Organ nakli, bir\u00e7ok ki\u015fi i\u00e7in umut anlam\u0131na gelirken; fark edilmeyen hukuki ayr\u0131nt\u0131lar, hastalar\u0131, yak\u0131nlar\u0131n\u0131 ve hatta hekimleri b\u00fcy\u00fck risklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rak\u0131yor. G\u00f6zden ka\u00e7an bir onam belgesi, eksik bir t\u0131bbi rapor ya da zaman\u0131nda al\u0131nmam\u0131\u015f bir aile izni; hayati bir s\u00fcreci hem vicdani hem de hukuki bir \u00e7\u0131kmaza d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebiliyor. Organ ba\u011f\u0131\u015f\u0131 ya da nakil s\u00fcrecine ad\u0131m atmadan \u00f6nce bilmeniz gerekenler, sadece sa\u011fl\u0131kla de\u011fil, hukukla da do\u011frudan ilgili.<\/p>\n
\u0130nsan Haklar\u0131 ve Biyot\u0131p S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 19. maddesi, canl\u0131 vericilerden organ veya doku al\u0131nabilmesini baz\u0131 ko\u015fullara ba\u011flamaktad\u0131r. Buna g\u00f6re, organ\u0131n al\u0131c\u0131n\u0131n tedavisine katk\u0131 sa\u011flayacak nitelikte olmas\u0131, benzer etkiyi yaratabilecek alternatif bir tedavi y\u00f6nteminin bulunmamas\u0131 ve organ\u0131n \u00f6len bir ki\u015fiden temin edilememesi gerekir.<\/p>\n
Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 9. maddesi de, nakilden \u00f6nce verici ve al\u0131c\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131k durumlar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak de\u011ferlendirilmesini ve bu de\u011ferlendirmelerin sonucunda, i\u015flemin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n t\u0131bben uygun oldu\u011funu g\u00f6steren bir olurluluk raporu d\u00fczenlenmesini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca y\u00f6netmeli\u011fin 8. maddesi gere\u011fince, ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 sona erdirecek ya da ciddi bir tehlikeye sokacak nitelikteki organ veya dokular\u0131n al\u0131nmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Canl\u0131 vericiler bak\u0131m\u0131ndan, ki\u015finin 18 ya\u015f\u0131n\u0131 doldurmu\u015f ve ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip olmas\u0131 yasal zorunluluktur. \u00d6len ki\u015filerden yap\u0131lacak organ nakillerinde ise b\u00f6yle bir ya\u015f veya ehliyet \u015fart\u0131 aranmaz. Bu ki\u015filerden, t\u0131bbi ve etik ko\u015fullar \u00e7er\u00e7evesinde her t\u00fcrl\u00fc organ ve doku al\u0131nabilir. Ayr\u0131ca bilimsel ama\u00e7larla organ al\u0131nmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Ancak \u00f6len bir ki\u015fiden organ al\u0131nabilmesi i\u00e7in, ilgili organlar\u0131n biyolojik canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyor olmas\u0131 gerekir. Bu nedenle, organ ba\u011f\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lacak ki\u015finin yo\u011fun bak\u0131m ko\u015fullar\u0131nda, solunum cihaz\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirmi\u015f olmas\u0131 beklenir. E\u011fer ki\u015finin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda organ ba\u011f\u0131\u015f\u0131na dair a\u00e7\u0131k bir irade beyan\u0131 yoksa, bu durumda organ veya doku al\u0131nabilmesi i\u00e7in birinci derece yak\u0131nlar\u0131n\u0131n izni gereklidir.<\/p>\n
Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin 11. maddesi, \u00f6l\u00fcm halinin nas\u0131l belirlenece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlemektedir. Buna g\u00f6re, \u00f6l\u00fcm karar\u0131; biri n\u00f6roloji veya n\u00f6ro\u015fir\u00fcrji, di\u011feri ise anesteziyoloji, reanimasyon ya da yo\u011fun bak\u0131m uzman\u0131 olan iki hekim taraf\u0131ndan, kan\u0131ta dayal\u0131 t\u0131p kurallar\u0131na uygun bi\u00e7imde ve oy birli\u011fiyle verilmelidir. Bu hekimler, \u00f6l\u00fcm zaman\u0131, \u015fekli ve tespit y\u00f6ntemine ili\u015fkin bilgileri i\u00e7eren bir tutanak d\u00fczenleyerek, imzal\u0131 belgeyi organ al\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 sa\u011fl\u0131k kurulu\u015funa teslim etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
Her ne kadar mevzuat \u00f6len ki\u015filerden yap\u0131lan organ ba\u011f\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00f6nceleyen bir yakla\u015f\u0131m\u0131 benimsemi\u015f olsa da, T\u00fcrkiye\u2019de uygulamada organ nakillerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu canl\u0131 vericiler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir.<\/p>\n
1. Organ ve Doku Nakillerinin Hukuka Uygunluk Ko\u015fullar\u0131<\/p>\n
1.1. 18 Ya\u015f Alt\u0131ndan Organ Nakli M\u00fcmk\u00fcn M\u00fc? Yarg\u0131tay\u2019dan Emsal Karar ve Mevzuattaki Kritik \u00c7eli\u015fki!<\/p>\n
Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin 5. maddesi, canl\u0131 vericiden organ veya doku al\u0131nabilmesi i\u00e7in vericinin hem ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip olmas\u0131n\u0131 hem de 18 ya\u015f\u0131n\u0131 doldurmu\u015f olmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Kanun koyucu burada a\u00e7\u0131k bir ya\u015f s\u0131n\u0131r\u0131 getirerek, evlilik, mahkeme karar\u0131 veya di\u011fer \u00f6zel hallerle kazan\u0131lan erginli\u011fi yeterli g\u00f6rmemi\u015ftir. Bu y\u00f6n\u00fcyle d\u00fczenleme, biyolojik ya\u015fa do\u011frudan ba\u011fl\u0131 bir ehliyet \u015fart\u0131 \u00f6ng\u00f6rmekte ve istisnaya izin vermemektedir.<\/p>\n
Ancak uygulamada bu s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n, \u00f6zellikle baz\u0131 t\u0131bbi uygulamalarda Klinik Ara\u015ft\u0131rmalar Hakk\u0131nda Y\u00f6netmelik (KAHY) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla dolayl\u0131 olarak a\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Kemik ili\u011fi ve k\u00f6k h\u00fccre nakilleri, bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar kapsam\u0131nda materyal elde edilmesi gibi i\u015flemler zaman zaman klinik ara\u015ft\u0131rma ad\u0131 alt\u0131nda de\u011ferlendirilerek, Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin a\u00e7\u0131k yasa\u011f\u0131na ra\u011fmen 18 ya\u015f alt\u0131ndaki bireylerden ve hatta tam ehliyetsizlerden organ veya doku al\u0131nmas\u0131na olanak sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenmektedir. Bu durum, mevzuat h\u00fck\u00fcmleri aras\u0131ndaki uyumsuzluk nedeniyle \u00f6nemli bir tart\u0131\u015fma alan\u0131 yaratmaktad\u0131r. Y\u00f6netmeli\u011fe g\u00f6re, 18 ya\u015f\u0131n\u0131 doldurmu\u015f ve ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip bir ki\u015fi, organ ya da doku ba\u011f\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin iradesini en az iki tan\u0131k huzurunda yaz\u0131l\u0131 ve imzal\u0131 \u015fekilde beyan etmeli; bu beyan, bir hekim taraf\u0131ndan onaylanmal\u0131d\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n, ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcnden yoksun ki\u015filerin, yani tam ehliyetsizlerin, organ veya doku vericisi olmas\u0131 kesin olarak yasakt\u0131r. Bu ki\u015filerden, vasi izniyle veya mahkeme karar\u0131yla dahi transplantasyon amac\u0131yla organ al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Nitekim Yarg\u0131tay, bu konuda emsal te\u015fkil eden bir karar\u0131nda; ak\u0131l zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f bir bireyin bir b\u00f6bre\u011finin karde\u015fine nakledilmesine ili\u015fkin olarak verilen sulh hukuk mahkemesi karar\u0131n\u0131, kanun yarar\u0131na bozmu\u015ftur. Bu karar, r\u0131za ehliyeti olmayan bireylerden organ al\u0131namayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki yasa\u011f\u0131n mutlak oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
1.2. \u00d6l\u00fcmden Sonra Organ Ba\u011f\u0131\u015f\u0131: Yak\u0131nlar\u0131n\u0131n R\u0131zas\u0131 Yeterli Mi? Organ Ba\u011f\u0131\u015f Kart\u0131 Ger\u00e7ekten Ge\u00e7erli mi?<\/p>\n
Organ ve Doku Nakli mevzuat\u0131na g\u00f6re, bir ki\u015finin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda organ ve doku ba\u011f\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a beyan etmi\u015f olmas\u0131 halinde, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra bu ki\u015fiden yak\u0131nlar\u0131n\u0131n r\u0131zas\u0131yla dahi organ veya doku al\u0131nmas\u0131 hukuken yasakt\u0131r. Bu d\u00fczenleme, bireye \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra da bedeni \u00fczerindeki tasarruf yetkisini s\u00fcrd\u00fcrebilme imk\u00e2n\u0131 tan\u0131makta ve ki\u015fisel iradeye \u00f6ncelik vermektedir.<\/p>\n
Bununla birlikte, kornea gibi bedende belirgin bir de\u011fi\u015fikli\u011fe yol a\u00e7mayan dokular bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131 bir kural benimsenmi\u015ftir. Bu t\u00fcr dokular, aksi y\u00f6nde bir vasiyet bulunmad\u0131k\u00e7a, \u00f6lenin yak\u0131nlar\u0131n\u0131n r\u0131zas\u0131na ihtiya\u00e7 olmaks\u0131z\u0131n al\u0131nabilmektedir.<\/p>\n
Genel kural olarak, \u00f6l\u00fcm sonras\u0131 organ ve doku al\u0131nabilmesi i\u00e7in iki durumdan biri ger\u00e7ekle\u015fmelidir:<\/p>\n
1. Ki\u015finin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda ba\u011f\u0131\u015f y\u00f6n\u00fcnde irade beyan\u0131nda bulunmu\u015f olmas\u0131,<\/p>\n
2. Ki\u015finin bu y\u00f6nde herhangi bir beyan\u0131 yoksa, \u00f6l\u00fcm an\u0131nda yan\u0131nda bulunan yak\u0131nlar\u0131n\u0131n r\u0131zas\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131.<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda yap\u0131lan irade beyan\u0131, ya vasiyetname ile ya da iki tan\u0131k huzurunda yap\u0131lan ve usul\u00fcne uygun \u015fekilde d\u00fczenlenmi\u015f bir a\u00e7\u0131klama ile ge\u00e7erlilik kazan\u0131r.
\nE\u011fer ki\u015fi sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda bu konuda herhangi bir ge\u00e7erli beyan ortaya koymam\u0131\u015fsa, organ veya doku al\u0131nabilmesi i\u00e7in, \u00f6l\u00fcm an\u0131nda yan\u0131nda bulunan ki\u015filerden s\u0131ras\u0131yla:<\/p>\n
– E\u015fi,<\/p>\n
– Re\u015fit \u00e7ocuklar\u0131,<\/p>\n
– Anne ya da babas\u0131,<\/p>\n
– Karde\u015flerinden biri,<\/p>\n
bunlar\u0131n hi\u00e7birinin bulunmamas\u0131 h\u00e2linde ise \u00f6l\u00fcyle birlikte bulunan herhangi bir yak\u0131n\u0131n\u0131n r\u0131zas\u0131 aran\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan uygulamada, Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen ve halk aras\u0131nda \u201corgan ba\u011f\u0131\u015f kart\u0131\u201d olarak bilinen belgeler yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ancak bu belgeler, kanunun \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fekil \u015fartlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, hukuken ba\u011flay\u0131c\u0131 bir irade beyan\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, bu t\u00fcr belgeler ki\u015finin organ ba\u011f\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin niyetini g\u00f6sterse de, tek ba\u015f\u0131na ge\u00e7erli ve yeterli say\u0131lmaz.<\/p>\n
1.3. Organ Nakli Etik Komisyonu Kararlar\u0131na Nas\u0131l \u0130tiraz Edilir?<\/p>\n
Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019ne Ek Madde 2 ile, Etik Komisyon taraf\u0131ndan verilen kararlar\u0131n tart\u0131\u015fmal\u0131 h\u00e2le gelmesi nedeniyle itiraz imk\u00e2n\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00fczenleme, hem kararlar\u0131n keyf\u00ee \u015fekilde verilmesini \u00f6nlemeyi hem de adil denetim mekanizmas\u0131 sa\u011flamay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n
Etik Komisyon, organ nakli ba\u015fvurular\u0131n\u0131 de\u011ferlendirirken al\u0131c\u0131y\u0131, vericiyi veya gerekli g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fileri tek tek ya da birlikte dinleyebilir; bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin tamam\u0131 tutanak alt\u0131na al\u0131n\u0131r. Komisyon, kararlar\u0131n\u0131 yaln\u0131zca t\u0131bbi de\u011fil, etik ve hukuki \u00e7er\u00e7evede de\u011ferlendirerek verir ve al\u0131nan her karar gerek\u00e7eli olarak yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde olu\u015fturulur.<\/p>\n
Ba\u015fvurunun etik veya hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle uygun bulunmamas\u0131 h\u00e2linde, ayn\u0131 ba\u015fvuruyla ba\u015fka bir etik komisyona do\u011frudan m\u00fcracaat edilemez. Ancak, bu karara kar\u015f\u0131 15 g\u00fcn i\u00e7inde \u0130l Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u015fvuru yap\u0131larak, karar\u0131n yeniden de\u011ferlendirilmesi istenebilir. \u0130l Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, ba\u015fvuruyu ilk yap\u0131lacak Etik Komisyon toplant\u0131s\u0131nda \u00f6ncelikli olarak g\u00fcndeme al\u0131r.<\/p>\n
E\u011fer komisyon bu ikinci de\u011ferlendirmede de ba\u015fvuruyu uygun bulmazsa, al\u0131c\u0131, verici veya onlar\u0131n yasal temsilcileri, karar\u0131n kendilerine tebli\u011finden itibaren 15 g\u00fcn i\u00e7inde \u0130l Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Ulusal Organ Nakli Etik Kurulu’na itiraz edebilir. Bu kurul, ba\u015fvurular\u0131 kural olarak dosya \u00fczerinden inceler, ancak gerekli g\u00f6r\u00fcrse taraflar\u0131 veya tan\u0131klar\u0131 bizzat toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rabilir.<\/p>\n
Ulusal Etik Kurul, komisyon karar\u0131n\u0131 \u015fu \u015fekilde de\u011ferlendirebilir:<\/p>\n
– Karar\u0131 onaylayabilir,<\/p>\n
– Karar\u0131 iptal edebilir,<\/p>\n
– Yeni bir karar verebilir.<\/p>\n
\u0130ptal karar\u0131 verildi\u011finde dosya tekrar Etik Komisyona g\u00f6nderilir ve bu a\u015famada komisyon, \u00f6nceki karar\u0131n\u0131 yeniden de\u011ferlendirerek yeni bir sonuca var\u0131r.<\/p>\n
Etik Komisyon ve Ulusal Etik Kurul taraf\u0131ndan verilen kararlar, idari i\u015flem niteli\u011findedir. Bu nedenle, s\u00f6z konusu kararlara kar\u015f\u0131 60 g\u00fcn i\u00e7inde idare mahkemesinde iptal davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Dava a\u00e7ma hakk\u0131, al\u0131c\u0131, verici ya da bu ki\u015filerin yasal temsilcilerine aittir.<\/p>\n
2. Canl\u0131 Vericiden Organ Naklinde Sorumluluklar: Al\u0131c\u0131, Verici ve Sa\u011fl\u0131k Kurumu Aras\u0131ndaki Kritik Hukuki \u0130li\u015fki<\/p>\n
Canl\u0131 vericiden ger\u00e7ekle\u015ftirilen organ veya doku nakillerinde kurulan hukuki ili\u015fki, yaln\u0131zca al\u0131c\u0131 ve verici aras\u0131nda \u015fekillenen iki tarafl\u0131 bir r\u0131za ili\u015fkisiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Bu s\u00fcrece, organ naklini ger\u00e7ekle\u015ftiren sa\u011fl\u0131k kurumu da, \u00f6zellikle nakil i\u015fleminin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 merkezin ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu hastane arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, hukuki sorumlulu\u011fu olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir taraf olarak d\u00e2hil olur. Zira organ nakli, yaln\u0131zca bireyler aras\u0131 irade beyan\u0131na dayanan bir i\u015flem olmay\u0131p; t\u0131bbi m\u00fcdahalenin hukuka, meslek eti\u011fine ve bilimsel standartlara uygun \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini zorunlu k\u0131lan \u00e7ok tarafl\u0131 bir hukuki yap\u0131 i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n
2.1. Organ Nakli S\u00f6zle\u015fmeleri Ba\u011f\u0131\u015ftan Farkl\u0131 m\u0131? Canl\u0131 Vericinin Hukuki Hak ve Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri<\/p>\n
Organ ve doku nakline ili\u015fkin i\u015flemler uygulamada genellikle \u201corgan ba\u011f\u0131\u015f\u0131\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmakla birlikte, bu i\u015flemlere dayanak olu\u015fturan s\u00f6zle\u015fmelerin hukuki niteli\u011fi ba\u011f\u0131\u015flama s\u00f6zle\u015fmesinden farkl\u0131d\u0131r. Organ veya doku verme taahh\u00fcd\u00fcnde bulunan bir ki\u015fi, herhangi bir ko\u015fula ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n, verdi\u011fi bu taahh\u00fctten her zaman tek tarafl\u0131 olarak d\u00f6nebilir. Ancak, s\u00f6z konusu organ ya da doku bir ba\u015fka ki\u015fiye nakledildikten sonra geri al\u0131nmas\u0131 hukuken ve fiilen m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Biyolojik bir maddeyi verme borcu alt\u0131na giren vericiden, bu edimini yerine getirmesi hukuken talep edilemez. Ayn\u0131 \u015fekilde, taahh\u00fcd\u00fcn\u00fc yerine getirmeyen vericiden maddi veya manevi tazminat talebinde bulunulmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu y\u00f6n\u00fcyle, organ veya doku verme taahh\u00fcd\u00fc, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nda d\u00fczenlenen ba\u011f\u0131\u015flama vaadi kavram\u0131 ile birebir \u00f6rt\u00fc\u015fmedi\u011finden, klasik anlamda bir ba\u011f\u0131\u015f s\u00f6zle\u015fmesi olarak de\u011ferlendirilemez.<\/p>\n
Bununla birlikte, al\u0131c\u0131 ve verici aras\u0131nda organ nakli amac\u0131yla kurulan bu s\u00f6zle\u015fmeler, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nda veya di\u011fer \u00f6zel kanunlarda a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlenmemi\u015f olan \u201cisimsiz s\u00f6zle\u015fmeler\u201d kapsam\u0131nda yer al\u0131r. Bu nedenle, s\u00f6z konusu s\u00f6zle\u015fmelere ili\u015fkin bo\u015fluklar veya a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015f hususlar, ba\u011f\u0131\u015flama s\u00f6zle\u015fmesine ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerden k\u0131yas yoluyla ve tamamlay\u0131c\u0131 bi\u00e7imde yararlan\u0131larak doldurulabilir.<\/p>\n
3. Hekim ve Hastanenin Organ Naklindeki Kritik Sorumluluklar\u0131<\/p>\n
3.1. Sadakat ve \u00d6zen Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n
Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi (ODNK), organ ve doku naklinde g\u00f6rev alan hekimlere \u00f6zg\u00fc bir\u00e7ok \u00f6zel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck \u00f6ng\u00f6rmektedir. Bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin temelinde, hekimin t\u0131bbi m\u00fcdahalelerde en y\u00fcksek \u00f6zen standard\u0131na uygun davranma zorunlulu\u011fu yer almaktad\u0131r. \u00d6zellikle organ nakli gibi karma\u015f\u0131k ve y\u00fcksek risk i\u00e7eren t\u0131bbi i\u015flemlerde, hekimin bilgi, deneyim ve dikkat d\u00fczeyi, uzmanl\u0131k alan\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde en \u00fcst seviyede olmal\u0131d\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede bir hekimin en k\u00fc\u00e7\u00fck ihmali dahi, \u00f6zen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ihlali anlam\u0131na gelebilecektir.<\/p>\n
ODNK\u2019n\u0131n 7. maddesinde, organ ya da dokuyu alacak hekime, hem ayd\u0131nlatma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc hem de gizlili\u011fe riayet etme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc y\u00fcklenmi\u015ftir. \u00d6zellikle al\u0131c\u0131 ile verici aras\u0131nda akrabal\u0131k ya da ki\u015fisel bir ili\u015fki bulunmayan durumlarda, taraflar\u0131n isimlerinin birbirlerine a\u00e7\u0131klanmamas\u0131 zorunlu tutulmu\u015ftur. Bu d\u00fczenleme, hem hasta haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131na hem de r\u0131zan\u0131n bask\u0131dan uzak bir bi\u00e7imde verilmesine hizmet eder.<\/p>\n
Di\u011fer yandan, ODNK\u2019n\u0131n 9. maddesi uyar\u0131nca, nakil i\u015fleminden \u00f6nce verici ve al\u0131c\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131k durumlar\u0131na ili\u015fkin gerekli t\u00fcm t\u0131bbi incelemelerin ve testlerin eksiksiz \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131, olas\u0131 risklerin en aza indirilmesi ve bu s\u00fcrecin bir olurluluk raporuyla belgelendirilmesi zorunludur. Bu, hekimin hastay\u0131 gereksiz risk alt\u0131na sokmama ve herhangi bir t\u0131bbi teredd\u00fcd\u00fc bertaraf edecek t\u00fcm \u00f6n ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade eder.<\/p>\n
Hekimin sorumlulu\u011fu nakil i\u015flemiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmay\u0131p, i\u015flemin ard\u0131ndan da devam eder. Hem vericinin hem de al\u0131c\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131k durumu, d\u00fczenli aral\u0131klarla takip edilmeli; bu s\u00fcre\u00e7te ortaya \u00e7\u0131kabilecek komplikasyonlar \u00f6ng\u00f6r\u00fclerek her t\u00fcrl\u00fc koruyucu \u00f6nlem al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Hekimin bu kapsamda ihmali, yaln\u0131zca etik de\u011fil, ayn\u0131 zamanda hukuki sonu\u00e7lar da do\u011furabilir.<\/p>\n
3.2. \u00d6yk\u00fc Alma ve Muayene Etme Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n
Canl\u0131 vericiden ger\u00e7ekle\u015ftirilecek organ ve doku nakillerinde, hekimin yaln\u0131zca al\u0131c\u0131n\u0131n de\u011fil, ayn\u0131 zamanda vericinin de t\u0131bbi \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc alma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bulunmaktad\u0131r. Bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck, Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin 9. maddesinde a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u00d6zellikle al\u0131c\u0131 ile verici aras\u0131nda akrabal\u0131k ya da duygusal yak\u0131nl\u0131k bulundu\u011fu durumlarda, verici bazen t\u0131bbi a\u00e7\u0131dan nakli engelleyecek bilgileri gizleyebilir. Bu t\u00fcr bir durum, naklin t\u0131bben uygun olmayan ko\u015fullarda yap\u0131lmas\u0131na neden olabilir.<\/p>\n
Bu nedenle hekim, yaln\u0131zca vericinin beyanlar\u0131yla yetinmemeli; hem al\u0131c\u0131 hem de verici a\u00e7\u0131s\u0131ndan t\u0131bbi uygunluk ko\u015fullar\u0131n\u0131 eksiksiz bi\u00e7imde de\u011ferlendirmeli, gerekli t\u00fcm tahlil ve tetkikleri yapmal\u0131d\u0131r. Bu de\u011ferlendirmeler, organ veya dokunun al\u0131c\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na katk\u0131 sa\u011flay\u0131p sa\u011flayamayaca\u011f\u0131 kadar, verici a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ciddi bir sa\u011fl\u0131k riski olu\u015fturup olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymak bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Organ ve doku naklinin en temel risklerinden biri, organ reddi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130nsan v\u00fccudu, kendisine ait olmayan yabanc\u0131 dokular\u0131 alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131nda bunlar\u0131 yok etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu ba\u011flamda, verici ile al\u0131c\u0131 aras\u0131nda doku uyumu bulundu\u011funun bilimsel testlerle tespit edilmesi zorunludur. Aksi takdirde nakil, hem ba\u015far\u0131s\u0131z olacak hem de hastan\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi riskler do\u011furacakt\u0131r.<\/p>\n
Y\u00f6netmeli\u011fin 9. maddesi uyar\u0131nca, organ\u0131n al\u0131nmas\u0131, i\u015flenmesi ve nakledilmesinden \u00f6nce, hem al\u0131c\u0131 hem de verici a\u00e7\u0131s\u0131ndan ya\u015fam\u0131 ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 tehlikeye atabilecek durumlar\u0131n \u00f6nlenmesi amac\u0131yla gerekli t\u00fcm t\u0131bbi inceleme ve laboratuvar testlerinin yap\u0131lmas\u0131 zorunludur. Bu de\u011ferlendirmelerin sonucu olarak, naklin ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in d\u00fczenlenen olurluluk raporu, t\u0131bbi ve hukuki a\u00e7\u0131dan naklin uygunlu\u011funu belgeleyen temel dayanak niteli\u011findedir.<\/p>\n
3.3. Kay\u0131t Tutma Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n
Organ nakli s\u00fcrecinde hem al\u0131c\u0131ya hem de vericiye ait \u00e7e\u015fitli ki\u015fisel veriler i\u015flenmektedir. Ancak bu verilerin i\u015flenmesinde, genel veri koruma ilkelerinin yan\u0131 s\u0131ra, sa\u011fl\u0131k hukukuna \u00f6zg\u00fc baz\u0131 istisnai d\u00fczenlemeler uygulanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Tedavi amac\u0131yla organ nakline ihtiya\u00e7 duyan al\u0131c\u0131ya ait verilerin i\u015flenmesi, ki\u015finin a\u00e7\u0131k r\u0131zas\u0131na ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Zira bu durum, ki\u015finin hayati \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131na y\u00f6nelik bir sa\u011fl\u0131k hizmetinin par\u00e7as\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde, vericinin amac\u0131 da al\u0131c\u0131n\u0131n tedavi edilmesi oldu\u011fundan, vericiye ait ki\u015fisel verilerin i\u015flenmesi i\u00e7in ayr\u0131ca a\u00e7\u0131k r\u0131za al\u0131nmas\u0131 hukuken zorunlu de\u011fildir.<\/p>\n
Organ ve doku nakli merkezi olarak yetkilendirilmi\u015f hastaneler, kendilerine ba\u015fvuran hastalar i\u00e7in organ nakli t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re ilgili Bilimsel Dan\u0131\u015fma Kurulu taraf\u0131ndan belirlenen standartlara uygun olarak hasta bekleme listeleri olu\u015fturmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bu listeler daha sonra Ulusal Koordinasyon Merkezi\u2019ne (UKM) iletilir.<\/p>\n
Beyin \u00f6l\u00fcm\u00fc ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f ve organ ba\u011f\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f olan bir verici s\u00f6z konusu oldu\u011funda, ilgili Verici Bilgi Formu, hastane koordinat\u00f6rleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla B\u00f6lge Koordinasyon Merkezi\u2019ne (BKM) ve UKM\u2019ye g\u00f6nderilir. Organ\u0131n al\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftikten sonra, Organ Bilgi Formu doldurularak organla birlikte nakil i\u015flemini ger\u00e7ekle\u015ftirecek merkeze ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Nakli ger\u00e7ekle\u015ftiren merkez, i\u015flemin ard\u0131ndan birinci g\u00fcn, birinci, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, alt\u0131nc\u0131 ve on ikinci aylarda olmak \u00fczere belirli periyotlarda Al\u0131c\u0131 \u0130zleme Formu doldurarak BKM ve UKM\u2019ye bildirimde bulunmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. \u0130zlem formlar\u0131 daha sonra y\u0131lda bir kez olmak \u00fczere ve al\u0131c\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm tarihi ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde de ayr\u0131ca doldurularak ilgili merkezlere iletilir.<\/p>\n
Bu s\u00fcre\u00e7te ki\u015fisel verilerin korunmas\u0131na y\u00f6nelik y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler, 6698 say\u0131l\u0131 Ki\u015fisel Verilerin Korunmas\u0131 Kanunu (KVKK) kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmekle birlikte, organ nakli gibi hayati t\u0131bbi i\u015flemlerde, veri i\u015fleme faaliyetleri belirli ko\u015fullarda r\u0131za d\u0131\u015f\u0131nda da hukuka uygun kabul edilmektedir.<\/p>\n
3.4. Ayd\u0131nlatma ve \u0130zin Alma Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n
Organ ve doku nakillerinde, hastan\u0131n bilgilendirilmesi ve ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015f onam\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131, hem t\u0131bbi etik hem de hukuki a\u00e7\u0131dan temel bir zorunluluktur. Al\u0131c\u0131n\u0131n tedavisinin ama\u00e7land\u0131\u011f\u0131 nakillerde, ayd\u0131nlatma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, naklin t\u0131bben gerekli oldu\u011funun tespit edilmesiyle birlikte ba\u015flar. Bu a\u015famadan sonra hekim, t\u0131ptaki geli\u015fmelere ve bilimsel bilgiye dayal\u0131 olarak, naklin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 olas\u0131 riskler hakk\u0131nda al\u0131c\u0131y\u0131 kapsaml\u0131 bi\u00e7imde bilgilendirmelidir.<\/p>\n
Organ nakillerinde, \u00f6zellikle nakil sonras\u0131 d\u00f6nem tedavinin ba\u015far\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik \u00f6neme sahiptir. Bu nedenle al\u0131c\u0131, yaln\u0131zca i\u015flem \u00f6ncesi riskler konusunda de\u011fil; i\u015flem sonras\u0131nda uymas\u0131 gereken kurallar, ila\u00e7 kullan\u0131m\u0131 ve ya\u015fam tarz\u0131 de\u011fi\u015fiklikleri hakk\u0131nda da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde bilgilendirilmelidir. Ayr\u0131ca, organ ve doku nakilleri genellikle y\u00fcksek maliyetli i\u015flemler oldu\u011fundan, hekimin hastas\u0131n\u0131 tedavinin ekonomik y\u00f6nleri hakk\u0131nda da ayd\u0131nlatma sorumlulu\u011fu bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Uygulanmas\u0131 planlanan m\u00fcdahalenin risk d\u00fczeyi, ayd\u0131nlatma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kapsam\u0131n\u0131 geni\u015fletir. Kompozit doku nakilleri (\u00f6rne\u011fin y\u00fcz, el gibi) bu a\u00e7\u0131dan \u00f6zel \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Kompozit nakiller genellikle hayat kurtar\u0131c\u0131 nitelikte olmay\u0131p, al\u0131c\u0131n\u0131n ya\u015fam boyu ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini bask\u0131layan ila\u00e7lara maruz kalmas\u0131na yol a\u00e7ar. Bu nedenle, Kompozit Doku Nakli Merkezleri Y\u00f6netmeli\u011fi (KDNMY) madde 28\/2 uyar\u0131nca, al\u0131c\u0131dan, di\u011fer t\u00fcm alternatif tedavi y\u00f6ntemlerinin sonu\u00e7suz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131l\u0131 olarak beyan etmesi istenir. Ayr\u0131ca al\u0131c\u0131ya, naklin t\u00fcr\u00fcne \u00f6zg\u00fc bilgilendirilmi\u015f onam formu verilir ve formu de\u011ferlendirmesi i\u00e7in yeterli s\u00fcre tan\u0131n\u0131r. Y\u00f6nergede bu s\u00fcrenin s\u00fcresi a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmemekle birlikte, s\u00fcre hastan\u0131n bilgiyi ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kavrayabildi\u011fine g\u00f6re belirlenmelidir. Bu nedenle hekim, s\u00fcre\u00e7 boyunca hastayla ileti\u015fim kurarak, bilgilendirmeyi anlamas\u0131n\u0131 sa\u011flamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Canl\u0131 vericiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ayd\u0131nlatma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6zel \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Zira verici, tedavi amac\u0131yla de\u011fil, ba\u015fka bir ki\u015fiyi ya\u015fatmak amac\u0131yla organ ya da dokusunu ba\u011f\u0131\u015flamaktad\u0131r. ODNK madde 7\u2019ye g\u00f6re verici iki y\u00f6nl\u00fc ayd\u0131nlat\u0131lmal\u0131d\u0131r:<\/p>\n
1. Organ veya dokunun al\u0131nmas\u0131n\u0131n, i\u015flem s\u0131ras\u0131nda ve sonras\u0131nda kendi sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011furabilece\u011fi riskler,<\/p>\n
2. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131n al\u0131c\u0131ya sa\u011flayaca\u011f\u0131 olas\u0131 faydalar.<\/p>\n
Bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck, vericinin sadece fiziksel kay\u0131plar\u0131n\u0131n de\u011fil, bu fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n etik de\u011ferinin de fark\u0131nda olarak karar vermesini ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n
Ayd\u0131nlatma y\u00fck\u00fcml\u00fcs\u00fc, do\u011frudan organ veya dokuyu alacak hekimdir. Organ nakilleri, uzmanl\u0131k gerektiren i\u015flemler oldu\u011fundan, bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck ba\u015fka bir hekime devredilemez. Nitekim Organ Nakli Merkezleri Y\u00f6netmeli\u011fi madde 10\u2019a g\u00f6re, al\u0131c\u0131n\u0131n nakil i\u015fleminden \u00f6nce ve sonra kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fi komplikasyonlar, ila\u00e7lar\u0131n yan etkileri ve di\u011fer olas\u0131 sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 hakk\u0131nda bilgilendirme yap\u0131lmas\u0131, merkezdeki sorumlu uzman hekimin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Ayn\u0131 hekim, nakil sonras\u0131 tedavi s\u00fcrecinin takibinden ve koruyucu \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131ndan da sorumludur.<\/p>\n
ODNK ayr\u0131ca, vericinin evli olmas\u0131 h\u00e2linde, hekime e\u015fin bilgilendirilip bilgilendirilmedi\u011fini ara\u015ft\u0131rma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de getirmi\u015ftir. Her ne kadar e\u015fin a\u00e7\u0131k r\u0131zas\u0131 kanunen zorunlu olmasa da, hekimin vericinin e\u015fine bilgi verip vermedi\u011fini sorgulamas\u0131 gerekir. Ancak bu, hekime e\u015fe do\u011frudan ayd\u0131nlatma yapma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc y\u00fcklemez.<\/p>\n
3.5. S\u0131r Saklama Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n
Organ ve doku nakillerinde, hem al\u0131c\u0131n\u0131n hem de vericinin ki\u015fisel bilgilerinin korunmas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu kapsamda, isimlerin gizli tutulmas\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de hekimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u011flay\u0131c\u0131 bir nitelik ta\u015f\u0131r.<\/p>\n
Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin 7. maddesine g\u00f6re, organ veya dokuyu alacak hekimler, verici ile al\u0131c\u0131 aras\u0131nda akrabal\u0131k ya da ki\u015fisel bir ili\u015fki bulunmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, taraflar\u0131n kimlik bilgilerini birbirlerine a\u00e7\u0131klayamazlar. Bu d\u00fczenleme, hem \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fini korumak hem de ba\u011f\u0131\u015f s\u00fcrecinin bask\u0131, y\u00f6nlendirme veya \u00e7\u0131kar ili\u015fkilerinden uzak y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini sa\u011flamak amac\u0131 ta\u015f\u0131r.<\/p>\n
Bu gizlilik y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, yaln\u0131zca etik bir sorumluluk de\u011fil; ayn\u0131 zamanda hukuki bir zorunluluk niteli\u011findedir ve ihlali, hem mesleki hem de idari yapt\u0131r\u0131mlara yol a\u00e7abilir.<\/p>\n
3.6. Organizasyon Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n
\u00d6zellikle \u00f6l\u00fcden yap\u0131lacak organ ve doku nakillerinde, hastanelerin organizasyon y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc hayati bir \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Zira bu t\u00fcr nakillerin ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in, \u00f6l\u00fcm halinin s\u00fcratle tespit edilmesi ve organlar\u0131n fonksiyonlar\u0131n\u0131 yitirmeden zaman kaybetmeden al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir. Bu nedenle hastanelerin, s\u00fcreci geciktirmeyecek \u015fekilde teknik altyap\u0131ya ve organizasyonel yeterlili\u011fe sahip olmas\u0131 beklenir.<\/p>\n
Organ ve dokular\u0131n canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyabilmesi i\u00e7in, hastanede elektrik kesintilerine kar\u015f\u0131 jenerat\u00f6r, uygun s\u0131cakl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131 sa\u011flayacak so\u011futucu sistemler gibi teknik donan\u0131mlar\u0131n eksiksiz \u015fekilde sa\u011flanmas\u0131 gerekir. Bu t\u00fcr altyap\u0131lar, yaln\u0131zca teknik bir tercih de\u011fil; hukuken hastanenin sorumluluk alan\u0131na giren zorunlu organizasyon ara\u00e7lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, beyin \u00f6l\u00fcm\u00fc tespiti yapabilecek yo\u011fun bak\u0131m \u00fcnitesine sahip t\u00fcm hastaneler ile organ nakli merkezleri, mevzuat gere\u011fi bir organ ve doku nakli koordinat\u00f6r\u00fc ile bir koordinat\u00f6r yard\u0131mc\u0131s\u0131 g\u00f6revlendirmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bu ki\u015filerin etkili \u00e7al\u0131\u015fabilmesi i\u00e7in hastane taraf\u0131ndan:<\/p>\n
– Organ nakli koordinasyonuna elveri\u015fli, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131,<\/p>\n
– \u015eehirleraras\u0131 ileti\u015fime a\u00e7\u0131k sabit hatl\u0131 telefon,<\/p>\n
– \u0130nternet eri\u015fimi olan bir bilgisayar sistemi<\/p>\n
temin edilmesi gerekmektedir.<\/p>\n
Bu donan\u0131m ve personel d\u00fczenlemeleri, yaln\u0131zca t\u0131bbi s\u00fcrecin etkinli\u011fini sa\u011flamakla kalmaz; ayn\u0131 zamanda kanunen d\u00fczenlenmi\u015f bir organizasyon y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yerine getirilmesi anlam\u0131na gelir.<\/p>\n
4. Organ Naklinde Hastanenin ve Sa\u011fl\u0131k Personelinin Hukuki Sorumlulu\u011fu: \u0130hmallerin Bedeli<\/p>\n
Organ ve doku nakilleri, y\u00fcksek d\u00fczeyde uzmanl\u0131k, koordinasyon ve teknik altyap\u0131 gerektiren t\u0131bbi i\u015flemlerdir. Bu ba\u011flamda, s\u00fcrecin t\u00fcm a\u015famalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kabilecek ihmal ve eksiklikler yaln\u0131zca hekimin de\u011fil, ayn\u0131 zamanda nakil merkezinin bulundu\u011fu hastanenin hukuki sorumlulu\u011funu da g\u00fcndeme getirir.<\/p>\n
\u00d6zellikle hekim taraf\u0131ndan al\u0131c\u0131 ve vericinin yeterince ayd\u0131nlat\u0131lmamas\u0131, gerekli tahlil ve incelemelerin \u00f6zenle yap\u0131lmamas\u0131 ya da nakil sonras\u0131 s\u00fcrecin t\u0131bbi standartlara uygun \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmemesi, \u00f6zel hastanenin hem ifa yard\u0131mc\u0131s\u0131 s\u0131fat\u0131yla hem de kurumsal hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131 olarak sorumlulu\u011funu do\u011furur. Ayr\u0131ca hastane, yaln\u0131zca hekimler de\u011fil; ifa yard\u0131mc\u0131s\u0131 olarak g\u00f6rev yapan hem\u015fire, tekniker ve di\u011fer sa\u011fl\u0131k personelinin kusurlu davran\u0131\u015flar\u0131ndan da sorumludur.<\/p>\n
Organ ve doku nakli gibi uzmanl\u0131k gerektiren t\u0131bbi m\u00fcdahalelerde, hasta bak\u0131m\u0131n\u0131n \u00e7ok say\u0131da sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n ortak katk\u0131s\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi nedeniyle, hastanenin bu \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n g\u00f6rev ve sorumluluklar\u0131n\u0131 d\u00fczenli ve etkili bir \u015fekilde organize etmesi gerekir. Sterilizasyon eksiklikleri, yetersiz hijyen ko\u015fullar\u0131, nakil ekipman\u0131n\u0131n uygunsuzlu\u011fu gibi organizasyonel ihmaller, verici ya da al\u0131c\u0131n\u0131n enfeksiyon kapmas\u0131na ve ciddi zararlara yol a\u00e7abilir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, hastanenin y\u00f6netim ve koordinasyon g\u00f6revlerini gere\u011fi gibi yerine getirmemesi de sorumlulu\u011fa yol a\u00e7ar. \u00d6rne\u011fin, \u00f6len bir ki\u015finin ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 organ veya dokular\u0131n kullan\u0131lamamas\u0131, yo\u011fun bak\u0131mda g\u00f6rev yapan hekimlerin n\u00f6bet sisteminin uygun d\u00fczenlenmemesi ya da beyin \u00f6l\u00fcm\u00fc tan\u0131s\u0131n\u0131 koyacak heyetin zaman\u0131nda toplanamamas\u0131 gibi ihmaller nedeniyle ger\u00e7ekle\u015febilir. Bu t\u00fcr aksakl\u0131klar\u0131n \u00f6nlenmesi i\u00e7in, Ulusal Organ ve Doku Nakli Koordinasyon Sistemi Y\u00f6nergesi (UODNKSY) madde 11\u2019e g\u00f6re, nakil merkezi hastanelerde mutlaka bir organ ve doku nakli koordinat\u00f6r\u00fc ile bir koordinat\u00f6r yard\u0131mc\u0131s\u0131 g\u00f6revlendirilmelidir. Hastane ayr\u0131ca, bu ki\u015filere g\u00f6revlerini etkin \u015fekilde y\u00fcr\u00fctebilecekleri fiziksel alan ile telefon, internet ve bilgi i\u015flem altyap\u0131s\u0131 sa\u011flamakla da y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
Organ ve doku nakli s\u00fcrecinin sistematik bir bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fclebilmesi, bu koordinasyon birimlerinin etkin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, koordinat\u00f6rlerin g\u00f6revlerini gere\u011fi gibi yerine getirmemesi sonucu meydana gelen zararlardan da hastane do\u011frudan sorumlu olacakt\u0131r.<\/p>\n
Ece ERTU\u011e \u00d6ZKARA<\/p>\n
Avukat, Hem\u015fire<\/p>\n
KAYNAK\u00c7A<\/p>\n
Ak\u0131nc\u0131, \u015e. (1996). T\u00fcrk \u00f6zel hukukunda insan k\u00f6kenli biyolojik madde (organ-doku) nakli kavram\u0131 ve bundan do\u011fan hukuki sonu\u00e7lar. Ankara.<\/p>\n
Ak\u0131nc\u0131, \u015e. (2007). \u00d6l\u00fcden organ al\u0131nmas\u0131 konusunda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan baz\u0131 hukuki problemler ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131. In Organ ve doku naklinde t\u0131p eti\u011fi ve t\u0131p hukuku sorunlar\u0131: I. Uluslararas\u0131 T\u0131p Eti\u011fi ve T\u0131p Hukuku Kongresi Bildiriler Kitab\u0131 (ss. 137\u2013144). \u0130stanbul.<\/p>\n
Ayan, M. (1991). T\u0131bbi m\u00fcdahalelerden do\u011fan hukuki sorumluluk. Ankara.<\/p>\n
Badur, E. (2017). T\u0131bbi m\u00fcdahaleye r\u0131zan\u0131n \u00f6zellik g\u00f6sterdi\u011fi haller. Ankara.<\/p>\n
Badur, E. (2020). Organ veya doku verme borcu alt\u0131na giren ki\u015finin caymas\u0131. \u00c7ukurova \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi (\u00c7\u00dcHFD), 5(1), 275\u2013312.<\/p>\n
Dural, M., & \u00d6\u011f\u00fcz, T. (2019). Ki\u015filer hukuku (20. bask\u0131, Cilt II). \u0130stanbul.<\/p>\n
G\u00fcm\u00fc\u015f, M. A. (2013). Bor\u00e7lar hukuku \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler (Cilt I, 3. bask\u0131). \u0130stanbul.<\/p>\n
G\u00fcm\u00fc\u015f, M. A. (2014). Bor\u00e7lar hukuku \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler (Cilt II, 3. bask\u0131). \u0130stanbul.<\/p>\n
G\u00fcm\u00fc\u015f, M. A. (2019). Bor\u00e7lar hukuku \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler ders kitab\u0131 (4. bask\u0131). \u0130stanbul.<\/p>\n
G\u00fcney Tunal\u0131, F. I. (2019). Hekimin t\u0131bbi m\u00fcdahalede bulunma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131 (Yay\u0131mlanmam\u0131\u015f doktora tezi). \u0130stanbul K\u00fclt\u00fcr \u00dcniversitesi Lisans\u00fcst\u00fc E\u011fitim Enstit\u00fcs\u00fc.<\/p>\n
Hakeri, H. (2019). T\u0131p hukuku (16. bask\u0131). Ankara.<\/p>\n
Hakeri, H. (t.y.). Alternatif ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p bak\u0131m\u0131ndan \u00fclkemizdeki hukuki durum\u20132. https:\/\/www.medimagazin.com.tr\/authors\/hakan-hakeri\/tr-alternatif-ve-tamamlayicitip-bakimindan-ulkemizdeki-hukuki-durum1-1-64-3770.html (Eri\u015fim tarihi: 01.02.2020)<\/p>\n
Hakeri, H. (t.y.). Di\u015f hekimlerinin yasal sorumluluklar\u0131. Ankara Barosu Sa\u011fl\u0131k Hukuku Dergisi (ABSHD), 1(1), 19\u201327.<\/p>\n
Hat\u0131rnaz Erol, G. (2012). \u00d6zel hastaneler ile hastane aras\u0131nda kurulan hastaneye kabul s\u00f6zle\u015fmeleri ve 21.09.2009 tarihli Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu karar\u0131 incelemesi. In Sa\u011fl\u0131k Hukuku Makaleleri. \u0130stanbul Barosu Sa\u011fl\u0131k Hukuku Merkezi (ss. 191\u2013220).<\/p>\n
Kurt, M. G. (2020). T\u00fcrk hukukunda organ ve doku nakline ili\u015fkin hukuki sorunlar (Y\u00fcksek lisans tezi, Ufuk \u00dcniversitesi, Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc).<\/p>\n
Oktay, B. (2007). Organ ve doku naklinde etik ve hukuksal sorunlar. In Organ ve doku naklinde t\u0131p eti\u011fi ve t\u0131p hukuku sorunlar\u0131: I. Uluslararas\u0131 T\u0131p Eti\u011fi ve T\u0131p Hukuku Kongresi Bildiriler Kitab\u0131 (ss. 149\u2013153). \u0130stanbul.<\/p>\n
\u00d6zbilen, A. B. (2011). \u0130nsan k\u00f6kenli biyolojik maddelere ili\u015fkin hukuki i\u015flemler. \u0130stanbul.<\/p>\n
\u00d6zmen, R. (2015). T\u0131p ve sa\u011fl\u0131k mevzuat\u0131 (6. bask\u0131). Se\u00e7kin Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.<\/p>\n
Sert, S., & Cihan, A. H. (2013). T\u00fcrk medeni hukukunda organ ve doku nakline ili\u015fkin baz\u0131 hukuki sorunlar \u00fczerine bir deneme. \u0130stanbul.<\/p>\n
Sert S\u00fct\u00e7\u00fc, S., & Cihan, A. H. (2016). \u00d6zel organ ve doku nakillerinde doktorun hastay\u0131 ayd\u0131nlatma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn incelenmesi. In S. Sert S\u00fct\u00e7\u00fc (Ed.), T\u0131p hukukunda g\u00fcncel sorunlara genel bak\u0131\u015f ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri (ss. 1\u201316). Ankara.<\/p>\n
Vural, A. (2017). T\u00fcrk hukukunda organ ve doku nakli (Y\u00fcksek lisans tezi, Ankara \u00dcniversitesi, Sa\u011fl\u0131k Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc, Sa\u011fl\u0131k Hukuku Program\u0131).<\/p>\n
Yarg\u0131tay 18. Hukuk Dairesi. (6 Mart 2014). 2013\/16178 Esas, 2014\/3998 \u2013 2013\/250334 Karar.<\/p>\n
Yarg\u0131tay 4. Hukuk Dairesi. (10 Mart 1977). 1977\/3455 Esas, 1977\/2751 Karar.<\/p>\n
Zeytin, Z. (2007). Organ naklinde ki\u015finin kendi ve ba\u015fkas\u0131n\u0131n gelece\u011fini belirleme hakk\u0131. In Organ ve doku naklinde t\u0131p eti\u011fi ve t\u0131p hukuku sorunlar\u0131: I. Uluslararas\u0131 T\u0131p Eti\u011fi ve T\u0131p Hukuku Kongresi Bildiriler Kitab\u0131 (ss. 251\u2013264). \u0130stanbul.<\/p>\n
\u200bOrgan nakli, bir\u00e7ok ki\u015fi i\u00e7in umut anlam\u0131na gelirken; fark edilmeyen hukuki ayr\u0131nt\u0131lar, hastalar\u0131, yak\u0131nlar\u0131n\u0131 ve hatta hekimleri b\u00fcy\u00fck risklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rak\u0131yor. G\u00f6zden ka\u00e7an bir onam belgesi, eksik bir t\u0131bbi rapor ya da zaman\u0131nda al\u0131nmam\u0131\u015f bir aile izni; hayati bir s\u00fcreci hem vicdani hem de hukuki bir \u00e7\u0131kmaza d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebiliyor. Organ ba\u011f\u0131\u015f\u0131 ya da nakil s\u00fcrecine ad\u0131m atmadan \u00f6nce bilmeniz gerekenler, sadece sa\u011fl\u0131kla de\u011fil, hukukla da do\u011frudan ilgili.<\/p>\n
\u0130nsan Haklar\u0131 ve Biyot\u0131p S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 19. maddesi, canl\u0131 vericilerden organ veya doku al\u0131nabilmesini baz\u0131 ko\u015fullara ba\u011flamaktad\u0131r. Buna g\u00f6re, organ\u0131n al\u0131c\u0131n\u0131n tedavisine katk\u0131 sa\u011flayacak nitelikte olmas\u0131, benzer etkiyi yaratabilecek alternatif bir tedavi y\u00f6nteminin bulunmamas\u0131 ve organ\u0131n \u00f6len bir ki\u015fiden temin edilememesi gerekir.<\/p>\n
Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 9. maddesi de, nakilden \u00f6nce verici ve al\u0131c\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131k durumlar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak de\u011ferlendirilmesini ve bu de\u011ferlendirmelerin sonucunda, i\u015flemin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n t\u0131bben uygun oldu\u011funu g\u00f6steren bir olurluluk raporu d\u00fczenlenmesini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca y\u00f6netmeli\u011fin 8. maddesi gere\u011fince, ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 sona erdirecek ya da ciddi bir tehlikeye sokacak nitelikteki organ veya dokular\u0131n al\u0131nmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Canl\u0131 vericiler bak\u0131m\u0131ndan, ki\u015finin 18 ya\u015f\u0131n\u0131 doldurmu\u015f ve ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip olmas\u0131 yasal zorunluluktur. \u00d6len ki\u015filerden yap\u0131lacak organ nakillerinde ise b\u00f6yle bir ya\u015f veya ehliyet \u015fart\u0131 aranmaz. Bu ki\u015filerden, t\u0131bbi ve etik ko\u015fullar \u00e7er\u00e7evesinde her t\u00fcrl\u00fc organ ve doku al\u0131nabilir. Ayr\u0131ca bilimsel ama\u00e7larla organ al\u0131nmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Ancak \u00f6len bir ki\u015fiden organ al\u0131nabilmesi i\u00e7in, ilgili organlar\u0131n biyolojik canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyor olmas\u0131 gerekir. Bu nedenle, organ ba\u011f\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lacak ki\u015finin yo\u011fun bak\u0131m ko\u015fullar\u0131nda, solunum cihaz\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirmi\u015f olmas\u0131 beklenir. E\u011fer ki\u015finin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda organ ba\u011f\u0131\u015f\u0131na dair a\u00e7\u0131k bir irade beyan\u0131 yoksa, bu durumda organ veya doku al\u0131nabilmesi i\u00e7in birinci derece yak\u0131nlar\u0131n\u0131n izni gereklidir.<\/p>\n
Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin 11. maddesi, \u00f6l\u00fcm halinin nas\u0131l belirlenece\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlemektedir. Buna g\u00f6re, \u00f6l\u00fcm karar\u0131; biri n\u00f6roloji veya n\u00f6ro\u015fir\u00fcrji, di\u011feri ise anesteziyoloji, reanimasyon ya da yo\u011fun bak\u0131m uzman\u0131 olan iki hekim taraf\u0131ndan, kan\u0131ta dayal\u0131 t\u0131p kurallar\u0131na uygun bi\u00e7imde ve oy birli\u011fiyle verilmelidir. Bu hekimler, \u00f6l\u00fcm zaman\u0131, \u015fekli ve tespit y\u00f6ntemine ili\u015fkin bilgileri i\u00e7eren bir tutanak d\u00fczenleyerek, imzal\u0131 belgeyi organ al\u0131m\u0131n\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 sa\u011fl\u0131k kurulu\u015funa teslim etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
Her ne kadar mevzuat \u00f6len ki\u015filerden yap\u0131lan organ ba\u011f\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00f6nceleyen bir yakla\u015f\u0131m\u0131 benimsemi\u015f olsa da, T\u00fcrkiye\u2019de uygulamada organ nakillerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu canl\u0131 vericiler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir.<\/p>\n
1. Organ ve Doku Nakillerinin Hukuka Uygunluk Ko\u015fullar\u0131<\/p>\n
1.1. 18 Ya\u015f Alt\u0131ndan Organ Nakli M\u00fcmk\u00fcn M\u00fc? Yarg\u0131tay\u2019dan Emsal Karar ve Mevzuattaki Kritik \u00c7eli\u015fki!<\/p>\n
Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin 5. maddesi, canl\u0131 vericiden organ veya doku al\u0131nabilmesi i\u00e7in vericinin hem ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip olmas\u0131n\u0131 hem de 18 ya\u015f\u0131n\u0131 doldurmu\u015f olmas\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Kanun koyucu burada a\u00e7\u0131k bir ya\u015f s\u0131n\u0131r\u0131 getirerek, evlilik, mahkeme karar\u0131 veya di\u011fer \u00f6zel hallerle kazan\u0131lan erginli\u011fi yeterli g\u00f6rmemi\u015ftir. Bu y\u00f6n\u00fcyle d\u00fczenleme, biyolojik ya\u015fa do\u011frudan ba\u011fl\u0131 bir ehliyet \u015fart\u0131 \u00f6ng\u00f6rmekte ve istisnaya izin vermemektedir.<\/p>\n
Ancak uygulamada bu s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n, \u00f6zellikle baz\u0131 t\u0131bbi uygulamalarda Klinik Ara\u015ft\u0131rmalar Hakk\u0131nda Y\u00f6netmelik (KAHY) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla dolayl\u0131 olarak a\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Kemik ili\u011fi ve k\u00f6k h\u00fccre nakilleri, bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar kapsam\u0131nda materyal elde edilmesi gibi i\u015flemler zaman zaman klinik ara\u015ft\u0131rma ad\u0131 alt\u0131nda de\u011ferlendirilerek, Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin a\u00e7\u0131k yasa\u011f\u0131na ra\u011fmen 18 ya\u015f alt\u0131ndaki bireylerden ve hatta tam ehliyetsizlerden organ veya doku al\u0131nmas\u0131na olanak sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenmektedir. Bu durum, mevzuat h\u00fck\u00fcmleri aras\u0131ndaki uyumsuzluk nedeniyle \u00f6nemli bir tart\u0131\u015fma alan\u0131 yaratmaktad\u0131r. Y\u00f6netmeli\u011fe g\u00f6re, 18 ya\u015f\u0131n\u0131 doldurmu\u015f ve ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip bir ki\u015fi, organ ya da doku ba\u011f\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin iradesini en az iki tan\u0131k huzurunda yaz\u0131l\u0131 ve imzal\u0131 \u015fekilde beyan etmeli; bu beyan, bir hekim taraf\u0131ndan onaylanmal\u0131d\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n, ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcnden yoksun ki\u015filerin, yani tam ehliyetsizlerin, organ veya doku vericisi olmas\u0131 kesin olarak yasakt\u0131r. Bu ki\u015filerden, vasi izniyle veya mahkeme karar\u0131yla dahi transplantasyon amac\u0131yla organ al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Nitekim Yarg\u0131tay, bu konuda emsal te\u015fkil eden bir karar\u0131nda; ak\u0131l zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f bir bireyin bir b\u00f6bre\u011finin karde\u015fine nakledilmesine ili\u015fkin olarak verilen sulh hukuk mahkemesi karar\u0131n\u0131, kanun yarar\u0131na bozmu\u015ftur. Bu karar, r\u0131za ehliyeti olmayan bireylerden organ al\u0131namayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki yasa\u011f\u0131n mutlak oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
1.2. \u00d6l\u00fcmden Sonra Organ Ba\u011f\u0131\u015f\u0131: Yak\u0131nlar\u0131n\u0131n R\u0131zas\u0131 Yeterli Mi? Organ Ba\u011f\u0131\u015f Kart\u0131 Ger\u00e7ekten Ge\u00e7erli mi?<\/p>\n
Organ ve Doku Nakli mevzuat\u0131na g\u00f6re, bir ki\u015finin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda organ ve doku ba\u011f\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a beyan etmi\u015f olmas\u0131 halinde, \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra bu ki\u015fiden yak\u0131nlar\u0131n\u0131n r\u0131zas\u0131yla dahi organ veya doku al\u0131nmas\u0131 hukuken yasakt\u0131r. Bu d\u00fczenleme, bireye \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra da bedeni \u00fczerindeki tasarruf yetkisini s\u00fcrd\u00fcrebilme imk\u00e2n\u0131 tan\u0131makta ve ki\u015fisel iradeye \u00f6ncelik vermektedir.<\/p>\n
Bununla birlikte, kornea gibi bedende belirgin bir de\u011fi\u015fikli\u011fe yol a\u00e7mayan dokular bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131 bir kural benimsenmi\u015ftir. Bu t\u00fcr dokular, aksi y\u00f6nde bir vasiyet bulunmad\u0131k\u00e7a, \u00f6lenin yak\u0131nlar\u0131n\u0131n r\u0131zas\u0131na ihtiya\u00e7 olmaks\u0131z\u0131n al\u0131nabilmektedir.<\/p>\n
Genel kural olarak, \u00f6l\u00fcm sonras\u0131 organ ve doku al\u0131nabilmesi i\u00e7in iki durumdan biri ger\u00e7ekle\u015fmelidir:<\/p>\n
1. Ki\u015finin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda ba\u011f\u0131\u015f y\u00f6n\u00fcnde irade beyan\u0131nda bulunmu\u015f olmas\u0131,<\/p>\n
2. Ki\u015finin bu y\u00f6nde herhangi bir beyan\u0131 yoksa, \u00f6l\u00fcm an\u0131nda yan\u0131nda bulunan yak\u0131nlar\u0131n\u0131n r\u0131zas\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131.<\/p>\n
Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda yap\u0131lan irade beyan\u0131, ya vasiyetname ile ya da iki tan\u0131k huzurunda yap\u0131lan ve usul\u00fcne uygun \u015fekilde d\u00fczenlenmi\u015f bir a\u00e7\u0131klama ile ge\u00e7erlilik kazan\u0131r.
\nE\u011fer ki\u015fi sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda bu konuda herhangi bir ge\u00e7erli beyan ortaya koymam\u0131\u015fsa, organ veya doku al\u0131nabilmesi i\u00e7in, \u00f6l\u00fcm an\u0131nda yan\u0131nda bulunan ki\u015filerden s\u0131ras\u0131yla:<\/p>\n
– E\u015fi,<\/p>\n
– Re\u015fit \u00e7ocuklar\u0131,<\/p>\n
– Anne ya da babas\u0131,<\/p>\n
– Karde\u015flerinden biri,<\/p>\n
bunlar\u0131n hi\u00e7birinin bulunmamas\u0131 h\u00e2linde ise \u00f6l\u00fcyle birlikte bulunan herhangi bir yak\u0131n\u0131n\u0131n r\u0131zas\u0131 aran\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan uygulamada, Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen ve halk aras\u0131nda \u201corgan ba\u011f\u0131\u015f kart\u0131\u201d olarak bilinen belgeler yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Ancak bu belgeler, kanunun \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fekil \u015fartlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, hukuken ba\u011flay\u0131c\u0131 bir irade beyan\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, bu t\u00fcr belgeler ki\u015finin organ ba\u011f\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin niyetini g\u00f6sterse de, tek ba\u015f\u0131na ge\u00e7erli ve yeterli say\u0131lmaz.<\/p>\n
1.3. Organ Nakli Etik Komisyonu Kararlar\u0131na Nas\u0131l \u0130tiraz Edilir?<\/p>\n
Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019ne Ek Madde 2 ile, Etik Komisyon taraf\u0131ndan verilen kararlar\u0131n tart\u0131\u015fmal\u0131 h\u00e2le gelmesi nedeniyle itiraz imk\u00e2n\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00fczenleme, hem kararlar\u0131n keyf\u00ee \u015fekilde verilmesini \u00f6nlemeyi hem de adil denetim mekanizmas\u0131 sa\u011flamay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n
Etik Komisyon, organ nakli ba\u015fvurular\u0131n\u0131 de\u011ferlendirirken al\u0131c\u0131y\u0131, vericiyi veya gerekli g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fileri tek tek ya da birlikte dinleyebilir; bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin tamam\u0131 tutanak alt\u0131na al\u0131n\u0131r. Komisyon, kararlar\u0131n\u0131 yaln\u0131zca t\u0131bbi de\u011fil, etik ve hukuki \u00e7er\u00e7evede de\u011ferlendirerek verir ve al\u0131nan her karar gerek\u00e7eli olarak yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde olu\u015fturulur.<\/p>\n
Ba\u015fvurunun etik veya hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle uygun bulunmamas\u0131 h\u00e2linde, ayn\u0131 ba\u015fvuruyla ba\u015fka bir etik komisyona do\u011frudan m\u00fcracaat edilemez. Ancak, bu karara kar\u015f\u0131 15 g\u00fcn i\u00e7inde \u0130l Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u015fvuru yap\u0131larak, karar\u0131n yeniden de\u011ferlendirilmesi istenebilir. \u0130l Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, ba\u015fvuruyu ilk yap\u0131lacak Etik Komisyon toplant\u0131s\u0131nda \u00f6ncelikli olarak g\u00fcndeme al\u0131r.<\/p>\n
E\u011fer komisyon bu ikinci de\u011ferlendirmede de ba\u015fvuruyu uygun bulmazsa, al\u0131c\u0131, verici veya onlar\u0131n yasal temsilcileri, karar\u0131n kendilerine tebli\u011finden itibaren 15 g\u00fcn i\u00e7inde \u0130l Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Ulusal Organ Nakli Etik Kurulu’na itiraz edebilir. Bu kurul, ba\u015fvurular\u0131 kural olarak dosya \u00fczerinden inceler, ancak gerekli g\u00f6r\u00fcrse taraflar\u0131 veya tan\u0131klar\u0131 bizzat toplant\u0131ya \u00e7a\u011f\u0131rabilir.<\/p>\n
Ulusal Etik Kurul, komisyon karar\u0131n\u0131 \u015fu \u015fekilde de\u011ferlendirebilir:<\/p>\n
– Karar\u0131 onaylayabilir,<\/p>\n
– Karar\u0131 iptal edebilir,<\/p>\n
– Yeni bir karar verebilir.<\/p>\n
\u0130ptal karar\u0131 verildi\u011finde dosya tekrar Etik Komisyona g\u00f6nderilir ve bu a\u015famada komisyon, \u00f6nceki karar\u0131n\u0131 yeniden de\u011ferlendirerek yeni bir sonuca var\u0131r.<\/p>\n
Etik Komisyon ve Ulusal Etik Kurul taraf\u0131ndan verilen kararlar, idari i\u015flem niteli\u011findedir. Bu nedenle, s\u00f6z konusu kararlara kar\u015f\u0131 60 g\u00fcn i\u00e7inde idare mahkemesinde iptal davas\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Dava a\u00e7ma hakk\u0131, al\u0131c\u0131, verici ya da bu ki\u015filerin yasal temsilcilerine aittir.<\/p>\n
2. Canl\u0131 Vericiden Organ Naklinde Sorumluluklar: Al\u0131c\u0131, Verici ve Sa\u011fl\u0131k Kurumu Aras\u0131ndaki Kritik Hukuki \u0130li\u015fki<\/p>\n
Canl\u0131 vericiden ger\u00e7ekle\u015ftirilen organ veya doku nakillerinde kurulan hukuki ili\u015fki, yaln\u0131zca al\u0131c\u0131 ve verici aras\u0131nda \u015fekillenen iki tarafl\u0131 bir r\u0131za ili\u015fkisiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Bu s\u00fcrece, organ naklini ger\u00e7ekle\u015ftiren sa\u011fl\u0131k kurumu da, \u00f6zellikle nakil i\u015fleminin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 merkezin ba\u011fl\u0131 bulundu\u011fu hastane arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, hukuki sorumlulu\u011fu olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir taraf olarak d\u00e2hil olur. Zira organ nakli, yaln\u0131zca bireyler aras\u0131 irade beyan\u0131na dayanan bir i\u015flem olmay\u0131p; t\u0131bbi m\u00fcdahalenin hukuka, meslek eti\u011fine ve bilimsel standartlara uygun \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini zorunlu k\u0131lan \u00e7ok tarafl\u0131 bir hukuki yap\u0131 i\u00e7erisinde de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n
2.1. Organ Nakli S\u00f6zle\u015fmeleri Ba\u011f\u0131\u015ftan Farkl\u0131 m\u0131? Canl\u0131 Vericinin Hukuki Hak ve Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri<\/p>\n
Organ ve doku nakline ili\u015fkin i\u015flemler uygulamada genellikle \u201corgan ba\u011f\u0131\u015f\u0131\u201d olarak adland\u0131r\u0131lmakla birlikte, bu i\u015flemlere dayanak olu\u015fturan s\u00f6zle\u015fmelerin hukuki niteli\u011fi ba\u011f\u0131\u015flama s\u00f6zle\u015fmesinden farkl\u0131d\u0131r. Organ veya doku verme taahh\u00fcd\u00fcnde bulunan bir ki\u015fi, herhangi bir ko\u015fula ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n, verdi\u011fi bu taahh\u00fctten her zaman tek tarafl\u0131 olarak d\u00f6nebilir. Ancak, s\u00f6z konusu organ ya da doku bir ba\u015fka ki\u015fiye nakledildikten sonra geri al\u0131nmas\u0131 hukuken ve fiilen m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
Biyolojik bir maddeyi verme borcu alt\u0131na giren vericiden, bu edimini yerine getirmesi hukuken talep edilemez. Ayn\u0131 \u015fekilde, taahh\u00fcd\u00fcn\u00fc yerine getirmeyen vericiden maddi veya manevi tazminat talebinde bulunulmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu y\u00f6n\u00fcyle, organ veya doku verme taahh\u00fcd\u00fc, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nda d\u00fczenlenen ba\u011f\u0131\u015flama vaadi kavram\u0131 ile birebir \u00f6rt\u00fc\u015fmedi\u011finden, klasik anlamda bir ba\u011f\u0131\u015f s\u00f6zle\u015fmesi olarak de\u011ferlendirilemez.<\/p>\n
Bununla birlikte, al\u0131c\u0131 ve verici aras\u0131nda organ nakli amac\u0131yla kurulan bu s\u00f6zle\u015fmeler, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nda veya di\u011fer \u00f6zel kanunlarda a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlenmemi\u015f olan \u201cisimsiz s\u00f6zle\u015fmeler\u201d kapsam\u0131nda yer al\u0131r. Bu nedenle, s\u00f6z konusu s\u00f6zle\u015fmelere ili\u015fkin bo\u015fluklar veya a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015f hususlar, ba\u011f\u0131\u015flama s\u00f6zle\u015fmesine ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerden k\u0131yas yoluyla ve tamamlay\u0131c\u0131 bi\u00e7imde yararlan\u0131larak doldurulabilir.<\/p>\n
3. Hekim ve Hastanenin Organ Naklindeki Kritik Sorumluluklar\u0131<\/p>\n
3.1. Sadakat ve \u00d6zen Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n
Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi (ODNK), organ ve doku naklinde g\u00f6rev alan hekimlere \u00f6zg\u00fc bir\u00e7ok \u00f6zel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck \u00f6ng\u00f6rmektedir. Bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin temelinde, hekimin t\u0131bbi m\u00fcdahalelerde en y\u00fcksek \u00f6zen standard\u0131na uygun davranma zorunlulu\u011fu yer almaktad\u0131r. \u00d6zellikle organ nakli gibi karma\u015f\u0131k ve y\u00fcksek risk i\u00e7eren t\u0131bbi i\u015flemlerde, hekimin bilgi, deneyim ve dikkat d\u00fczeyi, uzmanl\u0131k alan\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde en \u00fcst seviyede olmal\u0131d\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede bir hekimin en k\u00fc\u00e7\u00fck ihmali dahi, \u00f6zen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ihlali anlam\u0131na gelebilecektir.<\/p>\n
ODNK\u2019n\u0131n 7. maddesinde, organ ya da dokuyu alacak hekime, hem ayd\u0131nlatma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc hem de gizlili\u011fe riayet etme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc y\u00fcklenmi\u015ftir. \u00d6zellikle al\u0131c\u0131 ile verici aras\u0131nda akrabal\u0131k ya da ki\u015fisel bir ili\u015fki bulunmayan durumlarda, taraflar\u0131n isimlerinin birbirlerine a\u00e7\u0131klanmamas\u0131 zorunlu tutulmu\u015ftur. Bu d\u00fczenleme, hem hasta haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131na hem de r\u0131zan\u0131n bask\u0131dan uzak bir bi\u00e7imde verilmesine hizmet eder.<\/p>\n
Di\u011fer yandan, ODNK\u2019n\u0131n 9. maddesi uyar\u0131nca, nakil i\u015fleminden \u00f6nce verici ve al\u0131c\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131k durumlar\u0131na ili\u015fkin gerekli t\u00fcm t\u0131bbi incelemelerin ve testlerin eksiksiz \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131, olas\u0131 risklerin en aza indirilmesi ve bu s\u00fcrecin bir olurluluk raporuyla belgelendirilmesi zorunludur. Bu, hekimin hastay\u0131 gereksiz risk alt\u0131na sokmama ve herhangi bir t\u0131bbi teredd\u00fcd\u00fc bertaraf edecek t\u00fcm \u00f6n ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade eder.<\/p>\n
Hekimin sorumlulu\u011fu nakil i\u015flemiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olmay\u0131p, i\u015flemin ard\u0131ndan da devam eder. Hem vericinin hem de al\u0131c\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131k durumu, d\u00fczenli aral\u0131klarla takip edilmeli; bu s\u00fcre\u00e7te ortaya \u00e7\u0131kabilecek komplikasyonlar \u00f6ng\u00f6r\u00fclerek her t\u00fcrl\u00fc koruyucu \u00f6nlem al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Hekimin bu kapsamda ihmali, yaln\u0131zca etik de\u011fil, ayn\u0131 zamanda hukuki sonu\u00e7lar da do\u011furabilir.<\/p>\n
3.2. \u00d6yk\u00fc Alma ve Muayene Etme Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n
Canl\u0131 vericiden ger\u00e7ekle\u015ftirilecek organ ve doku nakillerinde, hekimin yaln\u0131zca al\u0131c\u0131n\u0131n de\u011fil, ayn\u0131 zamanda vericinin de t\u0131bbi \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc alma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bulunmaktad\u0131r. Bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck, Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin 9. maddesinde a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u00d6zellikle al\u0131c\u0131 ile verici aras\u0131nda akrabal\u0131k ya da duygusal yak\u0131nl\u0131k bulundu\u011fu durumlarda, verici bazen t\u0131bbi a\u00e7\u0131dan nakli engelleyecek bilgileri gizleyebilir. Bu t\u00fcr bir durum, naklin t\u0131bben uygun olmayan ko\u015fullarda yap\u0131lmas\u0131na neden olabilir.<\/p>\n
Bu nedenle hekim, yaln\u0131zca vericinin beyanlar\u0131yla yetinmemeli; hem al\u0131c\u0131 hem de verici a\u00e7\u0131s\u0131ndan t\u0131bbi uygunluk ko\u015fullar\u0131n\u0131 eksiksiz bi\u00e7imde de\u011ferlendirmeli, gerekli t\u00fcm tahlil ve tetkikleri yapmal\u0131d\u0131r. Bu de\u011ferlendirmeler, organ veya dokunun al\u0131c\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na katk\u0131 sa\u011flay\u0131p sa\u011flayamayaca\u011f\u0131 kadar, verici a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ciddi bir sa\u011fl\u0131k riski olu\u015fturup olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymak bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Organ ve doku naklinin en temel risklerinden biri, organ reddi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130nsan v\u00fccudu, kendisine ait olmayan yabanc\u0131 dokular\u0131 alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131nda bunlar\u0131 yok etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu ba\u011flamda, verici ile al\u0131c\u0131 aras\u0131nda doku uyumu bulundu\u011funun bilimsel testlerle tespit edilmesi zorunludur. Aksi takdirde nakil, hem ba\u015far\u0131s\u0131z olacak hem de hastan\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ciddi riskler do\u011furacakt\u0131r.<\/p>\n
Y\u00f6netmeli\u011fin 9. maddesi uyar\u0131nca, organ\u0131n al\u0131nmas\u0131, i\u015flenmesi ve nakledilmesinden \u00f6nce, hem al\u0131c\u0131 hem de verici a\u00e7\u0131s\u0131ndan ya\u015fam\u0131 ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 tehlikeye atabilecek durumlar\u0131n \u00f6nlenmesi amac\u0131yla gerekli t\u00fcm t\u0131bbi inceleme ve laboratuvar testlerinin yap\u0131lmas\u0131 zorunludur. Bu de\u011ferlendirmelerin sonucu olarak, naklin ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in d\u00fczenlenen olurluluk raporu, t\u0131bbi ve hukuki a\u00e7\u0131dan naklin uygunlu\u011funu belgeleyen temel dayanak niteli\u011findedir.<\/p>\n
3.3. Kay\u0131t Tutma Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n
Organ nakli s\u00fcrecinde hem al\u0131c\u0131ya hem de vericiye ait \u00e7e\u015fitli ki\u015fisel veriler i\u015flenmektedir. Ancak bu verilerin i\u015flenmesinde, genel veri koruma ilkelerinin yan\u0131 s\u0131ra, sa\u011fl\u0131k hukukuna \u00f6zg\u00fc baz\u0131 istisnai d\u00fczenlemeler uygulanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Tedavi amac\u0131yla organ nakline ihtiya\u00e7 duyan al\u0131c\u0131ya ait verilerin i\u015flenmesi, ki\u015finin a\u00e7\u0131k r\u0131zas\u0131na ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Zira bu durum, ki\u015finin hayati \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131na y\u00f6nelik bir sa\u011fl\u0131k hizmetinin par\u00e7as\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde, vericinin amac\u0131 da al\u0131c\u0131n\u0131n tedavi edilmesi oldu\u011fundan, vericiye ait ki\u015fisel verilerin i\u015flenmesi i\u00e7in ayr\u0131ca a\u00e7\u0131k r\u0131za al\u0131nmas\u0131 hukuken zorunlu de\u011fildir.<\/p>\n
Organ ve doku nakli merkezi olarak yetkilendirilmi\u015f hastaneler, kendilerine ba\u015fvuran hastalar i\u00e7in organ nakli t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re ilgili Bilimsel Dan\u0131\u015fma Kurulu taraf\u0131ndan belirlenen standartlara uygun olarak hasta bekleme listeleri olu\u015fturmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bu listeler daha sonra Ulusal Koordinasyon Merkezi\u2019ne (UKM) iletilir.<\/p>\n
Beyin \u00f6l\u00fcm\u00fc ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f ve organ ba\u011f\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f olan bir verici s\u00f6z konusu oldu\u011funda, ilgili Verici Bilgi Formu, hastane koordinat\u00f6rleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla B\u00f6lge Koordinasyon Merkezi\u2019ne (BKM) ve UKM\u2019ye g\u00f6nderilir. Organ\u0131n al\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftikten sonra, Organ Bilgi Formu doldurularak organla birlikte nakil i\u015flemini ger\u00e7ekle\u015ftirecek merkeze ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Nakli ger\u00e7ekle\u015ftiren merkez, i\u015flemin ard\u0131ndan birinci g\u00fcn, birinci, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, alt\u0131nc\u0131 ve on ikinci aylarda olmak \u00fczere belirli periyotlarda Al\u0131c\u0131 \u0130zleme Formu doldurarak BKM ve UKM\u2019ye bildirimde bulunmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. \u0130zlem formlar\u0131 daha sonra y\u0131lda bir kez olmak \u00fczere ve al\u0131c\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm tarihi ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde de ayr\u0131ca doldurularak ilgili merkezlere iletilir.<\/p>\n
Bu s\u00fcre\u00e7te ki\u015fisel verilerin korunmas\u0131na y\u00f6nelik y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler, 6698 say\u0131l\u0131 Ki\u015fisel Verilerin Korunmas\u0131 Kanunu (KVKK) kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmekle birlikte, organ nakli gibi hayati t\u0131bbi i\u015flemlerde, veri i\u015fleme faaliyetleri belirli ko\u015fullarda r\u0131za d\u0131\u015f\u0131nda da hukuka uygun kabul edilmektedir.<\/p>\n
3.4. Ayd\u0131nlatma ve \u0130zin Alma Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n
Organ ve doku nakillerinde, hastan\u0131n bilgilendirilmesi ve ayd\u0131nlat\u0131lm\u0131\u015f onam\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131, hem t\u0131bbi etik hem de hukuki a\u00e7\u0131dan temel bir zorunluluktur. Al\u0131c\u0131n\u0131n tedavisinin ama\u00e7land\u0131\u011f\u0131 nakillerde, ayd\u0131nlatma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, naklin t\u0131bben gerekli oldu\u011funun tespit edilmesiyle birlikte ba\u015flar. Bu a\u015famadan sonra hekim, t\u0131ptaki geli\u015fmelere ve bilimsel bilgiye dayal\u0131 olarak, naklin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 olas\u0131 riskler hakk\u0131nda al\u0131c\u0131y\u0131 kapsaml\u0131 bi\u00e7imde bilgilendirmelidir.<\/p>\n
Organ nakillerinde, \u00f6zellikle nakil sonras\u0131 d\u00f6nem tedavinin ba\u015far\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik \u00f6neme sahiptir. Bu nedenle al\u0131c\u0131, yaln\u0131zca i\u015flem \u00f6ncesi riskler konusunda de\u011fil; i\u015flem sonras\u0131nda uymas\u0131 gereken kurallar, ila\u00e7 kullan\u0131m\u0131 ve ya\u015fam tarz\u0131 de\u011fi\u015fiklikleri hakk\u0131nda da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde bilgilendirilmelidir. Ayr\u0131ca, organ ve doku nakilleri genellikle y\u00fcksek maliyetli i\u015flemler oldu\u011fundan, hekimin hastas\u0131n\u0131 tedavinin ekonomik y\u00f6nleri hakk\u0131nda da ayd\u0131nlatma sorumlulu\u011fu bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Uygulanmas\u0131 planlanan m\u00fcdahalenin risk d\u00fczeyi, ayd\u0131nlatma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kapsam\u0131n\u0131 geni\u015fletir. Kompozit doku nakilleri (\u00f6rne\u011fin y\u00fcz, el gibi) bu a\u00e7\u0131dan \u00f6zel \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Kompozit nakiller genellikle hayat kurtar\u0131c\u0131 nitelikte olmay\u0131p, al\u0131c\u0131n\u0131n ya\u015fam boyu ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini bask\u0131layan ila\u00e7lara maruz kalmas\u0131na yol a\u00e7ar. Bu nedenle, Kompozit Doku Nakli Merkezleri Y\u00f6netmeli\u011fi (KDNMY) madde 28\/2 uyar\u0131nca, al\u0131c\u0131dan, di\u011fer t\u00fcm alternatif tedavi y\u00f6ntemlerinin sonu\u00e7suz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaz\u0131l\u0131 olarak beyan etmesi istenir. Ayr\u0131ca al\u0131c\u0131ya, naklin t\u00fcr\u00fcne \u00f6zg\u00fc bilgilendirilmi\u015f onam formu verilir ve formu de\u011ferlendirmesi i\u00e7in yeterli s\u00fcre tan\u0131n\u0131r. Y\u00f6nergede bu s\u00fcrenin s\u00fcresi a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmemekle birlikte, s\u00fcre hastan\u0131n bilgiyi ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kavrayabildi\u011fine g\u00f6re belirlenmelidir. Bu nedenle hekim, s\u00fcre\u00e7 boyunca hastayla ileti\u015fim kurarak, bilgilendirmeyi anlamas\u0131n\u0131 sa\u011flamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Canl\u0131 vericiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ayd\u0131nlatma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6zel \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Zira verici, tedavi amac\u0131yla de\u011fil, ba\u015fka bir ki\u015fiyi ya\u015fatmak amac\u0131yla organ ya da dokusunu ba\u011f\u0131\u015flamaktad\u0131r. ODNK madde 7\u2019ye g\u00f6re verici iki y\u00f6nl\u00fc ayd\u0131nlat\u0131lmal\u0131d\u0131r:<\/p>\n
1. Organ veya dokunun al\u0131nmas\u0131n\u0131n, i\u015flem s\u0131ras\u0131nda ve sonras\u0131nda kendi sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011furabilece\u011fi riskler,<\/p>\n
2. Ba\u011f\u0131\u015f\u0131n al\u0131c\u0131ya sa\u011flayaca\u011f\u0131 olas\u0131 faydalar.<\/p>\n
Bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck, vericinin sadece fiziksel kay\u0131plar\u0131n\u0131n de\u011fil, bu fedak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n etik de\u011ferinin de fark\u0131nda olarak karar vermesini ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n
Ayd\u0131nlatma y\u00fck\u00fcml\u00fcs\u00fc, do\u011frudan organ veya dokuyu alacak hekimdir. Organ nakilleri, uzmanl\u0131k gerektiren i\u015flemler oldu\u011fundan, bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck ba\u015fka bir hekime devredilemez. Nitekim Organ Nakli Merkezleri Y\u00f6netmeli\u011fi madde 10\u2019a g\u00f6re, al\u0131c\u0131n\u0131n nakil i\u015fleminden \u00f6nce ve sonra kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fi komplikasyonlar, ila\u00e7lar\u0131n yan etkileri ve di\u011fer olas\u0131 sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 hakk\u0131nda bilgilendirme yap\u0131lmas\u0131, merkezdeki sorumlu uzman hekimin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Ayn\u0131 hekim, nakil sonras\u0131 tedavi s\u00fcrecinin takibinden ve koruyucu \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131ndan da sorumludur.<\/p>\n
ODNK ayr\u0131ca, vericinin evli olmas\u0131 h\u00e2linde, hekime e\u015fin bilgilendirilip bilgilendirilmedi\u011fini ara\u015ft\u0131rma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de getirmi\u015ftir. Her ne kadar e\u015fin a\u00e7\u0131k r\u0131zas\u0131 kanunen zorunlu olmasa da, hekimin vericinin e\u015fine bilgi verip vermedi\u011fini sorgulamas\u0131 gerekir. Ancak bu, hekime e\u015fe do\u011frudan ayd\u0131nlatma yapma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc y\u00fcklemez.<\/p>\n
3.5. S\u0131r Saklama Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n
Organ ve doku nakillerinde, hem al\u0131c\u0131n\u0131n hem de vericinin ki\u015fisel bilgilerinin korunmas\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu kapsamda, isimlerin gizli tutulmas\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc de hekimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u011flay\u0131c\u0131 bir nitelik ta\u015f\u0131r.<\/p>\n
Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi\u2019nin 7. maddesine g\u00f6re, organ veya dokuyu alacak hekimler, verici ile al\u0131c\u0131 aras\u0131nda akrabal\u0131k ya da ki\u015fisel bir ili\u015fki bulunmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, taraflar\u0131n kimlik bilgilerini birbirlerine a\u00e7\u0131klayamazlar. Bu d\u00fczenleme, hem \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fini korumak hem de ba\u011f\u0131\u015f s\u00fcrecinin bask\u0131, y\u00f6nlendirme veya \u00e7\u0131kar ili\u015fkilerinden uzak y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini sa\u011flamak amac\u0131 ta\u015f\u0131r.<\/p>\n
Bu gizlilik y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, yaln\u0131zca etik bir sorumluluk de\u011fil; ayn\u0131 zamanda hukuki bir zorunluluk niteli\u011findedir ve ihlali, hem mesleki hem de idari yapt\u0131r\u0131mlara yol a\u00e7abilir.<\/p>\n
3.6. Organizasyon Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n
\u00d6zellikle \u00f6l\u00fcden yap\u0131lacak organ ve doku nakillerinde, hastanelerin organizasyon y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc hayati bir \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Zira bu t\u00fcr nakillerin ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in, \u00f6l\u00fcm halinin s\u00fcratle tespit edilmesi ve organlar\u0131n fonksiyonlar\u0131n\u0131 yitirmeden zaman kaybetmeden al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir. Bu nedenle hastanelerin, s\u00fcreci geciktirmeyecek \u015fekilde teknik altyap\u0131ya ve organizasyonel yeterlili\u011fe sahip olmas\u0131 beklenir.<\/p>\n
Organ ve dokular\u0131n canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyabilmesi i\u00e7in, hastanede elektrik kesintilerine kar\u015f\u0131 jenerat\u00f6r, uygun s\u0131cakl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131 sa\u011flayacak so\u011futucu sistemler gibi teknik donan\u0131mlar\u0131n eksiksiz \u015fekilde sa\u011flanmas\u0131 gerekir. Bu t\u00fcr altyap\u0131lar, yaln\u0131zca teknik bir tercih de\u011fil; hukuken hastanenin sorumluluk alan\u0131na giren zorunlu organizasyon ara\u00e7lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, beyin \u00f6l\u00fcm\u00fc tespiti yapabilecek yo\u011fun bak\u0131m \u00fcnitesine sahip t\u00fcm hastaneler ile organ nakli merkezleri, mevzuat gere\u011fi bir organ ve doku nakli koordinat\u00f6r\u00fc ile bir koordinat\u00f6r yard\u0131mc\u0131s\u0131 g\u00f6revlendirmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bu ki\u015filerin etkili \u00e7al\u0131\u015fabilmesi i\u00e7in hastane taraf\u0131ndan:<\/p>\n
– Organ nakli koordinasyonuna elveri\u015fli, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131,<\/p>\n
– \u015eehirleraras\u0131 ileti\u015fime a\u00e7\u0131k sabit hatl\u0131 telefon,<\/p>\n
– \u0130nternet eri\u015fimi olan bir bilgisayar sistemi<\/p>\n
temin edilmesi gerekmektedir.<\/p>\n
Bu donan\u0131m ve personel d\u00fczenlemeleri, yaln\u0131zca t\u0131bbi s\u00fcrecin etkinli\u011fini sa\u011flamakla kalmaz; ayn\u0131 zamanda kanunen d\u00fczenlenmi\u015f bir organizasyon y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yerine getirilmesi anlam\u0131na gelir.<\/p>\n
4. Organ Naklinde Hastanenin ve Sa\u011fl\u0131k Personelinin Hukuki Sorumlulu\u011fu: \u0130hmallerin Bedeli<\/p>\n
Organ ve doku nakilleri, y\u00fcksek d\u00fczeyde uzmanl\u0131k, koordinasyon ve teknik altyap\u0131 gerektiren t\u0131bbi i\u015flemlerdir. Bu ba\u011flamda, s\u00fcrecin t\u00fcm a\u015famalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kabilecek ihmal ve eksiklikler yaln\u0131zca hekimin de\u011fil, ayn\u0131 zamanda nakil merkezinin bulundu\u011fu hastanenin hukuki sorumlulu\u011funu da g\u00fcndeme getirir.<\/p>\n
\u00d6zellikle hekim taraf\u0131ndan al\u0131c\u0131 ve vericinin yeterince ayd\u0131nlat\u0131lmamas\u0131, gerekli tahlil ve incelemelerin \u00f6zenle yap\u0131lmamas\u0131 ya da nakil sonras\u0131 s\u00fcrecin t\u0131bbi standartlara uygun \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmemesi, \u00f6zel hastanenin hem ifa yard\u0131mc\u0131s\u0131 s\u0131fat\u0131yla hem de kurumsal hizmet sa\u011flay\u0131c\u0131 olarak sorumlulu\u011funu do\u011furur. Ayr\u0131ca hastane, yaln\u0131zca hekimler de\u011fil; ifa yard\u0131mc\u0131s\u0131 olarak g\u00f6rev yapan hem\u015fire, tekniker ve di\u011fer sa\u011fl\u0131k personelinin kusurlu davran\u0131\u015flar\u0131ndan da sorumludur.<\/p>\n
Organ ve doku nakli gibi uzmanl\u0131k gerektiren t\u0131bbi m\u00fcdahalelerde, hasta bak\u0131m\u0131n\u0131n \u00e7ok say\u0131da sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n ortak katk\u0131s\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi nedeniyle, hastanenin bu \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n g\u00f6rev ve sorumluluklar\u0131n\u0131 d\u00fczenli ve etkili bir \u015fekilde organize etmesi gerekir. Sterilizasyon eksiklikleri, yetersiz hijyen ko\u015fullar\u0131, nakil ekipman\u0131n\u0131n uygunsuzlu\u011fu gibi organizasyonel ihmaller, verici ya da al\u0131c\u0131n\u0131n enfeksiyon kapmas\u0131na ve ciddi zararlara yol a\u00e7abilir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, hastanenin y\u00f6netim ve koordinasyon g\u00f6revlerini gere\u011fi gibi yerine getirmemesi de sorumlulu\u011fa yol a\u00e7ar. \u00d6rne\u011fin, \u00f6len bir ki\u015finin ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 organ veya dokular\u0131n kullan\u0131lamamas\u0131, yo\u011fun bak\u0131mda g\u00f6rev yapan hekimlerin n\u00f6bet sisteminin uygun d\u00fczenlenmemesi ya da beyin \u00f6l\u00fcm\u00fc tan\u0131s\u0131n\u0131 koyacak heyetin zaman\u0131nda toplanamamas\u0131 gibi ihmaller nedeniyle ger\u00e7ekle\u015febilir. Bu t\u00fcr aksakl\u0131klar\u0131n \u00f6nlenmesi i\u00e7in, Ulusal Organ ve Doku Nakli Koordinasyon Sistemi Y\u00f6nergesi (UODNKSY) madde 11\u2019e g\u00f6re, nakil merkezi hastanelerde mutlaka bir organ ve doku nakli koordinat\u00f6r\u00fc ile bir koordinat\u00f6r yard\u0131mc\u0131s\u0131 g\u00f6revlendirilmelidir. Hastane ayr\u0131ca, bu ki\u015filere g\u00f6revlerini etkin \u015fekilde y\u00fcr\u00fctebilecekleri fiziksel alan ile telefon, internet ve bilgi i\u015flem altyap\u0131s\u0131 sa\u011flamakla da y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
Organ ve doku nakli s\u00fcrecinin sistematik bir bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fclebilmesi, bu koordinasyon birimlerinin etkin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, koordinat\u00f6rlerin g\u00f6revlerini gere\u011fi gibi yerine getirmemesi sonucu meydana gelen zararlardan da hastane do\u011frudan sorumlu olacakt\u0131r.<\/p>\n
Ece ERTU\u011e \u00d6ZKARA<\/p>\n
Avukat, Hem\u015fire<\/p>\n
KAYNAK\u00c7A<\/p>\n
Ak\u0131nc\u0131, \u015e. (1996). T\u00fcrk \u00f6zel hukukunda insan k\u00f6kenli biyolojik madde (organ-doku) nakli kavram\u0131 ve bundan do\u011fan hukuki sonu\u00e7lar. Ankara.<\/p>\n
Ak\u0131nc\u0131, \u015e. (2007). \u00d6l\u00fcden organ al\u0131nmas\u0131 konusunda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan baz\u0131 hukuki problemler ve \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131. In Organ ve doku naklinde t\u0131p eti\u011fi ve t\u0131p hukuku sorunlar\u0131: I. Uluslararas\u0131 T\u0131p Eti\u011fi ve T\u0131p Hukuku Kongresi Bildiriler Kitab\u0131 (ss. 137\u2013144). \u0130stanbul.<\/p>\n
Ayan, M. (1991). T\u0131bbi m\u00fcdahalelerden do\u011fan hukuki sorumluluk. Ankara.<\/p>\n
Badur, E. (2017). T\u0131bbi m\u00fcdahaleye r\u0131zan\u0131n \u00f6zellik g\u00f6sterdi\u011fi haller. Ankara.<\/p>\n
Badur, E. (2020). Organ veya doku verme borcu alt\u0131na giren ki\u015finin caymas\u0131. \u00c7ukurova \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi (\u00c7\u00dcHFD), 5(1), 275\u2013312.<\/p>\n
Dural, M., & \u00d6\u011f\u00fcz, T. (2019). Ki\u015filer hukuku (20. bask\u0131, Cilt II). \u0130stanbul.<\/p>\n
G\u00fcm\u00fc\u015f, M. A. (2013). Bor\u00e7lar hukuku \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler (Cilt I, 3. bask\u0131). \u0130stanbul.<\/p>\n
G\u00fcm\u00fc\u015f, M. A. (2014). Bor\u00e7lar hukuku \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler (Cilt II, 3. bask\u0131). \u0130stanbul.<\/p>\n
G\u00fcm\u00fc\u015f, M. A. (2019). Bor\u00e7lar hukuku \u00f6zel h\u00fck\u00fcmler ders kitab\u0131 (4. bask\u0131). \u0130stanbul.<\/p>\n
G\u00fcney Tunal\u0131, F. I. (2019). Hekimin t\u0131bbi m\u00fcdahalede bulunma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131 (Yay\u0131mlanmam\u0131\u015f doktora tezi). \u0130stanbul K\u00fclt\u00fcr \u00dcniversitesi Lisans\u00fcst\u00fc E\u011fitim Enstit\u00fcs\u00fc.<\/p>\n
Hakeri, H. (2019). T\u0131p hukuku (16. bask\u0131). Ankara.<\/p>\n
Hakeri, H. (t.y.). Alternatif ve tamamlay\u0131c\u0131 t\u0131p bak\u0131m\u0131ndan \u00fclkemizdeki hukuki durum\u20132. https:\/\/www.medimagazin.com.tr\/authors\/hakan-hakeri\/tr-alternatif-ve-tamamlayicitip-bakimindan-ulkemizdeki-hukuki-durum1-1-64-3770.html (Eri\u015fim tarihi: 01.02.2020)<\/p>\n
Hakeri, H. (t.y.). Di\u015f hekimlerinin yasal sorumluluklar\u0131. Ankara Barosu Sa\u011fl\u0131k Hukuku Dergisi (ABSHD), 1(1), 19\u201327.<\/p>\n
Hat\u0131rnaz Erol, G. (2012). \u00d6zel hastaneler ile hastane aras\u0131nda kurulan hastaneye kabul s\u00f6zle\u015fmeleri ve 21.09.2009 tarihli Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu karar\u0131 incelemesi. In Sa\u011fl\u0131k Hukuku Makaleleri. \u0130stanbul Barosu Sa\u011fl\u0131k Hukuku Merkezi (ss. 191\u2013220).<\/p>\n
Kurt, M. G. (2020). T\u00fcrk hukukunda organ ve doku nakline ili\u015fkin hukuki sorunlar (Y\u00fcksek lisans tezi, Ufuk \u00dcniversitesi, Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc).<\/p>\n
Oktay, B. (2007). Organ ve doku naklinde etik ve hukuksal sorunlar. In Organ ve doku naklinde t\u0131p eti\u011fi ve t\u0131p hukuku sorunlar\u0131: I. Uluslararas\u0131 T\u0131p Eti\u011fi ve T\u0131p Hukuku Kongresi Bildiriler Kitab\u0131 (ss. 149\u2013153). \u0130stanbul.<\/p>\n
\u00d6zbilen, A. B. (2011). \u0130nsan k\u00f6kenli biyolojik maddelere ili\u015fkin hukuki i\u015flemler. \u0130stanbul.<\/p>\n
\u00d6zmen, R. (2015). T\u0131p ve sa\u011fl\u0131k mevzuat\u0131 (6. bask\u0131). Se\u00e7kin Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.<\/p>\n
Sert, S., & Cihan, A. H. (2013). T\u00fcrk medeni hukukunda organ ve doku nakline ili\u015fkin baz\u0131 hukuki sorunlar \u00fczerine bir deneme. \u0130stanbul.<\/p>\n
Sert S\u00fct\u00e7\u00fc, S., & Cihan, A. H. (2016). \u00d6zel organ ve doku nakillerinde doktorun hastay\u0131 ayd\u0131nlatma y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn incelenmesi. In S. Sert S\u00fct\u00e7\u00fc (Ed.), T\u0131p hukukunda g\u00fcncel sorunlara genel bak\u0131\u015f ve \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri (ss. 1\u201316). Ankara.<\/p>\n
Vural, A. (2017). T\u00fcrk hukukunda organ ve doku nakli (Y\u00fcksek lisans tezi, Ankara \u00dcniversitesi, Sa\u011fl\u0131k Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc, Sa\u011fl\u0131k Hukuku Program\u0131).<\/p>\n
Yarg\u0131tay 18. Hukuk Dairesi. (6 Mart 2014). 2013\/16178 Esas, 2014\/3998 \u2013 2013\/250334 Karar.<\/p>\n
Yarg\u0131tay 4. Hukuk Dairesi. (10 Mart 1977). 1977\/3455 Esas, 1977\/2751 Karar.<\/p>\n
Zeytin, Z. (2007). Organ naklinde ki\u015finin kendi ve ba\u015fkas\u0131n\u0131n gelece\u011fini belirleme hakk\u0131. In Organ ve doku naklinde t\u0131p eti\u011fi ve t\u0131p hukuku sorunlar\u0131: I. Uluslararas\u0131 T\u0131p Eti\u011fi ve T\u0131p Hukuku Kongresi Bildiriler Kitab\u0131 (ss. 251\u2013264). \u0130stanbul.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Organ nakli, bir\u00e7ok ki\u015fi i\u00e7in umut anlam\u0131na gelirken; fark edilmeyen hukuki ayr\u0131nt\u0131lar, hastalar\u0131, yak\u0131nlar\u0131n\u0131 ve hatta hekimleri b\u00fcy\u00fck risklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rak\u0131yor. G\u00f6zden ka\u00e7an bir onam belgesi, eksik bir t\u0131bbi rapor ya da zaman\u0131nda al\u0131nmam\u0131\u015f bir aile izni; hayati bir s\u00fcreci hem vicdani hem de hukuki bir \u00e7\u0131kmaza d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebiliyor. Organ ba\u011f\u0131\u015f\u0131 ya da nakil s\u00fcrecine ad\u0131m atmadan \u00f6nce bilmeniz gerekenler, sadece sa\u011fl\u0131kla de\u011fil, hukukla da do\u011frudan ilgili. \u0130nsan Haklar\u0131 ve Biyot\u0131p S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin 19. maddesi, canl\u0131 vericilerden organ veya doku al\u0131nabilmesini baz\u0131 ko\u015fullara ba\u011flamaktad\u0131r. Buna g\u00f6re, organ\u0131n al\u0131c\u0131n\u0131n tedavisine katk\u0131 sa\u011flayacak nitelikte olmas\u0131, benzer etkiyi yaratabilecek alternatif bir tedavi y\u00f6nteminin bulunmamas\u0131 ve organ\u0131n \u00f6len bir ki\u015fiden temin edilememesi gerekir. Organ ve Doku Nakli Hizmetleri Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 9. maddesi de, nakilden \u00f6nce verici ve al\u0131c\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131k durumlar\u0131n\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak de\u011ferlendirilmesini ve bu de\u011ferlendirmelerin sonucunda, i\u015flemin yap\u0131lmas\u0131n\u0131n t\u0131bben uygun oldu\u011funu g\u00f6steren bir olurluluk raporu d\u00fczenlenmesini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca y\u00f6netmeli\u011fin 8. maddesi gere\u011fince, ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 sona erdirecek ya da ciddi bir tehlikeye sokacak nitelikteki organ veya dokular\u0131n al\u0131nmas\u0131 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Canl\u0131 vericiler bak\u0131m\u0131ndan, ki\u015finin 18 ya\u015f\u0131n\u0131 doldurmu\u015f ve ay\u0131rt etme g\u00fcc\u00fcne sahip olmas\u0131 yasal zorunluluktur. \u00d6len ki\u015filerden yap\u0131lacak organ nakillerinde ise b\u00f6yle bir ya\u015f veya ehliyet \u015fart\u0131 aranmaz. Bu ki\u015filerden, t\u0131bbi ve etik ko\u015fullar \u00e7er\u00e7evesinde her …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-111869","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n