Gemi adamlar\u0131, denizcilik sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olup, \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 itibar\u0131yla \u00f6zel d\u00fczenlemelere tabi tutulmu\u015ftur. Gemi adamlar\u0131n\u0131n i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131na ili\u015fkin haklar\u0131, ulusal mevzuat ve uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmeler \u00e7er\u00e7evesinde d\u00fczenlenmekte olup, bu yaz\u0131 kapsam\u0131nda ilgili hukuki d\u00fczenlemeler incelenecektir.<\/p>\n
1. Gemi Adamlar\u0131n\u0131n Hukuki Stat\u00fcs\u00fc <\/p>\n
Gemi adamlar\u0131n\u0131n i\u015f hukuku kapsam\u0131ndaki durumu, 4857 say\u0131l\u0131 \u0130\u015f Kanunu’ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak esasen 854 say\u0131l\u0131 Deniz \u0130\u015f Kanunu ile d\u00fczenlenmektedir. Bu kanun, gemi adamlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131, \u00fccret haklar\u0131, fazla mesai d\u00fczenlemeleri, tazminat haklar\u0131 ve i\u015f g\u00fcvencesi gibi hususlar\u0131 detayland\u0131rmaktad\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, T\u00fcrkiye’nin taraf oldu\u011fu Uluslararas\u0131 \u00c7al\u0131\u015fma \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn (ILO) Denizcilik \u00c7al\u0131\u015fma S\u00f6zle\u015fmesi (MLC 2006), gemi adamlar\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan \u00f6nemli bir uluslararas\u0131 belgedir. Ancak bu hususta uygulama alan\u0131 bulacak kanunun tespiti ad\u0131na geminin hangi bayra\u011fa tabii oldu\u011fu de\u011ferlendirilmelidir. Zira Deniz \u0130\u015f Kanunu ancak T\u00fcrk Bayrakl\u0131 gemiler kapsam\u0131nda uygulama alan\u0131 bulmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yabanc\u0131 bayrakl\u0131 gemilerde veya T\u00fcrk Bayrakl\u0131 olmakla birlikte, y\u00fcz gronstonlitoluk s\u0131n\u0131r\u0131n alt\u0131n bulunan gemilerde \u00e7al\u0131\u015fan gemi adamlar\u0131na Deniz \u0130\u015f Kanunu uygulanmaz (D\u0130K. m. 1). Deniz \u0130\u015f Kanunu\u2019na t\u00e2bi olmayan gemi adamlar\u0131na, T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun kaptan hakk\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmleri sakl\u0131 kalmak kayd\u0131yla, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun hizmet s\u00f6zle\u015fmeleri hakk\u0131ndaki genel h\u00fck\u00fcmleri uygulanacakt\u0131r.<\/p>\n
2. Gemi Adamlar\u0131n\u0131n \u0130\u015f\u00e7ilik Alacaklar\u0131<\/p>\n
a. \u00c7al\u0131\u015fmaya Ba\u011fl\u0131 alacaklar, \u00dccret ve Fazla Mesai Alacaklar\u0131<\/p>\n
Gemi Adam\u0131n\u0131n hak kazanaca\u011f\u0131 i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131, i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi ile belirlenir ve i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinin ancak 6 ayl\u0131k bir s\u00fcre i\u00e7in imzalanmas\u0131 kabul edilmi\u015ftir. Gemi adamlar\u0131 kara \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131ndan fakl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131na tabi olup \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler s\u00f6z konusudur. Deniz \u0130\u015f Kanunu, gemi adamlar\u0131n\u0131n \u00fccret haklar\u0131n\u0131 detayland\u0131rm\u0131\u015f olup, \u00fccretlerin en fazla bir ayl\u0131k periyotlarla \u00f6denmesi gerekti\u011fini \u00f6ng\u00f6rmektedir. Ayr\u0131ca:<\/p>\n
Gemi adamlar\u0131n\u0131n maa\u015flar\u0131, s\u00f6zle\u015fmede belirtilen tarihlerde ve tam olarak \u00f6denmelidir. \u00dccretin d\u00f6viz cinsinden tespit edilmesi ve \u00f6denmesi hususunda d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ayr\u0131ca uluslararas\u0131 sularda \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n getirdi\u011fi riskler nedeniyle ek prim ve ikramiye \u00f6demeleri g\u00fcndeme gelebilmektedir. Prim ve ikramiye gibi alacaklar, i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi ile d\u00fczenleme alt\u0131na al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n
Gemi adam\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fma, i\u015fin gere\u011fi niteli\u011fince t\u00fcm s\u00f6zle\u015fme s\u00fcresinin gemide ge\u00e7irilmesini gerektirmektedir. Ancak s\u00f6z konusu bu niteli\u011fi fazla \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131n\u0131 hukuka uygun hale getirmemekte ve yap\u0131lan fazla \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00fccretlendirilmemesi anlam\u0131na gelmemektedir. Deniz \u0130\u015f Kanununa tabi \u00e7al\u0131\u015fanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan uygulanabilmek \u015fart\u0131 ile Deniz \u0130\u015f Kanununda bir gemi adam\u0131n\u0131n haftal\u0131k \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcresi kara \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131ndan farkl\u0131 olarak haftal\u0131k en fazla 48 saat olarak belirlenmi\u015ftir. Haftal\u0131k 48 saati a\u015fan bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131 halinde gemi adam\u0131n\u0131n fazla mesai alaca\u011f\u0131na hak kazanmas\u0131 g\u00fcndeme gelmektedir. Fazla mesai \u00fccretlerinin tespiti hususunda ise normal \u00e7al\u0131\u015fma \u00fccretinin %25 fazlas\u0131 olarak hesaplanaca\u011f\u0131 d\u00fczenleme alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kara \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 i\u00e7in fazla mesai \u00fccretinin tespitinde normal \u00e7al\u0131\u015fma \u00fccretinin %50 fazlas\u0131 \u015feklinde hesaplama yap\u0131laca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek olursa kara \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131ndan daha farkl\u0131 bir tespit yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Ancak fazla mesai alaca\u011f\u0131na hak kazan\u0131l\u0131p kazan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitinde i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinin incelenmesi son derece \u00f6nemlidir.<\/p>\n
S\u00f6zle\u015fme s\u00fcrecinde gemide kalan gemi adamlar\u0131n\u0131n sefer boyunca her 7 g\u00fcnl\u00fck \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcresi i\u00e7inde 1 tam g\u00fcn dinlenme haklar\u0131 mevcuttur. Herhangi bir sebeple bu iznin kullan\u0131lmamas\u0131 halinde gemi adamlar\u0131n\u0131n hafta tatili alaca\u011f\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 her bir g\u00fcn i\u00e7in ek olarak 1 g\u00fcnl\u00fck \u00fccrete hak kazanmalar\u0131 g\u00fcndeme gelmektedir. Yine gemi adamlar\u0131n\u0131n ulusal bayram ve genel tatil g\u00fcnlerinde de \u00e7al\u0131\u015fma yapmalar\u0131 halinde UBGT alaca\u011f\u0131 kapsam\u0131 alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 her bir g\u00fcn i\u00e7in ek olarak 1 g\u00fcnl\u00fck \u00fccrete hak kazanmalar\u0131 g\u00fcndeme gelmektedir.<\/p>\n
Ancak zikretti\u011fimiz tespit ve h\u00fck\u00fcmlerin Deniz \u0130\u015f Kanunu ile belirlenmi\u015f h\u00fck\u00fcmler oldu\u011fu ve Deniz \u0130\u015f Kanunu kapsam\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmayan, yabanc\u0131 bayrakl\u0131 bir gemi b\u00fcnyesinde \u00e7al\u0131\u015fan gemi adamlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan uygulama alan\u0131 bulamayabilece\u011fi, i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda \u00e7ok daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir inceleme ve de\u011ferlendirme yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
b. Feshe Ba\u011fl\u0131 Alacaklar, K\u0131dem Tazminat\u0131, \u0130hbar Tazminat\u0131 ve Y\u0131ll\u0131k \u0130zin \u00dccreti<\/p>\n
Gemi adamlar\u0131, k\u0131dem ve ihbar tazminat\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6zel h\u00fck\u00fcmlere tabi olup, bu hususlar Deniz \u0130\u015f Kanunu ve ilgili Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmektedir:<\/p>\n
K\u0131dem Tazminat\u0131; En az bir y\u0131l ayn\u0131 i\u015fverene ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fan gemi adam\u0131, i\u015f akdinin i\u015fveren taraf\u0131ndan haks\u0131z \u015fekilde feshedilmesi durumunda k\u0131dem tazminat\u0131na hak kazan\u0131r. Ancak gemi adam\u0131 s\u00f6zle\u015fmesinin en fazla 6 ayl\u0131k bir s\u00fcre i\u00e7in imzalanabildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek olursa K\u0131dem tazminat\u0131n\u0131n ancak arka arkaya 2 s\u00f6zle\u015fme s\u00f6z konusu olmas\u0131 halinde g\u00fcndeme gelece\u011fi de\u011ferlendirilmektedir. Devaml\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma ve zincirleme bir s\u00f6zle\u015fmesinin mevcut olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in i\u015f s\u00f6zle\u015fmeleri incelenmelidir. Kald\u0131 ki uygulamada \u00e7o\u011funlukla deniz i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda k\u0131dem tazminat\u0131 belirlemesi yap\u0131lmaktad\u0131r. B\u00f6ylesi bir durum olmas\u0131 halinde s\u00f6z konusu alaca\u011f\u0131n 1 y\u0131ll\u0131k k\u0131dem s\u00fcresi dolmasa da talep edilmesi g\u00fcndeme gelebilmektedir.<\/p>\n
\u0130\u015f\u00e7inin kendi iste\u011fiyle i\u015ften ayr\u0131lmas\u0131 halinde k\u0131dem tazminat\u0131 genellikle \u00f6denmez, ancak emeklilik, sa\u011fl\u0131k sebepleri veya askerlik gibi istisnai durumlarda tazminat hakk\u0131 do\u011fabilir.<\/p>\n
\u0130hbar Tazminat\u0131; Bilindi\u011fi \u00fczere i\u015fveren yahut i\u015f\u00e7i, i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinin feshi halinde kanuni ihbar s\u00fcrelerine uyulmas\u0131 gerekmektedir. \u0130\u015f akdinin feshi s\u0131ras\u0131nda belirlenen ihbar s\u00fcresine uyulmamas\u0131 halinde i\u015f\u00e7i veya i\u015fverene tazminat y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc do\u011far. \u0130hbar s\u00fcreleri, gemi adam\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreye ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermektedir. Bu hali ile hak kazan\u0131lacak ihbar tazminat\u0131n\u0131n tespitinde i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda de\u011ferlendirme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Y\u0131ll\u0131k \u0130zin alaca\u011f\u0131; Kara \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ile benzer \u015fekilde gemi adamlar\u0131na da y\u0131ll\u0131k izin hakk\u0131 tan\u0131nmaktad\u0131r. Ancak \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 farkl\u0131 olmas\u0131 sebebi ile Deniz \u0130\u015f Kanunu kapsam\u0131nda baz\u0131 \u00f6zel d\u00fczenlemeler yer almaktad\u0131r. En az bir y\u0131l \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f bulunan bir gemi adam\u0131n\u0131n y\u0131ll\u0131k izne hak kazanmas\u0131 g\u00fcndeme gelmektedir. Y\u0131ll\u0131k izin hakk\u0131 k\u0131dem s\u00fcresine de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6stermektedir. 1-5 y\u0131l k\u0131dem s\u00fcresi i\u00e7in 15 g\u00fcn, 5-10 y\u0131l k\u0131dem s\u00fcresi i\u00e7in 20 g\u00fcn, 10 y\u0131l ve \u00fczeri k\u0131dem s\u00fcresi i\u00e7in 30 g\u00fcn y\u0131ll\u0131k izin hakk\u0131 g\u00fcndeme gelmektedir. \u00d6ncelik, y\u0131ll\u0131k izin hakk\u0131n\u0131n izin \u015fekli ile kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Ancak fesih halinde kullan\u0131lmayan bir y\u0131ll\u0131k izin mevcut ise \u00fccret \u015fekli ile tahsili g\u00fcndeme gelebilmektedir. Yine i\u015f s\u00f6zle\u015fmeleri kapsam\u0131nda deniz i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda k\u0131dem tazminat\u0131 belirlemesi yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na rastlanmaktad\u0131r. Bu sebeple y\u0131ll\u0131k izin hakk\u0131 ve y\u0131ll\u0131k izin \u00fccreti alacaklar\u0131n\u0131n tespiti hususunda ilk olarak i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinin de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir.<\/p>\n
Sonu\u00e7<\/p>\n
Gemi adamlar\u0131n\u0131n i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131, hem ulusal mevzuat hem de uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmeler kapsam\u0131nda g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olup, bu haklar\u0131n korunmas\u0131 ad\u0131na hukuki mekanizmalar\u0131n etkin kullan\u0131lmas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir. Gemi adamlar\u0131, i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131na ili\u015fkin haklar\u0131n\u0131 talep edebilmek ad\u0131na \u00e7e\u015fitli hukuki yollar\u0131 kullanabilir. Gemi adamlar\u0131, i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131yla ilgili uyu\u015fmazl\u0131klarda i\u015f mahkemelerinde dava a\u00e7abilirler. Ancak bu hususta i\u015f hukukundan kaynakl\u0131 uyu\u015fmazl\u0131klarda arabuluculuk s\u00fcrecinin zorunlu oldu\u011fu g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Uluslararas\u0131 sularda \u00e7al\u0131\u015fan gemi adamlar\u0131 i\u00e7in yetkili mahkeme, taraflar aras\u0131nda yap\u0131lan i\u015f s\u00f6zle\u015fmesine g\u00f6re de\u011fi\u015febilir. S\u00f6zle\u015fmelerdeki yetki ve hukuk se\u00e7imi h\u00fck\u00fcmleri dikkatle incelenmelidir. Gemi adamlar\u0131n\u0131n, i\u015f hukukundan do\u011fan haklar\u0131n\u0131 etkin \u015fekilde kullanabilmeleri i\u00e7in bilin\u00e7li hareket etmeleri ve gerekti\u011finde hukuki yard\u0131m almalar\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
\u200bGemi adamlar\u0131, denizcilik sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olup, \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 itibar\u0131yla \u00f6zel d\u00fczenlemelere tabi tutulmu\u015ftur. Gemi adamlar\u0131n\u0131n i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131na ili\u015fkin haklar\u0131, ulusal mevzuat ve uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmeler \u00e7er\u00e7evesinde d\u00fczenlenmekte olup, bu yaz\u0131 kapsam\u0131nda ilgili hukuki d\u00fczenlemeler incelenecektir.<\/p>\n
1. Gemi Adamlar\u0131n\u0131n Hukuki Stat\u00fcs\u00fc <\/p>\n
Gemi adamlar\u0131n\u0131n i\u015f hukuku kapsam\u0131ndaki durumu, 4857 say\u0131l\u0131 \u0130\u015f Kanunu’ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak esasen 854 say\u0131l\u0131 Deniz \u0130\u015f Kanunu ile d\u00fczenlenmektedir. Bu kanun, gemi adamlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131, \u00fccret haklar\u0131, fazla mesai d\u00fczenlemeleri, tazminat haklar\u0131 ve i\u015f g\u00fcvencesi gibi hususlar\u0131 detayland\u0131rmaktad\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, T\u00fcrkiye’nin taraf oldu\u011fu Uluslararas\u0131 \u00c7al\u0131\u015fma \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn (ILO) Denizcilik \u00c7al\u0131\u015fma S\u00f6zle\u015fmesi (MLC 2006), gemi adamlar\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan \u00f6nemli bir uluslararas\u0131 belgedir. Ancak bu hususta uygulama alan\u0131 bulacak kanunun tespiti ad\u0131na geminin hangi bayra\u011fa tabii oldu\u011fu de\u011ferlendirilmelidir. Zira Deniz \u0130\u015f Kanunu ancak T\u00fcrk Bayrakl\u0131 gemiler kapsam\u0131nda uygulama alan\u0131 bulmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yabanc\u0131 bayrakl\u0131 gemilerde veya T\u00fcrk Bayrakl\u0131 olmakla birlikte, y\u00fcz gronstonlitoluk s\u0131n\u0131r\u0131n alt\u0131n bulunan gemilerde \u00e7al\u0131\u015fan gemi adamlar\u0131na Deniz \u0130\u015f Kanunu uygulanmaz (D\u0130K. m. 1). Deniz \u0130\u015f Kanunu\u2019na t\u00e2bi olmayan gemi adamlar\u0131na, T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun kaptan hakk\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmleri sakl\u0131 kalmak kayd\u0131yla, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun hizmet s\u00f6zle\u015fmeleri hakk\u0131ndaki genel h\u00fck\u00fcmleri uygulanacakt\u0131r.<\/p>\n
2. Gemi Adamlar\u0131n\u0131n \u0130\u015f\u00e7ilik Alacaklar\u0131<\/p>\n
a. \u00c7al\u0131\u015fmaya Ba\u011fl\u0131 alacaklar, \u00dccret ve Fazla Mesai Alacaklar\u0131<\/p>\n
Gemi Adam\u0131n\u0131n hak kazanaca\u011f\u0131 i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131, i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi ile belirlenir ve i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinin ancak 6 ayl\u0131k bir s\u00fcre i\u00e7in imzalanmas\u0131 kabul edilmi\u015ftir. Gemi adamlar\u0131 kara \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131ndan fakl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131na tabi olup \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler s\u00f6z konusudur. Deniz \u0130\u015f Kanunu, gemi adamlar\u0131n\u0131n \u00fccret haklar\u0131n\u0131 detayland\u0131rm\u0131\u015f olup, \u00fccretlerin en fazla bir ayl\u0131k periyotlarla \u00f6denmesi gerekti\u011fini \u00f6ng\u00f6rmektedir. Ayr\u0131ca:<\/p>\n
Gemi adamlar\u0131n\u0131n maa\u015flar\u0131, s\u00f6zle\u015fmede belirtilen tarihlerde ve tam olarak \u00f6denmelidir. \u00dccretin d\u00f6viz cinsinden tespit edilmesi ve \u00f6denmesi hususunda d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ayr\u0131ca uluslararas\u0131 sularda \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n getirdi\u011fi riskler nedeniyle ek prim ve ikramiye \u00f6demeleri g\u00fcndeme gelebilmektedir. Prim ve ikramiye gibi alacaklar, i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi ile d\u00fczenleme alt\u0131na al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n
Gemi adam\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fma, i\u015fin gere\u011fi niteli\u011fince t\u00fcm s\u00f6zle\u015fme s\u00fcresinin gemide ge\u00e7irilmesini gerektirmektedir. Ancak s\u00f6z konusu bu niteli\u011fi fazla \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131n\u0131 hukuka uygun hale getirmemekte ve yap\u0131lan fazla \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00fccretlendirilmemesi anlam\u0131na gelmemektedir. Deniz \u0130\u015f Kanununa tabi \u00e7al\u0131\u015fanlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan uygulanabilmek \u015fart\u0131 ile Deniz \u0130\u015f Kanununda bir gemi adam\u0131n\u0131n haftal\u0131k \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcresi kara \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131ndan farkl\u0131 olarak haftal\u0131k en fazla 48 saat olarak belirlenmi\u015ftir. Haftal\u0131k 48 saati a\u015fan bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131 halinde gemi adam\u0131n\u0131n fazla mesai alaca\u011f\u0131na hak kazanmas\u0131 g\u00fcndeme gelmektedir. Fazla mesai \u00fccretlerinin tespiti hususunda ise normal \u00e7al\u0131\u015fma \u00fccretinin %25 fazlas\u0131 olarak hesaplanaca\u011f\u0131 d\u00fczenleme alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kara \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 i\u00e7in fazla mesai \u00fccretinin tespitinde normal \u00e7al\u0131\u015fma \u00fccretinin %50 fazlas\u0131 \u015feklinde hesaplama yap\u0131laca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek olursa kara \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131ndan daha farkl\u0131 bir tespit yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Ancak fazla mesai alaca\u011f\u0131na hak kazan\u0131l\u0131p kazan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitinde i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinin incelenmesi son derece \u00f6nemlidir.<\/p>\n
S\u00f6zle\u015fme s\u00fcrecinde gemide kalan gemi adamlar\u0131n\u0131n sefer boyunca her 7 g\u00fcnl\u00fck \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcresi i\u00e7inde 1 tam g\u00fcn dinlenme haklar\u0131 mevcuttur. Herhangi bir sebeple bu iznin kullan\u0131lmamas\u0131 halinde gemi adamlar\u0131n\u0131n hafta tatili alaca\u011f\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 her bir g\u00fcn i\u00e7in ek olarak 1 g\u00fcnl\u00fck \u00fccrete hak kazanmalar\u0131 g\u00fcndeme gelmektedir. Yine gemi adamlar\u0131n\u0131n ulusal bayram ve genel tatil g\u00fcnlerinde de \u00e7al\u0131\u015fma yapmalar\u0131 halinde UBGT alaca\u011f\u0131 kapsam\u0131 alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 her bir g\u00fcn i\u00e7in ek olarak 1 g\u00fcnl\u00fck \u00fccrete hak kazanmalar\u0131 g\u00fcndeme gelmektedir.<\/p>\n
Ancak zikretti\u011fimiz tespit ve h\u00fck\u00fcmlerin Deniz \u0130\u015f Kanunu ile belirlenmi\u015f h\u00fck\u00fcmler oldu\u011fu ve Deniz \u0130\u015f Kanunu kapsam\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmayan, yabanc\u0131 bayrakl\u0131 bir gemi b\u00fcnyesinde \u00e7al\u0131\u015fan gemi adamlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan uygulama alan\u0131 bulamayabilece\u011fi, i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda \u00e7ok daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir inceleme ve de\u011ferlendirme yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
b. Feshe Ba\u011fl\u0131 Alacaklar, K\u0131dem Tazminat\u0131, \u0130hbar Tazminat\u0131 ve Y\u0131ll\u0131k \u0130zin \u00dccreti<\/p>\n
Gemi adamlar\u0131, k\u0131dem ve ihbar tazminat\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6zel h\u00fck\u00fcmlere tabi olup, bu hususlar Deniz \u0130\u015f Kanunu ve ilgili Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmektedir:<\/p>\n
K\u0131dem Tazminat\u0131; En az bir y\u0131l ayn\u0131 i\u015fverene ba\u011fl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015fan gemi adam\u0131, i\u015f akdinin i\u015fveren taraf\u0131ndan haks\u0131z \u015fekilde feshedilmesi durumunda k\u0131dem tazminat\u0131na hak kazan\u0131r. Ancak gemi adam\u0131 s\u00f6zle\u015fmesinin en fazla 6 ayl\u0131k bir s\u00fcre i\u00e7in imzalanabildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclecek olursa K\u0131dem tazminat\u0131n\u0131n ancak arka arkaya 2 s\u00f6zle\u015fme s\u00f6z konusu olmas\u0131 halinde g\u00fcndeme gelece\u011fi de\u011ferlendirilmektedir. Devaml\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma ve zincirleme bir s\u00f6zle\u015fmesinin mevcut olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in i\u015f s\u00f6zle\u015fmeleri incelenmelidir. Kald\u0131 ki uygulamada \u00e7o\u011funlukla deniz i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda k\u0131dem tazminat\u0131 belirlemesi yap\u0131lmaktad\u0131r. B\u00f6ylesi bir durum olmas\u0131 halinde s\u00f6z konusu alaca\u011f\u0131n 1 y\u0131ll\u0131k k\u0131dem s\u00fcresi dolmasa da talep edilmesi g\u00fcndeme gelebilmektedir.<\/p>\n
\u0130\u015f\u00e7inin kendi iste\u011fiyle i\u015ften ayr\u0131lmas\u0131 halinde k\u0131dem tazminat\u0131 genellikle \u00f6denmez, ancak emeklilik, sa\u011fl\u0131k sebepleri veya askerlik gibi istisnai durumlarda tazminat hakk\u0131 do\u011fabilir.<\/p>\n
\u0130hbar Tazminat\u0131; Bilindi\u011fi \u00fczere i\u015fveren yahut i\u015f\u00e7i, i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinin feshi halinde kanuni ihbar s\u00fcrelerine uyulmas\u0131 gerekmektedir. \u0130\u015f akdinin feshi s\u0131ras\u0131nda belirlenen ihbar s\u00fcresine uyulmamas\u0131 halinde i\u015f\u00e7i veya i\u015fverene tazminat y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc do\u011far. \u0130hbar s\u00fcreleri, gemi adam\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreye ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fiklik g\u00f6stermektedir. Bu hali ile hak kazan\u0131lacak ihbar tazminat\u0131n\u0131n tespitinde i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda de\u011ferlendirme yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Y\u0131ll\u0131k \u0130zin alaca\u011f\u0131; Kara \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ile benzer \u015fekilde gemi adamlar\u0131na da y\u0131ll\u0131k izin hakk\u0131 tan\u0131nmaktad\u0131r. Ancak \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 farkl\u0131 olmas\u0131 sebebi ile Deniz \u0130\u015f Kanunu kapsam\u0131nda baz\u0131 \u00f6zel d\u00fczenlemeler yer almaktad\u0131r. En az bir y\u0131l \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f bulunan bir gemi adam\u0131n\u0131n y\u0131ll\u0131k izne hak kazanmas\u0131 g\u00fcndeme gelmektedir. Y\u0131ll\u0131k izin hakk\u0131 k\u0131dem s\u00fcresine de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6stermektedir. 1-5 y\u0131l k\u0131dem s\u00fcresi i\u00e7in 15 g\u00fcn, 5-10 y\u0131l k\u0131dem s\u00fcresi i\u00e7in 20 g\u00fcn, 10 y\u0131l ve \u00fczeri k\u0131dem s\u00fcresi i\u00e7in 30 g\u00fcn y\u0131ll\u0131k izin hakk\u0131 g\u00fcndeme gelmektedir. \u00d6ncelik, y\u0131ll\u0131k izin hakk\u0131n\u0131n izin \u015fekli ile kullan\u0131lmas\u0131d\u0131r. Ancak fesih halinde kullan\u0131lmayan bir y\u0131ll\u0131k izin mevcut ise \u00fccret \u015fekli ile tahsili g\u00fcndeme gelebilmektedir. Yine i\u015f s\u00f6zle\u015fmeleri kapsam\u0131nda deniz i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi kapsam\u0131nda k\u0131dem tazminat\u0131 belirlemesi yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na rastlanmaktad\u0131r. Bu sebeple y\u0131ll\u0131k izin hakk\u0131 ve y\u0131ll\u0131k izin \u00fccreti alacaklar\u0131n\u0131n tespiti hususunda ilk olarak i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinin de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir.<\/p>\n
Sonu\u00e7<\/p>\n
Gemi adamlar\u0131n\u0131n i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131, hem ulusal mevzuat hem de uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmeler kapsam\u0131nda g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olup, bu haklar\u0131n korunmas\u0131 ad\u0131na hukuki mekanizmalar\u0131n etkin kullan\u0131lmas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir. Gemi adamlar\u0131, i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131na ili\u015fkin haklar\u0131n\u0131 talep edebilmek ad\u0131na \u00e7e\u015fitli hukuki yollar\u0131 kullanabilir. Gemi adamlar\u0131, i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131yla ilgili uyu\u015fmazl\u0131klarda i\u015f mahkemelerinde dava a\u00e7abilirler. Ancak bu hususta i\u015f hukukundan kaynakl\u0131 uyu\u015fmazl\u0131klarda arabuluculuk s\u00fcrecinin zorunlu oldu\u011fu g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Uluslararas\u0131 sularda \u00e7al\u0131\u015fan gemi adamlar\u0131 i\u00e7in yetkili mahkeme, taraflar aras\u0131nda yap\u0131lan i\u015f s\u00f6zle\u015fmesine g\u00f6re de\u011fi\u015febilir. S\u00f6zle\u015fmelerdeki yetki ve hukuk se\u00e7imi h\u00fck\u00fcmleri dikkatle incelenmelidir. Gemi adamlar\u0131n\u0131n, i\u015f hukukundan do\u011fan haklar\u0131n\u0131 etkin \u015fekilde kullanabilmeleri i\u00e7in bilin\u00e7li hareket etmeleri ve gerekti\u011finde hukuki yard\u0131m almalar\u0131 gerekmektedir.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Gemi adamlar\u0131, denizcilik sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olup, \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 itibar\u0131yla \u00f6zel d\u00fczenlemelere tabi tutulmu\u015ftur. Gemi adamlar\u0131n\u0131n i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131na ili\u015fkin haklar\u0131, ulusal mevzuat ve uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmeler \u00e7er\u00e7evesinde d\u00fczenlenmekte olup, bu yaz\u0131 kapsam\u0131nda ilgili hukuki d\u00fczenlemeler incelenecektir. 1. Gemi Adamlar\u0131n\u0131n Hukuki Stat\u00fcs\u00fc Gemi adamlar\u0131n\u0131n i\u015f hukuku kapsam\u0131ndaki durumu, 4857 say\u0131l\u0131 \u0130\u015f Kanunu’ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak esasen 854 say\u0131l\u0131 Deniz \u0130\u015f Kanunu ile d\u00fczenlenmektedir. Bu kanun, gemi adamlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131, \u00fccret haklar\u0131, fazla mesai d\u00fczenlemeleri, tazminat haklar\u0131 ve i\u015f g\u00fcvencesi gibi hususlar\u0131 detayland\u0131rmaktad\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, T\u00fcrkiye’nin taraf oldu\u011fu Uluslararas\u0131 \u00c7al\u0131\u015fma \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn (ILO) Denizcilik \u00c7al\u0131\u015fma S\u00f6zle\u015fmesi (MLC 2006), gemi adamlar\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan \u00f6nemli bir uluslararas\u0131 belgedir. Ancak bu hususta uygulama alan\u0131 bulacak kanunun tespiti ad\u0131na geminin hangi bayra\u011fa tabii oldu\u011fu de\u011ferlendirilmelidir. Zira Deniz \u0130\u015f Kanunu ancak T\u00fcrk Bayrakl\u0131 gemiler kapsam\u0131nda uygulama alan\u0131 bulmaktad\u0131r. Yabanc\u0131 bayrakl\u0131 gemilerde veya T\u00fcrk Bayrakl\u0131 olmakla birlikte, y\u00fcz gronstonlitoluk s\u0131n\u0131r\u0131n alt\u0131n bulunan gemilerde \u00e7al\u0131\u015fan gemi adamlar\u0131na Deniz \u0130\u015f Kanunu uygulanmaz (D\u0130K. m. 1). Deniz \u0130\u015f Kanunu\u2019na t\u00e2bi olmayan gemi adamlar\u0131na, T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun kaptan hakk\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmleri sakl\u0131 kalmak kayd\u0131yla, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun hizmet s\u00f6zle\u015fmeleri hakk\u0131ndaki genel h\u00fck\u00fcmleri uygulanacakt\u0131r. 2. Gemi Adamlar\u0131n\u0131n \u0130\u015f\u00e7ilik Alacaklar\u0131 a. \u00c7al\u0131\u015fmaya Ba\u011fl\u0131 alacaklar, \u00dccret ve Fazla Mesai Alacaklar\u0131 Gemi Adam\u0131n\u0131n hak kazanaca\u011f\u0131 i\u015f\u00e7ilik …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-102477","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n