Delil Serbestli\u011fi \u0130lkesi ile Adil Yarg\u0131lanma Hakk\u0131 Aras\u0131ndaki Denge<\/p>\n
Yapay zek\u00e2 teknolojilerinin hukuk alan\u0131nda artan kullan\u0131m\u0131, yarg\u0131 sisteminde k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler yaratmaktad\u0131r. \u00d6zellikle ceza muhakemesi s\u00fcrecinde, su\u00e7un ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131lan y\u00fcz tan\u0131ma sistemleri, ses tan\u0131ma yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 ve algoritmik analizler gibi yapay zek\u00e2 destekli delil \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131, hem etkinli\u011fi art\u0131rmakta hem de hukuki tart\u0131\u015fmalara kap\u0131 aralamaktad\u0131r. Bu yaz\u0131m\u0131zda, s\u00f6z konusu yapay zeka teknolojilerinin delil serbestli\u011fi ilkesi ile adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 aras\u0131nda nas\u0131l bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceleyece\u011fiz.<\/p>\n
Yapay Zek\u00e2 Destekli Delillerin Hukuki Stat\u00fcs\u00fc<\/p>\n
Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 217. Maddesi uyar\u0131nca T\u00fcrk Ceza yarg\u0131lamas\u0131nda h\u00e2kimin vicdani kanaatinin, duru\u015fmaya getirilen delillerle olu\u015faca\u011f\u0131 ilkesi benimsemi\u015ftir. Delil serbestli\u011fi ilkesi gere\u011fi, kanunda belirtilen yasak ve hukuka ayk\u0131r\u0131 deliller d\u0131\u015f\u0131nda kalan her t\u00fcrl\u00fc verinin yarg\u0131lamada delil olarak de\u011ferlendirilmesi ve h\u00fckme esas al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Di\u011fer delillerdeki gibi Yapay zek\u00e2 taraf\u0131ndan dolayl\u0131 olarak elde edilen ve hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 bariz olan delillerin de h\u00fckme esas al\u0131namayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ancak yapay zek\u00e2 taraf\u0131ndan \u00fcretilen verilerin, kaynaklar\u0131n\u0131n insan m\u00fcdahalesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131 ve algoritmik \u00f6nyarg\u0131 i\u00e7erebilmesi sebebiyle di\u011fer delillerden \u00f6zel bir de\u011ferlendirme gerektirdi\u011fi kanaatindeyim.<\/p>\n
Her ne kadar Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 206 ve 217. maddeleri gere\u011fi h\u00fck\u00fcmleri delil serbestli\u011fini esas alsa da, yerle\u015fik Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131nda delilin \u201chukuka uygun elde edilmi\u015f, g\u00fcvenilir ve denetlenebilir\u201d olmas\u0131 gerekti\u011fi vurgulanmaktad\u0131r. Yapay zek\u00e2 destekli y\u00fcz tan\u0131ma gibi sistemlerin, etnik k\u00f6ken ve cinsiyet bazl\u0131 hatalara a\u00e7\u0131k oldu\u011fu, baz\u0131 uluslararas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda (AI Now Institute, 2020) ortaya konmu\u015ftur. Bu ba\u011flamda, yapay zeka destekli delillerin g\u00fcvenilirli\u011fi konusu tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
UYAP sisteminde elektronik tebligat, dava takibi ve SEGB\u0130S gibi ara\u00e7lar h\u00e2lihaz\u0131rda yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015fken, yak\u0131n zamanda dijital kan\u0131t s\u0131n\u0131fland\u0131rma sistemleri de kullan\u0131laca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ancak bu sistemlerin algoritmik yap\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda yarg\u0131lamaya taraf olan avukatlar\u0131n bilgi sahibi olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir; bu da savunma hakk\u0131n\u0131 zedeleyebilecekir.<\/p>\n
Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi Perspektifinden De\u011ferlendirme<\/p>\n
A\u0130HM, Lopez Ribalda ve Di\u011ferleri v. \u0130spanya (2019) karar\u0131nda, g\u00f6zetim ara\u00e7lar\u0131yla elde edilen verilerin \u00f6zel hayat\u0131 ihlal etti\u011fini, ancak me\u015fru ama\u00e7 ve orant\u0131l\u0131l\u0131k denetimi yap\u0131larak kabul edilebilece\u011fini belirtmi\u015ftir. Benzer \u015fekilde Big Brother Watch v. Birle\u015fik Krall\u0131k (2021) karar\u0131nda da dijital denetim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u201cetkili i\u00e7 denetim mekanizmalar\u0131\u201d ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu A\u0130HM i\u00e7tihatlar\u0131 nazara al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda da, yapay zek\u00e2 destekli delillerin denetlenebilirli\u011fini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Baz\u0131 Avrupa polis g\u00fc\u00e7leri Precobs (Su\u00e7 \u00d6ncesi G\u00f6zlem Sistemi) isimli, ABD Kaliforniya polisi, PredPol isimli bir yaz\u0131l\u0131m kullanarak, belirli su\u00e7lar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi yeri ve zaman\u0131 tahmin etmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr yapay zeka yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 bir ki\u015finin istatistiksel verilere dayanan algoritmik hesaplamalara veya tek ba\u015f\u0131na su\u00e7 te\u015fkil etmeyen davran\u0131\u015flar\u0131n analizine dayanarak gelecekte su\u00e7 i\u015fleyece\u011finden bahisle takip edilir veya soru\u015fturulursa- masumiyet karinesi ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok temel insan haklar\u0131 tehlikeye girecektir.<\/p>\n
Yapay zek\u00e2n\u0131n \u201ckara kutu\u201d (black box) niteli\u011fi, algoritmalar\u0131n hangi verilerle ve hangi \u00f6n kabullerle karar verdi\u011finin a\u00e7\u0131klanamamas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu durum, Ceza Muhakemesi Kanunu kapsam\u0131nda yarg\u0131laman\u0131n alenili\u011fi ve \u015feffafl\u0131\u011f\u0131 ilkeleriyle ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, su\u00e7la m\u00fccadelede kullan\u0131lan algoritmalar\u0131n toplumdaki belirli gruplar\u0131 sistematik olarak hedef al\u0131p almad\u0131\u011f\u0131 da belirsizdir.<\/p>\n
Yapay zek\u00e2 destekli deliller, ceza muhakemesi hukukunda devrimsel yenilikler vaat etmekle birlikte, ciddi temel hak ihlalleri riski ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Delil serbestli\u011fi ilkesinin mutlak anlamda uygulanmas\u0131, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 ile \u00e7eli\u015febilmektedir. Bu nedenle:<\/p>\n
– Yapay zek\u00e2 destekli delillerin Ceza Muhakemesi Kanunu ve i\u00e7tihatlar uyar\u0131nca g\u00fcvenilirlik ve denetlenebilirlik esaslar\u0131na g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131,<\/p>\n
– Savunma makam\u0131na algoritmik s\u00fcre\u00e7ler hakk\u0131nda detayl\u0131 bilgi verilmesi,<\/p>\n
– Delil olarak kullan\u0131lacak sistemlerin ba\u011f\u0131ms\u0131z denetime tabi tutulmas\u0131 gibi \u00f6neriler de yapay zeka destekli delillerin kullan\u0131m s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131 ile hayata ge\u00e7irilmelidir.<\/p>\n
\u200bDelil Serbestli\u011fi \u0130lkesi ile Adil Yarg\u0131lanma Hakk\u0131 Aras\u0131ndaki Denge<\/p>\n
Yapay zek\u00e2 teknolojilerinin hukuk alan\u0131nda artan kullan\u0131m\u0131, yarg\u0131 sisteminde k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler yaratmaktad\u0131r. \u00d6zellikle ceza muhakemesi s\u00fcrecinde, su\u00e7un ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131lan y\u00fcz tan\u0131ma sistemleri, ses tan\u0131ma yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 ve algoritmik analizler gibi yapay zek\u00e2 destekli delil \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131, hem etkinli\u011fi art\u0131rmakta hem de hukuki tart\u0131\u015fmalara kap\u0131 aralamaktad\u0131r. Bu yaz\u0131m\u0131zda, s\u00f6z konusu yapay zeka teknolojilerinin delil serbestli\u011fi ilkesi ile adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 aras\u0131nda nas\u0131l bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceleyece\u011fiz.<\/p>\n
Yapay Zek\u00e2 Destekli Delillerin Hukuki Stat\u00fcs\u00fc<\/p>\n
Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 217. Maddesi uyar\u0131nca T\u00fcrk Ceza yarg\u0131lamas\u0131nda h\u00e2kimin vicdani kanaatinin, duru\u015fmaya getirilen delillerle olu\u015faca\u011f\u0131 ilkesi benimsemi\u015ftir. Delil serbestli\u011fi ilkesi gere\u011fi, kanunda belirtilen yasak ve hukuka ayk\u0131r\u0131 deliller d\u0131\u015f\u0131nda kalan her t\u00fcrl\u00fc verinin yarg\u0131lamada delil olarak de\u011ferlendirilmesi ve h\u00fckme esas al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Di\u011fer delillerdeki gibi Yapay zek\u00e2 taraf\u0131ndan dolayl\u0131 olarak elde edilen ve hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 bariz olan delillerin de h\u00fckme esas al\u0131namayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ancak yapay zek\u00e2 taraf\u0131ndan \u00fcretilen verilerin, kaynaklar\u0131n\u0131n insan m\u00fcdahalesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131 ve algoritmik \u00f6nyarg\u0131 i\u00e7erebilmesi sebebiyle di\u011fer delillerden \u00f6zel bir de\u011ferlendirme gerektirdi\u011fi kanaatindeyim.<\/p>\n
Her ne kadar Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 206 ve 217. maddeleri gere\u011fi h\u00fck\u00fcmleri delil serbestli\u011fini esas alsa da, yerle\u015fik Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131nda delilin \u201chukuka uygun elde edilmi\u015f, g\u00fcvenilir ve denetlenebilir\u201d olmas\u0131 gerekti\u011fi vurgulanmaktad\u0131r. Yapay zek\u00e2 destekli y\u00fcz tan\u0131ma gibi sistemlerin, etnik k\u00f6ken ve cinsiyet bazl\u0131 hatalara a\u00e7\u0131k oldu\u011fu, baz\u0131 uluslararas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarda (AI Now Institute, 2020) ortaya konmu\u015ftur. Bu ba\u011flamda, yapay zeka destekli delillerin g\u00fcvenilirli\u011fi konusu tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
UYAP sisteminde elektronik tebligat, dava takibi ve SEGB\u0130S gibi ara\u00e7lar h\u00e2lihaz\u0131rda yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015fken, yak\u0131n zamanda dijital kan\u0131t s\u0131n\u0131fland\u0131rma sistemleri de kullan\u0131laca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ancak bu sistemlerin algoritmik yap\u0131lar\u0131 hakk\u0131nda yarg\u0131lamaya taraf olan avukatlar\u0131n bilgi sahibi olmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir; bu da savunma hakk\u0131n\u0131 zedeleyebilecekir.<\/p>\n
Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi Perspektifinden De\u011ferlendirme<\/p>\n
A\u0130HM, Lopez Ribalda ve Di\u011ferleri v. \u0130spanya (2019) karar\u0131nda, g\u00f6zetim ara\u00e7lar\u0131yla elde edilen verilerin \u00f6zel hayat\u0131 ihlal etti\u011fini, ancak me\u015fru ama\u00e7 ve orant\u0131l\u0131l\u0131k denetimi yap\u0131larak kabul edilebilece\u011fini belirtmi\u015ftir. Benzer \u015fekilde Big Brother Watch v. Birle\u015fik Krall\u0131k (2021) karar\u0131nda da dijital denetim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u201cetkili i\u00e7 denetim mekanizmalar\u0131\u201d ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu A\u0130HM i\u00e7tihatlar\u0131 nazara al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda da, yapay zek\u00e2 destekli delillerin denetlenebilirli\u011fini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Baz\u0131 Avrupa polis g\u00fc\u00e7leri Precobs (Su\u00e7 \u00d6ncesi G\u00f6zlem Sistemi) isimli, ABD Kaliforniya polisi, PredPol isimli bir yaz\u0131l\u0131m kullanarak, belirli su\u00e7lar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fece\u011fi yeri ve zaman\u0131 tahmin etmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr yapay zeka yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 bir ki\u015finin istatistiksel verilere dayanan algoritmik hesaplamalara veya tek ba\u015f\u0131na su\u00e7 te\u015fkil etmeyen davran\u0131\u015flar\u0131n analizine dayanarak gelecekte su\u00e7 i\u015fleyece\u011finden bahisle takip edilir veya soru\u015fturulursa- masumiyet karinesi ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok temel insan haklar\u0131 tehlikeye girecektir.<\/p>\n
Yapay zek\u00e2n\u0131n \u201ckara kutu\u201d (black box) niteli\u011fi, algoritmalar\u0131n hangi verilerle ve hangi \u00f6n kabullerle karar verdi\u011finin a\u00e7\u0131klanamamas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu durum, Ceza Muhakemesi Kanunu kapsam\u0131nda yarg\u0131laman\u0131n alenili\u011fi ve \u015feffafl\u0131\u011f\u0131 ilkeleriyle ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, su\u00e7la m\u00fccadelede kullan\u0131lan algoritmalar\u0131n toplumdaki belirli gruplar\u0131 sistematik olarak hedef al\u0131p almad\u0131\u011f\u0131 da belirsizdir.<\/p>\n
Yapay zek\u00e2 destekli deliller, ceza muhakemesi hukukunda devrimsel yenilikler vaat etmekle birlikte, ciddi temel hak ihlalleri riski ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Delil serbestli\u011fi ilkesinin mutlak anlamda uygulanmas\u0131, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 ile \u00e7eli\u015febilmektedir. Bu nedenle:<\/p>\n
– Yapay zek\u00e2 destekli delillerin Ceza Muhakemesi Kanunu ve i\u00e7tihatlar uyar\u0131nca g\u00fcvenilirlik ve denetlenebilirlik esaslar\u0131na g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131,<\/p>\n
– Savunma makam\u0131na algoritmik s\u00fcre\u00e7ler hakk\u0131nda detayl\u0131 bilgi verilmesi,<\/p>\n
– Delil olarak kullan\u0131lacak sistemlerin ba\u011f\u0131ms\u0131z denetime tabi tutulmas\u0131 gibi \u00f6neriler de yapay zeka destekli delillerin kullan\u0131m s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131 ile hayata ge\u00e7irilmelidir.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Delil Serbestli\u011fi \u0130lkesi ile Adil Yarg\u0131lanma Hakk\u0131 Aras\u0131ndaki Denge Yapay zek\u00e2 teknolojilerinin hukuk alan\u0131nda artan kullan\u0131m\u0131, yarg\u0131 sisteminde k\u00f6kl\u00fc d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler yaratmaktad\u0131r. \u00d6zellikle ceza muhakemesi s\u00fcrecinde, su\u00e7un ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131lan y\u00fcz tan\u0131ma sistemleri, ses tan\u0131ma yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 ve algoritmik analizler gibi yapay zek\u00e2 destekli delil \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131, hem etkinli\u011fi art\u0131rmakta hem de hukuki tart\u0131\u015fmalara kap\u0131 aralamaktad\u0131r. Bu yaz\u0131m\u0131zda, s\u00f6z konusu yapay zeka teknolojilerinin delil serbestli\u011fi ilkesi ile adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 aras\u0131nda nas\u0131l bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceleyece\u011fiz. Yapay Zek\u00e2 Destekli Delillerin Hukuki Stat\u00fcs\u00fc Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 217. Maddesi uyar\u0131nca T\u00fcrk Ceza yarg\u0131lamas\u0131nda h\u00e2kimin vicdani kanaatinin, duru\u015fmaya getirilen delillerle olu\u015faca\u011f\u0131 ilkesi benimsemi\u015ftir. Delil serbestli\u011fi ilkesi gere\u011fi, kanunda belirtilen yasak ve hukuka ayk\u0131r\u0131 deliller d\u0131\u015f\u0131nda kalan her t\u00fcrl\u00fc verinin yarg\u0131lamada delil olarak de\u011ferlendirilmesi ve h\u00fckme esas al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Di\u011fer delillerdeki gibi Yapay zek\u00e2 taraf\u0131ndan dolayl\u0131 olarak elde edilen ve hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 bariz olan delillerin de h\u00fckme esas al\u0131namayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ancak yapay zek\u00e2 taraf\u0131ndan \u00fcretilen verilerin, kaynaklar\u0131n\u0131n insan m\u00fcdahalesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131 ve algoritmik \u00f6nyarg\u0131 i\u00e7erebilmesi sebebiyle di\u011fer delillerden \u00f6zel bir de\u011ferlendirme gerektirdi\u011fi kanaatindeyim. Her ne kadar Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 206 ve 217. maddeleri gere\u011fi h\u00fck\u00fcmleri delil serbestli\u011fini esas alsa da, yerle\u015fik Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131nda delilin \u201chukuka uygun elde edilmi\u015f, g\u00fcvenilir ve denetlenebilir\u201d olmas\u0131 gerekti\u011fi vurgulanmaktad\u0131r. Yapay zek\u00e2 destekli …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-104097","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n