Y\u0131k\u0131lan yaln\u0131zca binalar, d\u00fczenler de\u011fil; halk\u0131n onuru, dili, \u00e7ocuklar\u0131n oyun alan\u0131, kad\u0131nlar\u0131n dualar\u0131, erkeklerin bak\u0131\u015flar\u0131yd\u0131. Bug\u00fcn \u015fehrin sokaklar\u0131nda bu d\u00f6nemle ilgili neredeyse hi\u00e7bir iz kalmam\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnse de ar\u015fivler, hat\u0131ralar ve kimi zaman ya\u015fl\u0131 bir g\u00f6z\u00fcn uzaklara dald\u0131\u011f\u0131 anlar, bu suskun ge\u00e7mi\u015fi f\u0131s\u0131ldamaya devam ediyor.<\/p>\n
Manda Rejimi<\/strong><\/p>\n 1918\u2019in Kas\u0131m ay\u0131nda, Mondros M\u00fctarekesi imzalan\u0131r imzalanmaz Frans\u0131z birlikleri \u0130skenderun\u2019a \u00e7\u0131karma yapt\u0131. Osmanl\u0131 fiilen da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ama sahada her \u015fey hen\u00fcz bitmemi\u015fti. Frans\u0131zlar bu kenti s\u0131radan bir yer olarak g\u00f6rm\u00fcyordu. Zira \u0130skenderun; Akdeniz liman\u0131na sahipti, Kahire\u2019den Halep\u2019e uzanan hatt\u0131n tam ortas\u0131nda yer al\u0131yordu ve Ortado\u011fu haritas\u0131 yeniden \u00e7izilirken bu liman \u201cstratejik bir ge\u00e7i\u015f noktas\u0131\u201d olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n Frans\u0131z belgelerinde \u015f\u00f6yle ge\u00e7er: \u201cUn port de transition strat\u00e9gique entre la M\u00e9diterran\u00e9e et le c\u0153ur de la Syrie.\u201d<\/em> (Akdeniz ile Suriye\u2019nin kalbi aras\u0131nda stratejik bir ge\u00e7i\u015f liman\u0131) Bu tan\u0131m bile tek ba\u015f\u0131na, neden \u00f6nce buraya geldiklerini a\u00e7\u0131kl\u0131yor. \u0130skenderun yaln\u0131zca bir \u015fehir de\u011fildi onlar i\u00e7in; bir \u00fcs, bir anahtar, bir kap\u0131yd\u0131.<\/p>\n Sessiz Direni\u015f<\/strong><\/p>\n \u0130\u015fgalle birlikte halk \u00fczerinde yo\u011fun bir bask\u0131 d\u00f6nemi ba\u015flad\u0131. Frans\u0131z askerleri \u00f6zellikle M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk ve Arap n\u00fcfusu hedef ald\u0131. 1919\u20131921 aras\u0131nda Osmanl\u0131\u2019ya yak\u0131n durdu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen y\u00fczlerce ki\u015fi sorguland\u0131, baz\u0131lar\u0131 tutukland\u0131, baz\u0131lar\u0131 ise bir daha hi\u00e7 d\u00f6nmedi.<\/p>\n O d\u00f6nemden kalan \u0130skenderun ar\u015fiv belgelerinde ge\u00e7en bir kay\u0131t dikkat \u00e7ekicidir: \u201cMahallede gece vakti evine Frans\u0131z askeri giren Hac\u0131 Halil Efendi\u2019nin ailesi, korkudan soka\u011fa d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f; sabaha kadar kad\u0131nlar camide beklemi\u015ftir.\u201d<\/em> Bu sat\u0131rlar, i\u015fgalin yaln\u0131zca siyasi de\u011fil; g\u00fcndelik hayatta, evlerde, kalplerde nas\u0131l bir korku yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131r. \u0130\u015fgal, tankla topla gelmemi\u015fti sadece. Kap\u0131lar\u0131 \u00e7alm\u0131\u015ft\u0131. \u00dcstelik gece vakti.<\/p>\n Frans\u0131z E\u011fitimi<\/strong><\/p>\n Silah\u0131n sustu\u011fu yerde kalem devreye girdi. Frans\u0131zlar \u00f6zellikle \u00e7ocuklar ve gen\u00e7ler \u00fczerinden bir k\u00fclt\u00fcrel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm in\u015fa etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Frans\u0131zca okullar a\u00e7\u0131ld\u0131. Yerel y\u00f6neticilik g\u00f6revlerine Hristiyan ve Ermeni az\u0131nl\u0131klardan isimler atand\u0131. T\u00fcrk ve Arap kimli\u011fi, sessizce d\u0131\u015far\u0131 itildi. 1924 tarihli bir e\u011fitim raporuna g\u00f6re, o d\u00f6nemde \u0130skenderun\u2019da faaliyet g\u00f6steren 17 okuldan sadece 3\u2019\u00fc T\u00fcrk\u00e7e e\u011fitim veriyordu. Geri kalanlar ya Frans\u0131zca e\u011fitim yap\u0131yor ya da misyonerlerin elindeydi. Kur\u2019an \u00f6\u011fretmenleri \u201cgerici\u201d ilan edildi, cami \u00e7evresinde \u00e7ocuk e\u011fitimi verenler hakk\u0131nda tutanaklar tutuldu. Bu sadece bir e\u011fitim politikas\u0131 de\u011fildi. Bu, do\u011frudan kimlik bi\u00e7imlendirme \u00e7abas\u0131yd\u0131.<\/p>\n Sessiz M\u00fccadele <\/strong><\/p>\n \u0130skenderun halk\u0131 ilk ad\u0131mda \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir silahl\u0131 direni\u015f ba\u015flatmad\u0131 belki. Ama boyun da e\u011fmedi. Direni\u015f camilerdeki vaazlarda, evlerde gizlice s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen ders halkalar\u0131nda, liman i\u015f\u00e7ilerinin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 grevlerde kendini g\u00f6sterdi.<\/p>\n 1921 tarihli bir Osmanl\u0131 telgraf\u0131nda \u015f\u00f6yle denir: \u201c\u0130skenderun\u2019da liman hamallar\u0131n\u0131n tamam\u0131, i\u015fgal kuvvetlerine y\u00fck ta\u015f\u0131may\u0131 reddetmi\u015f; Frans\u0131z kumandan\u0131 bu sebeple Halep\u2019ten asker\u00ee takviye istemi\u015ftir.\u201d<\/em> Bu c\u00fcmle, direni\u015fin silahs\u0131z ama kararl\u0131 bir ifadesidir. \u0130nsanlar yaln\u0131zca susmay\u0131 de\u011fil; yer yer hay\u0131r demeyi, ta\u015f\u0131mamay\u0131, kat\u0131lmamay\u0131 da birer eyleme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n Ar\u015fivlerden G\u00f6n\u00fcllere<\/strong><\/p>\n \u0130\u015fgale dair belgeler yaln\u0131zca Fransa D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n ar\u015fivlerinde ya da Osmanl\u0131 diplomasi kay\u0131tlar\u0131nda de\u011fil ayn\u0131 zamanda \u0130skenderun evlerinde de ya\u015f\u0131yor. Eski mektuplarda, y\u0131pranm\u0131\u015f hat\u0131ra defterlerinde, aile b\u00fcy\u00fcklerinin a\u011fz\u0131ndan \u00e7\u0131kan birka\u00e7 c\u00fcmlede.<\/p>\n 1970\u2019lerde yap\u0131lan bir s\u00f6zl\u00fc tarih g\u00f6r\u00fc\u015fmesinde ya\u015fl\u0131 bir \u0130skenderunlu kad\u0131n\u0131n \u015fu s\u00f6zleri kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f: \u201cBiz \u00e7ocukken Frans\u0131z askerlerinin y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f sesini duyunca hemen saklan\u0131rd\u0131k. Dedem, namazda bile Frans\u0131zlardan korktu\u011fu i\u00e7in dua edermi\u015f gizlice.\u201d<\/em><\/p>\n Bu c\u00fcmle, tarih kitaplar\u0131na yaz\u0131lmaz belki. Ama o d\u00f6nemin ruhunu, soka\u011f\u0131n havas\u0131n\u0131, evin i\u00e7indeki korkuyu tarif etmek i\u00e7in bundan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir belge de yoktur.<\/p>\n \u015eehrin Haf\u0131zas\u0131n\u0131 Geri Almak<\/strong><\/p>\n \u0130skenderun\u2019un Frans\u0131z i\u015fgali alt\u0131ndaki y\u0131llar\u0131 s\u0131radan bir s\u00f6m\u00fcrgecilik hik\u00e2yesi de\u011fildir. Bu d\u00f6nem ayn\u0131 zamanda kimli\u011fin, inanc\u0131n ve aidiyetin s\u0131nand\u0131\u011f\u0131, halk\u0131n sab\u0131rla direnerek kendini korumaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir devredir. Bug\u00fcn bu d\u00f6neme ait izler ya y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f ya da unutturulmu\u015ftur. Eski Frans\u0131z kararg\u00e2h\u0131 binas\u0131, mahkeme ar\u015fivleri, Frans\u0131zca e\u011fitim belgeleri\u2026 Ya toprak alt\u0131nda ya da tarih kitaplar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir k\u00f6\u015fede duruyor.<\/p>\n Ama \u015funu unutmamak gerekir: Bir \u015fehir, ge\u00e7mi\u015fiyle y\u00fczle\u015fmedi\u011fi s\u00fcrece kendi gelece\u011fini de in\u015fa edemez. Ve bazen en sessiz ta\u015f, en \u00e7ok \u015feyi anlat\u0131r.<\/p>\n\n \u200bBaz\u0131 d\u00f6nemler vard\u0131r, tarih kitaplar\u0131na birka\u00e7 c\u00fcmleyle s\u0131\u011fd\u0131r\u0131lsa da bir halk\u0131n haf\u0131zas\u0131nda nesiller boyu yank\u0131lan\u0131r. \u0130skenderun\u2019un 1918\u20131938 aras\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Frans\u0131z i\u015fgali i\u015fte b\u00f6yle bir d\u00f6nemdir. Sadece askeri bir i\u015fgal de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bir bellek k\u0131r\u0131lmas\u0131, bir kimlik a\u015f\u0131nd\u0131rma s\u00fcreciydi.\u00a0<\/p>\n \u200bHaberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.iskenderun.org<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Y\u0131k\u0131lan yaln\u0131zca binalar, d\u00fczenler de\u011fil; halk\u0131n onuru, dili, \u00e7ocuklar\u0131n oyun alan\u0131, kad\u0131nlar\u0131n dualar\u0131, erkeklerin bak\u0131\u015flar\u0131yd\u0131. Bug\u00fcn \u015fehrin sokaklar\u0131nda bu d\u00f6nemle ilgili neredeyse hi\u00e7bir iz kalmam\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnse de ar\u015fivler, hat\u0131ralar ve kimi zaman ya\u015fl\u0131 bir g\u00f6z\u00fcn uzaklara dald\u0131\u011f\u0131 anlar, bu suskun ge\u00e7mi\u015fi f\u0131s\u0131ldamaya devam ediyor. Manda Rejimi 1918\u2019in Kas\u0131m ay\u0131nda, Mondros M\u00fctarekesi imzalan\u0131r imzalanmaz Frans\u0131z birlikleri \u0130skenderun\u2019a \u00e7\u0131karma yapt\u0131. Osmanl\u0131 fiilen da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ama sahada her \u015fey hen\u00fcz bitmemi\u015fti. Frans\u0131zlar bu kenti s\u0131radan bir yer olarak g\u00f6rm\u00fcyordu. Zira \u0130skenderun; Akdeniz liman\u0131na sahipti, Kahire\u2019den Halep\u2019e uzanan hatt\u0131n tam ortas\u0131nda yer al\u0131yordu ve Ortado\u011fu haritas\u0131 yeniden \u00e7izilirken bu liman \u201cstratejik bir ge\u00e7i\u015f noktas\u0131\u201d olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Frans\u0131z belgelerinde \u015f\u00f6yle ge\u00e7er: \u201cUn port de transition strat\u00e9gique entre la M\u00e9diterran\u00e9e et le c\u0153ur de la Syrie.\u201d (Akdeniz ile Suriye\u2019nin kalbi aras\u0131nda stratejik bir ge\u00e7i\u015f liman\u0131) Bu tan\u0131m bile tek ba\u015f\u0131na, neden \u00f6nce buraya geldiklerini a\u00e7\u0131kl\u0131yor. \u0130skenderun yaln\u0131zca bir \u015fehir de\u011fildi onlar i\u00e7in; bir \u00fcs, bir anahtar, bir kap\u0131yd\u0131. Sessiz Direni\u015f \u0130\u015fgalle birlikte halk \u00fczerinde yo\u011fun bir bask\u0131 d\u00f6nemi ba\u015flad\u0131. Frans\u0131z askerleri \u00f6zellikle M\u00fcsl\u00fcman T\u00fcrk ve Arap n\u00fcfusu hedef ald\u0131. 1919\u20131921 aras\u0131nda Osmanl\u0131\u2019ya yak\u0131n durdu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen y\u00fczlerce ki\u015fi sorguland\u0131, baz\u0131lar\u0131 tutukland\u0131, baz\u0131lar\u0131 ise bir daha hi\u00e7 d\u00f6nmedi. O d\u00f6nemden kalan \u0130skenderun ar\u015fiv belgelerinde ge\u00e7en bir kay\u0131t dikkat …<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-145562","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem"],"acf":[],"yoast_head":"\n