fikliklerinin yarg\u0131laman\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak hakkaniyetini zedeleyip zedelemedi\u011fine ve bu kapsamda telafi edici g\u00fcvencelerin sa\u011flan\u0131p sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Bu ba\u011flamda duru\u015fman\u0131n \u00f6nceki celselerinde dinlenen tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n yazd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tutanaklar\u0131n okunmas\u0131\/incelenmesi sonucunda bunlar hakk\u0131nda bir de\u011ferlendirme yap\u0131lmas\u0131 da telafi edici bir g\u00fcvence olarak de\u011ferlendirilebilir. Ancak tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n delil de\u011ferinin tan\u0131klar bizzat dinlenilmek suretiyle elde edilebilecek g\u00f6zlem ve tespitlere dayanmas\u0131n\u0131n gerekli veya zorunlu oldu\u011fu h\u00e2llerde savunman\u0131n bu husustaki tutarl\u0131 itirazlar\u0131n\u0131n derece mahkemesince veya kanun yolu mercilerince dikkate al\u0131nmas\u0131 ve de\u011ferlendirmeye tabi tutulmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Somut olayda beyanlar\u0131 mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne esas te\u015fkil eden tan\u0131klar\u0131n dinlendi\u011fi celselere kat\u0131lmayan mahkeme heyetince \u201ckat\u0131lan tan\u0131klar\u0131n\u0131n yans\u0131z bir \u015fekilde beyanda bulunduklar\u0131na ili\u015fkin olarak tam bir vicdani kanaat olu\u015ftu\u011fu ve savunma tan\u0131klar\u0131n\u0131n hayat\u0131n ola\u011fan ak\u0131\u015f\u0131na ayk\u0131r\u0131 ve ger\u00e7e\u011fin \u00fczerini \u00f6rtmeye y\u00f6nelik beyanlar\u0131na itibar edilmeyece\u011fi\u201d gerek\u00e7esine dayan\u0131larak san\u0131\u011f\u0131n mahk\u00fbmiyetine karar verilmi\u015ftir. Mahkemece di\u011fer tan\u0131k beyanlar\u0131na kar\u015f\u0131 kat\u0131lan\u0131n bildirdi\u011fi tan\u0131klar\u0131n\u0131n beyanlar\u0131na neden \u00fcst\u00fcnl\u00fck tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bu gerek\u00e7e ile a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. An\u0131lan gerek\u00e7enin i\u00e7eri\u011fi g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda tan\u0131klar beyanda bulunurken yap\u0131lacak g\u00f6zlemler sonucunda elde edilebilecek izlenimlerin de de\u011ferlendirmede dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Zira mahkemece tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n delil de\u011feri belirlenirken g\u00f6zlemle olu\u015fabilecek bu izlenimlere\/kanaate at\u0131f yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Somut olayda tan\u0131klar\u0131n dinlenmesinden sonra de\u011fi\u015fen ve mahk\u00fbmiyete h\u00fckmeden mahkeme heyeti taraf\u0131ndan bu izlenimlerin sadece tutanaklar\u0131n okunmas\u0131yla elde edilmesi ve buna g\u00f6re karar verilmesi s\u00f6z konusu oldu\u011fundan bu durumun do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesiyle ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi a\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
————<\/p>\n
T\u00dcRK\u0130YE CUMHUR\u0130YET\u0130<\/p>\n
ANAYASA MAHKEMES\u0130<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
GENEL KURUL<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KARAR<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
ERDAL SONDUK BA\u015eVURUSU<\/p>\n
(Ba\u015fvuru Numaras\u0131: 2020\/23093)<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Karar Tarihi: 15\/2\/2024<\/p>\n
R.G. Tarih ve Say\u0131: 15\/11\/2024-32723<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
GENEL KURUL<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KARAR<\/p>\n
Ba\u015fkan<\/p>\n
:<\/p>\n
Z\u00fcht\u00fc ARSLAN<\/p>\n
Ba\u015fkanvekili<\/p>\n
:<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN<\/p>\n
\u00dcyeler<\/p>\n
:<\/p>\n
Kadir \u00d6ZKAYA<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Engin YILDIRIM<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
M. Emin KUZ<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
R\u0131dvan G\u00dcLE\u00c7<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Selahaddin MENTE\u015e<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Basri BA\u011eCI<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u0130rfan F\u0130DAN<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Kenan YA\u015eAR<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L<\/p>\n
Raport\u00f6r<\/p>\n
:<\/p>\n
Akif YILDIRIM<\/p>\n
Ba\u015fvurucu<\/p>\n
:<\/p>\n
Erdal SONDUK<\/p>\n
Vekili<\/p>\n
:<\/p>\n
Av. Tu\u011frul G\u00dcRE<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
I. BA\u015eVURUNUN KONUSU<\/p>\n
1. Ba\u015fvuru, beyanlar\u0131 mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne belirleyici \u00f6l\u00e7\u00fcde esas al\u0131nan iddia tan\u0131klar\u0131n\u0131n nihai karar\u0131 veren heyet taraf\u0131ndan dinlenmemesi nedeniyle hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddias\u0131na ili\u015fkindir.<\/p>\n
II. BA\u015eVURU S\u00dcREC\u0130<\/p>\n
2. Ba\u015fvuru 9\/7\/2020 tarihinde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Komisyon, hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma yarg\u0131lanma hakk\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki \u015fik\u00e2yetlerin kabul edilemez oldu\u011funa, an\u0131lan hakka ili\u015fkin \u015fik\u00e2yetin kabul edilebilirlik incelemesinin B\u00f6l\u00fcm taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
3. Ba\u015fvuru belgelerinin bir \u00f6rne\u011fi bilgi i\u00e7in Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131na (Bakanl\u0131k) g\u00f6nderilmi\u015ftir.<\/p>\n
4. \u0130kinci B\u00f6l\u00fcm, ba\u015fvurunun Genel Kurul taraf\u0131ndan incelenmesine karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
III. OLAY VE OLGULAR <\/p>\n
5. Ba\u015fvuru formu ve eklerinde ifade edildi\u011fi \u015fekliyle ilgili olaylar \u00f6zetle \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
6. Ba\u015fvurucunun tefecilik, tehdit, hakaret ve bedelsiz senedi kullanma su\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u015fledi\u011finden bahisle Bursa Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131nca 31\/3\/2016 tarihinde ba\u015fvurucu hakk\u0131nda iddianame d\u00fczenlenmi\u015f; iddianamenin kabul\u00fcyle a\u00e7\u0131lan dava Bursa Asliye Ceza Mahkemesince g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
7. Bu arada ba\u015fvurucu hakk\u0131nda ya\u011fma su\u00e7undan a\u00e7\u0131lan ve Bursa 4. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi taraf\u0131ndan yarg\u0131lamas\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen ba\u015fka bir dava daha bulunmaktad\u0131r. Her iki dava, aralar\u0131nda ki\u015fisel ve fiil\u00ee irtibat bulundu\u011fu gerek\u00e7esiyle Bursa 4. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesince (Mahkeme) y\u00fcr\u00fct\u00fclen s\u00f6z konusu dosyada 22\/9\/2016 tarihinde birle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n
8. An\u0131lan yarg\u0131lamaya ili\u015fkin duru\u015fman\u0131n 11\/10\/2016 tarihli ilk celsesinde ba\u015fvurucu (san\u0131k) savunma yapm\u0131\u015f, kat\u0131lan (m\u00fcdahil) iddia ve \u015fik\u00e2yetlerini dile getirmi\u015ftir. San\u0131k ve m\u00fcdafiinin de haz\u0131r bulundu\u011fu duru\u015fman\u0131n ikinci celsesinde yedi tan\u0131k dinlenmi\u015ftir. Duru\u015fman\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve be\u015finci celselerinde de hem savunma makam\u0131n\u0131n hem de kat\u0131lan\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi dokuz tan\u0131k beyanda bulunmu\u015ftur. Tan\u0131klar\u0131n dinlendi\u011fi ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc celselerde Mahkeme Heyetinde bir de\u011fi\u015fiklik olmam\u0131\u015f, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve be\u015finci celselerde \u00f6nceki celselere kat\u0131lan Ba\u015fkan ve bir \u00fcye sabit kalm\u0131\u015f, di\u011fer \u00fcye de\u011fi\u015fmi\u015ftir. An\u0131lan celselere ili\u015fkin olarak Mahkemenin yap\u0131s\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir:<\/p>\n
Celse<\/p>\n
Ba\u015fkan<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
1.<\/p>\n
K.\u00dc.<\/p>\n
A.M.G.<\/p>\n
Z.A.A.<\/p>\n
2.<\/p>\n
K.\u00dc.<\/p>\n
A.M.G.<\/p>\n
F.\u00d6.<\/p>\n
3.<\/p>\n
K.\u00dc.<\/p>\n
A.M.G.<\/p>\n
F.\u00d6.<\/p>\n
4.<\/p>\n
K.\u00dc.<\/p>\n
S.B.<\/p>\n
F.\u00d6.<\/p>\n
5.<\/p>\n
K.\u00dc.<\/p>\n
S.B.<\/p>\n
F.\u00d6.<\/p>\n
9. Duru\u015fman\u0131n alt\u0131nc\u0131 celsesinde eksik olan hususlar giderilmi\u015f, yedinci celsesinde bir tan\u0131k daha dinlenmi\u015ftir. Bu celselerde de duru\u015fman\u0131n ikinci celsesinden itibaren g\u00f6rev alan ba\u015fkan ve bir \u00fcyenin d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer \u00fcye s\u00fcrekli de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Duru\u015fman\u0131n sekizinci celsesinde eksik olan hususlar tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. Dokuzuncu celsede mahkeme ba\u015fkan\u0131 da de\u011fi\u015fmi\u015ftir. An\u0131lan celselere ili\u015fkin olarak Mahkemenin yap\u0131s\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir:<\/p>\n
Celse<\/p>\n
Ba\u015fkan<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
6.<\/p>\n
K.\u00dc.<\/p>\n
N.T.<\/p>\n
F.\u00d6.<\/p>\n
7.<\/p>\n
K.\u00dc.<\/p>\n
F.\u00d6.<\/p>\n
C.A.<\/p>\n
8.<\/p>\n
K.\u00dc.<\/p>\n
E.B.<\/p>\n
F.\u00d6.<\/p>\n
\u00a09.<\/p>\n
L.D.<\/p>\n
F.\u00d6.<\/p>\n
C.A.<\/p>\n
10. Duru\u015fman\u0131n son (h\u00fck\u00fcm) celsesinde, bir \u00f6nceki celsede de\u011fi\u015fen Ba\u015fkan’\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki Heyet ba\u015fvurucuyu tefecilik su\u00e7undan 2 y\u0131l 11 ay hapis ve 16.660 TL adli para cezas\u0131na, nitelikli ya\u011fma su\u00e7undan ise 6 y\u0131l 8 ay hapis cezas\u0131na mahk\u00fbm etmi\u015ftir. Ba\u015fvurucu hakk\u0131nda bedelsiz senedi kullanma su\u00e7undan verilen mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn ise a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131n geri b\u0131rak\u0131lmas\u0131na karar verilmi\u015ftir. Di\u011fer su\u00e7lardan beraate ve ceza verilmesine yer olmad\u0131\u011f\u0131na dair h\u00fck\u00fcmler kurulmu\u015ftur. H\u00fck\u00fcm celsesinde, yarg\u0131laman\u0131n sonucuna etkili olan tan\u0131klar\u0131n dinlendi\u011fi celselerde (2.-5.) Mahkeme Heyetinde bulunmu\u015f sadece bir \u00fcye (F.\u00d6.) g\u00f6rev alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
H\u00fck\u00fcm Celsesi<\/p>\n
Ba\u015fkan<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
10.<\/p>\n
L.D.<\/p>\n
F.\u00d6.<\/p>\n
C.A.<\/p>\n
11. Gerek\u00e7eli karar\u0131n tefecilik ve ya\u011fma su\u00e7lar\u0131n\u0131n ispat\u0131nda tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n delil de\u011ferine ili\u015fkin genel de\u011ferlendirmeler i\u00e7eren k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“…esasen tan\u0131k [duru\u015fman\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc celsesinde dinlenen E.A.n\u0131n] da san\u0131k Erdal’dan belirtti\u011fi \u015fekilde alaca\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ancak mahkememizde varm\u0131\u015f alg\u0131s\u0131 olu\u015fturmak maksad\u0131yla s\u00f6zde alaca\u011f\u0131n do\u011fumundan y\u0131llar sonra Cumhuriyet Savc\u0131s\u0131n\u0131n sorusundan sonra icra takibi ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde de\u011ferlendirilmi\u015f ve bu nedenle savunma tan\u0131\u011f\u0131 [E.A.n\u0131n] beyanlar\u0131na da itibar edilmemi\u015ftir.<\/p>\n
Her ne kadar savunma tan\u0131klar\u0131 olan [duru\u015fman\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc celsesinde dinlenen Av. L.C. ve \u00d6.C.] ofislerinde san\u0131k Erdal taraf\u0131ndan kat\u0131lan [K.ya] zorla senet imzalat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kat\u0131lan\u0131n bu senedin zorla imzalat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin beyanlar\u0131n\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu senet nedeniyle bor\u00e7lu olmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin bir beyan\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 … beyan etmi\u015flerse de ad\u0131 ge\u00e7en ve avukat olan tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131na da itibar edilmemi\u015ftir.<\/p>\n
…<\/p>\n
… [duru\u015fman\u0131n ikinci ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc celselerinde dinlenen] kat\u0131lan tan\u0131klar\u0131n\u0131n yans\u0131z bir \u015fekilde beyanda bulunduklar\u0131na ili\u015fkin olarak mahkememizde tam bir vicdani kanaat olu\u015fmu\u015f ve yukar\u0131da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak a\u00e7\u0131klanan nedenlerle savunma tan\u0131klar\u0131n\u0131n hayat\u0131n ola\u011fan ak\u0131\u015f\u0131na ayk\u0131r\u0131 ve madde ger\u00e7e\u011fin \u00fczerini \u00f6rtmeye y\u00f6nelik beyanlar\u0131na itibar edilmeyip kat\u0131lan tan\u0131klar\u0131n\u0131n beyanlar\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.”<\/p>\n
12. Ba\u015fvurucu, mahk\u00fbmiyet h\u00fck\u00fcmlerine kar\u015f\u0131 istinaf kanun yoluna ba\u015fvurmu\u015ftur. Ba\u015fvuru dilek\u00e7esinde di\u011ferlerinin yan\u0131 s\u0131ra duru\u015fmalar\u0131 y\u00f6neten, tan\u0131klara soru soran, onlar\u0131 dinleyen Mahkeme Heyeti ile mahk\u00fbmiyet karar\u0131n\u0131 veren Heyetin farkl\u0131 oldu\u011funu, bu durumun y\u00fcz y\u00fczelik ve do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkelerini ihlal etti\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130stinaf dilek\u00e7esinde a\u00e7\u0131k\u00e7a Mahkemenin tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131 \u00e7arp\u0131tt\u0131\u011f\u0131, tan\u0131k beyanlar\u0131nda ge\u00e7en olgular\u0131n ilgili kurumlardan sorulmad\u0131\u011f\u0131 ve ara\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, bu hususlardaki taleplerin de Duru\u015fma Tutana\u011f\u0131’na ge\u00e7irilmedi\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
13. \u0130stinaf ba\u015fvurular\u0131 Bursa B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 9. Ceza Dairesince (Ceza Dairesi) esastan reddedilmi\u015ftir. Bunun \u00fczerine tefecilik su\u00e7undan kurulan mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fc 2\/6\/2020 tarihinde kesinle\u015fmi\u015ftir. Nitelikli ya\u011fma su\u00e7u y\u00f6n\u00fcnden istinaf ba\u015fvurusunun esastan reddi yolunda verilen karara kar\u015f\u0131 temyiz kanun yoluna ba\u015fvurulmu\u015ftur. Karar tarihi itibar\u0131yla temyiz incelemesi sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
14. Ba\u015fvurucu, tefecilik su\u00e7u y\u00f6n\u00fcnden Ceza Dairesince verilen karar\u0131 18\/6\/2020 tarihinde \u00f6\u011frenmi\u015f,9\/7\/2020 tarihinde bireysel ba\u015fvuruda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
IV. \u0130LG\u0130L\u0130 HUKUK<\/p>\n
A. Ulusal Hukuk<\/p>\n
15. 4\/12\/2004 tarihli ve 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “G\u00f6revli olmayan h\u00e2kim veya mahkemenin i\u015flemleri” kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 7. maddesi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“Yenilenmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayanlar d\u0131\u015f\u0131nda, g\u00f6revli olmayan h\u00e2kim veya mahkemece yap\u0131lan i\u015flemler h\u00fck\u00fcms\u00fczd\u00fcr.”<\/p>\n
16. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un “Duru\u015fmada haz\u0131r bulunacaklar” kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 188. maddesinin ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“(1) Duru\u015fmada, h\u00fckme kat\u0131lacak h\u00e2kimler ve Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 ile zab\u0131t k\u00e2tibinin ve Kanunun zorunlu m\u00fcdafili\u011fi kabul etti\u011fi h\u00e2llerde m\u00fcdafiin haz\u0131r bulunmas\u0131 \u015fartt\u0131r…<\/p>\n
…<\/p>\n
\u00a0(3) Bir oturumda bitmeyecek davada, herhangi bir nedenle bulunamayacak \u00fcyenin yerine ge\u00e7mek ve oya kat\u0131lmak \u00fczere yedek \u00fcye bulundurulabilir. “<\/p>\n
17. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un “Ara verme” kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 190. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“Duru\u015fmaya, ara verilmeksizin devam edilerek h\u00fck\u00fcm verilir. Ancak, zorunlu h\u00e2llerde davan\u0131n makul s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 olanakl\u0131 k\u0131lacak surette duru\u015fmaya ara verilebilir.”<\/p>\n
18. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un “Delilleri takdir yetkisi” kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 217. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilir. Bu deliller h\u00e2kimin vicdan\u00ee kanaatiyle serbest\u00e7e takdir edilir.”<\/p>\n
19. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un “Duru\u015fma tutana\u011f\u0131” kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 219. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“Duru\u015fma i\u00e7in tutanak tutulur. Tutanak, mahkeme ba\u015fkan\u0131 veya h\u00e2kim ile zab\u0131t k\u00e2tibi taraf\u0131ndan imzalan\u0131r. Duru\u015fmada yap\u0131lan i\u015flemlerin teknik ara\u00e7larla kayda al\u0131nmas\u0131 halinde, bu kay\u0131tlar vakit ge\u00e7irilmeksizin yaz\u0131l\u0131 tutana\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclerek mahkeme ba\u015fkan\u0131 veya h\u00e2kim ile zab\u0131t k\u00e2tibi taraf\u0131ndan imzalan\u0131r.”<\/p>\n
20. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un “Duru\u015fma tutana\u011f\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi” kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 221. maddesinin ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u00a0(1) Duru\u015fma tutana\u011f\u0131nda;<\/p>\n
…<\/p>\n
c) San\u0131k a\u00e7\u0131klamalar\u0131,<\/p>\n
d) Tan\u0131k ifadeleri,<\/p>\n
e) Bilirki\u015fi ve teknik dan\u0131\u015fman a\u00e7\u0131klamalar\u0131,<\/p>\n
f) Okunan veya okunmas\u0131ndan vazge\u00e7ilen belge ve yaz\u0131lar,<\/p>\n
g) \u0130stemler, reddi halinde gerek\u00e7esi, <\/p>\n
h) Verilen kararlar, <\/p>\n
i) H\u00fck\u00fcm,<\/p>\n
yer al\u0131r.<\/p>\n
21. Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulunun 18\/2\/2014 tarihli ve E.2013\/4-242, K.2014\/79 say\u0131l\u0131 karar\u0131n\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“Ceza muhakemesi hukukumuzda duru\u015fman\u0131n do\u011frudan do\u011fruyal\u0131\u011f\u0131 (y\u00fcz y\u00fczelik) ve s\u00f6zl\u00fcl\u00fck ilkeleri esas al\u0131nm\u0131\u015f olup, h\u00fck\u00fcm verecek olan mahkeme hakimi san\u0131k, tan\u0131k ve olay\u0131n t\u00fcm delilleri ile birebir kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelecek, herhangi bir vas\u0131ta olmadan \u00f6rne\u011fin beyan delilini dinleyecek ve belge delilini okuyacakt\u0131r. B\u00f6ylece, belirtilen ilkeler ile Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesinin 6. maddesinde yer alan’adil yarg\u0131lama’ hakk\u0131n\u0131n temel gerekleri veCMK’nun 217. maddesi uyar\u0131nca h\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilecektir. Bu nedenle kural olarak san\u0131k, tan\u0131k ya da bilirki\u015filer mahkeme huzurunda dinlenecek ve daha \u00f6nce yap\u0131lan dinleme s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f tutana\u011f\u0131n veya yaz\u0131l\u0131 bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n okunmas\u0131 dinleme yerine ge\u00e7meyecektir.<\/p>\n
Nitekim 5271 say\u0131l\u0131 CMK’nun ‘Duru\u015fmada okunmayacak belgeler’ ba\u015fl\u0131kl\u0131 210. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131 da; ‘Olay\u0131n delili, bir tan\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan ibaret ise, bu tan\u0131k duru\u015fmada mutlaka dinlenir. Daha \u00f6nce yap\u0131lan dinleme s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f tutana\u011f\u0131n veya yaz\u0131l\u0131 bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n okunmas\u0131 dinleme yerine ge\u00e7emez’ \u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015f olup, yarg\u0131lama konusu olayla ilgili sadece bir tan\u0131\u011f\u0131n beyan\u0131ndan ba\u015fka bir delilin bulunmad\u0131\u011f\u0131 hallerde bu tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada mutlaka dinlenmesi gerekti\u011fi ifade edilerek do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya konmu\u015ftur.”<\/p>\n
\u00a0(Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulunun 19\/6\/2018 tarihli ve E.2017\/11-201, K.2018\/299say\u0131l\u0131 karar\u0131 da ayn\u0131 y\u00f6ndedir.)<\/p>\n
22. Yarg\u0131tay 6. Ceza Dairesinin 9\/11\/2007 tarihli ve E.2014\/9104, K.2017\/4340 say\u0131l\u0131 karar\u0131n\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“Ceza Muhakemesinin as\u0131l amac\u0131 maddi ger\u00e7e\u011fi ortaya \u00e7\u0131karmak, buna ula\u015facak olan ise delillerdir. Deliller; samimi a\u00e7\u0131klamalar, tan\u0131k beyanlar\u0131, san\u0131k ve tan\u0131klardan ba\u015fka ki\u015filerin a\u00e7\u0131klamalar\u0131, tutanaklar, \u00f6zel yaz\u0131l\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ve\/veya ses kay\u0131t eden a\u00e7\u0131klama ve belirtiler \u015feklinde ayr\u0131ma tabi tutulabilir. B\u00fct\u00fcn isnat ara\u00e7lar\u0131 delildir. Soyut olarak deliller, e\u015fittir. Ger\u00e7ekte olay\u0131n nas\u0131l oldu\u011funu en iyi bilen san\u0131kt\u0131r ancak kendi aleyhine beyanda bulunmas\u0131 beklenemez.<\/p>\n
O halde olay\u0131n ma\u011fduru varsa tan\u0131\u011f\u0131 mutlak mahkeme huzurunda dinlenmelidir.<\/p>\n
Ceza yarg\u0131lamas\u0131nda do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi gere\u011fi yak\u0131nan ve\/veya tan\u0131\u011f\u0131n gaip, vefa etmi\u015f, adresi me\u00e7hul veya ula\u015f\u0131lamaz oldu\u011fu mahkemece a\u00e7\u0131k\u00e7a saptanmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda mutlaka mahkeme huzurunda beyanlar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 gerekir. <\/p>\n
Hal b\u00f6yle olunca; ma\u011fdur ve tan\u0131k [Y.F.nin] adres kay\u0131t sistemi de dahil adresleri resen ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131p tespit halinde mahkeme huzurunda olay ile ilgili ayr\u0131nt\u0131l\u0131 beyanlar\u0131 al\u0131n\u0131p, yak\u0131nan ve tan\u0131k beyanlar\u0131 aras\u0131nda olas\u0131 ayk\u0131r\u0131l\u0131k durumunda da bu husus usul\u00fcnce giderildikten sonra sonucuna g\u00f6re, san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7 te\u015fkil eden haks\u0131z fiili olup olmad\u0131\u011f\u0131, varsa bunun hukuki de\u011ferlendirmenin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeden eksik inceleme ile yetinilip, duru\u015fmaya devamla yerinde ve yeterli olmayan gerek\u00e7eyle yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde h\u00fck\u00fcm kurulmas\u0131 [bozmay\u0131 gerektirmi\u015ftir.]”<\/p>\n
23. Yarg\u0131tay 3. Ceza Dairesinin 28\/11\/2013 tarihli ve E.2012\/31423, K.2013\/43073 say\u0131l\u0131 karar\u0131n\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“1) Temel amac\u0131 ‘maddi ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131’ olan ceza yarg\u0131lamas\u0131nda, ‘duru\u015fman\u0131n do\u011frudan do\u011fruyal\u0131\u011f\u0131’ ilkesinin bir gere\u011fi olarak, h\u00fckm\u00fc verecek olan mahkemenin, san\u0131k, \u015fik\u00e2yet\u00e7i, tan\u0131k ve di\u011fer delillerle bire bir kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmesi, onlarla do\u011frudan temasa ge\u00e7mesi gerekti\u011fi ve 5271 say\u0131l\u0131 CMK’nin 235\/4. maddesi uyar\u0131nca \u015fik\u00e2yet\u00e7inin beyan\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131n zorunlu oldu\u011fu hallerde ayn\u0131 maddenin (3). f\u0131kras\u0131n\u0131n uygulanmayaca\u011f\u0131 g\u00f6zetilmeksizin, \u015fikayet\u00e7inin de dinlenmesi suretiyle sonucuna g\u00f6re karar verilmesi gerekirken, \u015fikayet\u00e7i dinlenmeden eksik inceleme ile h\u00fck\u00fcm kurulmas\u0131,<\/p>\n
…<\/p>\n
Bozmay\u0131 gerektirmi\u015f[tir.]”<\/p>\n
24. (Kapat\u0131lan) Yarg\u0131tay 13. Ceza Dairesinin 23\/11\/2016 tarihli ve E.2014\/38199, K.2016\/2864 say\u0131l\u0131 karar\u0131n\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“…Ceza muhakemesinde duru\u015fman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinde do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ve s\u00f6zl\u00fcl\u00fck ilkeleri esas al\u0131nm\u0131\u015f olup, h\u00fck\u00fcm verecek olan mahkeme h\u00e2kiminin san\u0131k, tan\u0131k ve olay\u0131n t\u00fcm delilleri ile birebir kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelece\u011fi, herhangi bir vas\u0131ta olmadan beyan delilini dinleyece\u011fi ve belge delilini okuyaca\u011f\u0131, tan\u0131\u011f\u0131n maddi hakikate ula\u015fmak i\u00e7in yarg\u0131lamaya konu eylemle ilgili bildi\u011fini, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve duydu\u011funu tarafs\u0131z ve yorumsuz bir \u015fekilde oldu\u011fu gibi anlatmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu, \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zle\u015fmesi’nin 6\/3-d bendine g\u00f6re; bir su\u00e7la itham edilen ki\u015finin, tan\u0131klar\u0131n davet ve dinlenmelerinin istemek ve iddia edenin tan\u0131klar\u0131na soru sormak hakk\u0131n\u0131n bulundu\u011fu, belirtilen ilkelerin adil yarg\u0131lama hakk\u0131n\u0131n bir gere\u011fi oldu\u011fu ve buna g\u00f6re, her a\u015famada su\u00e7lamay\u0131 reddeden san\u0131\u011f\u0131n beyan\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, tek delil stat\u00fcs\u00fcnde bulunan ve m\u00fc\u015ftekinin beyan\u0131nda ge\u00e7en tan\u0131\u011f\u0131n kim oldu\u011fu tespit edilmeden ve duru\u015fmada mutlaka dinlenilmesi gerekti\u011finin zorunlu oldu\u011fu g\u00f6zetilmeden h\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck karar\u0131 verilmesi,<\/p>\n
Bozmay\u0131 gerektirmi\u015f[tir.]”<\/p>\n
25. Yarg\u0131tay 3. Ceza Dairesinin 26\/10\/2023 tarihli ve E.2022\/6446 , K.2023\/8024 say\u0131l\u0131 karar\u0131n\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“…<\/p>\n
b. Ceza yarg\u0131lamas\u0131nda kan\u0131t kaynaklar\u0131yla y\u00fczy\u00fczelik ve do\u011frudanl\u0131k kurallar\u0131 uyar\u0131nca ili\u015fki kurulmak ve s\u00f6zl\u00fcl\u00fck kural\u0131 gere\u011fince de tan\u0131klar\u0131n bizzat dinlenmeleri gerekirken, san\u0131klar\u0131n \u00f6rg\u00fctsel konumu ve faaliyetleri hakk\u0131nda bilgiler veren ve m\u00fcsnet su\u00e7 y\u00f6n\u00fcnden belirleyici delil olan tan\u0131klar V.B. ve F.A.n\u0131n, CMK 210 uncu maddesine muhalefetle duru\u015fmada usul\u00fcne uygun bir \u015fekilde dinlenmeden talimat ile dinlenmesi suretiyle h\u00fck\u00fcm kurulmas\u0131 … hukuka ayk\u0131r\u0131 bulunmu\u015ftur.”<\/p>\n
\u00a0(Yarg\u0131tay 3. Ceza Dairesinin 26\/10\/2023 tarihli ve E.2022\/28090 , K.2023\/80204 say\u0131l\u0131 karar\u0131 da ayn\u0131 y\u00f6ndedir.)<\/p>\n
B. Uluslararas\u0131 Hukuk <\/p>\n
26. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi (A\u0130HM) adil yarg\u0131laman\u0131n \u00f6nemli bir unsurunun da san\u0131\u011f\u0131n dava hakk\u0131nda nihai karar\u0131 verecek olan h\u00e2kimin huzurunda tan\u0131kla y\u00fczle\u015febilmesi oldu\u011funu de\u011ferlendirmi\u015ftir. Do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi (the principle of immediacy) mahkemenin tan\u0131\u011f\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131 ve g\u00fcvenilirli\u011fi \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlerin \u00f6nemli sonu\u00e7lar do\u011furabildi\u011fi ceza yarg\u0131lamas\u0131nda vazge\u00e7ilmez bir g\u00fcvencedir. Bu nedenle \u00f6nemli bir tan\u0131\u011f\u0131n dinlenilmesinden sonra mahkemenin kompozisyonunda de\u011fi\u015fiklik olmu\u015f ve tan\u0131\u011f\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fi konusunda itirazlar ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ise s\u00f6z konusu tan\u0131\u011f\u0131n yeniden dinlenilmesi gerekir (P.K.\/Finlandiya (k.k.), B. No: 37442\/97, 9\/7\/2002; Graviano\/\u0130talya, B. No: 10075\/02, 10\/2\/2005, \u00a7 38; Beraru\/Romanya, B. No: 40107\/04, 18\/3\/2014, \u00a7 64; Chernika\/Ukrayna, B. No: 53791\/11, 12\/3\/2020, \u00a7 48). A\u0130HM’e g\u00f6re en a\u011f\u0131r cezalarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na sayg\u0131n\u0131n demokratik toplum taraf\u0131ndan m\u00fcmk\u00fcn olan en \u00fcst d\u00fczeyde sa\u011flanmas\u0131 gerekir (Simeonovi\/Bulgaristan [BD], B. No: 21980\/04, 12\/5\/2017, \u00a7 126).<\/p>\n
27. A\u0130HM do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesini hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc olarak ele almaktad\u0131r. A\u0130HM\u2019e g\u00f6re bu ilke uyar\u0131nca bir ceza davas\u0131nda karar\u0131n yarg\u0131lama ve delil toplama s\u00fcreci boyunca haz\u0131r bulunan h\u00e2kimler taraf\u0131ndan verilmesi gerekir. Ancak buna uyulmamas\u0131 h\u00e2linde adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlaline yol a\u00e7acak bu ilke, yarg\u0131laman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi esnas\u0131nda mahkemenin yap\u0131s\u0131ndaki t\u00fcm de\u011fi\u015fikliklere engel oldu\u011fu \u015feklinde anla\u015f\u0131lmamal\u0131d\u0131r. A\u0130HM, baz\u0131 durumlarda bir h\u00e2kimin davaya s\u00fcrekli kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 imk\u00e2ns\u0131z k\u0131lan usule ili\u015fkin veya idari nedenlerin s\u00f6z konusu olabilece\u011fini kabul etmektedir. A\u0130HM, davaya devam edecek h\u00e2kimlerin delilleri ve davada ileri s\u00fcr\u00fclen g\u00f6r\u00fc\u015fleri tam olarak anlayabilmelerini sa\u011flamak i\u00e7in -\u00f6rne\u011fin s\u00f6z konusu tan\u0131\u011f\u0131n g\u00fcvenirli\u011fiyle ilgili olarak bir sorunun bulunmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2llerde- ifade tutanaklar\u0131n\u0131 ula\u015f\u0131labilir k\u0131lmak veya ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerin ortaya konulmas\u0131 ya da \u00f6nemli tan\u0131\u011f\u0131n dinlenilmesi i\u00e7in yeni olu\u015fan mahkeme \u00f6n\u00fcnde bir duru\u015fma tertip etmek suretiyle \u00f6nlemler al\u0131nabilece\u011fini belirtmi\u015ftir (Cutean\/Romanya, B. No:53150\/12, 2\/12\/2014, \u00a761).<\/p>\n
28. A\u0130HM’e g\u00f6re do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131klar \u00fcst veya y\u00fcksek mahkemede telafi edilebilecek t\u00fcrdendir. \u00d6rne\u011fin ilk derece mahkemesinin kompozisyonunun de\u011fi\u015fmesi, istinaf mahkemesinde san\u0131k ve tan\u0131klar\u0131n yeniden dinlenmesiyle ba\u015fvurucunun adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na y\u00f6nelik m\u00fcdahalelerin ihlal sonucunu do\u011furmas\u0131 engellenebilir (Cutean\/Romanya, \u00a7\u00a7 71, 72).<\/p>\n
29. Graviano\/\u0130talya ba\u015fvurusuna konu olayda sekiz h\u00e2kimden olu\u015fan mahkeme heyeti \u00fcyelerinden sadece biri de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Bu olayda A\u0130HM, s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama yap\u0131lmas\u0131 ve davan\u0131n de\u011fi\u015fmez h\u00e2kimlerinin do\u011frudan bilgi sahibi olmas\u0131 ilkelerine istisna getirilmesini hakl\u0131 \u00e7\u0131karacak \u00f6zel ko\u015fullar\u0131n bulundu\u011funu belirtmi\u015ftir. A\u0130HM’e g\u00f6re sekiz h\u00e2kimden biri de\u011fi\u015fmesine ra\u011fmen di\u011fer yedi h\u00e2kim t\u00fcm delillerin toplanmas\u0131na kat\u0131labilmi\u015ftir. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda, de\u011fi\u015fen h\u00e2kimin tan\u0131klar\u0131n dinlendi\u011fi duru\u015fmalar\u0131n tutanaklar\u0131n\u0131 okuma f\u0131rsat\u0131na sahip olmas\u0131n\u0131n yarg\u0131lamay\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak adil olmaktan \u00e7\u0131karmad\u0131\u011f\u0131na karar vermi\u015ftir (Graviano\/\u0130talya, \u00a7\u00a7 38-41). Yine Famulyak\/Ukrayna ((k.k.), B. No: 30180\/11,26\/3\/2019) ba\u015fvurusunda A\u0130HM, mahkemenin yap\u0131s\u0131 tamamen de\u011fi\u015fmesine ra\u011fmen do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesinin ihlal edildi\u011fine ili\u015fkin \u015fik\u00e2yeti a\u00e7\u0131k\u00e7a dayanaktan yoksun bulmu\u015ftur. Famulyak\/Ukrayna ba\u015fvurusuna konu olan olayda, ba\u015fvurucunun mahk\u00fbmiyeti, temyizde s\u00fcbut konusu sorgulanmaks\u0131z\u0131n teknik nedenlerle bozulmu\u015ftur. Bozma sonras\u0131 yap\u0131lan yarg\u0131lamada ba\u015fvurucu, ba\u015fka bir h\u00e2kim taraf\u0131ndan yarg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Ma\u011fdur, bozma sonras\u0131ndaki yarg\u0131lamada haz\u0131r bulunmu\u015f ve yeni h\u00e2kim huzurunda tan\u0131kl\u0131k etmi\u015ftir. Bozma \u00f6ncesinde dinlenen tan\u0131klar\u0131n ifadeleri ba\u015fvurucunun mahk\u00fbmiyetinde \u00f6nemli bir rol oynamam\u0131\u015f; onlar\u0131n tan\u0131kl\u0131k ettikleri konular, bozma sebepleri aras\u0131nda yer almam\u0131\u015ft\u0131r. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda A\u0130HM, davaya bozma sonras\u0131nda bakan yeni h\u00e2kimin tan\u0131klar\u0131n bozma \u00f6ncesindeki yarg\u0131lamada dinlenilmelerine ili\u015fkin tutanaklara eri\u015fmesini onlar\u0131n ifadelerini tam olarak anlamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in k\u00e2fi oldu\u011funu de\u011ferlendirmi\u015ftir (Famulyak\/Ukrayna \u00a7\u00a7 40-47).<\/p>\n
30. Cutean\/Romanya ba\u015fvurusunda ise A\u0130HM, ilk derece mahkemesinin kompozisyonunun de\u011fi\u015fmesi, istinaf mahkemesinde san\u0131k ve tan\u0131klar\u0131n yeniden dinlenmemesi nedeniyle ba\u015fvurucunun adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fka bir olayda A\u0130HM; tan\u0131klar\u0131n, san\u0131klar\u0131n ve bilirki\u015finin dinlenilmesi s\u0131ras\u0131nda bulunmam\u0131\u015f h\u00e2kimin karar\u0131n\u0131 yaln\u0131zca duru\u015fma tutanaklar\u0131 \u00fczerinden vermesini do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k olarak nitelendirmi\u015ftir (Svanidze\/G\u00fcrcistan, B. No: 37809\/08, 25\/7\/2019, \u00a7\u00a7 34\u201138). A\u0130HM’in bir karar\u0131na konu di\u011fer bir olayda ise ba\u015fvurucu ve tan\u0131klar karar\u0131 veren h\u00e2kim taraf\u0131ndan bizzat dinlenmemi\u015ftir. A\u0130HM, do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesiyle ilgili eksikliklerin yaln\u0131zca duru\u015fma tutanaklar\u0131n\u0131n incelenmesiyle telafi edilemedi\u011fini belirterek ihlal sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r (Beraru\/Romanya, \u00a7\u00a7 65, 66).<\/p>\n
31. Cerov\u0161ek ve Bo\u017ei\u010dnik\/Slovenya (B. No: 68939\/12, 68949\/12, 7\/3\/2017) karar\u0131nda A\u0130HM, ba\u015fvurucular\u0131n mahk\u00fbmiyetlerine ili\u015fkin gerek\u00e7enin h\u00fckm\u00fc veren ve cezay\u0131 belirleyen h\u00e2kim taraf\u0131ndan de\u011fil de ba\u015fka h\u00e2kimler taraf\u0131ndan ve h\u00fckm\u00fc veren h\u00e2kimin emeklili\u011finden yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 y\u0131l sonra yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi’nin (S\u00f6zle\u015fme) 6. maddesine ayk\u0131r\u0131 bulmu\u015ftur. A\u0130HM’e g\u00f6re bu olayda emekli olan h\u00e2kim k\u0131sa karar\u0131n\u0131 sadece belgelere dayand\u0131rmam\u0131\u015f zira duru\u015fma s\u0131ras\u0131nda ba\u015fvurucular\u0131 dinlemi\u015f, \u00e7ok say\u0131da tan\u0131\u011f\u0131 da sorgulam\u0131\u015ft\u0131r. An\u0131lan h\u00e2kim bu sayede bu ki\u015filerin g\u00fcvenilirlikleri konusunda bir g\u00f6r\u00fc\u015f sahibi olmu\u015ftur. H\u00e2lbuki gerek\u00e7eyi yazan h\u00e2kimler, delil toplama s\u00fcrecine d\u00e2hil olmam\u0131\u015f ve sadece dava dosyas\u0131ndaki evraka dayanarak gerek\u00e7e olu\u015fturmu\u015ftur. A\u0130HM’e g\u00f6re ceza yarg\u0131lamalar\u0131nda do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesiyle kabul edildi\u011fi \u00fczere duru\u015fmay\u0131 yapan h\u00e2kimin tan\u0131klar\u0131n ve ba\u015fvurucular\u0131n tav\u0131rlar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemesi ve g\u00fcvenilirliklerini de\u011ferlendirmesi ba\u015fvurucular\u0131n mahk\u00fbmiyetlerinin dayand\u0131\u011f\u0131 olgular\u0131n tespitinde belirleyici de\u011filse de \u00f6nemli bir unsurdur. Tam da bu sebeple h\u00e2kimler, verdikleri h\u00fck\u00fcmlerin nedenini ortaya koyarken sunduklar\u0131 gerek\u00e7elerde, yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6zlemlere de de\u011finmelidir. A\u0130HM kararda h\u00e2kimin emeklilik tarihinin \u00f6nceden bilinmesi gerekti\u011fini belirterek S\u00f6zle\u015fmeci devletin yarg\u0131laman\u0131n erken bir a\u015famas\u0131nda ba\u015fka bir h\u00e2kimin davaya d\u00e2hil edilmesi i\u00e7in tedbirler almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015f, sonu\u00e7 olarak duru\u015fmay\u0131 yapan h\u00e2kimin mahk\u00fbmiyete ili\u015fkin gerek\u00e7eyi yazmamas\u0131 ve bu eksikli\u011fi telafi edecek herhangi uygun bir tedbiri almamas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla ba\u015fvurucunun adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar vermi\u015ftir (Cerov\u0161ek ve Bo\u017ei\u010dnik\/Slovenya, \u00a7\u00a7 37-48).<\/p>\n
V. \u0130NCELEME VE GEREK\u00c7E <\/p>\n
32. Anayasa Mahkemesinin 15\/2\/2024 tarihinde yapm\u0131\u015f oldu\u011fu toplant\u0131da ba\u015fvuru incelenip gere\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc:<\/p>\n
A. Adli Yard\u0131m Talebi <\/p>\n
33. Ba\u015fvurucu, bireysel ba\u015fvuru har\u00e7 ve giderlerini \u00f6deyemeyecek durumda oldu\u011funu belirterek adli yard\u0131m talebinde bulunmu\u015ftur. \u00d6deme g\u00fcc\u00fcnden yoksun oldu\u011funu belirten ba\u015fvurucunun adli yard\u0131m talebinin kabul\u00fcne karar verilmesi gerekir (Mehmet \u015eerif Ay, B. No: 2012\/1181, 17\/9\/2013).<\/p>\n
B. Hakkaniyete Uygun Yarg\u0131lanma Hakk\u0131n\u0131n \u0130hlal Edildi\u011fine \u0130li\u015fkin \u0130ddia <\/p>\n
1. Ba\u015fvurucunun \u0130ddialar\u0131 <\/p>\n
34. Ba\u015fvurucu; t\u00fcm duru\u015fmalar\u0131 y\u00f6neten, soru soran, san\u0131k ve kat\u0131lan ile t\u00fcm tan\u0131klar\u0131 dinleyen Mahkeme Heyetinin mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fc veren heyet olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Mahkeme Heyetinin tan\u0131klarla ve taraflarla ileti\u015fimi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu nedenle adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
2. De\u011ferlendirme <\/p>\n
35. Anayasa\u2019n\u0131n iddian\u0131n incelenmesinde dayan\u0131lacak olan “Hak arama h\u00fcrriyeti” kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 36. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“Herkes, me\u015fru vas\u0131ta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg\u0131 mercileri \u00f6n\u00fcnde davac\u0131 veya daval\u0131 olarak iddia ve savunma ile adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na sahiptir.”<\/p>\n
36. Anayasa Mahkemesi, olaylar\u0131n ba\u015fvurucu taraf\u0131ndan yap\u0131lan hukuki nitelendirmesi ile ba\u011fl\u0131 olmay\u0131p olay ve olgular\u0131n hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Ba\u015fvurucunun iddialar\u0131n\u0131n Anayasa’n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131 y\u00f6n\u00fcnden incelenmesi gerekti\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
a. Kabul Edilebilirlik Y\u00f6n\u00fcnden<\/p>\n
37. A\u00e7\u0131k\u00e7a dayanaktan yoksun olmad\u0131\u011f\u0131 ve kabul edilemezli\u011fine karar verilmesini gerektirecek ba\u015fka bir neden de bulunmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lan hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine ili\u015fkin iddian\u0131n kabul edilebilir oldu\u011funa karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
b. Esas Y\u00f6n\u00fcnden <\/p>\n
i. Do\u011frudan Do\u011fruyal\u0131k \u0130lkesinin Kapsam\u0131, \u00d6nemi ve Anayasal Temelleri <\/p>\n
38. Anayasa’n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kural olarak adil bir yarg\u0131lama s\u00fcrecini sa\u011flamaya y\u00f6nelik teminatlar i\u00e7ermektedir. Bu bak\u0131mdan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 davan\u0131n taraflardan biri lehine sonu\u00e7lanmas\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almamaktad\u0131r. Di\u011fer bir ifadeyle adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 temel olarak yarg\u0131lama s\u00fcrecinin ve usul\u00fcn\u00fcn hakkaniyete uygun olarak y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini teminat alt\u0131na almaktad\u0131r (baz\u0131 de\u011fi\u015fikliklerle birlikte bkz. M.B. [GK], B. No: 2018\/37392, 23\/7\/2020, \u00a7 80).<\/p>\n
39. Adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcvencelerden biri de aleni yarg\u0131lanma hakk\u0131d\u0131r. Bu hak, do\u011fas\u0131 gere\u011fi davan\u0131n a\u00e7\u0131k duru\u015fma ile g\u00f6r\u00fclmesini yani s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama yap\u0131lmas\u0131n\u0131 i\u00e7erir (Ali Bacac\u0131, B. No: 2014\/18688, 9\/3\/2017, \u00a7 35). Duru\u015fmal\u0131 yarg\u0131lama esasen s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131laman\u0131n bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcd\u00fcr, h\u00e2kimin taraflar ve delillerle bizzat temasa ge\u00e7erek uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6zmesini sa\u011flar. Ba\u015fka bir ifadeyle iddia ve savunmalar\u0131 destekleyecek beyan ve delillerin do\u011frudan do\u011fruya ve y\u00fcz y\u00fcze ileri s\u00fcr\u00fclmesi taraflar\u0131n mahkeme huzurunda bulunmalar\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Bu durum taraflar\u0131n ve tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n birebir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na ve inand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesine imk\u00e2n verir. Dolay\u0131s\u0131yla aleni yarg\u0131lanma hakk\u0131 san\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan ki\u015finin savunmas\u0131n\u0131 planlayarak mahkeme \u00f6n\u00fcnde en uygun ve etkili \u015fekilde yapabilmesi ve hakk\u0131nda nihai karar verecek h\u00e2kimin kanaatini etkilemesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemlidir(baz\u0131 ekleme ve farkl\u0131l\u0131klarla birlikte bkz. AYM, E.2020\/79, K.2023\/113, 22\/06\/2023, \u00a7\u00a7110, 111). Nitekim Anayasa\u2019n\u0131n 141. maddesinde de yarg\u0131laman\u0131n kamuya a\u00e7\u0131k olarak duru\u015fmal\u0131 yap\u0131lmas\u0131 ilkesi a\u00e7\u0131k olarak belirtilmi\u015ftir (Muhsin H\u00fck\u00fcmdar, B. No: 2016\/15853, 7\/11\/2019, \u00a7 37).<\/p>\n
40. Adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 g\u00fcvenceleri bak\u0131m\u0131ndan s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama;<\/p>\n
i. Soru\u015fturma mercileri taraf\u0131ndan dava konusu yap\u0131lan olgular\u0131n do\u011fru bir \u015fekilde tespit edilip edilmedi\u011finin ve bu mercilerce toplanan delillerin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n de\u011ferlendirilmesi ihtiyac\u0131 oldu\u011funda,<\/p>\n
ii. Hukuki meselelerin yan\u0131 s\u0131ra \u00f6nemli olgusal sorunlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 veya uyu\u015fmazl\u0131k konusu olgular\u0131n daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 incelenmesinin l\u00fczumlu oldu\u011fu h\u00e2llerde,<\/p>\n
iii. Uyu\u015fmazl\u0131k konusu olay hakk\u0131nda bilgi sahibi olan ki\u015filerin beyanlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirliklerinin test edilmesi i\u00e7in onlarla ilgili olarak ki\u015fisel bir izlenim edinilmesi gerekti\u011finde,<\/p>\n
iv. Ceza yarg\u0131lamas\u0131nda isnada ve isnad\u0131n temelini olu\u015fturan olgulara kar\u015f\u0131 san\u0131\u011f\u0131n bizzat h\u00e2kime diyeceklerini anlatma, sunulan delillere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kma imk\u00e2n\u0131 bulmas\u0131n\u0131n gerekli oldu\u011fu durumda,<\/p>\n
v. Mahkemelerin bir duru\u015fma arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla belirli noktalara ili\u015fkin a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmesi l\u00fczumlu oldu\u011funda gerekli ve zorunlu g\u00f6r\u00fclebilir (baz\u0131 ekleme ve farkl\u0131l\u0131klarla birlikte bkz. Talet \u015eanl\u0131 [GK], B. No: 2017\/20526, 17\/1\/2023, \u00a7 54).<\/p>\n
41. Temel amac\u0131 maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015fmak olan ceza yarg\u0131lamas\u0131nda s\u00f6zl\u00fcl\u00fck ilkesi ge\u00e7erli olup h\u00e2kimin delillerle do\u011frudan temas kurup duru\u015fmada beyanda bulunan ki\u015filere dair bir izlenim edinmesi, onlar\u0131n beyanda bulunurken g\u00f6sterdikleri reaksiyonlar\u0131 g\u00f6zlemleyebilmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Bunun yan\u0131nda bu amaca ula\u015fmak bak\u0131m\u0131ndan cezai uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n temelini olu\u015fturan ve ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanm\u0131\u015f maddi olay\u0131n ne \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini ispata yarayan her \u015fey delil olabilir. H\u00fckm\u00fcn gerek\u00e7esi esas olarak duru\u015fmada ortaya konan delillerden edinilen kanaat sonucunda ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Su\u00e7lama konusu olaylar, h\u00e2kimin ve di\u011fer s\u00fcjelerin kat\u0131l\u0131m\u0131yla duru\u015fmada birlikte tart\u0131\u015f\u0131lmakta ve araya bir vas\u0131ta girmeksizin test edilmektedir. Bu sebeple duru\u015fma bir formalite de\u011fil ceza yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcd\u00fcr. Bununla birlikte san\u0131\u011f\u0131n da aleyhinde beyanda bulunan tan\u0131klarla hakk\u0131nda nihai karar\u0131 verecek h\u00e2kimlerin huzurunda y\u00fcz y\u00fcze gelmesi, onlar\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini bu esnada test etme f\u0131rsat\u0131 elde etmesi gerek savunma hakk\u0131n\u0131n gerekse \u00e7eli\u015fme ilkesinin ger\u00e7ekle\u015fmesi bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Ancak duru\u015fmada edinilen kanaatin do\u011fru olu\u015fabilmesi i\u00e7in zorunlu h\u00e2ller d\u0131\u015f\u0131nda duru\u015fma devresinde h\u00e2kimin\/heyetin de\u011fi\u015fmemesi gerekir.<\/p>\n
42. S\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lanma hakk\u0131na i\u015flerlik kazand\u0131ran s\u00f6zl\u00fcl\u00fck ilkesi, ceza muhakemesi hukukunun temel ilkelerinden kabul edilen do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesiyle s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. S\u00f6zl\u00fcl\u00fck ilkesi, do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinin bir arac\u0131 olarak i\u015flev g\u00f6rmektedir. Esas\u0131nda h\u00e2kimin\/mahkemenin duru\u015fmada s\u00f6zl\u00fc olarak ortaya konulan delillerden hareketle karar vermesini gerektiren do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi de hakkaniyete uygun (adil) bir ceza yarg\u0131lama s\u00fcrecini temin etmeye y\u00f6nelik olup s\u00f6zl\u00fcl\u00fck ilkesiyle i\u00e7 i\u00e7edir.<\/p>\n
43. Do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi h\u00e2kimin olay\u0131 ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclen delillerle do\u011frudan temasa ge\u00e7mesi, araya herhangi bir arac\u0131 katmaks\u0131z\u0131n deliller hakk\u0131nda bilgi sahibi olmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu de\u011ferlendirme tan\u0131k delili bak\u0131m\u0131ndan ziyadesiyle ge\u00e7erlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir tan\u0131\u011f\u0131n anlat\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki tav\u0131rlar\u0131 (reaksiyonlar\u0131) ve inan\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131 konusunda mahkeme taraf\u0131ndan yap\u0131lan g\u00f6zlemler maddi ger\u00e7e\u011fin anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in \u00f6nemlidir (Yusuf Deniz Dilsizo\u011flu ve Aral Ali Ersin, B. No: 2013\/4711, 16\/12\/2015, \u00a7 47). An\u0131lan ilke, adil (hakkaniyete uygun) bir ceza yarg\u0131lamas\u0131 i\u00e7in san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda karar verecek olan h\u00e2kimin ilgili ki\u015fileri dinleyerek g\u00fcvenilir delil elde etmesini gerekli k\u0131lar.<\/p>\n
44. Bu kapsamda hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n \u00f6zel bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc olan do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi uyar\u0131nca h\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilecek ve bu deliller h\u00e2kimin vicdani kanaatiyle serbest\u00e7e takdir edilecektir. Dolay\u0131s\u0131yla bu ilke, san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7lulu\u011fu konusunda karar verecek h\u00e2kimin isnat konusu olay hakk\u0131nda vicdani kanaatini \u015fekillendirme s\u00fcreciyle ilgilidir. Bu ba\u011flamda ceza yarg\u0131lamas\u0131nda kural olarak \u00f6zellikle tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n karar\u0131 verecek h\u00e2kim\/mahkeme taraf\u0131ndan al\u0131nmas\u0131, tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n bu h\u00e2kim\/mahkeme taraf\u0131ndan takdir edilmesi gerekir. Aksi durumda tan\u0131klar\u0131n dinlendi\u011fi\/sorguland\u0131\u011f\u0131 celselere kat\u0131lmayan h\u00e2kimin duru\u015fman\u0131n \u00f6nceki celselerine ili\u015fkin tutanaklar \u00fczerinden onlarla ilgili izlenim kazanmas\u0131 zor olacakt\u0131r.<\/p>\n
45. A\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7lulu\u011fu konusunda karar verecek h\u00e2kim, sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u00f6zlem yapabilmek ve sadece iddia makam\u0131n\u0131n yorum \u015fekliyle de\u011fil savunma makam\u0131n\u0131n iddia ve itirazlar\u0131n\u0131 da de\u011ferlendirerek do\u011fru bir vicdani kanaate ula\u015fabilmek i\u00e7in anlat\u0131mlar\u0131yla san\u0131\u011f\u0131n hukuki durumunu \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkileyecek tan\u0131klar\u0131 huzurda dinlemelidir. B\u00f6ylelikle h\u00e2kim, yapaca\u011f\u0131 g\u00f6zlem ve de\u011ferlendirmelerle bu tan\u0131klar\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fi konusunda bizzat fikir sahibi olabilecektir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k tan\u0131klar\u0131n duru\u015fma \u00f6ncesinde veya haricindeki dinlenmeleri s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f tutanaklar\u0131n veya yaz\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u0131n duru\u015fmada okunmas\u0131 huzurda dinlemenin e\u015f de\u011feri olarak de\u011ferlendirilemez.<\/p>\n
46. H\u00fckme temel al\u0131nan delillerin h\u00e2kim huzurunda ikame edilmesi zorunlulu\u011funu ifade eden do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k, anayasal d\u00fczeyde bir ilkedir. Anayasa Mahkemesi, Anayasa’da g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n kapsam ve i\u00e7eri\u011fini belirlerken S\u00f6zle\u015fme’nin “Adil yarg\u0131lanma hakk\u0131” kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 6. maddesini ve A\u0130HM i\u00e7tihad\u0131n\u0131 dikkate almaktad\u0131r (bir\u00e7ok karar aras\u0131ndan bkz. Onurhan Solmaz, B. No: 2012\/1049, 26\/3\/2013, \u00a7 22; Emre Kunt [GK], B. No: 2019\/5577, 8\/3\/2023, \u00a7 52; Yusuf Karaku\u015f ve di\u011ferleri, B. No: 2014\/12002, 8\/12\/2016, \u00a7 73). 3\/10\/2001 tarihli ve 4709 say\u0131l\u0131 Kanun’un Anayasa’n\u0131n 36. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131na “adil yarg\u0131lanma” ibaresinin eklenmesine ili\u015fkin 14. maddesinin gerek\u00e7esinde “de\u011fi\u015fiklikle T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin taraf oldu\u011fu uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerce de g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olan adil yarg\u0131lama hakk\u0131[n\u0131n] metne dahil” edildi\u011fi belirtilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla Anayasa’n\u0131n 36. maddesine s\u00f6z konusu ibarenin eklenmesinin amac\u0131n\u0131n S\u00f6zle\u015fme’de d\u00fczenlenen adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 anayasal g\u00fcvence alt\u0131na almak oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r (Ya\u015far \u00c7oban [GK], B. No: 2014\/6673, 25\/7\/2017, \u00a7 54). S\u00f6zle\u015fme’nin 6. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla Anayasa’n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 da kapsamaktad\u0131r. Do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi ise A\u0130HM kararlar\u0131nda -ceza muhakemesi hukukundaki geni\u015f i\u00e7eri\u011fiyle olmasa da- adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n \u00f6zel bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc olarak de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n
47. Do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki bir\u00e7ok g\u00fcvenceyle de yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bunlar en ba\u015fta savunma i\u00e7in gerekli zaman ve kolayl\u0131klardan yararlanma, duru\u015fmada haz\u0131r bulunma ve tan\u0131k sorgulama haklar\u0131 ile \u00e7eli\u015fmeli yarg\u0131lama ilkesidir. Bu noktada h\u00e2kimin duru\u015fmaya getirilmemi\u015f veya huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f delilleri h\u00fckme esas alamamas\u0131n\u0131n \u00e7eli\u015fmeli yarg\u0131lama ilkesinin bir gere\u011fi oldu\u011fu vurgulanmal\u0131d\u0131r. \u00d6te yandan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n bir g\u00fcvencesi olan duru\u015fmada haz\u0131r bulunma hakk\u0131, h\u00e2kime san\u0131k savunmas\u0131 ile di\u011fer tan\u0131k ve ma\u011fdur ifadelerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma imk\u00e2n\u0131 sunmaktad\u0131r. An\u0131lan hak san\u0131\u011f\u0131n da isnad\u0131n temelini olu\u015fturan olaylar\u0131 h\u00e2kime bizzat izah edebilmesine imk\u00e2n tan\u0131maktad\u0131r. Adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131nda tan\u0131k sorgulama hakk\u0131 ise san\u0131\u011f\u0131n dava hakk\u0131nda nihai karar\u0131 verecek olan h\u00e2kimin huzurunda tan\u0131kla y\u00fczle\u015febilmesini, tan\u0131\u011f\u0131 sorgulamas\u0131n\u0131 gerektirmektedir.<\/p>\n
ii. Do\u011frudan Do\u011fruyal\u0131k \u0130lkesinin Kanuni Temelleri<\/p>\n
48. Esas\u0131nda yukar\u0131da belirtilen anayasal gereklilikler, ilgili usul kanunlar\u0131nda da kurala ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 7. maddesinde yer alan h\u00fck\u00fcmde maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015f\u0131lmas\u0131, mahkeme taraf\u0131ndan sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve vicdani bir kanaatin olu\u015fmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan duru\u015fmada edinilen kanaatin gereklili\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda -yenilenmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayanlar d\u0131\u015f\u0131nda- g\u00f6revli olmayan h\u00e2kim veya mahkemece yap\u0131lan i\u015flemlerin h\u00fck\u00fcms\u00fcz oldu\u011fu d\u00fczenlenmi\u015ftir. Kanun’da, an\u0131lan h\u00fck\u00fcmle san\u0131klar hakk\u0131nda nihai karar vermeye yetkili h\u00e2kimlerin delillerle temas etmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclerek do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k esas al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
49. Ayn\u0131 Kanun’un 188. maddesine g\u00f6re h\u00fckme kat\u0131lacak h\u00e2kimlerin duru\u015fmada haz\u0131r bulunmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Bir oturumda bitmeyecek davada herhangi bir nedenle bulunamayacak \u00fcyenin yerine ge\u00e7mek ve oylamaya kat\u0131lmak \u00fczere yedek \u00fcye bulundurulabilecektir. An\u0131lan h\u00fck\u00fcm uyar\u0131nca h\u00fckm\u00fc hangi h\u00e2kim verecekse duru\u015fmaya o h\u00e2kimin kat\u0131lmas\u0131 gerekir. Ancak emekli ya da tayin olaca\u011f\u0131 yahut sa\u011fl\u0131k durumu nedeniyle belli bir tarihten sonra duru\u015fmaya kat\u0131lamayaca\u011f\u0131 bilinen bir mahkeme \u00fcyesinin yerine ge\u00e7mek \u00fczere yedek \u00fcye de bulundurulabilecektir. Bu durumda yedek \u00fcyenin de duru\u015fmaya kat\u0131larak tan\u0131klar\u0131 bizzat dinlemesi\/sorgulamas\u0131 suretiyle h\u00e2kim\/heyet de\u011fi\u015fikli\u011fi nedeniyle do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k s\u00f6z konusu olmayacakt\u0131r.<\/p>\n
50. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 188. maddesinin gerek\u00e7esinde do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesine a\u00e7\u0131k\u00e7a vurgu yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Gerek\u00e7enin ilgili k\u0131sm\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekildedir:<\/p>\n
“Maddenin son f\u0131kras\u0131 hukukumuz y\u00f6n\u00fcnden \u00e7ok \u00f6nemli bir konuyla ilgilidir. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesinin kararlar\u0131na ve adil yarg\u0131lama ilkesine g\u00f6re b\u00fct\u00fcn kovu\u015fturma evresinde ayn\u0131 h\u00e2kimlerin g\u00f6rev yapmalar\u0131 ve h\u00fckm\u00fc vermeleri gerekir; do\u011fru olan da budur. \u00dclkemizde uzun s\u00fcren par\u00e7al\u0131 yarg\u0131lama uygulamas\u0131, maalesef bir dava g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken h\u00e2kimlerin de\u011fi\u015fmesine neden olmaktad\u0131r. Bu gibi h\u00e2llerde, yeni h\u00e2kim huzurunda b\u00fct\u00fcn usul i\u015flemlerinin yenilenmesi adil yarg\u0131lama gere\u011fidir. Tasar\u0131, davan\u0131n bir duru\u015fmada ve bir g\u00fcnde g\u00f6r\u00fclmesini ilke olarak kabul etmi\u015ftir; dolay\u0131s\u0131yla par\u00e7al\u0131 yarg\u0131 uygulamas\u0131 ortadan kalkacakt\u0131r. Bununla birlikte maddenin son f\u0131kras\u0131, bir duru\u015fmada bitmeyecek davada, herhangi bir nedenle bulunamayacak \u00fcyenin yerini almak ve oya kat\u0131lmak \u00fczere yedek \u00fcye bulundurulabilmesini \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.” <\/p>\n
51. Do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesinin bir gere\u011fi olarak 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 190. maddesinde delillerin ortaya konulmas\u0131yla karar aras\u0131nda bir kesinti olmamas\u0131 i\u00e7in ana bir ilke olarak duru\u015fmaya ara verilmeksizin devam edilmesi, zorunlu h\u00e2llerde en k\u0131sa s\u00fcreyle ara verilmesi benimsenmi\u015ftir. An\u0131lan h\u00fckm\u00fcn de do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesini hayata ge\u00e7irmeye y\u00f6nelik oldu\u011fu hususunda \u015f\u00fcphe bulunmamaktad\u0131r. Asl\u0131nda duru\u015fmaya gere\u011finden fazla ara verilmesinin \u00f6nemli sebeplerinden biri de duru\u015fma devresinin davadaki bir\u00e7ok eksikli\u011fin tamamlanaca\u011f\u0131 bir a\u015fama olarak g\u00f6r\u00fclmesidir. Delillerin tam olarak topland\u0131\u011f\u0131 bir soru\u015fturman\u0131n ard\u0131ndan iyi bir duru\u015fma haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve planlamas\u0131yla tek celsede veya birka\u00e7 celsede bitirilen ceza yarg\u0131lamalar\u0131nda h\u00e2kimin do\u011frudan temas etti\u011fi delillerle ilgili bilgi ve kanaatini unutmadan nihai karar\u0131n\u0131 verebilmesi sa\u011flanabilir. Su\u00e7un s\u00fcbutuna do\u011frudan etki edecek deliller toplanarak iddianame haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131n ve iddianamelerde y\u00fcklenen su\u00e7u olu\u015fturan olaylar\u0131n mevcut delillerle ili\u015fkilendirilmesinin bu a\u00e7\u0131dan \u00f6nemi ink\u00e2r edilemez. Soru\u015fturma evresinde b\u00fct\u00fcn eksiklikler tamamland\u0131ktan sonra haz\u0131rlanan bir iddianame vesilesiyle duru\u015fmada hangi tan\u0131klar\u0131n dinlenmesi gerekti\u011fi bilinir h\u00e2le getirilebilir.<\/p>\n
52. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 217. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda da “H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilir. Bu deliller h\u00e2kimin vicdan\u00ee kanaatiyle serbest\u00e7e takdir edilir.” denilerek h\u00e2kimin karar\u0131n\u0131 verirken vicdani kanaatiyle serbest\u00e7e takdir edece\u011fi delillerin huzurda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f deliller oldu\u011fu vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer bir ifadeyle an\u0131lan d\u00fczenleme uyar\u0131nca h\u00e2kim duru\u015fmaya getirilmemi\u015f veya huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f delilleri h\u00fckme esas alamayacakt\u0131r. Bu h\u00fckm\u00fcn de do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesiyle ilgili oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
53. Yine 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 210. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131na g\u00f6re olay\u0131n delili, bir tan\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan ibaret ise bu tan\u0131k duru\u015fmada mutlaka dinlenir. Daha \u00f6nce yap\u0131lan dinleme s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f tutana\u011f\u0131n veya yaz\u0131l\u0131 bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n okunmas\u0131 dinleme yerine ge\u00e7emez. Yarg\u0131lama konusu olayla ilgili sadece bir tan\u0131\u011f\u0131n beyan\u0131ndan ba\u015fka bir delilin bulunmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2llerde bu tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada mutlaka dinlenilmesi gerekti\u011fi ifade edilerek do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesinin alt\u0131 \u00e7izilmi\u015ftir (AZ. M., B. No: 2013\/560, 16\/4\/2015, \u00a7 58). Nitekim an\u0131lan h\u00fckm\u00fcn gerek\u00e7esinde de “Delillerin h\u00fckm\u00fc verecek mahkeme huzurunda ortaya konulmas\u0131, tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve irdelenmesi adil yarg\u0131lama ilkesinin temel gereklerindendir. Bu itibarla, duru\u015fmada san\u0131k ve tan\u0131\u011f\u0131n ifadesine ait tutanaklar\u0131n okunmas\u0131 ile yetinilmesi, ancak zorunlu h\u00e2llerde kabul olunabilir.” denilerek bu husus vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
54. Anayasal d\u00fczeyde bir g\u00fcvence olan do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesine y\u00f6nelik ihlaller, yukar\u0131da yer verilen a\u00e7\u0131k usul h\u00fck\u00fcmlerinin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcvencelere riayet edilmesi ve bunlar\u0131 temin i\u00e7in gerekli tedbirlerin al\u0131nmas\u0131yla b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6nlenecektir.<\/p>\n
55. Bu konuda 29\/4\/2021 tarihli ve 2021\/9 say\u0131l\u0131 Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Genelgesi ile duyurulan \u0130nsan Haklar\u0131 Eylem Plan\u0131’n\u0131n (2021-2023) Hedef2.1. ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi i\u00e7in al\u0131nmas\u0131 uygun g\u00f6r\u00fclen baz\u0131 tedbirlere yer verildi\u011fine de dikkati \u00e7ekmek gerekir. Bu tedbirler \u015funlard\u0131r:<\/p>\n
“a. Yarg\u0131lama s\u00fcre\u00e7lerinde s\u0131k h\u00e2kim de\u011fi\u015fikli\u011fini \u00f6nlemek amac\u0131yla h\u00e2kimlerin tayinlerine esas b\u00f6lge sistemi yeniden d\u00fczenlenecektir.<\/p>\n
b. B\u00f6lge adliye ve b\u00f6lge idare mahkemelerinde g\u00f6rev yapan h\u00e2kim ve savc\u0131lar\u0131n talepleri veya haklar\u0131nda bir disiplin soru\u015fturmas\u0131 olmamas\u0131 halinde belirli bir s\u00fcre ilk derece mahkemelerine atanmayacaklar\u0131na ili\u015fkin teminat getirilecektir.<\/p>\n
c. Adalet Bakan\u0131\u2019n\u0131n, h\u00e2kimleri ba\u015fka bir yarg\u0131 \u00e7evresinde ge\u00e7ici olarak yetkilendirebilmesine ili\u015fkin h\u00fck\u00fcm kald\u0131r\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n
d. H\u00e2kim ve savc\u0131lar i\u00e7in co\u011frafi teminat sa\u011flanacak, h\u00e2kimlik teminat\u0131 g\u00fc\u00e7lendirilecektir.” <\/p>\n
iii. Do\u011frudan Do\u011fruyal\u0131k \u0130lkesinin Mutlak Olmamas\u0131 (\u0130stisnalar) <\/p>\n
56. Do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k, mutlak bir ilke de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla bu ilke yarg\u0131laman\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi esnas\u0131nda h\u00e2kim de\u011fi\u015fikli\u011fine hi\u00e7bir \u015fekilde gidilemeyece\u011fi \u015feklinde anla\u015f\u0131lamaz. Do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesinin bir gere\u011fi olarak \u00f6zellikle tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n nihai karar\u0131 verecek h\u00e2kim\/mahkeme taraf\u0131ndan al\u0131nmas\u0131 ana bir ilke olsa da bunun istisnalar\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
57. Bir h\u00e2kimin sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131, istifa, naklen atama, emeklilik veya ba\u015fka bir mahkemede g\u00f6revlendirilme gibi hakl\u0131 nedenlerle davaya s\u00fcrekli kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 imk\u00e2ns\u0131z k\u0131lan durumlar s\u00f6z konusu olabilir. B\u00f6yle durumlarda h\u00e2kim de\u011fi\u015fikliklerinin yarg\u0131laman\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak adil olmas\u0131n\u0131 engelleyip engellemedi\u011fine ve bu kapsamda telafi edici g\u00fcvencelerin sa\u011flan\u0131p sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131klar \u00fcst veya y\u00fcksek mahkemelerde de telafi edilebilecek t\u00fcrdendir. \u00d6rne\u011fin ilk derece mahkemesinin kompozisyonunun de\u011fi\u015fmesi, istinaf mahkemesinde san\u0131k ve tan\u0131klar\u0131n yeniden dinlenmesiyle an\u0131lan ilkeye y\u00f6nelik eksiklikler telafi edilebilir.<\/p>\n
iv. Telafi Edici G\u00fcvenceler (Tedbirler)<\/p>\n
58. Nihai karar\u0131 veren h\u00e2kim\/heyet taraf\u0131ndan duru\u015fmada dinlenmeyen tan\u0131\u011f\u0131n ifadelerinin tam ve do\u011fru bir \u015fekilde de\u011ferlendirilmesine imk\u00e2n sa\u011flayan ve yarg\u0131laman\u0131n adil say\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli dengeleyici tedbirlerin\/g\u00fcvencelerin kapsam\u0131, tan\u0131\u011f\u0131n ifadesinin delil de\u011ferine ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131r. Tan\u0131\u011f\u0131n ifadesi mahk\u00fbmiyette ne kadar \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015fsa yarg\u0131laman\u0131n adilli\u011finin de\u011ferlendirilmesinde dengeleyici tedbirlerin\/g\u00fcvencelerin \u00f6nemi de o derece artacakt\u0131r. O h\u00e2lde s\u00f6z konusu telafi edici tedbirlerin\/g\u00fcvencelerin tan\u0131k ifadelerinin g\u00fcvenilirli\u011finin tam ve do\u011fru \u015fekilde de\u011ferlendirilmesine imk\u00e2n vermesi gerekir.<\/p>\n
59. Do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesinin ihlal edilmemesi i\u00e7in al\u0131nacak en \u00f6nemli tedbir, kanun ve gerek\u00e7esinde de a\u00e7\u0131k\u00e7a vurguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere (bkz. \u00a7 50) bir oturumda bitmeyecek duru\u015fmada herhangi bir nedenle bulunamayacak \u00fcyenin yerine ge\u00e7mek ve oylamaya kat\u0131lmak \u00fczere yedek \u00fcye bulundurulmas\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin emekli ya da tayin olaca\u011f\u0131 veya sa\u011fl\u0131k durumu nedeniyle belli bir tarihten sonra duru\u015fmaya kat\u0131lamayaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilen bir mahkeme \u00fcyesinin yerine ge\u00e7mek \u00fczere yedek \u00fcye bulundurulmas\u0131, yedek \u00fcyenin de duru\u015fmaya kat\u0131larak tan\u0131k ifadelerini bizzat dinlemesi h\u00e2linde karar\u0131 veren heyetteki de\u011fi\u015fiklik nedeniyle do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k s\u00f6z konusu olmayacakt\u0131r. Ancak h\u00e2kim say\u0131s\u0131 da g\u00f6zetildi\u011finde her davada yedek h\u00e2kim bulundurmaman\u0131n hakl\u0131 nedenleri olabilir. Nitekim 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 188. maddesinin (3) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda da buna y\u00f6nelik bir d\u00fczenleme yap\u0131lm\u0131\u015f ancak h\u00e2kim say\u0131s\u0131 g\u00f6zetilerek bu tedbirin al\u0131nmas\u0131 her durumda zorunlu tutulmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
60. Yedek h\u00e2kim bulundurmaman\u0131n hakl\u0131 bir nedeni oldu\u011fu durumlarda davada g\u00f6rev alacak yeni h\u00e2kimlerin \u00f6ncesinde toplanan delilleri ve davada ileri s\u00fcr\u00fclen arg\u00fcmanlar\u0131\/g\u00f6r\u00fc\u015fleri tam ve do\u011fru olarak anlayabilmelerini sa\u011flamak i\u00e7in duru\u015fman\u0131n \u00f6nceki oturumlar\u0131nda yap\u0131lan i\u015flemlerin ses ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc kaydedici teknik ara\u00e7larla tespit edilmesi de telafi edici g\u00fcvence olarak de\u011ferlendirilebilir. Nitekim 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 52. maddesinde tan\u0131klar\u0131n dinlenmesi s\u0131ras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fcnt\u00fc veya seslerin kayda al\u0131nabilece\u011fi d\u00fczenlenmi\u015ftir. Ayn\u0131 Kanun’un 180. maddesinin (5) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda ise uzaktaki tan\u0131\u011f\u0131n ayn\u0131 anda g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc ve sesli ileti\u015fim tekni\u011finin kullan\u0131lmas\u0131 suretiyle dinlenebilmesi imk\u00e2n\u0131 getirilmi\u015ftir. Bu dinlemenin de kayda al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Video kayd\u0131 hi\u00e7bir surette tan\u0131\u011f\u0131n huzurda fiziken beyanda bulunmas\u0131n\u0131n e\u015f de\u011feri say\u0131lmasa da savunman\u0131n soru sorma imk\u00e2n\u0131n\u0131 elde etti\u011fi tan\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn davran\u0131\u015f ve tepkilerinin t\u00fcm detaylar\u0131yla g\u00f6zlemlenebildi\u011fi bir video kayd\u0131n\u0131n izlenmesi ve taraflar\u0131n bilgisine sunulmas\u0131 da -somut olay\u0131n \u00f6zel ko\u015fullar\u0131nda- do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesinin ihlalini \u00f6nleyebilir.<\/p>\n
61. Tan\u0131\u011f\u0131n tekrar dinlenmesi yerine daha \u00f6nce h\u00e2kim taraf\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015f ve savunmaya soru sorma imk\u00e2n\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f tan\u0131\u011f\u0131n beyan\u0131na ili\u015fkin ses ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin duru\u015fmada izlenmesi, \u00f6zellikle san\u0131kla y\u00fcz y\u00fcze gelmesinde sak\u0131nca bulundu\u011fu de\u011ferlendirilen k\u0131r\u0131lgan tan\u0131klar\u0131n (\u00f6rne\u011fin cinsel su\u00e7 ma\u011fduru \u00e7ocuklar\u0131n) olay\u0131 san\u0131k \u00f6n\u00fcnde tekrar anlatmak zorunda kalmalar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc \u00f6rselenmelerini de engellemektedir. Dahas\u0131 bu \u015fekilde tan\u0131\u011f\u0131n \u00f6zel ya\u015fam\u0131, ruhsal sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n korunmas\u0131na y\u00f6nelik menfaatleriyle san\u0131k haklar\u0131 aras\u0131nda bir denge kurulmaktad\u0131r. Ancak savunman\u0131n \u00f6ncesinde s\u00f6z konusu tan\u0131\u011f\u0131 veya tan\u0131klar\u0131 sorgulama f\u0131rsat\u0131 elde edip etmedi\u011fi bu g\u00fcvencenin yeterlili\u011fi y\u00f6n\u00fcnden \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
62. Heyet de\u011fi\u015fikli\u011fi durumunda davada g\u00f6rev alan yeni h\u00e2kimler, \u00f6nceki celselerde toplanan delilleri ve davada ileri s\u00fcr\u00fclen arg\u00fcmanlar\u0131\/g\u00f6r\u00fc\u015fleri tam olarak anlayabilmek i\u00e7in yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda daha \u00f6nce yap\u0131lan bu i\u015flemlerle ilgili tutanaklar\u0131 okuyup\/inceleyebilir. Yap\u0131lan bu i\u015flem tutana\u011fa kaydedebilir. Bu nedenle baz\u0131 durumlarda duru\u015fman\u0131n \u00f6nceki celselerinde dinlenen tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n kaydedildi\u011fi tutanaklar\u0131n okunmas\u0131\/incelenmesi sonucunda bunlar hakk\u0131nda bir de\u011ferlendirme yap\u0131lmas\u0131 da telafi edici bir g\u00fcvence olarak de\u011ferlendirilebilir. A\u015fa\u011f\u0131da say\u0131lan h\u00e2llerde h\u00e2kim ya da mahkeme kompozisyonunda ya\u015fanan de\u011fi\u015fiklik sonras\u0131 tan\u0131\u011f\u0131n tekrar dinlenmeyerek beyanlar\u0131n\u0131n tutanaktan okunmas\u0131 -somut olay\u0131n \u00f6zel ko\u015fullar\u0131nda- do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesine y\u00f6nelik eksiklikleri telafi edebilir:<\/p>\n
i. \u0130nand\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k sorunu ta\u015f\u0131mayan veya karma\u015f\u0131k nitelikte olmayan teknik meselelerle ilgili uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n s\u00f6z konusu oldu\u011fu,<\/p>\n
ii. Tan\u0131k beyan\u0131n\u0131n san\u0131\u011f\u0131n hukuki durumuna \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkide bulunmad\u0131\u011f\u0131, di\u011fer bir ifadeyle tan\u0131k beyan\u0131n\u0131n \u00f6nem derecesi itibar\u0131yla tan\u0131\u011f\u0131n yeniden dinlenmesini gerekli k\u0131lmad\u0131\u011f\u0131,<\/p>\n
iii. Mahk\u00fbmiyetin \u00fcst\/y\u00fcksek yarg\u0131lama a\u015famas\u0131nda s\u00fcbut konusu sorgulanmaks\u0131z\u0131n teknik nedenlerle bozuldu\u011fu ve bu nedenle bozma sonras\u0131 yarg\u0131lamada tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n tart\u0131\u015fmal\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131,<\/p>\n
iv. Tan\u0131k beyan\u0131 \u00fczerinde taraflar aras\u0131nda bir tart\u0131\u015fman\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 (taraflar\u0131n tan\u0131k beyanlar\u0131na itiraz etmedi\u011fi),<\/p>\n
v. Toplu mahkemelerde tan\u0131klar\u0131 dinleyen h\u00e2kimlerin \u00e7o\u011funlu\u011funun nihai karar\u0131 veren heyette bulundu\u011fu\/de\u011fi\u015fmedi\u011fi,<\/p>\n
vi. Tan\u0131klar\u0131n yeniden dinlenilmesini imk\u00e2ns\u0131z h\u00e2le getiren (tan\u0131\u011f\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc, bitkisel hayata girmesi, bulundu\u011fu yerin t\u00fcm \u00e7abalara ra\u011fmen \u00f6\u011frenilememesi vb. gibi) ya da a\u015f\u0131r\u0131 derecede zorla\u015ft\u0131ran (tan\u0131\u011f\u0131n ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131na tutulmas\u0131 veya adli yard\u0131m anla\u015fmas\u0131 bulunmayan bir \u00fclkede bulunup ne zaman yurda d\u00f6nece\u011finin bilinmemesi gibi) ko\u015fullar\u0131n bulundu\u011fu,<\/p>\n
vii. Tan\u0131\u011f\u0131n g\u00fcvenilirli\u011finin tart\u0131\u015fma konusu olmad\u0131\u011f\u0131, \u00f6rne\u011fin tan\u0131k beyan\u0131n\u0131n h\u00e2kimin\/mahkemenin do\u011frudan temas etti\u011fi di\u011fer bir\u00e7ok do\u011frulay\u0131c\u0131 delille de desteklendi\u011fi durumlar<\/p>\n
63. Ancak baz\u0131lar\u0131 yukar\u0131da an\u0131lan ve s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da olmayan bu gibi h\u00e2llerde uyu\u015fmazl\u0131k konusu su\u00e7 i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen cezan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re delillerin h\u00e2kim\/heyet de\u011fi\u015fikli\u011fi sonras\u0131nda da s\u00f6zl\u00fc olarak sunulmas\u0131n\u0131 gerektirmeyecek \u00f6l\u00e7\u00fcde a\u00e7\u0131k olmas\u0131 ve yarg\u0131lama s\u00fcrecinde usule ili\u015fkin imk\u00e2nlardan yararlanma noktas\u0131nda savunmaya f\u0131rsatlar tan\u0131nmas\u0131 gibi hususlara dikkat edilmesi gerekir (s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama hakk\u0131yla ilgili benzer de\u011ferlendirmeler i\u00e7in bkz. AYM, E.2020\/79, K.2023\/113, 22\/06\/2023, \u00a7 128). Bu nedenle duru\u015fma tutanaklar\u0131 tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n tam ve do\u011fru \u015fekilde anla\u015f\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n vermelidir. Nihai karar\u0131 verecek h\u00e2kimin\/mahkemenin \u00f6nceden dinlenen tan\u0131\u011f\u0131n beyan\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011finden \u015f\u00fcphe etmesi veya nihai karar i\u00e7in kendi izleniminin gerekli oldu\u011funu de\u011ferlendirmesi h\u00e2linde s\u00f6z konusu tan\u0131\u011f\u0131n yeniden dinlenmesinin her zaman m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funun alt\u0131 \u00e7izilmelidir.<\/p>\n
64. Yukar\u0131da izah edilen istisnai h\u00e2ller haricinde, davan\u0131n sonucu i\u00e7in tek veya belirleyici \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6nemli olan tan\u0131klar\u0131n yeniden dinlenmesi yerine beyanlar\u0131n\u0131n tutanaktan okunulmas\u0131yla yetinilmesi ise do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil edebilir. Bu durumda davada g\u00f6rev alacak yeni h\u00e2kimlerin \u00f6ncesinde dinlenen tan\u0131klar\u0131 yeniden dinlemesi gerekir. Ancak baz\u0131 durumlarda (\u00f6zellikle savunmaya, yarg\u0131laman\u0131n \u00f6nceki a\u015famalar\u0131nda iddia tan\u0131klar\u0131n\u0131 sorgulama f\u0131rsat\u0131 verilmi\u015f ise) savunmadan davaya bakacak yeni h\u00e2kimlerin tutanaklar \u00fczerinden tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmelerinin bu beyanlar\u0131n tam ve do\u011fru \u015fekilde anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 veya g\u00fcvenilirliklerini hangi a\u00e7\u0131lardan engelleyece\u011fini a\u00e7\u0131klamas\u0131 istenebilir. Savunman\u0131n bu konuda \u00e7aba g\u00f6stermemesi -somut olay\u0131n \u00f6zel ko\u015fullar\u0131nda- do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesinin ihlal edilip edilmedi\u011finin de\u011ferlendirilmesinde hesaba kat\u0131lacak bir unsur olarak g\u00f6zetilebilir.<\/p>\n
65. Nitekim Anayasa Mahkemesi de beyanlar\u0131 tek veya belirleyici delil niteli\u011finde olmayan tan\u0131\u011f\u0131n karar veren heyet \u00f6n\u00fcnde dinlenilmemesinin adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fine ili\u015fkin ba\u015fvuruyu a\u00e7\u0131k\u00e7a dayanaktan yoksun buldu\u011fu karar\u0131nda, tan\u0131\u011f\u0131n beyan\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131ndan sonra ba\u015fvurucular ve m\u00fcdafiinin, tan\u0131\u011fa soru sorabilme f\u0131rsat\u0131 buldu\u011funu, beyanlara kar\u015f\u0131 itirazlar\u0131n\u0131 dile getirebildiklerini de ayr\u0131ca vurgulam\u0131\u015ft\u0131r (Yusuf Deniz Dilsizo\u011flu ve Aral Ali Ersin, \u00a7\u00a7 45-50).<\/p>\n
v. Somut Olay\u0131n De\u011ferlendirilmesi<\/p>\n
66. Somut olayda ba\u015fvurucu hakk\u0131ndaki mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne esas olarak tan\u0131k beyanlar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer bir ifadeyle somut davada mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck oranda tan\u0131k beyanlar\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131 ve tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n ba\u015fvurucunun mahk\u00fbmiyetinde \u00f6nemli rol oynad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (bkz. \u00a7 11). An\u0131lan tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n \u00fczerinde taraflar aras\u0131nda tart\u0131\u015fman\u0131n bulundu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Nitekim duru\u015fmada tan\u0131k beyanlar\u0131na kar\u015f\u0131 taraflara s\u00f6z verildi\u011finde hem savunma hem de kat\u0131lan taraf\u0131 aleyhe olan beyanlar\u0131 kabul etmemi\u015ftir. Dahas\u0131 ba\u015fvurucu, istinaf dilek\u00e7esinde Mahkemenin tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00e7arp\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131, tan\u0131k beyanlar\u0131nda ge\u00e7en olgular\u0131n ilgili kurumlardan sorulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ara\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu hususlardaki taleplerinin de Duru\u015fma Tutana\u011f\u0131’na ge\u00e7irilmedi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr (bkz. \u00a7 12).<\/p>\n
67. Tan\u0131klar\u0131n dinlenildi\u011fi celselere kat\u0131lan h\u00e2kimlerle ba\u015fvurucu hakk\u0131nda mahk\u00fbmiyet karar\u0131 veren heyeti olu\u015fturan h\u00e2kimlerin \u00e7o\u011funlu\u011funun farkl\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir (bkz. \u00a7\u00a7 8-10). Mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fc, tan\u0131klar\u0131n dinlenildi\u011fi celselere kat\u0131lmayan heyet ba\u015fkan\u0131 ve bir \u00fcyenin yer ald\u0131\u011f\u0131 h\u00e2kimler heyeti taraf\u0131ndan verilmi\u015ftir. Tan\u0131klar\u0131n dinlenildi\u011fi celselere, h\u00fckm\u00fc veren mahkeme heyetinden sadece bir h\u00e2kim kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Beyanlar\u0131yla san\u0131\u011f\u0131n (ba\u015fvurucunun) hukuki durumunu belirleyici \u00f6l\u00e7\u00fcde etkileyen tan\u0131klar, h\u00fckm\u00fc verecek h\u00e2kimlerin tamam\u0131n\u0131n veya \u00e7o\u011funlu\u011funun kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 celselerde dinlenmemi\u015ftir. Bu nedenle tan\u0131klar\u0131n dinlendi\u011fi celselere kat\u0131lmayan h\u00e2kimler, dinlenmeleri s\u0131ras\u0131nda g\u00f6zlemleyemedikleri tan\u0131klar\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fi konusunda bizzat fikir sahibi olamam\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer bir ifadeyle ba\u015fvurucu hakk\u0131nda karar veren heyeti olu\u015fturan \u00fcyelerin \u00e7o\u011funlu\u011fu isnat konusu olay hakk\u0131nda tutanaklar \u00fczerinden kanaat edinmi\u015f ve bu ba\u011flamda bir sonuca varm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu durum tek ba\u015f\u0131na adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi sonucuna var\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeterli olmay\u0131p h\u00e2kim de\u011fi\u015fikliklerinin yarg\u0131laman\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak hakkaniyetini zedeleyip zedelemedi\u011fine ve bu kapsamda telafi edici g\u00fcvencelerin sa\u011flan\u0131p sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
68. Daha \u00f6nce ifade edildi\u011fi \u00fczere ceza muhakemesi hukukunda zorunluluk olmad\u0131k\u00e7a duru\u015fman\u0131n kesintisiz olmas\u0131, ara verilmeksizin bir celsede bitirilmesi esast\u0131r. Somut ba\u015fvuruya konu yarg\u0131lamada duru\u015fmada bir\u00e7ok celsenin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dosya incelendi\u011finde duru\u015fmaya ara verilmesinin sebepleri aras\u0131nda tan\u0131klara soru sorma gibi baz\u0131 usul h\u00fck\u00fcmlerinin tatbikinin gerekmesi ve taraflar\u0131n \u00e7e\u015fitli nedenlerle s\u00fcre talebinde bulunmas\u0131 da yer almaktad\u0131r. S\u00f6z konusu sebepler duru\u015fmaya ara verilmesi konusunda zorunlu neden olarak de\u011ferlendirilebilir. Bu durumda nihai karar\u0131 veren Mahkemece, duru\u015fman\u0131n \u00f6nceki oturumlar\u0131nda dinlenen tan\u0131klar\u0131n sundu\u011fu beyanlar\u0131n tam ve do\u011fru bir \u015fekilde de\u011ferlendirilebilmesi i\u00e7in telafi edici tedbirlerin al\u0131n\u0131p al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
69. Derece mahkemelerince duru\u015fmaya kat\u0131lamayaca\u011f\u0131 bilinen mahkeme \u00fcyesinin yerine ge\u00e7mek \u00fczere yedek h\u00e2kim bulundurma tedbiri uygulanmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak mahkemede g\u00f6rev yapan h\u00e2kim say\u0131s\u0131n\u0131n azl\u0131\u011f\u0131ndan kaynakl\u0131 olarak yedek h\u00e2kim bulundurmaman\u0131n hakl\u0131 bir nedeninin bulundu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
70. Beyanlar\u0131 mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne b\u00fcy\u00fck oranda esas te\u015fkil eden tan\u0131klar\u0131n dinlendi\u011fi celselere kat\u0131lmayan Mahkeme Heyetince “kat\u0131lan tan\u0131klar\u0131n\u0131n yans\u0131z bir \u015fekilde beyanda bulunduklar\u0131na ili\u015fkin olarak tam bir vicdani kanaat olu\u015fmu\u015f ve savunma tan\u0131klar\u0131n\u0131n hayat\u0131n ola\u011fan ak\u0131\u015f\u0131na ayk\u0131r\u0131 ve ger\u00e7e\u011fin \u00fczerini \u00f6rtmeye y\u00f6nelik beyanlar\u0131na itibar edilmeyece\u011fi” gerek\u00e7esine dayan\u0131larak san\u0131\u011f\u0131n mahk\u00fbmiyetine karar verilmi\u015ftir. Mahkemece kat\u0131lan tan\u0131klar\u0131n\u0131n beyanlar\u0131na neden \u00fcst\u00fcnl\u00fck tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bu gerek\u00e7elerle a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. An\u0131lan gerek\u00e7ede, tan\u0131klar beyanda bulunurken yap\u0131lacak g\u00f6zlemler sonucunda elde edilebilecek izlenimlere de yer verildi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Mahkemece tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n delil de\u011feri belirlenirken bu izlenimlere at\u0131f yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. De\u011fi\u015fen mahkeme heyeti taraf\u0131ndan bu izlenimlerin sadece tutanaklar\u0131n okunmas\u0131yla elde edilmesi ve buna g\u00f6re karar verilmesinin do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi ile ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u00d6te yandan beyanlar\u0131 davan\u0131n sonucunu de\u011fi\u015ftirebilecek nitelikteki tan\u0131klar\u0131n tekrar dinlenilmesi yoluna neden ba\u015fvurulmad\u0131\u011f\u0131 veya bu tan\u0131klar\u0131n dinlenilmesini imk\u00e2ns\u0131z h\u00e2le getiren ya da a\u015f\u0131r\u0131 derecede zorla\u015ft\u0131ran bir nedenin varl\u0131\u011f\u0131 da kararda g\u00f6sterilmemi\u015ftir.<\/p>\n
71. Savunman\u0131n -davaya bakacak \u00fc\u00e7 h\u00e2kimden olu\u015fan Mahkeme Heyetinin ba\u015fkan\u0131 ve bir \u00fcyesinin de\u011fi\u015fti\u011fi g\u00f6zetildi\u011finde- yeni h\u00e2kimlerin tutanaklar \u00fczerinden tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmelerinin bu beyanlar\u0131n tam ve do\u011fru \u015fekilde anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 veya g\u00fcvenilirli\u011fini ne \u015fekilde engelleyece\u011fini ayr\u0131ca a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 ve bu konuda \u00e7aba g\u00f6sterdi\u011fi de anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n delil de\u011ferinin tan\u0131klar bizzat dinlenilmek suretiyle elde edilebilecek g\u00f6zlem ve tespitlere dayanmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fi h\u00e2llerde savunman\u0131n bu husustaki tutarl\u0131 itirazlar\u0131n\u0131n derece mahkemesince veya kanun yolu mercilerince de\u011ferlendirilmesi gerekir. Somut olayda beyanlar\u0131 karar\u0131n sonucunda belirleyici rol oynayan ancak hem birey olarak hem de beyanlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00fcvenilirlikleri hususunda bir\u00e7ok itiraz bulunan tan\u0131klar yeniden dinlenilmedi\u011fi gibi Ceza Dairesince de duru\u015fma a\u00e7\u0131larak ya da bu konuda bozma karar\u0131 verilerek s\u00f6z konusu eksiklik telafi edilmemi\u015ftir.<\/p>\n
72. A\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle Anayasa’n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
Kadir \u00d6ZKAYA, Basri BA\u011eCI, \u0130rfan F\u0130DAN ve Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L ihlal sonucuna kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
VI. G\u0130DER\u0130M <\/p>\n
73. Ba\u015fvurucu, ihlalin tespiti ile manevi tazminat talebinde bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
74. Ba\u015fvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeniden yarg\u0131lama yap\u0131lmas\u0131nda hukuki yarar bulunmaktad\u0131r. Bu kapsamda karar\u0131n g\u00f6nderildi\u011fi yarg\u0131 mercilerince yap\u0131lmas\u0131 gereken i\u015f, yeniden yarg\u0131lama i\u015flemlerini ba\u015flatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula\u015ft\u0131ran nedenleri gideren, ihlal karar\u0131nda belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30\/3\/2011 tarihli ve 6216 say\u0131l\u0131 Anayasa Mahkemesinin Kurulu\u015fu ve Yarg\u0131lama Usulleri Hakk\u0131nda Kanun’un 50. maddesinin (2) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda d\u00fczenlenen bireysel ba\u015fvuruya \u00f6zg\u00fc yeniden yarg\u0131lama kurumunun \u00f6zelliklerine ili\u015fkin kapsaml\u0131 a\u00e7\u0131klamalar i\u00e7in bkz. Mehmet Do\u011fan [GK], B. No: 2014\/8875, 7\/6\/2018, \u00a7\u00a7 54-60; Alig\u00fcl Alkaya ve di\u011ferleri (2), B. No: 2016\/12506, 7\/11\/2019, \u00a7\u00a7 53-60, 66; Kadri Enis Berbero\u011flu (3) [GK], B. No: 2020\/32949, 21\/1\/2021, \u00a7\u00a7 93-100).<\/p>\n
75. Belirtilmelidir ki hak ihlali karar\u0131, Anayasa Mahkemesinin davan\u0131n sonucuyla ilgili olarak bir tutum sergiledi\u011fi anlam\u0131na gelmemektedir. Ba\u015fvurucular hakk\u0131nda su\u00e7lu-su\u00e7suz karar\u0131 vermek ya da daha hafif veya a\u011f\u0131r ceza belirlemek de Anayasa Mahkemesinin g\u00f6revi de\u011fildir.<\/p>\n
76. Belirli bir davaya ili\u015fkin olarak delilleri de\u011ferlendirme ve g\u00f6sterilen delilin davayla ilgili olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar verme yetkisi kural olarak yarg\u0131lamay\u0131 y\u00fcr\u00fcten derece mahkemelerine aittir (Orhan K\u0131l\u0131\u00e7 [GK], B. No: 2014\/4704, 1\/2\/2018, \u00a7 44). Bu ba\u011flamda somut olayda ba\u015fvurucunun tefecilik su\u00e7unu i\u015fledi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde karar vermek Anayasa Mahkemesinin g\u00f6revi de\u011fildir. Anayasa Mahkemesince verilen ihlal karar\u0131, san\u0131\u011f\u0131n beraat etti\u011fi anlam\u0131na gelmedi\u011fi gibi ihlal karar\u0131n\u0131n gereklerinin yerine getirilmesi amac\u0131yla yap\u0131lacak yeniden yarg\u0131lama neticesinde san\u0131k hakk\u0131nda mutlaka beraat karar\u0131 verilmesi gerekti\u011fi anlam\u0131na da gelmemektedir. \u0130hlalin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 gidermek \u00fczere gereken i\u015flemler yerine getirildikten sonra yap\u0131lacak de\u011ferlendirmede delillerin takdir bi\u00e7imine g\u00f6re mahkemenin benzer veya farkl\u0131 bir sonuca varmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
77. Hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131 tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n delil de\u011feriyle ilgili bir derecelendirme yap\u0131lmas\u0131n\u0131 da g\u00fcvence alt\u0131na almamaktad\u0131r. Di\u011fer bir ifadeyle bu hak, tan\u0131\u011f\u0131n nihai karar\u0131 veren h\u00e2kim \u00f6n\u00fcndeki beyanlar\u0131na mutlaka \u00fcst\u00fcnl\u00fck tan\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde bir g\u00fcvence i\u00e7ermemektedir. Beyanlar\u0131 davan\u0131n sonucu a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli nitelik ta\u015f\u0131yan tan\u0131klar su\u00e7 isnad\u0131 at\u0131nda olan ki\u015fi hakk\u0131nda karar verecek olan h\u00e2kim\/h\u00e2kimler taraf\u0131ndan dinlendi\u011fi ve san\u0131k haklar\u0131na riayet edildi\u011fi s\u00fcrece tan\u0131\u011f\u0131n a\u015famalardaki beyanlar\u0131n\u0131n hangisine itibar edilece\u011fi meselesi karar veren mahkemenin takdirindedir.<\/p>\n
78. \u00d6te yandan ihlalin niteli\u011fine g\u00f6re yeniden yarg\u0131lama yap\u0131lmas\u0131n\u0131n yeterli giderim sa\u011flayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fvurucunun manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
VII. H\u00dcK\u00dcM <\/p>\n
A\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle;<\/p>\n
A. Adli yard\u0131m talebinin KABUL\u00dcNE,<\/p>\n
B. Hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine ili\u015fkin iddian\u0131n KABUL ED\u0130LEB\u0130L\u0130R OLDU\u011eUNA OYB\u0130RL\u0130\u011e\u0130YLE,<\/p>\n
C. Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n \u0130HLAL ED\u0130LD\u0130\u011e\u0130NE Kadir \u00d6ZKAYA, Basri BA\u011eCI, \u0130rfan F\u0130DAN ve Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L’in KAR\u015eIOYLARI ve OY\u00c7OKLU\u011eUYLA,<\/p>\n
D. Karar\u0131n bir \u00f6rne\u011finin hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlalinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeniden yarg\u0131lama yap\u0131lmak \u00fczere Bursa 4. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesine (E.2016\/306, K.2018\/59) G\u00d6NDER\u0130LMES\u0130NE,<\/p>\n
E. Ba\u015fvurucunun tazminat talebinin REDD\u0130NE,<\/p>\n
F. 18.800 TL vek\u00e2let \u00fccretinin ba\u015fvurucuya \u00d6DENMES\u0130NE,<\/p>\n
G. \u00d6demenin karar\u0131n tebli\u011fini takiben ba\u015fvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u015fvuru tarihinden itibaren d\u00f6rt ay i\u00e7inde yap\u0131lmas\u0131na, \u00f6demede gecikme olmas\u0131 h\u00e2linde bu s\u00fcrenin sona erdi\u011fi tarihten \u00f6deme tarihine kadar ge\u00e7en s\u00fcre i\u00e7in yasal FA\u0130Z UYGULANMASINA,<\/p>\n
H. Karar\u0131n bir \u00f6rne\u011finin Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131na G\u00d6NDER\u0130LMES\u0130NE15\/2\/2024tarihinde karar verildi.<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KAR\u015eIOY GEREK\u00c7ES\u0130<\/p>\n
1. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu \u00e7o\u011funlu\u011fu, tan\u0131klar\u0131n dinlenildi\u011fi celselerde bulunmayan ba\u015fkan ve bir \u00fcyenin de yer ald\u0131\u011f\u0131 A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi heyeti taraf\u0131ndan ba\u015fvurucunun tefecilik su\u00e7undan mahk\u00fbmiyetine karar verilmesi nedeniyle do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n g\u00fcvencelerinden olan hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
A. Kabul edilebilirlik Y\u00f6n\u00fcnden<\/p>\n
2. Anayasa Mahkemesine bireysel ba\u015fvuru, ikincil nitelikte yani idari ve yarg\u0131sal t\u00fcm ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131n t\u00fcketilmesinden sonra m\u00fcracaat edilebilecek anayasal bir hak arama yoludur.<\/p>\n
3. Anayasa\u2019n\u0131n 148. maddesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131 ile 30\/3\/2011 tarihli ve 6216 say\u0131l\u0131 Anayasa Mahkemesinin Kurulu\u015fu ve Yarg\u0131lama Usulleri Hakk\u0131nda Kanun\u2019un 45. maddesinin (2) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca bireysel ba\u015fvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba\u015fvurulabilmesi i\u00e7in ola\u011fan kanun yollar\u0131n\u0131n t\u00fcketilmi\u015f olmas\u0131 gerekir (Ay\u015fe Z\u0131raman ve Cennet Ye\u015filyurt, B. No: 2012\/403, 26\/3\/2013, \u00a7 16). Bireysel ba\u015fvuru, iddia edilen hak ihlallerinin yarg\u0131lama mercilerince d\u00fczeltilmemesi h\u00e2linde ba\u015fvurulabilecek ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel ba\u015fvuru yolunun bu niteli\u011fi gere\u011fi Anayasa Mahkemesine bireysel ba\u015fvuruda bulunulabilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle ola\u011fan kanun yollar\u0131n\u0131n t\u00fcketilmesi zorunludur. Bu ilke uyar\u0131nca ba\u015fvurucunun Anayasa Mahkemesi \u00f6n\u00fcne getirdi\u011fi \u015fik\u00e2yetini \u00f6ncelikle ve s\u00fcresinde yetkili idari ve yarg\u0131sal mercilere usul\u00fcne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu\u011fu bilgi ve kan\u0131tlar\u0131n\u0131 zaman\u0131nda bu makamlara sunmas\u0131, ayn\u0131 zamanda bu s\u00fcre\u00e7te dava ve ba\u015fvurusunu takip etmek i\u00e7in gerekli \u00f6zeni g\u00f6stermi\u015f olmas\u0131 gerekir (\u0130smail Bu\u011fra \u0130\u015flek, B. No: 2013\/1177, 26\/3\/2013, \u00a7 17; Bayram G\u00f6k, B. No: 2012\/946, 26\/3\/2013, \u00a7 19).<\/p>\n
4. Ba\u015fvuru konusu yarg\u0131laman\u0131n duru\u015fmas\u0131 10 celsede tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk 8 celsede tensip zapt\u0131n\u0131 da haz\u0131rlayan Mahkeme Ba\u015fkan\u0131 K.\u00dc., 9. ve 10. celselerde L.D.\u2019dir. \u00dcyelerden F.\u00d6. 1. celse d\u0131\u015f\u0131nda di\u011fer oturumlar\u0131n tamam\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Duru\u015fman\u0131n 9. celsesinde Mahkeme Ba\u015fkan\u0131 L.D., heyet de\u011fi\u015fikli\u011fi nedeniyle dosya ve eklerinin okundu\u011funu tutana\u011fa yazm\u0131\u015ft\u0131r. Savunma bu tutana\u011fa hi\u00e7bir a\u015famada itiraz etmemi\u015ftir.<\/p>\n
5. Ba\u015fvurucu m\u00fcdafii esas hakk\u0131ndaki m\u00fctalaaya kar\u015f\u0131 beyanda bulunmak \u00fczere s\u00fcre istemi\u015f ve kendisine s\u00fcre verilmi\u015ftir. Esas hakk\u0131ndaki m\u00fctalaada t\u00fcm deliller ve tan\u0131k beyanlar\u0131 anlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fvurucu m\u00fcdafii, yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde savunma yapm\u0131\u015f ve duru\u015fmaya kat\u0131l\u0131p s\u00f6zl\u00fc olarak beyanda da bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
6. Ba\u015fvurucu m\u00fcdafii, duru\u015fman\u0131n herhangi bir celsesinde bireysel ba\u015fvuru konusu yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fikayetini dile getirmemi\u015f, do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesiyle ilgili bir iddia ileri s\u00fcrmemi\u015ftir. Ba\u015fvurucu veya m\u00fcdafii, tan\u0131klar\u0131n yeniden dinlenmesi y\u00f6n\u00fcnden de hi\u00e7bir talepte bulunmam\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim \u00e7o\u011funluk taraf\u0131ndan da dile getirildi\u011fi \u00fczere, ba\u015fvurucu m\u00fcdafii tan\u0131klar\u0131n dinlendi\u011fi duru\u015fmalara kat\u0131lm\u0131\u015f ve yaln\u0131zca aleyhe olan tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131 kabul etmedi\u011fini belirtmi\u015ftir. Ba\u015fvurucu m\u00fcdafiinin tan\u0131k sorgulatma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi veya tan\u0131klara soru soramad\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde iddias\u0131 da bulunmamaktad\u0131r. Ba\u015fvurucu m\u00fcdafii ilk defa istinaf dilek\u00e7esinde, tan\u0131k delili ile do\u011frudan do\u011fruya temas etmemi\u015f Mahkeme heyeti taraf\u0131ndan mahk\u00fbmiyet karar\u0131 verildi\u011fini soyut ve genel ifadelerle dile getirmi\u015ftir.<\/p>\n
7. Dolay\u0131s\u0131yla yarg\u0131laman\u0131n hi\u00e7bir a\u015famas\u0131nda somut olarak dile getirilmeyen ihlal iddias\u0131na ili\u015fkin olarak ola\u011fan kanun yollar\u0131n\u0131n usul\u00fcnce t\u00fcketildi\u011finden s\u00f6z edilemez. Bu sebeple ba\u015fvurunun \u201cba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131n t\u00fcketilmemesi\u201d nedeniyle kabul edilemez oldu\u011funa karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
8. \u00d6te yandan ilk derece a\u015famas\u0131nda ayn\u0131 dosya kapsam\u0131nda yarg\u0131lamas\u0131 yap\u0131lan ve bireysel ba\u015fvuru konusu su\u00e7la ba\u011flant\u0131l\u0131 olan ya\u011fma su\u00e7undan verilen 6 y\u0131l 8 ay hapis cezas\u0131na ili\u015fkin mahkumiyetin temyiz incelemesi devam etmektedir. Temyizi devam eden ve verilecek ihlal karar\u0131n\u0131n temyiz a\u015famas\u0131nda olan bir davan\u0131n sonucunu etkileyecek nitelikte bir karar\u0131n bu a\u015famada verilmesinin yarg\u0131lamas\u0131 devam eden davaya etkisinin de tart\u0131\u015fmal\u0131 oldu\u011fu g\u00f6zden uzak tutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
B. Esas Y\u00f6n\u00fcnden<\/p>\n
9. Somut olayda savunman\u0131n yarg\u0131laman\u0131n t\u00fcm a\u015famalar\u0131na etkili kat\u0131l\u0131m\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f; tan\u0131klara soru sorma imk\u00e2n\u0131 verilmi\u015ftir. Yarg\u0131lama, Anayasa Mahkemesi i\u00e7tihatlar\u0131na g\u00f6re makul denilebilecek bir s\u00fcre olan yakla\u015f\u0131k 4 y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
10. \u00d6ncelikle \u00e7o\u011funluk gerek\u00e7esinde at\u0131f yap\u0131lan 5271 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 7. maddesinin somut olayla bir ilgisinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131 \u00e7izilmelidir. An\u0131lan h\u00fckme g\u00f6re g\u00f6revli olmayan h\u00e2kim ve mahkemece yap\u0131lan i\u015flemlerin h\u00fck\u00fcms\u00fcz olaca\u011f\u0131na ili\u015fkin d\u00fczenlemenin ba\u015fvuru konusu olayla bir ilgisinin bulunmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Zira ba\u015fvuru konusu olayda g\u00f6revli mahkeme ve h\u00e2kim taraf\u0131ndan yarg\u0131lama yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi ba\u015fvurucu m\u00fcdafinin de aksine bir iddias\u0131 bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
11. Bunun yan\u0131nda, 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 210. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda “Olay\u0131n delili, bir tan\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan ibaret ise, bu tan\u0131k duru\u015fmada mutlaka dinlenir. Daha \u00f6nce yap\u0131lan dinleme s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f tutana\u011f\u0131n veya yaz\u0131l\u0131 bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n okunmas\u0131 dinleme yerine ge\u00e7emez.” h\u00fckm\u00fc; ayn\u0131 Kanun’un 217. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda ise “H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilir.” d\u00fczenlemesi bulunmaktad\u0131r. Kararda yer verilen Yarg\u0131tay kararlar\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, bu d\u00fczenlemeler uygulamada di\u011fer deliller gibi tan\u0131k delilinin de yarg\u0131lamay\u0131 yapan mahkeme huzuruna getirilip duru\u015fmada dinlenilmesi\/tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi seklinde anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Uygulamada s\u00f6z konusu d\u00fczenlemeler, delillerle duru\u015fmada temas eden h\u00e2kimin mutlaka nihai karar\u0131 veren h\u00e2kim olmas\u0131 gerekti\u011fi seklinde yorumlanmamaktad\u0131r. An\u0131lan d\u00fczenlemelerin uygulamada anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 \u015fekilde yorumlanarak hak ihlaline gerek\u00e7e yap\u0131lmas\u0131n\u0131n hukuksal a\u00e7\u0131dan sorunlar olu\u015fturaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
12. Say\u0131n \u00e7o\u011funluk do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesinin mutlak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, belli istisnalar\u0131n\u0131n bulundu\u011funu belirtmi\u015ftir. Ancak tan\u0131klar\u0131n istinabe yoluyla dinlenmesi h\u00e2linde nas\u0131l bir uygulama yap\u0131laca\u011f\u0131 ortaya konulmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yan\u0131nda, tan\u0131\u011f\u0131n yarg\u0131laman\u0131n \u00f6nceki a\u015famalar\u0131nda ke\u015fif s\u0131ras\u0131nda dinlenilmesi h\u00e2linde yeniden ke\u015fif yap\u0131lmas\u0131 ve tan\u0131\u011f\u0131n tekrar dinlenmesinin gerekip gerekmedi\u011fi de de\u011ferlendirilmemi\u015ftir.<\/p>\n
13. Ceza davalar\u0131nda kurgu, t\u00fcm delillerin soru\u015fturma evresinde tamamlanmas\u0131 \u00fczerinedir. Mahkeme, t\u00fcm delilleri ve tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131 da de\u011ferlendirerek bir muhakeme i\u00e7erisinde tart\u0131\u015f\u0131p sonuca varacakt\u0131r. Nihai karar\u0131 veren heyetten bu delillerin tamam\u0131yla yeniden temasa ge\u00e7mesinin beklenmesinin yarg\u0131laman\u0131n gereksiz yere uzamas\u0131na neden olabilece\u011fi, yarg\u0131laman\u0131n makul s\u00fcrede bitirilmesi gibi bir\u00e7ok san\u0131k hakk\u0131n\u0131 da zedeleyece\u011fi ifade edilmelidir. Bu noktada, nihai karar\u0131 veren heyette bulunan ve tan\u0131klar\u0131n dinlenildi\u011fi celselerde heyette g\u00f6rev almam\u0131\u015f olan h\u00e2kimlerden s\u00f6z konusu tan\u0131klar\u0131n duru\u015fmada tekrar dinlemelerini beklemenin, aradan ge\u00e7en s\u00fcre zarf\u0131nda tan\u0131klar\u0131n olay\u0131n ger\u00e7ekle\u015fme \u015fartlar\u0131yla ilgili ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 unutmalar\u0131 ve bunun da \u201cbeyanlar aras\u0131nda \u00e7eli\u015fki\u201d olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcp delillerin hatal\u0131 de\u011ferlendirilmesine yol a\u00e7abilece\u011fi hesaba kat\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
14. \u00d6te yandan, T\u00fcrk Yarg\u0131 Te\u015fkilat\u0131nda g\u00f6rev yapan h\u00e2kim ve savc\u0131lar, H\u00e2kimler ve Savc\u0131lar Kurulu taraf\u0131ndan resen ya da kendi taleplerinin uygun bulunmas\u0131yla, yine H\u00e2kimler ve Savc\u0131lar Kurulunun co\u011frafi ve ekonomik \u015fartlar\u0131, sosyal, sa\u011fl\u0131k ve k\u00fclt\u00fcrel imkanlar\u0131, mahrumiyet dereceleri ile ula\u015f\u0131m ve di\u011fer durumlar\u0131 dikkate alarak belirledi\u011fi b\u00f6lgelere g\u00f6rev s\u00fcreleri boyunca atanmaktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, 11\/10\/2016 tarihli ilk celseden 22\/3\/2018 tarihli h\u00fck\u00fcm celsesine kadar ki s\u00fcre\u00e7te mahkeme heyetindeki ba\u015fkan ve baz\u0131 \u00fcyelerin tayin olmalar\u0131 ya da di\u011fer nedenlerle de\u011fi\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Fakat, mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne esas al\u0131nan tan\u0131klar\u0131n dinlenildi\u011fi celselere ve 1. celse d\u0131\u015f\u0131nda di\u011fer t\u00fcm celselere kat\u0131lan mahkeme heyetinden \u00fcye h\u00e2kim F.\u00d6. h\u00fck\u00fcm celsesine de kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yani tan\u0131k delili ile temas eden mahkeme heyetinin h\u00fckm\u00fc veren heyetten tamamen farkl\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Nitekim A\u0130HM do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesini inceledi\u011fi benzer olaya ili\u015fkin Cutean\/Romanya karar\u0131nda, tan\u0131klar\u0131 duru\u015fmada dinleyen mahkeme heyetinin tamam\u0131n\u0131n yarg\u0131lama s\u00fcrecinde de\u011fi\u015fmesinin sorun te\u015fkil edebilece\u011fine i\u015faret etmi\u015ftir (Cutean\/Romanya, B.No: 53150\/12, 2\/12\/2014, \u00a7 64).<\/p>\n
15. Ayr\u0131ca, ba\u015fvuruya konu yarg\u0131lamada mahk\u00fbmiyet karar\u0131 esasen tan\u0131k beyanlar\u0131na dayal\u0131 olarak verilmi\u015f olup tan\u0131klar\u0131n her biri mahkeme huzuruna getirilip duru\u015fmada dinlenilmi\u015f, beyanlar\u0131 duru\u015fma tutana\u011f\u0131na ge\u00e7irilmi\u015f, tan\u0131klar\u0131n dinlenilmesi sonras\u0131nda her iki tarafa tan\u0131k beyanlar\u0131na kars\u0131 diyecekleri sorulmu\u015ftur. Bu s\u00fcre\u00e7te taraflar\u0131n tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n duru\u015fma tutanaklar\u0131na eksik ge\u00e7irildi\u011fine y\u00f6nelik herhangi bir itirazlar\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, mahkeme heyetinde duru\u015fman\u0131n sonraki celselerinde g\u00f6revlendirilen ve h\u00fckm\u00fc veren ba\u015fkan ve bir \u00fcyenin tan\u0131k beyanlar\u0131na ili\u015fkin duru\u015fma tutanaklar\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelemeyip de\u011ferlendirmedi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde dosyaya yans\u0131yan bir veri bulunmamaktad\u0131r. Gerek\u00e7eli karardan da bu delillerin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde incelendi\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
16. Nitekim A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesinin mahk\u00fbmiyet gerek\u00e7esinde tan\u0131k beyanlar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve hangi tan\u0131k beyan\u0131na ni\u00e7in itibar edilip edilmedi\u011finin de ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak belirtildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. B\u00f6lge Adliye Mahkemesi de “usule ve esasa ili\u015fkin h\u00fckm\u00fc etkileyecek nitelikte hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131, delillerde ve i\u015flemlerde herhangi bir eksikli\u011fin olmad\u0131\u011f\u0131, ispat bak\u0131m\u0131ndan de\u011ferlendirmenin yerinde oldu\u011fu” gerek\u00e7eleriyle s\u00fcbutu uygun bulmu\u015f ve istinaf kanun yolu ba\u015fvurusunun esastan reddine karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
17. \u00d6te yandan somut olayda ba\u015fvurucuya ve m\u00fcdafiine tan\u0131klar\u0131 sorgulama ve onlara soru sorma hakk\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f, yarg\u0131lama s\u0131ras\u0131nda silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ve \u00e7eli\u015fmeli yarg\u0131lama ilkeleri uygulanm\u0131\u015f, s\u00f6zl\u00fc yarg\u0131lama usul\u00fc ve y\u00fczy\u00fczelik ilkesi i\u015fletilmi\u015f, savunmaya gerekli zaman ve kolayl\u0131klar sa\u011flanm\u0131\u015f ve yarg\u0131lama makul s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm bu nedenler birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde yarg\u0131laman\u0131n hakkaniyetini zedeleyen bir durumun bulunmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
18. Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle,<\/p>\n
T\u00fcrk Yarg\u0131s\u0131n\u0131n b\u00f6lge sistemine g\u00f6re te\u015fkilatlanmas\u0131 ve hakimlerin \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcreleri \u00f6nceden belirlenmi\u015f bu b\u00f6lgelerde g\u00f6rev yapmas\u0131na ili\u015fkin yap\u0131s\u0131 da g\u00f6zetilerek, beyanlar\u0131 h\u00fckme esas al\u0131nan tan\u0131klar\u0131n dinlenildi\u011fi celselere bir \u00fcyesinin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, bir ba\u015fkan ve bir \u00fcyenin duru\u015fman\u0131n sonraki celselerinde g\u00f6rev ald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 ki\u015filik mahkeme heyetince mahk\u00fbmiyet karar\u0131 verilmesinin bir b\u00fct\u00fcn olarak yarg\u0131laman\u0131n hakkaniyetini zedelemedi\u011fi sonucuna var\u0131lm\u0131\u015f; adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki \u00e7o\u011funluk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne i\u015ftirak edilmemi\u015ftir.<\/p>\n
Ba\u015fkanvekili<\/p>\n
Kadir \u00d6ZKAYA<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Basri BA\u011eCI<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
\u0130rfan F\u0130DAN<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L<\/p>\n
\u200bAnayasa Mahkemesi Genel Kurulu 15\/2\/2024 tarihinde, Erdal Sonduk (B. No: 2020\/23093) ba\u015fvurusunda Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar vermi\u015ftir.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Olaylar Ba\u015fvurucu, hakk\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen dava sonucunda tefecilik su\u00e7undan mahk\u00fbm edilmi\u015f; mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne kar\u015f\u0131 istinaf kanun yoluna ba\u015fvurmu\u015ftur. \u0130stinaf ba\u015fvurusunun b\u00f6lge adliye mahkemesince esastan reddedilmesi \u00fczerine mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fc kesinle\u015fmi\u015ftir. \u0130ddialar Ba\u015fvurucu, beyanlar\u0131 mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcne esas al\u0131nan tan\u0131klar\u0131n nihai karar\u0131 veren heyet taraf\u0131ndan dinlenmemesine ra\u011fmen bu heyet\u00e7e dinlenilmi\u015f gibi de\u011ferlendirmeler yap\u0131larak cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na karar verilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini iddia etmi\u015ftir. Mahkemenin De\u011ferlendirmesi Do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesi hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n \u00f6zel bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc olarak kabul edilmektedir. An\u0131lan ilke, h\u00e2kimin olay\u0131 ayd\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclen delillerle do\u011frudan temasa ge\u00e7mesi, araya herhangi bir arac\u0131 katmaks\u0131z\u0131n deliller hakk\u0131nda bilgi sahibi olmas\u0131 anlam\u0131na gelir. Bu de\u011ferlendirme tan\u0131k delili bak\u0131m\u0131ndan ziyadesiyle ge\u00e7erlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir tan\u0131\u011f\u0131n anlat\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131ndaki tav\u0131rlar\u0131 ve inan\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131 konusunda mahkeme taraf\u0131ndan yap\u0131lan g\u00f6zlemler, maddi ger\u00e7e\u011fin anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Yarg\u0131lama yapan heyetin kompozisyonunda de\u011fi\u015fiklik olmas\u0131 tek ba\u015f\u0131na adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi sonucuna var\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeterli bir neden de\u011fildir. Bir h\u00e2kimin sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131, istifa, naklen atama, emeklilik veya ba\u015fka bir mahkemede g\u00f6revlendirilme gibi hakl\u0131 nedenlerle davaya s\u00fcrekli kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 imk\u00e2ns\u0131z k\u0131lan durumlar s\u00f6z konusu olabilir. B\u00f6yle durumlarda \u00a0h\u00e2kim de\u011fi\u015fikliklerinin yarg\u0131laman\u0131n bir b\u00fct\u00fcn olarak hakkaniyetini zedeleyip zedelemedi\u011fine ve bu kapsamda telafi edici g\u00fcvencelerin sa\u011flan\u0131p sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmas\u0131 gerekir. Bu ba\u011flamda duru\u015fman\u0131n \u00f6nceki celselerinde dinlenen tan\u0131klar\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n yazd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 …<\/p>","protected":false},"author":0,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27,535],"tags":[],"class_list":["post-16017","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber","category-uncategorized-tr"],"acf":[],"yoast_head":"\n