\u201c13 May\u0131s 2025 tarihinde vefat eden Jose Mujica\u2019n\u0131n de\u011ferli an\u0131s\u0131na ithaf\u0131md\u0131r\u201d<\/p>\n
\u201cBug\u00fcn burada bulunan her d\u00fczeyden ve organizasyondan b\u00fct\u00fcn yetkililere te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Brezilya halk\u0131na ve Ba\u015fkan Bayan Dilma Roueesff\u2019e te\u015fekk\u00fcr etmek istiyorum. \u0130yi niyetinden ku\u015fku duymad\u0131\u011f\u0131m benden \u00f6nce konu\u015fan b\u00fct\u00fcn konu\u015fmac\u0131lara a\u00e7\u0131klamalar\u0131 i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ediyorum. <\/p>\n
Y\u00f6neticiler olarak burada biz, bizim i\u00e7in \u00f6nemli olan kendi i\u00e7 irademizi, insanl\u0131\u011f\u0131n sefilli\u011fine neden olan s\u00f6zle\u015fmelere ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, bunlarla ili\u015fkilerimizi s\u00fcrd\u00fcrebilme \u015fans\u0131m\u0131z\u0131 ifade ettik.<\/p>\n
Her \u015feye ra\u011fmen burada bulunmam\u0131z\u0131, baz\u0131 sorular\u0131 y\u00fcksek sesle sorma f\u0131rsat\u0131 olarak g\u00f6rmemiz gerekir. Zira b\u00fct\u00fcn bir \u00f6\u011fleden sonram\u0131z\u0131, kitleleri yoksullu\u011fun pen\u00e7esinden kurtarabilmek i\u00e7in s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma \u00fczerine konu\u015fmakla ge\u00e7irdik.<\/p>\n
Zihinlerimizdeki titre\u015fimler, \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar nelerdir? Toplumlar\u0131 refaha ta\u015f\u0131man\u0131n ard\u0131nda \u015fekillenen kalk\u0131nma ve t\u00fcketim modeli bu mudur? Sorum \u015fudur: Bu gezegende Hindistan halk\u0131n\u0131n, Almanya\u2019da her bir aileye d\u00fc\u015fen araba kadar arabas\u0131 olmas\u0131 durumunda neler olabilir? Nefes alabilmemiz i\u00e7in geride daha ne kadar oksijen olmal\u0131d\u0131r? Daha a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131; Bug\u00fcn 7-8 milyar insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnya, insanlar\u0131n ayn\u0131 t\u00fcketim d\u00fczeyine sahip olmalar\u0131n\u0131, bolluk i\u00e7indeki Bat\u0131 toplumlar\u0131n\u0131n refah\u0131 i\u00e7in mi israf ediyor? Bu m\u00fcmk\u00fcn olabilir mi? Bug\u00fcn daha farkl\u0131 analizler yapabilecek miyiz? \u00c7ok b\u00fcy\u00fck ve patlay\u0131c\u0131 bir maddi ilerleme sa\u011flamak \u00fczere devir ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu uygarl\u0131\u011f\u0131, ne yaz\u0131k ki, pazar\u0131n ve t\u00fcketimin nesline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fck. Pazar ekonomisi, pazar toplumlar\u0131n\u0131 yaratt\u0131. Ve bunun bize getirisi, b\u00fct\u00fcn bir gezegenin fark\u0131na varmak demek olan k\u00fcreselle\u015fme oldu.<\/p>\n
Biz mi k\u00fcreselle\u015fmeyi y\u00f6netiyoruz, yoksa k\u00fcreselle\u015fme mi bizi y\u00f6netiyor? Vah\u015fi bir rekabete dayanan bu ekonomik d\u00fczen i\u00e7inde, dayan\u0131\u015fmadan, yard\u0131mla\u015fmadan, hep birlikte var olmaktan s\u00f6z edebilir miyiz? Karde\u015fli\u011fimizi daha ne kadar s\u00fcrd\u00fcrebilece\u011fiz?<\/p>\n
Ben bu etkinli\u011fin \u00f6nemini zay\u0131flatacak herhangi bir \u015fey s\u00f6ylemek istemiyorum. Aksine, meydan okumam\u0131z gereken \u015feyin, muazzam \u00f6nemdeki b\u00fcy\u00fck krizler, ekolojik krizler olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, siyasi krizler oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorum.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz insan\u0131n\u0131, kendisini \u00f6zg\u00fcr b\u0131rakmayan g\u00fc\u00e7leri y\u00f6netmemekte, insan\u0131 ve insan hayat\u0131n\u0131 bu g\u00fc\u00e7ler y\u00f6netmektedir. Oysa biz bu gezegene, ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha da \u00e7o\u011faltmak i\u00e7in gelmedik. Bu gezegene mutlu olmak i\u00e7in geldik. Zira hayat k\u0131sad\u0131r ve elimizden ka\u00e7ar gider.<\/p>\n
Sahip oldu\u011fumuz hi\u00e7bir \u015fey, hayat kadar de\u011ferli ve as\u0131l de\u011fildir. Ama e\u011fer hayat parmaklar\u0131m\u0131z\u0131n aras\u0131ndan kay\u0131p giderse, daha fazla t\u00fcketmek i\u00e7in daha fazla, \u00e7ok daha fazla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsak e\u011fer, toplumun mutlak motoru t\u00fcketim olursa e\u011fer, ne olur? T\u00fcketim paralize\/fel\u00e7 oldu\u011funda, ekonomi durur. Ekonomi durdu\u011funda, durgunluk hayaleti ortaya \u00e7\u0131kar. Gezegene zarar verecek olan \u015fey, hiper\/a\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketimdir. Ve hiper\/a\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketim, b\u00fcy\u00fcmek i\u00e7in daha \u00e7ok satmaya, bunun i\u00e7in de mallar\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn k\u0131sa olmas\u0131na ihtiya\u00e7 duyar. Bir elektrik ampul\u00fcn\u00fcn \u00f6mr\u00fc 1000 saatten fazla de\u011fildir. \u00d6mr\u00fc 100.000 saat olan ampuller de vard\u0131r. Ama bunlar imal edilmez. Bunun nedeni pazard\u0131r, pazar ekonomisidir. Buna hizmet etmek i\u00e7in daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmak, \u2018kullan at\u2019 uygarl\u0131\u011f\u0131na destek olmak, k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc tuza\u011f\u0131na d\u00fc\u015fmek zorunday\u0131z. Siyasetin do\u011fas\u0131nda olan b\u00fct\u00fcn bu sorunlar, bize farkl\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr i\u00e7in m\u00fccadele etmemiz gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 ma\u011fara adam\u0131n\u0131n zaman\u0131na d\u00f6nmek ya da ge\u00e7mi\u015fin heykelini dikmek i\u00e7in s\u00f6ylemiyorum. Sadece b\u00f6yle devam edemeyece\u011fimizi, pazar taraf\u0131ndan y\u00f6netilemeyece\u011fimizi, aksine pazar\u0131 bizim y\u00f6netmemiz gerekti\u011fini ifade etmek i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyorum.<\/p>\n
Kendi m\u00fctevaz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015feklimle \u015funu demek istiyorum: bug\u00fcn bizim kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz sorun siyasald\u0131r. Eski d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, Epik\u00fcr\u00fcs, Seneca ve hatta Aymara bunu \u015fu \u015fekilde ifade etmi\u015flerdir: \u201cFakir insan k\u00fc\u00e7\u00fck insan de\u011fildir, daha fazla, daha fazla, sonsuza kadar daha fazla isteyen ve buna ihtiya\u00e7 duyan insan k\u00fc\u00e7\u00fck insand\u0131r.\u201d O nedenle, bu bir k\u00fclt\u00fcr sorunudur.<\/p>\n
Yap\u0131lan anla\u015fmalar\u0131, g\u00f6sterilen \u00e7abalar\u0131 takdir ediyorum. Y\u00f6netici olarak bunlara ba\u011fl\u0131 olaca\u011f\u0131m. S\u00f6yledi\u011fim \u015feylerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n kolay sindirilemeyece\u011fini biliyorum. Ama bunlara su krizinin ve \u00e7evre sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n\u0131n neden olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilmek durumunday\u0131z. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n nedeni, bizim yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z uygarl\u0131k modelidir. O nedenle ya\u015fama tarz\u0131m\u0131z\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmek zorunday\u0131z.<\/p>\n
Ben hayat i\u00e7in gerekli do\u011fal kaynaklar\u0131 \u00e7ok\u00e7a bah\u015fedilmi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00fclkeye mensubum. Benim \u00fclkemde 3 milyondan biraz fazla insan var. Bir k\u0131sm\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en iyi \u0131rk\u0131 olan 13 milyondan fazla b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan mevcut. 8 veya 10 milyon civar\u0131nda en iyi cins koyun var. Benim \u00fclkem, yiyecek, et, mand\u0131ra \u00fcr\u00fcnleri ihra\u00e7 eden bir \u00fclke. \u00c7ok fazla da\u011fl\u0131k olmayan, daha \u00e7ok d\u00fczl\u00fcklerden olu\u015fan benim \u00fclkemdeki arazilerin %90\u2019n\u0131ndan fazlas\u0131 verimli.<\/p>\n
Benim yolda\u015f\u0131m olan i\u015f\u00e7iler, ge\u00e7mi\u015fte g\u00fcnde sekiz saatten daha fazla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Bug\u00fcn 6 saat \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Fakat 6 saat \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7i, g\u00fcnde iki ayr\u0131 i\u015f yap\u0131yor, dolay\u0131s\u0131yla bug\u00fcn d\u00fcnden daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Peki, neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc motosikleti i\u00e7in, arabas\u0131 i\u00e7in, ba\u015fkaca \u015feyler i\u00e7in ayl\u0131k \u00f6deme yapmas\u0131 gerekiyor, b\u00f6yle yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de kendisini, benim gibi romatizmal\u0131 ya\u015fl\u0131 bir adam, hayat\u0131n\u0131 neredeyse tamamlam\u0131\u015f bir adam gibi hissediyor.<\/p>\n
\u0130\u00e7inizden birileri, insan hayat\u0131n\u0131n kaderi bu mudur diye sorabilir. Bunlar son derece temel olan \u015feylerdir. Ama geli\u015fme, kalk\u0131nma insan\u0131n mutlulu\u011funun kar\u015f\u0131s\u0131nda olamaz. Zira belirleyici olan hayatt\u0131r. Birikim ve t\u00fcketim de\u011fildir. \u0130nsan mutlulu\u011funun yarar\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmak, d\u00fcnyadaki sevgi, insani ili\u015fkiler, \u00e7ocuklar\u0131n bak\u0131m\u0131, arkada\u015flara sahip olmak, bizim temel ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131zd\u0131r. Kal\u0131c\u0131 olan bunlard\u0131r, a\u015fkt\u0131r, dostluktur, yard\u0131mla\u015fmad\u0131r, dayan\u0131\u015fmad\u0131r, ailedir. \u00c7evre i\u00e7in m\u00fccadele edersek e\u011fer, \u00e7evrenin temel unsurunun, insan\u0131n mutlulu\u011fu i\u00e7in oldu\u011funu da hat\u0131rlar\u0131z.\u201d<\/p>\n
Bu konu\u015fma, Uruguay\u2019\u0131n \u00f6nceki Devlet Ba\u015fkan\u0131 Jose Mujica\u2019ya ait. Mujica bu konu\u015fmay\u0131, Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan 20-22 Haziran 2012 tarihleri aras\u0131nda Brezilya\u2019n\u0131n Rio de Janerio kentinde d\u00fczenlenen \u2018Rio+20 Zirvesi\u2019nde yapm\u0131\u015f. Mujica\u2019n\u0131n kendi ana dilinde yapt\u0131\u011f\u0131 bu konu\u015fman\u0131n T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirisi yok. O nedenle, ben bu konu\u015fmay\u0131 \u0130ngilizce metninden T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirdim ve hem sizinle payla\u015ft\u0131m hem de bu yaz\u0131ya konu yapt\u0131m.<\/p>\n
Mujica\u2019n\u0131n bu konu\u015fmas\u0131, diplomatik bir platformda yap\u0131lm\u0131\u015f konu\u015fma olmas\u0131na ra\u011fmen, diplomatik dille yap\u0131lm\u0131\u015f konu\u015fmalardan \u00e7ok farkl\u0131. \u00d6yle oldu\u011fu i\u00e7in daha da \u00f6nemli ve de\u011ferli. Mujica\u2019n\u0131n bu konu\u015fmas\u0131nda s\u00f6yledikleri, \u00e7o\u011fumuzun d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden, s\u00f6yledi\u011finden, yazd\u0131\u011f\u0131ndan farkl\u0131 \u015feyler de\u011fil. Ama samimi ve sahici \u015feyler. \u00d6nemi ve de\u011feri de samimi ve sahici olmas\u0131ndan geliyor. Beni en \u00e7ok etkileyen de konu\u015fman\u0131n bu samimiyeti ve sahicili\u011fi oldu. \u201cSamimiyeti olmayan bir konu\u015fman\u0131n veya yaz\u0131n\u0131n de\u011feri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d Tolstoy\u2019dan \u00f6\u011frendi\u011fim i\u00e7in, her samimi, konu\u015fma ve yaz\u0131 beni etkiler. Ayn\u0131 \u015fekilde samimi ve sahici insanlardan da \u00e7ok etkilenirim ben. Mujica\u2019da sahici bir insan. \u00c7ok ac\u0131lar \u00e7ekmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen g\u00f6zlerinin i\u00e7iyle, g\u00f6z bebekleriyle g\u00fclen bir insan.<\/p>\n
Daha \u00f6nce ad\u0131n\u0131 duydu\u011fum, ancak hakk\u0131nda \u00e7ok fazla bilgi sahibi olmad\u0131\u011f\u0131m Jose Mujica\u2019y\u0131, 01 Kas\u0131n 2015 tarihli H\u00fcrriyet Gazetesi\u2019nde \u00c7\u0131nar Oskay\u2019a verdi\u011fi r\u00f6portajdan tan\u0131d\u0131m. Hemen ard\u0131ndan Andres Danza-Ernesto Tulbovitz taraf\u0131ndan yaz\u0131lan, Tekin Yay\u0131nevi taraf\u0131ndan bas\u0131lan \u2018\u0130ktidarda Bir Kara Koyun-Sarays\u0131z Ba\u015fkan Jose Mujica\u2019 adl\u0131 kitab\u0131 ald\u0131m ve okudum. Daha sonra Youtube\u2019dan, yaz\u0131m\u0131n en ba\u015f\u0131nda terc\u00fcme ederek sizinle payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m Mujica\u2019n\u0131n \u2018Rio+20 Zirvesi\u2019nde yapt\u0131\u011f\u0131 \u0130ngilizce alt yaz\u0131l\u0131 konu\u015fmas\u0131n\u0131 izledim ve bunu twitterda payla\u015ft\u0131m. Fenerbah\u00e7elilerin Lugano, Galatasarayl\u0131lar\u0131n Muslera ve Torreira, militan gazetecili\u011fin \u00f6nde gelen isimlerinden olan Eduardo Galeano vas\u0131tas\u0131yla tan\u0131d\u0131klar\u0131, bizim \u00fclkemizde ise \u00e7ok fazla bilinmeyen Uruguay\u2019\u0131 ve Uruguay tarihini inceledim sonra. Ve en sonunda da bu yaz\u0131y\u0131 kaleme ald\u0131m.<\/p>\n
Hem ki\u015fisel tarihi bak\u0131m\u0131ndan hem de Uruguay tarihi y\u00f6n\u00fcnden \u00f6nemli bir adam olan, \u00f6nemli olmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, ya\u015fad\u0131klar\u0131ndan dam\u0131tt\u0131\u011f\u0131 ve harmanlad\u0131\u011f\u0131 felsefesiyle, bu felsefeye uygun ya\u015fam tarz\u0131yla, ger\u00e7ekten de\u011ferli bir insan ve hatta bir ya\u015fam bilgesi olan Jose Mujica eski bir Tupamaro Gerillas\u0131\u2019d\u0131r.<\/p>\n
\u0130smini 18.y\u00fczy\u0131lda \u0130spanyol egemenli\u011fine kar\u015f\u0131 ba\u015flat\u0131lan ayaklanman\u0131n \u00f6nderi olan T\u00fapac Amaru II\u2019den alan Tupamarolar, Marksist-Leninist d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahip olmakla birlikte, anar\u015fizme inanan, Uruguay\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fmas\u0131n\u0131n bu yolla m\u00fcmk\u00fcn olaca\u011f\u0131n\u0131 savunan bir ulusal kurtulu\u015f hareketinin ad\u0131d\u0131r. Geleneksel siyasal sistemlerin tamam\u0131na kar\u015f\u0131 olan Tupamarolar, yapt\u0131klar\u0131 eylemler itibariyle birer \u00e7a\u011fda\u015f Robin Hood\u2019durlar. \u00d6yle olduklar\u0131 i\u00e7in eylem temelinde aktif olduklar\u0131 s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde, bankalar\u0131, i\u015fyerlerini, zenginleri soyan, bu soygunlardan elde ettiklerini yoksullara da\u011f\u0131tan yasad\u0131\u015f\u0131 bir \u00f6rg\u00fctt\u00fcr.<\/p>\n
Siyasal y\u00f6nden sonu\u00e7 alabilmek i\u00e7in ter\u00f6r\u00fc ve \u015fiddeti bir y\u00f6ntem olarak se\u00e7en ve kullanan Tupamaro Gerillalar\u0131, ama\u00e7lar\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in 1968 ile 1973 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, siyaset\u00e7ileri hedef alan adam ka\u00e7\u0131rma ve kundaklama eylemlerine, subaylara ve polislere y\u00f6nelik olarak suikast yapma yoluna ba\u015fvurmu\u015flard\u0131r. 1973 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan askeri darbe sonunda iktidara gelen h\u00fck\u00fcmet, disiplinli orduyu vurucu g\u00fc\u00e7 olarak kullanmak suretiyle ve ald\u0131\u011f\u0131 sert \u00f6nlemlerle Tupamarolar\u0131 tasfiye etmi\u015f, bu ama\u00e7la pek \u00e7o\u011funu \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f, \u00f6ld\u00fcrmediklerini ise hapse atm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
1985 y\u0131l\u0131nda Uruguay\u2019\u0131n demokrasiye d\u00f6nmesinden sonra ilan edilen genel afla, ki\u015fisel ve siyasal \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine kavu\u015fan Tupamarolar, \u2018Halk Giri\u015fimi Hareketi Partisi\u2019ni\/Movimiento de Participaci\u00f3n Popular-MPP\u2019 kurmu\u015flar ve bu partinin \u015femsiyesi alt\u0131nda demokratik yoldan siyaset yapmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Jose Mujica\u2019da, bu Topamarolardan birisidir. 1985 y\u0131l\u0131nda siyasete at\u0131lan Mujica, 1994 y\u0131l\u0131nda yedek, 1999 y\u0131l\u0131nda asil senat\u00f6r, 01 Ekim 2010 tarihinde yap\u0131lan se\u00e7imler de ise Uruguay Devlet Ba\u015fkan\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n
\u201cBelki yan\u0131lm\u0131\u015f olabilirim ama hayallerim hep vard\u0131 ve hep var olacak. Stratejim olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemezler. Boktan olabilir ama bir stratejim var. Ve hayal kurmak i\u00e7in hala yeterli g\u00fcce sahibim.\u201d Bu s\u00f6zler Mujica\u2019ya ait. Bunlar\u0131 Andres Danza-Ernesto Tulbovitz taraf\u0131ndan yaz\u0131lan \u2018\u0130ktidarda Bir Kara Koyun-Sarays\u0131z Ba\u015fkan Jose Mujica\u2019 isimli kitapta s\u00f6yl\u00fcyor. Bunlar\u0131 s\u00f6yledi\u011finde 80 ya\u015f\u0131nda. Ama hala hayalleri var. Onu ba\u015far\u0131ya ta\u015f\u0131yan da bu hayalleridir asl\u0131nda.<\/p>\n
Mujica, hayalleri oldu\u011fu i\u00e7in, hayallerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in 1960\u2019larda daha hen\u00fcz 25 ya\u015f\u0131nda iken Tupamaro Gerillas\u0131 olarak da\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Hapiste kald\u0131\u011f\u0131 13 y\u0131l i\u00e7inde hayallerini korumu\u015f, hayallerine yenik d\u00fc\u015fmedi\u011fi i\u00e7in, \u00f6nce senat\u00f6r, sonra devlet ba\u015fkan\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n
Mujica\u2019n\u0131n se\u00e7ti\u011fi bir hayat var ve Mujica hapiste iken \u00fczerinde \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ve se\u00e7ti\u011fi bu hayat\u0131 \u201cSade, y\u00fcks\u00fcz, bagajs\u0131z, maddi kayg\u0131lar\u0131 olmayan, yal\u0131n bir hayat\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131kl\u0131yor ve devamla \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cho\u015fuma giden, istedi\u011fim \u015feyleri yapabilmenin en iyi yolu buydu. Benim i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrl\u00fck bu demekti.\u201d<\/p>\n
Mujica Devlet Ba\u015fkan\u0131 olmadan \u00f6nce de sonra da b\u00f6yle ya\u015fam\u0131\u015f bir insan ve hala bu \u015fekilde ya\u015f\u0131yor. Devlet Ba\u015fkan\u0131 oldu\u011funda ve sonras\u0131nda makam arabas\u0131na binmemi\u015f, kendisine ait 1987 model, Wolkswagen marka arabas\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015f. Devlet Ba\u015fkan\u0131\u2019na tahsisli sarayda oturmam\u0131\u015f, eski kom\u015fular\u0131yla, g\u00f6revi sabahlar\u0131 evdekileri uyand\u0131rmak olan horozuyla, tavuklar\u0131yla, kedileriyle, topal k\u00f6pe\u011fi Manuella ve kendisi gibi eski bir Tupamaro Gerillas\u0131 olan e\u015fiyle birlikte kendisine ait \u00e7iftlik evinde oturmu\u015f, halende orada oturuyor. Eski arkada\u015flar\u0131yla birlikte olmak i\u00e7in mahallesindeki kahvehanelere gitmi\u015f, hala da gidiyor. Maa\u015f\u0131n\u0131n %70\u2019ini ihtiyac\u0131m yok diye yoksullara da\u011f\u0131tm\u0131\u015f ve halende da\u011f\u0131tmaya devam ediyor. Bu ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 Mujica \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn gibi ya\u015famal\u0131s\u0131n. Aksi takdirde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u00fcn\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Ger\u00e7ekten d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi ya\u015fam\u0131\u015f Mujica, halen de d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi ya\u015f\u0131yor. B\u00f6yle ya\u015famaya devam etti\u011fi i\u00e7in de d\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00e7ok fazla de\u011fi\u015fmemi\u015f, yani hala ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Bu terbiyeyi, yani az \u015feyle yetinme ve \u00f6yle ya\u015fama terbiyesini hapishanede kazanm\u0131\u015f. Bunu \u015fu s\u00f6zlerle ifade ediyor. \u201cO y\u0131llarda, zindanlarda, bir kimsesiz, bir yetim gibi ya\u015farken, ne kadar az \u015feyle mutlu olunabilece\u011fini \u00f6\u011frendik. E\u011fer az ile mutlu olmay\u0131 ba\u015faramasan\u0131z, her \u015feye sahip olsan\u0131z da ba\u015faramazs\u0131n\u0131z.\u201d Yani Mujica tam bir \u00e7a\u011fda\u015f Don Ki\u015fot. Arkada\u015f\u0131 antropolog Daniel Vidart\u2019da zaten onu \u201cSan\u00e7o k\u0131l\u0131\u011f\u0131na girmi\u015f Don Ki\u015fot\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n
Mujica yedi ya\u015f\u0131nda babas\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f. \u0130ki polisi yaralam\u0131\u015f. Montevideo\u2019da bir barda yakalanm\u0131\u015f. Alt\u0131 yerinden vurulmu\u015f ama \u00f6lmemi\u015f. 13 y\u0131l hapiste yatm\u0131\u015f. \u0130\u015fkence g\u00f6rm\u00fc\u015f. Tek ba\u015f\u0131na h\u00fccrede kalm\u0131\u015f. Hal\u00fcsinasyonlar, kabuslar g\u00f6rm\u00fc\u015f, psikolojik rahats\u0131zl\u0131klar ge\u00e7irmi\u015f. H\u00fccrede delirmemek i\u00e7in kurba\u011falarla, b\u00f6ceklerle arkada\u015fl\u0131k etmi\u015f, konu\u015fmu\u015f onlarla. \u0130ki kez t\u00fcnel kazarak hapisten ka\u00e7m\u0131\u015f ama yakalanm\u0131\u015f. D\u00fc\u015fm\u00fc\u015f kalkm\u0131\u015f hayatta. B\u00fcy\u00fck ac\u0131lar \u00e7ekmi\u015f.<\/p>\n
Kendisine b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 yapanlar\u0131 \u201caffetmedi\u011fini, \u00e7\u00fcnk\u00fc yarg\u0131\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yl\u00fcyor. Ama nefret de etmiyor, \u201cnefret y\u0131k\u0131c\u0131d\u0131r; kazand\u0131rmaz, kaybettirir\u201d diyor sadece ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u201cBen kendi yolumda gidiyorum. Di\u011ferleri ne yap\u0131yor bakm\u0131yorum. Ne affediyor, ne yarg\u0131l\u0131yor, ne de unutuyorum. \u0130leriye bak\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc ge\u00e7mi\u015fte olanlar\u0131n telafisi yok. O hesaplar hi\u00e7bir zaman kapanmayacak.\u201d<\/p>\n
Zaferlerden daha \u00e7ok ma\u011flubiyetlerden ders alm\u0131\u015f Mujica. Bunlar\u0131 iyi ki ya\u015fad\u0131m demiyor ama ya\u015fam\u0131\u015f olmaktan dolay\u0131 pi\u015fmanl\u0131k da duymuyor. Bu konularla ilgili olarak \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cHapse girdim \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmek istiyordum. Yapt\u0131klar\u0131m daha iyi bir d\u00fcnya i\u00e7indi. Hepsinin bana kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015feyler oldu, ki\u015fili\u011fimde, d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imimde derinle\u015fme oldu. \u00c7ok uzun s\u00fcrd\u00fc. Okuduklar\u0131m ve ya\u015fad\u0131klar\u0131m \u00fczerinde tekrar tekrar d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Ve hapisten \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131mda, her \u015fey bamba\u015fka g\u00f6r\u00fcnd\u00fc g\u00f6z\u00fcme. Kendimi, yapt\u0131klar\u0131m\u0131 reddeden bir de\u011fi\u015fim de\u011fildi bu. Ama d\u00fcnyay\u0131 g\u00f6rme bi\u00e7imime bir derinlik geldi. Eskisi gibi \u00e7ocuksu de\u011fildim. Alt\u0131n de\u011ferinde bir ders ald\u0131m: Ma\u011flubiyetler, zaferlerden \u00e7ok daha \u00f6\u011freticidir.\u2019<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f bir insan olarak gen\u00e7lere \u015funu tavsiye ediyor. \u2018D\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn zaman kalkmay\u0131 bilmelisin. Hayat seni pek \u00e7ok kez yere serebilir. \u00d6nemli olan aya\u011fa kalkmak ve devam etmek ve yine devam etmektir.\u201d<\/p>\n
Ge\u00e7 d\u00f6nem gen\u00e7li\u011finde Sovyetler Birli\u011fi\u2019ne yapt\u0131\u011f\u0131 ziyaret sonras\u0131, sosyalizme bak\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015fmi\u015f ama sosyalizmden vazge\u00e7memi\u015f Mujica. Bu konuyla ilgili olarak \u201cR\u00fcya g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fcz\u201d diye ba\u015fl\u0131yor ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u201c\u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirirsek toplumu da de\u011fi\u015ftirece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk. Yan\u0131lm\u0131\u015f\u0131z. K\u00fclt\u00fcr\u00fc de\u011fi\u015ftirmezsen hi\u00e7bir \u015fey de\u011fi\u015fmiyor. Ve en zoru da k\u00fclt\u00fcr\u00fc de\u011fi\u015ftirmek. Yeni ve farkl\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr yaratman\u0131n merkezinde felsefe ve etik yat\u0131yor. Kapitalizme onay vermiyorum. Ama insanlar\u0131n i\u015fsiz ve a\u00e7 kalmas\u0131na, sa\u011fl\u0131k hizmeti alamamas\u0131na da onay veremem. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar sadece bir kez ya\u015f\u0131yor. Tek hayatlar\u0131 var ve onlar\u0131n bu hayatlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmemiz gerekiyor. Ben bu m\u00fccadeleyi sistemin i\u00e7inde, sisteme kat\u0131larak veriyorum. \u0130yile\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum\u2026. O d\u00f6nemdeki fikirlerimiz, devrim, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi, bunlar ger\u00e7ektir.\u201d<\/p>\n
Fukuyama\u2019n\u0131n ortaya att\u0131\u011f\u0131 ama daha sonra vazge\u00e7ti\u011fi \u201cTarihin Sonu\u201d tezine kat\u0131lm\u0131yor. \u201cEvlad\u0131m, sosyalizm m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc insano\u011flu k\u00f6t\u00fc\u201d diyen annesini k\u0131smen hakl\u0131 bulan Mujica, bu konuda \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201c\u0130nsan\u0131n bencil bir taraf\u0131 var. Ama medeniyet dayan\u0131\u015fmac\u0131 toplumlar da \u00e7\u0131kabiliyor. \u0130nsan kendini geli\u015ftirebilen tek canl\u0131. Ama ayn\u0131 zamanda kendini yok edebilecek tek canl\u0131. Baz\u0131lar\u0131 \u2018Tarih Bitti\u2019 der. Tarihin gelip gelebilece\u011fi son noktan\u0131n pazar ekonomisi oldu\u011funu s\u00f6yler. Baz\u0131lar\u0131ysa de\u011fi\u015fim i\u00e7in sava\u015f\u0131r\u2026\u201d<\/p>\n
Hayat tarz\u0131yla, giyim tarz\u0131yla, iktidar\u0131 kullanma bi\u00e7imiyle, felsefesiyle, d\u00fcnya meselelerindeki \u201cpolitik do\u011fruculuk\u201d anlay\u0131\u015f\u0131na ayk\u0131r\u0131 fikirleri ve s\u00f6zleriyle, sadece \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 olan siyaset adamlar\u0131ndan ve liderlerinden de\u011fil, kendinden \u00f6nceki siyaset adamlar\u0131ndan ve liderlerinden de \u00e7ok farkl\u0131 olan Mujica, iktidarda oldu\u011fu d\u00f6nemdeki icraatlar\u0131yla da fark\u0131n\u0131 ve farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015f, de\u011fi\u015fim i\u00e7in sava\u015fmaya devam etmi\u015f bir siyaset adam\u0131. K\u00fcrtaj yasa\u011f\u0131 ve cezas\u0131 onun iktidar\u0131 zaman\u0131nda kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, e\u015fcinsel evliliklere izin verilmesi gibi sosyal reformlar onun iktidar d\u00f6neminde yasala\u015fm\u0131\u015f, marihuana sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n devlet eliyle yap\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin yasal d\u00fczenleme onun \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f.<\/p>\n
Son derece radikal ve siyaseten riskli olan b\u00fct\u00fcn bu de\u011fi\u015fiklikleri yapma cesaretinin arkas\u0131nda, Mujica\u2019n\u0131n sol tahayy\u00fclden tevar\u00fcs etti\u011fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fck anlay\u0131\u015f\u0131, siyaset yapman\u0131n en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden birisi olan, zaman\u0131, olaylar\u0131 ve ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011fru yorumlama becerisi var.<\/p>\n
Milton Friedman. Monetarizmin temel ilkelerini ortaya koyan, parasal geni\u015fleme ile enflasyon aras\u0131ndaki s\u0131k\u0131 ili\u015fkiyi tespit eden, ekonomik durgunluk ya da bunal\u0131m d\u00f6nemlerinde \u201cipleri elinde tutmak\u201d \u015feklinde ki para arz\u0131 geni\u015flemesinin enflasyonu tutmada yararl\u0131 olmayaca\u011f\u0131n\u0131 savunan Keynes\u00e7i \u201cpara \u00f6nemli de\u011fildir\u201d tarz\u0131ndaki teze kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan, i\u015fsizlik ve enflasyonun sebebinin geli\u015fig\u00fczel para politikalar\u0131, ekonomik istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131n ise para arz\u0131ndaki d\u00fczensiz dalgalanmalar oldu\u011funu savunan, 70\u2019lerde d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde ya\u015fanan ekonomik krizleri buna ba\u011flayan iktisat\u00e7\u0131. Ama \u00f6nemli bir iktisat\u00e7\u0131. Sadece \u00f6nemli bir iktisat\u00e7\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda darbe yapan askerlere ekonomik y\u00f6nden ilham kayna\u011f\u0131 olan, darbeci askerlere ekonomik ve sosyal fikirleri proje olarak ta\u015f\u0131yan bir isim. Bizim \u00fclkemizdeki 12 Eyl\u00fcl 1980 askeri darbesinin, siyasi ve ekonomik referans\u0131 olarak bilinen Friedman, Mujica\u2019y\u0131 ve arkada\u015flar\u0131n\u0131 silindir gibi ezip ge\u00e7en Uruguay\u2019daki askeri darbenin de ekonomi hocas\u0131. Yani Friedman, hem fikri hem de siyasi y\u00f6nden Mujica\u2019n\u0131n can d\u00fc\u015fman\u0131. Mujica ile Friedman aras\u0131ndaki ili\u015fki: Friedman\u2019\u0131n, marihuana yasa\u011f\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda Mujica\u2019n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131, referans ald\u0131\u011f\u0131 ki\u015fi olmas\u0131.<\/p>\n
\u0130dealleri, ilkeleri olmakla birlikte pragmatist bir y\u00f6n\u00fc de olan Mujica, marihuana konusunda Friedman\u2019dan etkilenerek hareket etmi\u015f. Bu konuda \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cFriedman \u2018uyu\u015fturucu pazar\u0131n\u0131 ellerinden almak gerek diyordu.\u2019 Uyu\u015fturucu tacirlerini ancak bu \u015fekilde bitirebilirsin. Friedman, i\u015fin \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fc. Kaderin b\u00f6yle cilveleri var i\u015fte. Uyu\u015fturucu sorununun ekonomik bir mesele oldu\u011funu ilk o g\u00f6rd\u00fc\u2026\u201d<\/p>\n
Hayat\u0131ndaki en ac\u0131mas\u0131z darbeleri askerlerden g\u00f6ren, askerler y\u00fcz\u00fcnden 13 y\u0131l hapis yatan, askerler taraf\u0131ndan i\u015fkenceye tabi tutulan Mujica\u2019n\u0131n orduya ve askerlere bak\u0131\u015f\u0131 da pek \u00e7ok solcudan farkl\u0131. Farkl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in darbeci askerlerin hapisten \u00e7\u0131kmalar\u0131n\u0131 ve ev hapsine al\u0131nmalar\u0131n\u0131 sa\u011flama konusunda ciddi m\u00fccadele vermi\u015f ama ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015f. Bu konuyla ilgili olarak \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cAskerlerin kilit bir rol\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7ok zeki olmay\u0131 gerektirmez; silahl\u0131 kuvvetler olmadan olmaz. Bu \u00e7ok a\u00e7\u0131k. \u0130ktidar i\u00e7in m\u00fccadele edenlerin, silahl\u0131 kuvvetleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmalar\u0131 gerekti\u011fi \u00e7ok net\u2026Geni\u015f cephe olarak, kendimiz i\u00e7in asker kazanmal\u0131y\u0131z. Demokrasinin garantisi budur. Ama ne yaz\u0131k ki askerlerden \u00e7ekinen bir sol ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Benim siyasi partimde askerlerin olmamas\u0131 beni korkutur. Yani onlar\u0131 neden sa\u011f partilere hediye edeyim! Bu kadar saf olma! Benim ba\u015f\u0131ndan beri \u00fcstlendi\u011fim bir iktidar m\u00fccadelesi bu. D\u00fcnyada iktidar i\u00e7in m\u00fccadele veren ama yan\u0131nda askerlerin olmas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen bir kimseyi tan\u0131m\u0131yorum. Bunu yapmazsan kaybedersin\u2026Ge\u00e7mi\u015f medeniyetler hakk\u0131nda en etkileyici \u015fey, ordulard\u0131r. \u0130nka \u0130mparatorlu\u011fu ya da \u00c7in veya Roma \u0130mparatorlu\u011fu nas\u0131l kuruldu? Devletten \u00f6nce ordu geliyordu. \u015eimdi bana, ordular\u0131n insanl\u0131k tarihiyle bir alakas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc devletin bask\u0131 i\u00e7in var oldu\u011funu ve bask\u0131 i\u00e7in de hep polis ve orduya ihtiya\u00e7 duydu\u011funu anlatmay\u0131n. Her \u015feyin \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131d\u0131r bu. Tarih okumayan bunu anlayamaz.\u201d<\/p>\n
Mujica bir siyaset adam\u0131. Hayat\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 siyasi m\u00fccadelelerle ge\u00e7irmi\u015f bir insan. Ama onun hayat\u0131 sadece siyasetten ibaret de\u011fil. M\u00fczikle de ilgisi var. Evinde, arabas\u0131nda m\u00fczik dinliyor. Kendisi piyano ve solfej \u00f6\u011fretmeni ayn\u0131 zamanda. Tango seviyor. Tangoyu muazzam bir \u015fiir olarak kabul ediyor, m\u00fckemmel bir his, a\u015fk\u0131n en g\u00fczel ifadelerinden birisi olarak nitelendiriyor. Kitaplar\u0131 seviyor, onlar\u0131n yerini dolduracak bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. En yararl\u0131 kitaplar\u0131n, insan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren, daha iyi ve yeni hayatlar\u0131n fark\u0131na var\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan kitaplar oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Y\u00fcz\u00fcnde de zaten, hem hayat\u0131 dolu dolu ya\u015fam\u0131\u015f bir insan\u0131n hem de kitap okumu\u015f insanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme ve \u0131st\u0131rab\u0131n\u0131n verdi\u011fi derin ve anlaml\u0131 \u00e7izgiler var.<\/p>\n
Hayat ona baz\u0131 zamanlar \u00e7ok iyi davranmam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen o hayata ve ge\u00e7mi\u015fine k\u00fcsk\u00fcn de\u011fil. Ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fam\u0131yor. Gelece\u011fe bak\u0131yor. \u201cHayat, gelecektir; ge\u00e7mi\u015f de\u011fil!\u201d diyor ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u201cBu ge\u00e7mi\u015fin ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Ge\u00e7mi\u015f vard\u0131r ama belirleyici de\u011fildir. Sana unutabilme yetene\u011fini verecek olan da budur. Asl\u0131nda unutmak do\u011fru s\u00f6zc\u00fck de\u011fil. Hi\u00e7bir boku unutmuyorsun. Ben t\u00fcm bu ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131 nas\u0131l unutaca\u011f\u0131m ki? Mesele, \u00fcstesinden gelmektir.\u201d<\/p>\n
\u00dcstesinden gelmek i\u00e7in ge\u00e7mi\u015fe tak\u0131l\u0131p kalmamak, zamanla birlikte ak\u0131p gitmek gerekiyor. O da bunu yapm\u0131\u015f, yapmaya da devam ediyor. \u201cHer \u015fey ge\u00e7er\u201d diyor ve zamanla birlikte gelece\u011fe do\u011fru y\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
Kendisini anar\u015fist olarak tan\u0131ml\u0131yor. Birbirinin kar\u015f\u0131t\u0131 da olsa iki temel g\u00f6r\u00fc\u015f vard\u0131r, biri liberalizm, di\u011feri anar\u015fizm, di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015fler bu ikisinin t\u00fcrevidir diyor. \u00dclkesinin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na gelmesini bir deprem olarak g\u00f6r\u00fcyor. \u0130ktidar kavram\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fckle bir tutuyor. Anayasalar\u0131 ge\u00e7ici \u00e7o\u011funluklar\u0131n \u00fcretti\u011fi bir aksesuar olarak nitelendiriyor, iktidarlar\u0131n anayasalar\u0131 bir ma\u015fa gibi kulland\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
Mujica\u2019n\u0131n hukuk ve hukuk\u00e7ular konusundaki yakla\u015f\u0131m\u0131 di\u011fer siyaset\u00e7ilerden \u00e7ok farkl\u0131 de\u011fil. Yarg\u0131n\u0131n, hukukun siyaset\u00e7inin \u00f6n\u00fcn\u00fc kesti\u011fini, en basit, en \u00f6nemsiz g\u00f6r\u00fclen bir \u015feyi dahi yapma konusunda engeller \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. \u201cEsas sorun, avukatlar\u0131n beni bir yandan bir di\u011fer yana \u00e7ekmesidir\u201d diyor ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u201cHer konuda seni ikna etmeye haz\u0131rlar. Korkun\u00e7. Bir de Y\u00fcksek Mahkeme \u00f6n\u00fcme ta\u015f koyuyor ve beni bir ba\u015fka taraftan \u00e7eki\u015ftiriyor. \u015eimdi engellerin t\u00fcm\u00fc hukuki. Ba\u015fkan\u0131n gidebilece\u011fi bir yol kalm\u0131yor; sorun bu. Hi\u00e7bir yol yok\u2026Ya anayasaya tosluyorsun ya da bir yasaya. Bu hep b\u00f6yle\u2026Hukuk\u00e7ular, ne istedi\u011finizi dinliyor, iste\u011finize uygun olarak yasalar\u0131 d\u00fczenliyorlar. Onlar her zaman m\u00fc\u015fterilerini kollayacaklard\u0131r. Hep b\u00f6yle olmu\u015ftur. Pozitif hukuk, s\u0131raya dizilmi\u015f y\u00f6neticilerin isteklerini hakl\u0131 k\u0131lmak i\u00e7in icat edilmi\u015ftir. Hukuk devleti bir a\u00e7\u0131dan elbette \u00e7ok iyi \u00e7\u00fcnk\u00fc aksi takdirde monar\u015fi s\u00fcrecek ve kral can\u0131n\u0131n istedi\u011fini yapacakt\u0131, ama onun en \u00f6nemli meselesi, biraz daha sa\u011fduyulu olunmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fidir. Hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, m\u00fckemmelli\u011fi, tart\u0131\u015f\u0131lmaz oldu\u011fu gibi s\u00f6zleri kimse bana s\u00f6ylemesin \u00e7\u00fcnk\u00fc bu koca bir yaland\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc onu yapanlar da subjektif olabilen, senin benim gibi insanlard\u0131r ve ait olduklar\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131n bilincini \u00fczerlerinden atamazlar.\u201d<\/p>\n
Siyaset\u00e7i olarak hukuktan, yarg\u0131dan \u015fikayet\u00e7i olan, hukuk\u00e7ulara \u00e7ok fazla g\u00fcvenmeyen Mujica, adalete de g\u00fcvenmiyor ve her konudaki a\u00e7\u0131k s\u00f6zl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcyle adalet konusunda \u015funlar\u0131 ifade ediyor: \u201c\u015eunu s\u00f6ylemekte yarar var ve s\u00f6yledim diye de kimse kula\u011f\u0131m\u0131 \u00e7ekmeyecektir: Hangi \u015fekilde olursa olsun, insan mahsul\u00fc bir adalete inanm\u0131yorum. Benim ev yap\u0131m\u0131 felsefeme g\u00f6re, t\u00fcm adalet sa\u011flama bi\u00e7imleri, intikam ihtiyac\u0131ndan do\u011fan anla\u015fmalardan ibarettir.\u201d<\/p>\n
Mujica\u2019n\u0131n hukuk, hukuk\u00e7ular ve avukatlar konusundaki de\u011ferlendirmelerine \u00e7ok fazla kat\u0131lmamakla birlikte, adalet konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri bana \u00e7ok ters gelmedi. Gelmedi, \u00e7\u00fcnk\u00fc pozitif hukukun adalet anlay\u0131\u015f\u0131, bana g\u00f6re de intikam ihtiyac\u0131na cevap veren bir anlay\u0131\u015ft\u0131r. Oysa ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuz adalet, referans\u0131 intikam almak olan, haddini bildirmek olan adalet de\u011fil, insan onuruna ve e\u015fitli\u011fine dayanan \u201conar\u0131c\u0131 adalettir.\u201d<\/p>\n
Tam bir m\u00fccadele adam\u0131 olan Mujica, en \u00e7ok kavgaya, m\u00fccadeleye giri\u015fmeden yere serileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnen, \u00f6zg\u00fcveni olmayan insanlara k\u0131z\u0131yor, \u201csadece kazanmak i\u00e7in kavgaya giri\u015filmez\u201d diyor ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u201cAma kazanaca\u011f\u0131na inanmal\u0131s\u0131n. B\u00f6ylelikle ancak hayat\u0131na bir anlam katabilir, b\u00f6ylece yol alabilirsin. Yenilebilirsin. Hayat gibi \u00e7etrefilli bir d\u00fc\u015fman\u0131 kim ma\u011flup etmi\u015f ki? Ama hayat macerana bir anlam kazand\u0131rmal\u0131s\u0131n. Maddi gereksinimlerinin \u00e7ok \u00f6tesinde, hayat\u0131 tutku ile ya\u015famal\u0131s\u0131n. Hayat\u0131 hevesle ya\u015famal\u0131s\u0131n. Hayatla b\u00f6yle bir anla\u015fma yapmal\u0131s\u0131n. Bunlar, her akl\u0131na geleni yap anlam\u0131na da gelmiyor. Ama size \u015funu kesinlikle s\u00f6yleyebilirim ki, ben bu hayatta deliler gibi e\u011fleniyorum.\u201d<\/p>\n
\u201cA\u015fk, hayat\u0131n motorudur\u201d diyen Mujica\u2019ya g\u00f6re, a\u015fk olmazsa hayat da olmaz. Mujica i\u00e7in a\u015fk kadar de\u011ferli olan bir ba\u015fka \u015fey de arkada\u015fl\u0131k, dostluk. \u0130nsan olarak hepimizin bu hayatta bizi anlayacak birilerine ihtiyac\u0131 vard\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Onun i\u00e7in de arkada\u015flar\u0131n\u0131, dostlar\u0131n\u0131 hi\u00e7 ihmal etmiyor. Onlar\u0131 g\u00f6rmek, onlarla birlikte olmak i\u00e7in mahallesindeki kahvehaneye gidiyor s\u0131k s\u0131k. Hayat\u0131n ge\u00e7icili\u011finin fark\u0131nda oldu\u011fu kadar, a\u015fk\u0131n, dostlu\u011fun, yard\u0131mla\u015fman\u0131n, dayan\u0131\u015fman\u0131n kal\u0131c\u0131 oldu\u011funun, insan\u0131n en \u00e7ok bunlara ihtiyac\u0131 bulundu\u011funun da bilincinde. Mevki, makam, iktidar, para, g\u00fc\u00e7 ge\u00e7er gider, sadece yapt\u0131klar\u0131n kal\u0131r ama bunlar da bir g\u00fcn gelir unutulur diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Yani hayata da, mevki, makam gibi d\u00fcnyevi \u015feylere de; \u201cHepimizin ki g\u00fcn\u00fcbirlik hayatlar; hat\u0131rlayan\u0131n, hat\u0131rlanandan fark\u0131 yok. Hepsi ge\u00e7ici. Hem an\u0131lar hem de onlar\u0131n nesnesi. Her \u015feyi unutmu\u015f olaca\u011f\u0131n g\u00fcnler kap\u0131da, her \u015feyin seni unutaca\u011f\u0131 g\u00fcnler yak\u0131n. Bil ki \u00e7ok ge\u00e7meden hi\u00e7 kimse ve hi\u00e7bir yerde olacaks\u0131n\u201d diyen Roma\u2019n\u0131n bilge h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Marcus Aurelius gibi bak\u0131yor.<\/p>\n
Peki, hayata b\u00f6yle bakan Mujica \u00f6l\u00fcme nas\u0131l bak\u0131yor? \u00d6l\u00fcm ile birlikte b\u00fcy\u00fcyen, daha yedi ya\u015f\u0131nda iken vefat eden babas\u0131n\u0131n kayb\u0131yla \u00f6l\u00fcm\u00fc tan\u0131yan, yan\u0131 ba\u015f\u0131nda vurulup d\u00fc\u015fen yolda\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne tan\u0131kl\u0131k eden Mujica\u2019ya g\u00f6re \u00f6l\u00fcm \u201cs\u0131radaki bir fas\u0131l\u201d. Herkesin, hepimizin az \u00f6tesinde duran \u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7selle\u015ftiremeyen insanlar\u0131n mutsuz \u00f6ld\u00fcklerini s\u00f6yl\u00fcyor ve bu konuda \u201cBir cenazeye gidece\u011fim: Benimkine\u201d diyerek ironi yap\u0131yor.<\/p>\n
Peki, ke\u00e7i gibi inat\u00e7\u0131, m\u00fccadeleci, ki\u015filikli bir adam olan Mujica neden \u201cBir Kara Koyun?\u201d \u00c7\u00fcnk\u00fc o s\u00fcr\u00fcden biri de\u011fil. S\u00fcr\u00fcdeki di\u011fer koyunlardan farkl\u0131, o fark da onun siyah olmas\u0131d\u0131r. Di\u011fer liderlerden fark\u0131n\u0131, yani s\u00fcr\u00fcdeki di\u011fer koyunlardan fark\u0131n\u0131, yani siyah koyun olmas\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor: \u201cDi\u011fer \u00fclkelerdeki siyasi liderler hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemiyor. Konu\u015fmalar\u0131 i\u00e7erik olarak bombo\u015f. Bu y\u00fczden ben dikkat \u00e7ekiyorum. Bir \u2018\u015fey\u2019 s\u00f6yledi\u011fim i\u00e7in. Kat\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z ya da kat\u0131lmazs\u0131n\u0131z ama ben bir \u2018\u015feyler\u2019 s\u00f6yl\u00fcyorum. \u015ea\u015f\u0131lacak bir durum ama ba\u015fl\u0131ca fark\u0131m\u0131z yaln\u0131zca bu.\u201d<\/p>\n
Farkl\u0131 olman\u0131n, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yapamad\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri yapman\u0131n, kara koyun olman\u0131n dayan\u0131lmaz a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 san\u0131r\u0131m bu!<\/p>\n
Bu yaz\u0131ya Mujica\u2019n\u0131n \u2018Rio+20 Zirvesi\u2019nde yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmayla, o zirvede konu\u015fanlar\u0131n hepsinden onu farkl\u0131 k\u0131lan konu\u015fmas\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m: O konu\u015fmas\u0131nda Mujica\u2019n\u0131n \u00fczerinde durdu\u011fu pazar ekonomisinin en iyi ifadesi olan \u2018kullan-at\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n, hayata dair, insan ili\u015fkilerine dair bir ba\u015fka \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 ile son verelim.<\/p>\n
E\u015fyalar kullan\u0131l\u0131r, eskir, eskidi\u011finde, kullan\u0131lmaz hale geldi\u011finde at\u0131l\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde sadece e\u015fyalar de\u011fil, insanlar da kullan\u0131l\u0131yor ve ne yaz\u0131k ki son kullanma tarihleri geldi\u011finde at\u0131l\u0131yor. \u0130nsana esas bu koyuyor. \u0130nsan\u0131 esas bunlar yoruyor. Dolu dolu ya\u015fayan, ya\u015fam\u0131 boyunca pek \u00e7ok zorluklar\u0131 a\u015fan, \u00f6l\u00fcmle adeta dans eden Mujica bu konuda \u015funu diyor: \u201cBeni yoran bu i\u015fler de\u011fil. Kimi z\u0131mb\u0131rt\u0131lar.\u201d Her iktidar\u0131n z\u0131mb\u0131rt\u0131lar\u0131, her iktidara musallat olan z\u0131mb\u0131rt\u0131lar vard\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmak, i\u015f yapmak, hizmet etmek yormaz insan\u0131, bu z\u0131mb\u0131rt\u0131lar yorar. Bu benim hayat\u0131mda da \u201cbittecr\u00fcbe sabit\u201d olan bir \u015feydir<\/p>\n
Mujica\u2019n\u0131n z\u0131mb\u0131rt\u0131lar dedi\u011fi, g\u00fcc\u00fcn kimde oldu\u011funa ba\u011fl\u0131 olarak y\u00f6n, yer ve tav\u0131r de\u011fi\u015ftiren insanlard\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnceleri de\u011fil, sadece d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri \u015feyler olan insanlard\u0131r. D\u00fcn orada, bug\u00fcn burada olan, yar\u0131n ba\u015fka, \u00e7ok daha ba\u015fka yerlerde olacak olan insanlard\u0131r. Arkada\u015f pozunda, dost pozunda, meslekta\u015f pozunda, ayn\u0131 fikirde olmak pozunda, bilmem ne pozunda olan insanlard\u0131r. Miad\u0131 doldu\u011funda, son kullanma tarihi geldi\u011finde, ihtiyac\u0131 kalmad\u0131\u011f\u0131nda, arkada\u015f\u0131n\u0131 da, dostunu da harcayan, elden \u00e7\u0131karan insanlard\u0131r. Yolda bulduklar\u0131n\u0131, yola \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131na de\u011fi\u015fen insanlard\u0131r. Yani mod\u00fcler insanlard\u0131r!<\/p>\n
\u200b\u201c13 May\u0131s 2025 tarihinde vefat eden Jose Mujica\u2019n\u0131n de\u011ferli an\u0131s\u0131na ithaf\u0131md\u0131r\u201d<\/p>\n
\u201cBug\u00fcn burada bulunan her d\u00fczeyden ve organizasyondan b\u00fct\u00fcn yetkililere te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Brezilya halk\u0131na ve Ba\u015fkan Bayan Dilma Roueesff\u2019e te\u015fekk\u00fcr etmek istiyorum. \u0130yi niyetinden ku\u015fku duymad\u0131\u011f\u0131m benden \u00f6nce konu\u015fan b\u00fct\u00fcn konu\u015fmac\u0131lara a\u00e7\u0131klamalar\u0131 i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ediyorum. <\/p>\n
Y\u00f6neticiler olarak burada biz, bizim i\u00e7in \u00f6nemli olan kendi i\u00e7 irademizi, insanl\u0131\u011f\u0131n sefilli\u011fine neden olan s\u00f6zle\u015fmelere ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, bunlarla ili\u015fkilerimizi s\u00fcrd\u00fcrebilme \u015fans\u0131m\u0131z\u0131 ifade ettik.<\/p>\n
Her \u015feye ra\u011fmen burada bulunmam\u0131z\u0131, baz\u0131 sorular\u0131 y\u00fcksek sesle sorma f\u0131rsat\u0131 olarak g\u00f6rmemiz gerekir. Zira b\u00fct\u00fcn bir \u00f6\u011fleden sonram\u0131z\u0131, kitleleri yoksullu\u011fun pen\u00e7esinden kurtarabilmek i\u00e7in s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma \u00fczerine konu\u015fmakla ge\u00e7irdik.<\/p>\n
Zihinlerimizdeki titre\u015fimler, \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar nelerdir? Toplumlar\u0131 refaha ta\u015f\u0131man\u0131n ard\u0131nda \u015fekillenen kalk\u0131nma ve t\u00fcketim modeli bu mudur? Sorum \u015fudur: Bu gezegende Hindistan halk\u0131n\u0131n, Almanya\u2019da her bir aileye d\u00fc\u015fen araba kadar arabas\u0131 olmas\u0131 durumunda neler olabilir? Nefes alabilmemiz i\u00e7in geride daha ne kadar oksijen olmal\u0131d\u0131r? Daha a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131; Bug\u00fcn 7-8 milyar insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnya, insanlar\u0131n ayn\u0131 t\u00fcketim d\u00fczeyine sahip olmalar\u0131n\u0131, bolluk i\u00e7indeki Bat\u0131 toplumlar\u0131n\u0131n refah\u0131 i\u00e7in mi israf ediyor? Bu m\u00fcmk\u00fcn olabilir mi? Bug\u00fcn daha farkl\u0131 analizler yapabilecek miyiz? \u00c7ok b\u00fcy\u00fck ve patlay\u0131c\u0131 bir maddi ilerleme sa\u011flamak \u00fczere devir ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu uygarl\u0131\u011f\u0131, ne yaz\u0131k ki, pazar\u0131n ve t\u00fcketimin nesline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fck. Pazar ekonomisi, pazar toplumlar\u0131n\u0131 yaratt\u0131. Ve bunun bize getirisi, b\u00fct\u00fcn bir gezegenin fark\u0131na varmak demek olan k\u00fcreselle\u015fme oldu.<\/p>\n
Biz mi k\u00fcreselle\u015fmeyi y\u00f6netiyoruz, yoksa k\u00fcreselle\u015fme mi bizi y\u00f6netiyor? Vah\u015fi bir rekabete dayanan bu ekonomik d\u00fczen i\u00e7inde, dayan\u0131\u015fmadan, yard\u0131mla\u015fmadan, hep birlikte var olmaktan s\u00f6z edebilir miyiz? Karde\u015fli\u011fimizi daha ne kadar s\u00fcrd\u00fcrebilece\u011fiz?<\/p>\n
Ben bu etkinli\u011fin \u00f6nemini zay\u0131flatacak herhangi bir \u015fey s\u00f6ylemek istemiyorum. Aksine, meydan okumam\u0131z gereken \u015feyin, muazzam \u00f6nemdeki b\u00fcy\u00fck krizler, ekolojik krizler olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, siyasi krizler oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorum.<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz insan\u0131n\u0131, kendisini \u00f6zg\u00fcr b\u0131rakmayan g\u00fc\u00e7leri y\u00f6netmemekte, insan\u0131 ve insan hayat\u0131n\u0131 bu g\u00fc\u00e7ler y\u00f6netmektedir. Oysa biz bu gezegene, ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha da \u00e7o\u011faltmak i\u00e7in gelmedik. Bu gezegene mutlu olmak i\u00e7in geldik. Zira hayat k\u0131sad\u0131r ve elimizden ka\u00e7ar gider.<\/p>\n
Sahip oldu\u011fumuz hi\u00e7bir \u015fey, hayat kadar de\u011ferli ve as\u0131l de\u011fildir. Ama e\u011fer hayat parmaklar\u0131m\u0131z\u0131n aras\u0131ndan kay\u0131p giderse, daha fazla t\u00fcketmek i\u00e7in daha fazla, \u00e7ok daha fazla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsak e\u011fer, toplumun mutlak motoru t\u00fcketim olursa e\u011fer, ne olur? T\u00fcketim paralize\/fel\u00e7 oldu\u011funda, ekonomi durur. Ekonomi durdu\u011funda, durgunluk hayaleti ortaya \u00e7\u0131kar. Gezegene zarar verecek olan \u015fey, hiper\/a\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketimdir. Ve hiper\/a\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketim, b\u00fcy\u00fcmek i\u00e7in daha \u00e7ok satmaya, bunun i\u00e7in de mallar\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn k\u0131sa olmas\u0131na ihtiya\u00e7 duyar. Bir elektrik ampul\u00fcn\u00fcn \u00f6mr\u00fc 1000 saatten fazla de\u011fildir. \u00d6mr\u00fc 100.000 saat olan ampuller de vard\u0131r. Ama bunlar imal edilmez. Bunun nedeni pazard\u0131r, pazar ekonomisidir. Buna hizmet etmek i\u00e7in daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmak, \u2018kullan at\u2019 uygarl\u0131\u011f\u0131na destek olmak, k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc tuza\u011f\u0131na d\u00fc\u015fmek zorunday\u0131z. Siyasetin do\u011fas\u0131nda olan b\u00fct\u00fcn bu sorunlar, bize farkl\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr i\u00e7in m\u00fccadele etmemiz gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 ma\u011fara adam\u0131n\u0131n zaman\u0131na d\u00f6nmek ya da ge\u00e7mi\u015fin heykelini dikmek i\u00e7in s\u00f6ylemiyorum. Sadece b\u00f6yle devam edemeyece\u011fimizi, pazar taraf\u0131ndan y\u00f6netilemeyece\u011fimizi, aksine pazar\u0131 bizim y\u00f6netmemiz gerekti\u011fini ifade etmek i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyorum.<\/p>\n
Kendi m\u00fctevaz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015feklimle \u015funu demek istiyorum: bug\u00fcn bizim kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz sorun siyasald\u0131r. Eski d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, Epik\u00fcr\u00fcs, Seneca ve hatta Aymara bunu \u015fu \u015fekilde ifade etmi\u015flerdir: \u201cFakir insan k\u00fc\u00e7\u00fck insan de\u011fildir, daha fazla, daha fazla, sonsuza kadar daha fazla isteyen ve buna ihtiya\u00e7 duyan insan k\u00fc\u00e7\u00fck insand\u0131r.\u201d O nedenle, bu bir k\u00fclt\u00fcr sorunudur.<\/p>\n
Yap\u0131lan anla\u015fmalar\u0131, g\u00f6sterilen \u00e7abalar\u0131 takdir ediyorum. Y\u00f6netici olarak bunlara ba\u011fl\u0131 olaca\u011f\u0131m. S\u00f6yledi\u011fim \u015feylerin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n kolay sindirilemeyece\u011fini biliyorum. Ama bunlara su krizinin ve \u00e7evre sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n\u0131n neden olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da bilmek durumunday\u0131z. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n nedeni, bizim yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z uygarl\u0131k modelidir. O nedenle ya\u015fama tarz\u0131m\u0131z\u0131 yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmek zorunday\u0131z.<\/p>\n
Ben hayat i\u00e7in gerekli do\u011fal kaynaklar\u0131 \u00e7ok\u00e7a bah\u015fedilmi\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00fclkeye mensubum. Benim \u00fclkemde 3 milyondan biraz fazla insan var. Bir k\u0131sm\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en iyi \u0131rk\u0131 olan 13 milyondan fazla b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan mevcut. 8 veya 10 milyon civar\u0131nda en iyi cins koyun var. Benim \u00fclkem, yiyecek, et, mand\u0131ra \u00fcr\u00fcnleri ihra\u00e7 eden bir \u00fclke. \u00c7ok fazla da\u011fl\u0131k olmayan, daha \u00e7ok d\u00fczl\u00fcklerden olu\u015fan benim \u00fclkemdeki arazilerin %90\u2019n\u0131ndan fazlas\u0131 verimli.<\/p>\n
Benim yolda\u015f\u0131m olan i\u015f\u00e7iler, ge\u00e7mi\u015fte g\u00fcnde sekiz saatten daha fazla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Bug\u00fcn 6 saat \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Fakat 6 saat \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7i, g\u00fcnde iki ayr\u0131 i\u015f yap\u0131yor, dolay\u0131s\u0131yla bug\u00fcn d\u00fcnden daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Peki, neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc motosikleti i\u00e7in, arabas\u0131 i\u00e7in, ba\u015fkaca \u015feyler i\u00e7in ayl\u0131k \u00f6deme yapmas\u0131 gerekiyor, b\u00f6yle yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de kendisini, benim gibi romatizmal\u0131 ya\u015fl\u0131 bir adam, hayat\u0131n\u0131 neredeyse tamamlam\u0131\u015f bir adam gibi hissediyor.<\/p>\n
\u0130\u00e7inizden birileri, insan hayat\u0131n\u0131n kaderi bu mudur diye sorabilir. Bunlar son derece temel olan \u015feylerdir. Ama geli\u015fme, kalk\u0131nma insan\u0131n mutlulu\u011funun kar\u015f\u0131s\u0131nda olamaz. Zira belirleyici olan hayatt\u0131r. Birikim ve t\u00fcketim de\u011fildir. \u0130nsan mutlulu\u011funun yarar\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmak, d\u00fcnyadaki sevgi, insani ili\u015fkiler, \u00e7ocuklar\u0131n bak\u0131m\u0131, arkada\u015flara sahip olmak, bizim temel ihtiya\u00e7lar\u0131m\u0131zd\u0131r. Kal\u0131c\u0131 olan bunlard\u0131r, a\u015fkt\u0131r, dostluktur, yard\u0131mla\u015fmad\u0131r, dayan\u0131\u015fmad\u0131r, ailedir. \u00c7evre i\u00e7in m\u00fccadele edersek e\u011fer, \u00e7evrenin temel unsurunun, insan\u0131n mutlulu\u011fu i\u00e7in oldu\u011funu da hat\u0131rlar\u0131z.\u201d<\/p>\n
Bu konu\u015fma, Uruguay\u2019\u0131n \u00f6nceki Devlet Ba\u015fkan\u0131 Jose Mujica\u2019ya ait. Mujica bu konu\u015fmay\u0131, Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan 20-22 Haziran 2012 tarihleri aras\u0131nda Brezilya\u2019n\u0131n Rio de Janerio kentinde d\u00fczenlenen \u2018Rio+20 Zirvesi\u2019nde yapm\u0131\u015f. Mujica\u2019n\u0131n kendi ana dilinde yapt\u0131\u011f\u0131 bu konu\u015fman\u0131n T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirisi yok. O nedenle, ben bu konu\u015fmay\u0131 \u0130ngilizce metninden T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirdim ve hem sizinle payla\u015ft\u0131m hem de bu yaz\u0131ya konu yapt\u0131m.<\/p>\n
Mujica\u2019n\u0131n bu konu\u015fmas\u0131, diplomatik bir platformda yap\u0131lm\u0131\u015f konu\u015fma olmas\u0131na ra\u011fmen, diplomatik dille yap\u0131lm\u0131\u015f konu\u015fmalardan \u00e7ok farkl\u0131. \u00d6yle oldu\u011fu i\u00e7in daha da \u00f6nemli ve de\u011ferli. Mujica\u2019n\u0131n bu konu\u015fmas\u0131nda s\u00f6yledikleri, \u00e7o\u011fumuzun d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden, s\u00f6yledi\u011finden, yazd\u0131\u011f\u0131ndan farkl\u0131 \u015feyler de\u011fil. Ama samimi ve sahici \u015feyler. \u00d6nemi ve de\u011feri de samimi ve sahici olmas\u0131ndan geliyor. Beni en \u00e7ok etkileyen de konu\u015fman\u0131n bu samimiyeti ve sahicili\u011fi oldu. \u201cSamimiyeti olmayan bir konu\u015fman\u0131n veya yaz\u0131n\u0131n de\u011feri olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d Tolstoy\u2019dan \u00f6\u011frendi\u011fim i\u00e7in, her samimi, konu\u015fma ve yaz\u0131 beni etkiler. Ayn\u0131 \u015fekilde samimi ve sahici insanlardan da \u00e7ok etkilenirim ben. Mujica\u2019da sahici bir insan. \u00c7ok ac\u0131lar \u00e7ekmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen g\u00f6zlerinin i\u00e7iyle, g\u00f6z bebekleriyle g\u00fclen bir insan.<\/p>\n
Daha \u00f6nce ad\u0131n\u0131 duydu\u011fum, ancak hakk\u0131nda \u00e7ok fazla bilgi sahibi olmad\u0131\u011f\u0131m Jose Mujica\u2019y\u0131, 01 Kas\u0131n 2015 tarihli H\u00fcrriyet Gazetesi\u2019nde \u00c7\u0131nar Oskay\u2019a verdi\u011fi r\u00f6portajdan tan\u0131d\u0131m. Hemen ard\u0131ndan Andres Danza-Ernesto Tulbovitz taraf\u0131ndan yaz\u0131lan, Tekin Yay\u0131nevi taraf\u0131ndan bas\u0131lan \u2018\u0130ktidarda Bir Kara Koyun-Sarays\u0131z Ba\u015fkan Jose Mujica\u2019 adl\u0131 kitab\u0131 ald\u0131m ve okudum. Daha sonra Youtube\u2019dan, yaz\u0131m\u0131n en ba\u015f\u0131nda terc\u00fcme ederek sizinle payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m Mujica\u2019n\u0131n \u2018Rio+20 Zirvesi\u2019nde yapt\u0131\u011f\u0131 \u0130ngilizce alt yaz\u0131l\u0131 konu\u015fmas\u0131n\u0131 izledim ve bunu twitterda payla\u015ft\u0131m. Fenerbah\u00e7elilerin Lugano, Galatasarayl\u0131lar\u0131n Muslera ve Torreira, militan gazetecili\u011fin \u00f6nde gelen isimlerinden olan Eduardo Galeano vas\u0131tas\u0131yla tan\u0131d\u0131klar\u0131, bizim \u00fclkemizde ise \u00e7ok fazla bilinmeyen Uruguay\u2019\u0131 ve Uruguay tarihini inceledim sonra. Ve en sonunda da bu yaz\u0131y\u0131 kaleme ald\u0131m.<\/p>\n
Hem ki\u015fisel tarihi bak\u0131m\u0131ndan hem de Uruguay tarihi y\u00f6n\u00fcnden \u00f6nemli bir adam olan, \u00f6nemli olmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, ya\u015fad\u0131klar\u0131ndan dam\u0131tt\u0131\u011f\u0131 ve harmanlad\u0131\u011f\u0131 felsefesiyle, bu felsefeye uygun ya\u015fam tarz\u0131yla, ger\u00e7ekten de\u011ferli bir insan ve hatta bir ya\u015fam bilgesi olan Jose Mujica eski bir Tupamaro Gerillas\u0131\u2019d\u0131r.<\/p>\n
\u0130smini 18.y\u00fczy\u0131lda \u0130spanyol egemenli\u011fine kar\u015f\u0131 ba\u015flat\u0131lan ayaklanman\u0131n \u00f6nderi olan T\u00fapac Amaru II\u2019den alan Tupamarolar, Marksist-Leninist d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahip olmakla birlikte, anar\u015fizme inanan, Uruguay\u2019\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fmas\u0131n\u0131n bu yolla m\u00fcmk\u00fcn olaca\u011f\u0131n\u0131 savunan bir ulusal kurtulu\u015f hareketinin ad\u0131d\u0131r. Geleneksel siyasal sistemlerin tamam\u0131na kar\u015f\u0131 olan Tupamarolar, yapt\u0131klar\u0131 eylemler itibariyle birer \u00e7a\u011fda\u015f Robin Hood\u2019durlar. \u00d6yle olduklar\u0131 i\u00e7in eylem temelinde aktif olduklar\u0131 s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde, bankalar\u0131, i\u015fyerlerini, zenginleri soyan, bu soygunlardan elde ettiklerini yoksullara da\u011f\u0131tan yasad\u0131\u015f\u0131 bir \u00f6rg\u00fctt\u00fcr.<\/p>\n
Siyasal y\u00f6nden sonu\u00e7 alabilmek i\u00e7in ter\u00f6r\u00fc ve \u015fiddeti bir y\u00f6ntem olarak se\u00e7en ve kullanan Tupamaro Gerillalar\u0131, ama\u00e7lar\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in 1968 ile 1973 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, siyaset\u00e7ileri hedef alan adam ka\u00e7\u0131rma ve kundaklama eylemlerine, subaylara ve polislere y\u00f6nelik olarak suikast yapma yoluna ba\u015fvurmu\u015flard\u0131r. 1973 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan askeri darbe sonunda iktidara gelen h\u00fck\u00fcmet, disiplinli orduyu vurucu g\u00fc\u00e7 olarak kullanmak suretiyle ve ald\u0131\u011f\u0131 sert \u00f6nlemlerle Tupamarolar\u0131 tasfiye etmi\u015f, bu ama\u00e7la pek \u00e7o\u011funu \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015f, \u00f6ld\u00fcrmediklerini ise hapse atm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
1985 y\u0131l\u0131nda Uruguay\u2019\u0131n demokrasiye d\u00f6nmesinden sonra ilan edilen genel afla, ki\u015fisel ve siyasal \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine kavu\u015fan Tupamarolar, \u2018Halk Giri\u015fimi Hareketi Partisi\u2019ni\/Movimiento de Participaci\u00f3n Popular-MPP\u2019 kurmu\u015flar ve bu partinin \u015femsiyesi alt\u0131nda demokratik yoldan siyaset yapmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Jose Mujica\u2019da, bu Topamarolardan birisidir. 1985 y\u0131l\u0131nda siyasete at\u0131lan Mujica, 1994 y\u0131l\u0131nda yedek, 1999 y\u0131l\u0131nda asil senat\u00f6r, 01 Ekim 2010 tarihinde yap\u0131lan se\u00e7imler de ise Uruguay Devlet Ba\u015fkan\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n
\u201cBelki yan\u0131lm\u0131\u015f olabilirim ama hayallerim hep vard\u0131 ve hep var olacak. Stratejim olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemezler. Boktan olabilir ama bir stratejim var. Ve hayal kurmak i\u00e7in hala yeterli g\u00fcce sahibim.\u201d Bu s\u00f6zler Mujica\u2019ya ait. Bunlar\u0131 Andres Danza-Ernesto Tulbovitz taraf\u0131ndan yaz\u0131lan \u2018\u0130ktidarda Bir Kara Koyun-Sarays\u0131z Ba\u015fkan Jose Mujica\u2019 isimli kitapta s\u00f6yl\u00fcyor. Bunlar\u0131 s\u00f6yledi\u011finde 80 ya\u015f\u0131nda. Ama hala hayalleri var. Onu ba\u015far\u0131ya ta\u015f\u0131yan da bu hayalleridir asl\u0131nda.<\/p>\n
Mujica, hayalleri oldu\u011fu i\u00e7in, hayallerini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in 1960\u2019larda daha hen\u00fcz 25 ya\u015f\u0131nda iken Tupamaro Gerillas\u0131 olarak da\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Hapiste kald\u0131\u011f\u0131 13 y\u0131l i\u00e7inde hayallerini korumu\u015f, hayallerine yenik d\u00fc\u015fmedi\u011fi i\u00e7in, \u00f6nce senat\u00f6r, sonra devlet ba\u015fkan\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n
Mujica\u2019n\u0131n se\u00e7ti\u011fi bir hayat var ve Mujica hapiste iken \u00fczerinde \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ve se\u00e7ti\u011fi bu hayat\u0131 \u201cSade, y\u00fcks\u00fcz, bagajs\u0131z, maddi kayg\u0131lar\u0131 olmayan, yal\u0131n bir hayat\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131kl\u0131yor ve devamla \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cho\u015fuma giden, istedi\u011fim \u015feyleri yapabilmenin en iyi yolu buydu. Benim i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrl\u00fck bu demekti.\u201d<\/p>\n
Mujica Devlet Ba\u015fkan\u0131 olmadan \u00f6nce de sonra da b\u00f6yle ya\u015fam\u0131\u015f bir insan ve hala bu \u015fekilde ya\u015f\u0131yor. Devlet Ba\u015fkan\u0131 oldu\u011funda ve sonras\u0131nda makam arabas\u0131na binmemi\u015f, kendisine ait 1987 model, Wolkswagen marka arabas\u0131n\u0131 kullanm\u0131\u015f. Devlet Ba\u015fkan\u0131\u2019na tahsisli sarayda oturmam\u0131\u015f, eski kom\u015fular\u0131yla, g\u00f6revi sabahlar\u0131 evdekileri uyand\u0131rmak olan horozuyla, tavuklar\u0131yla, kedileriyle, topal k\u00f6pe\u011fi Manuella ve kendisi gibi eski bir Tupamaro Gerillas\u0131 olan e\u015fiyle birlikte kendisine ait \u00e7iftlik evinde oturmu\u015f, halende orada oturuyor. Eski arkada\u015flar\u0131yla birlikte olmak i\u00e7in mahallesindeki kahvehanelere gitmi\u015f, hala da gidiyor. Maa\u015f\u0131n\u0131n %70\u2019ini ihtiyac\u0131m yok diye yoksullara da\u011f\u0131tm\u0131\u015f ve halende da\u011f\u0131tmaya devam ediyor. Bu ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 Mujica \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn gibi ya\u015famal\u0131s\u0131n. Aksi takdirde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u00fcn\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Ger\u00e7ekten d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi ya\u015fam\u0131\u015f Mujica, halen de d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi ya\u015f\u0131yor. B\u00f6yle ya\u015famaya devam etti\u011fi i\u00e7in de d\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00e7ok fazla de\u011fi\u015fmemi\u015f, yani hala ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Bu terbiyeyi, yani az \u015feyle yetinme ve \u00f6yle ya\u015fama terbiyesini hapishanede kazanm\u0131\u015f. Bunu \u015fu s\u00f6zlerle ifade ediyor. \u201cO y\u0131llarda, zindanlarda, bir kimsesiz, bir yetim gibi ya\u015farken, ne kadar az \u015feyle mutlu olunabilece\u011fini \u00f6\u011frendik. E\u011fer az ile mutlu olmay\u0131 ba\u015faramasan\u0131z, her \u015feye sahip olsan\u0131z da ba\u015faramazs\u0131n\u0131z.\u201d Yani Mujica tam bir \u00e7a\u011fda\u015f Don Ki\u015fot. Arkada\u015f\u0131 antropolog Daniel Vidart\u2019da zaten onu \u201cSan\u00e7o k\u0131l\u0131\u011f\u0131na girmi\u015f Don Ki\u015fot\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n
Mujica yedi ya\u015f\u0131nda babas\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f. \u0130ki polisi yaralam\u0131\u015f. Montevideo\u2019da bir barda yakalanm\u0131\u015f. Alt\u0131 yerinden vurulmu\u015f ama \u00f6lmemi\u015f. 13 y\u0131l hapiste yatm\u0131\u015f. \u0130\u015fkence g\u00f6rm\u00fc\u015f. Tek ba\u015f\u0131na h\u00fccrede kalm\u0131\u015f. Hal\u00fcsinasyonlar, kabuslar g\u00f6rm\u00fc\u015f, psikolojik rahats\u0131zl\u0131klar ge\u00e7irmi\u015f. H\u00fccrede delirmemek i\u00e7in kurba\u011falarla, b\u00f6ceklerle arkada\u015fl\u0131k etmi\u015f, konu\u015fmu\u015f onlarla. \u0130ki kez t\u00fcnel kazarak hapisten ka\u00e7m\u0131\u015f ama yakalanm\u0131\u015f. D\u00fc\u015fm\u00fc\u015f kalkm\u0131\u015f hayatta. B\u00fcy\u00fck ac\u0131lar \u00e7ekmi\u015f.<\/p>\n
Kendisine b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 yapanlar\u0131 \u201caffetmedi\u011fini, \u00e7\u00fcnk\u00fc yarg\u0131\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d s\u00f6yl\u00fcyor. Ama nefret de etmiyor, \u201cnefret y\u0131k\u0131c\u0131d\u0131r; kazand\u0131rmaz, kaybettirir\u201d diyor sadece ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u201cBen kendi yolumda gidiyorum. Di\u011ferleri ne yap\u0131yor bakm\u0131yorum. Ne affediyor, ne yarg\u0131l\u0131yor, ne de unutuyorum. \u0130leriye bak\u0131yorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc ge\u00e7mi\u015fte olanlar\u0131n telafisi yok. O hesaplar hi\u00e7bir zaman kapanmayacak.\u201d<\/p>\n
Zaferlerden daha \u00e7ok ma\u011flubiyetlerden ders alm\u0131\u015f Mujica. Bunlar\u0131 iyi ki ya\u015fad\u0131m demiyor ama ya\u015fam\u0131\u015f olmaktan dolay\u0131 pi\u015fmanl\u0131k da duymuyor. Bu konularla ilgili olarak \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cHapse girdim \u00e7\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmek istiyordum. Yapt\u0131klar\u0131m daha iyi bir d\u00fcnya i\u00e7indi. Hepsinin bana kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015feyler oldu, ki\u015fili\u011fimde, d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imimde derinle\u015fme oldu. \u00c7ok uzun s\u00fcrd\u00fc. Okuduklar\u0131m ve ya\u015fad\u0131klar\u0131m \u00fczerinde tekrar tekrar d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Ve hapisten \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131mda, her \u015fey bamba\u015fka g\u00f6r\u00fcnd\u00fc g\u00f6z\u00fcme. Kendimi, yapt\u0131klar\u0131m\u0131 reddeden bir de\u011fi\u015fim de\u011fildi bu. Ama d\u00fcnyay\u0131 g\u00f6rme bi\u00e7imime bir derinlik geldi. Eskisi gibi \u00e7ocuksu de\u011fildim. Alt\u0131n de\u011ferinde bir ders ald\u0131m: Ma\u011flubiyetler, zaferlerden \u00e7ok daha \u00f6\u011freticidir.\u2019<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f bir insan olarak gen\u00e7lere \u015funu tavsiye ediyor. \u2018D\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn zaman kalkmay\u0131 bilmelisin. Hayat seni pek \u00e7ok kez yere serebilir. \u00d6nemli olan aya\u011fa kalkmak ve devam etmek ve yine devam etmektir.\u201d<\/p>\n
Ge\u00e7 d\u00f6nem gen\u00e7li\u011finde Sovyetler Birli\u011fi\u2019ne yapt\u0131\u011f\u0131 ziyaret sonras\u0131, sosyalizme bak\u0131\u015f\u0131 de\u011fi\u015fmi\u015f ama sosyalizmden vazge\u00e7memi\u015f Mujica. Bu konuyla ilgili olarak \u201cR\u00fcya g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00fcz\u201d diye ba\u015fl\u0131yor ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u201c\u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirirsek toplumu da de\u011fi\u015ftirece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk. Yan\u0131lm\u0131\u015f\u0131z. K\u00fclt\u00fcr\u00fc de\u011fi\u015ftirmezsen hi\u00e7bir \u015fey de\u011fi\u015fmiyor. Ve en zoru da k\u00fclt\u00fcr\u00fc de\u011fi\u015ftirmek. Yeni ve farkl\u0131 bir k\u00fclt\u00fcr yaratman\u0131n merkezinde felsefe ve etik yat\u0131yor. Kapitalizme onay vermiyorum. Ama insanlar\u0131n i\u015fsiz ve a\u00e7 kalmas\u0131na, sa\u011fl\u0131k hizmeti alamamas\u0131na da onay veremem. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar sadece bir kez ya\u015f\u0131yor. Tek hayatlar\u0131 var ve onlar\u0131n bu hayatlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmemiz gerekiyor. Ben bu m\u00fccadeleyi sistemin i\u00e7inde, sisteme kat\u0131larak veriyorum. \u0130yile\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum\u2026. O d\u00f6nemdeki fikirlerimiz, devrim, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi, bunlar ger\u00e7ektir.\u201d<\/p>\n
Fukuyama\u2019n\u0131n ortaya att\u0131\u011f\u0131 ama daha sonra vazge\u00e7ti\u011fi \u201cTarihin Sonu\u201d tezine kat\u0131lm\u0131yor. \u201cEvlad\u0131m, sosyalizm m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc insano\u011flu k\u00f6t\u00fc\u201d diyen annesini k\u0131smen hakl\u0131 bulan Mujica, bu konuda \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201c\u0130nsan\u0131n bencil bir taraf\u0131 var. Ama medeniyet dayan\u0131\u015fmac\u0131 toplumlar da \u00e7\u0131kabiliyor. \u0130nsan kendini geli\u015ftirebilen tek canl\u0131. Ama ayn\u0131 zamanda kendini yok edebilecek tek canl\u0131. Baz\u0131lar\u0131 \u2018Tarih Bitti\u2019 der. Tarihin gelip gelebilece\u011fi son noktan\u0131n pazar ekonomisi oldu\u011funu s\u00f6yler. Baz\u0131lar\u0131ysa de\u011fi\u015fim i\u00e7in sava\u015f\u0131r\u2026\u201d<\/p>\n
Hayat tarz\u0131yla, giyim tarz\u0131yla, iktidar\u0131 kullanma bi\u00e7imiyle, felsefesiyle, d\u00fcnya meselelerindeki \u201cpolitik do\u011fruculuk\u201d anlay\u0131\u015f\u0131na ayk\u0131r\u0131 fikirleri ve s\u00f6zleriyle, sadece \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 olan siyaset adamlar\u0131ndan ve liderlerinden de\u011fil, kendinden \u00f6nceki siyaset adamlar\u0131ndan ve liderlerinden de \u00e7ok farkl\u0131 olan Mujica, iktidarda oldu\u011fu d\u00f6nemdeki icraatlar\u0131yla da fark\u0131n\u0131 ve farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015f, de\u011fi\u015fim i\u00e7in sava\u015fmaya devam etmi\u015f bir siyaset adam\u0131. K\u00fcrtaj yasa\u011f\u0131 ve cezas\u0131 onun iktidar\u0131 zaman\u0131nda kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, e\u015fcinsel evliliklere izin verilmesi gibi sosyal reformlar onun iktidar d\u00f6neminde yasala\u015fm\u0131\u015f, marihuana sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n devlet eliyle yap\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin yasal d\u00fczenleme onun \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f.<\/p>\n
Son derece radikal ve siyaseten riskli olan b\u00fct\u00fcn bu de\u011fi\u015fiklikleri yapma cesaretinin arkas\u0131nda, Mujica\u2019n\u0131n sol tahayy\u00fclden tevar\u00fcs etti\u011fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fck anlay\u0131\u015f\u0131, siyaset yapman\u0131n en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden birisi olan, zaman\u0131, olaylar\u0131 ve ihtiya\u00e7lar\u0131 do\u011fru yorumlama becerisi var.<\/p>\n
Milton Friedman. Monetarizmin temel ilkelerini ortaya koyan, parasal geni\u015fleme ile enflasyon aras\u0131ndaki s\u0131k\u0131 ili\u015fkiyi tespit eden, ekonomik durgunluk ya da bunal\u0131m d\u00f6nemlerinde \u201cipleri elinde tutmak\u201d \u015feklinde ki para arz\u0131 geni\u015flemesinin enflasyonu tutmada yararl\u0131 olmayaca\u011f\u0131n\u0131 savunan Keynes\u00e7i \u201cpara \u00f6nemli de\u011fildir\u201d tarz\u0131ndaki teze kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan, i\u015fsizlik ve enflasyonun sebebinin geli\u015fig\u00fczel para politikalar\u0131, ekonomik istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131n ise para arz\u0131ndaki d\u00fczensiz dalgalanmalar oldu\u011funu savunan, 70\u2019lerde d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde ya\u015fanan ekonomik krizleri buna ba\u011flayan iktisat\u00e7\u0131. Ama \u00f6nemli bir iktisat\u00e7\u0131. Sadece \u00f6nemli bir iktisat\u00e7\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda darbe yapan askerlere ekonomik y\u00f6nden ilham kayna\u011f\u0131 olan, darbeci askerlere ekonomik ve sosyal fikirleri proje olarak ta\u015f\u0131yan bir isim. Bizim \u00fclkemizdeki 12 Eyl\u00fcl 1980 askeri darbesinin, siyasi ve ekonomik referans\u0131 olarak bilinen Friedman, Mujica\u2019y\u0131 ve arkada\u015flar\u0131n\u0131 silindir gibi ezip ge\u00e7en Uruguay\u2019daki askeri darbenin de ekonomi hocas\u0131. Yani Friedman, hem fikri hem de siyasi y\u00f6nden Mujica\u2019n\u0131n can d\u00fc\u015fman\u0131. Mujica ile Friedman aras\u0131ndaki ili\u015fki: Friedman\u2019\u0131n, marihuana yasa\u011f\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda Mujica\u2019n\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131, referans ald\u0131\u011f\u0131 ki\u015fi olmas\u0131.<\/p>\n
\u0130dealleri, ilkeleri olmakla birlikte pragmatist bir y\u00f6n\u00fc de olan Mujica, marihuana konusunda Friedman\u2019dan etkilenerek hareket etmi\u015f. Bu konuda \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cFriedman \u2018uyu\u015fturucu pazar\u0131n\u0131 ellerinden almak gerek diyordu.\u2019 Uyu\u015fturucu tacirlerini ancak bu \u015fekilde bitirebilirsin. Friedman, i\u015fin \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6rd\u00fc. Kaderin b\u00f6yle cilveleri var i\u015fte. Uyu\u015fturucu sorununun ekonomik bir mesele oldu\u011funu ilk o g\u00f6rd\u00fc\u2026\u201d<\/p>\n
Hayat\u0131ndaki en ac\u0131mas\u0131z darbeleri askerlerden g\u00f6ren, askerler y\u00fcz\u00fcnden 13 y\u0131l hapis yatan, askerler taraf\u0131ndan i\u015fkenceye tabi tutulan Mujica\u2019n\u0131n orduya ve askerlere bak\u0131\u015f\u0131 da pek \u00e7ok solcudan farkl\u0131. Farkl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in darbeci askerlerin hapisten \u00e7\u0131kmalar\u0131n\u0131 ve ev hapsine al\u0131nmalar\u0131n\u0131 sa\u011flama konusunda ciddi m\u00fccadele vermi\u015f ama ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015f. Bu konuyla ilgili olarak \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u201cAskerlerin kilit bir rol\u00fc oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00c7ok zeki olmay\u0131 gerektirmez; silahl\u0131 kuvvetler olmadan olmaz. Bu \u00e7ok a\u00e7\u0131k. \u0130ktidar i\u00e7in m\u00fccadele edenlerin, silahl\u0131 kuvvetleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmalar\u0131 gerekti\u011fi \u00e7ok net\u2026Geni\u015f cephe olarak, kendimiz i\u00e7in asker kazanmal\u0131y\u0131z. Demokrasinin garantisi budur. Ama ne yaz\u0131k ki askerlerden \u00e7ekinen bir sol ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Benim siyasi partimde askerlerin olmamas\u0131 beni korkutur. Yani onlar\u0131 neden sa\u011f partilere hediye edeyim! Bu kadar saf olma! Benim ba\u015f\u0131ndan beri \u00fcstlendi\u011fim bir iktidar m\u00fccadelesi bu. D\u00fcnyada iktidar i\u00e7in m\u00fccadele veren ama yan\u0131nda askerlerin olmas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen bir kimseyi tan\u0131m\u0131yorum. Bunu yapmazsan kaybedersin\u2026Ge\u00e7mi\u015f medeniyetler hakk\u0131nda en etkileyici \u015fey, ordulard\u0131r. \u0130nka \u0130mparatorlu\u011fu ya da \u00c7in veya Roma \u0130mparatorlu\u011fu nas\u0131l kuruldu? Devletten \u00f6nce ordu geliyordu. \u015eimdi bana, ordular\u0131n insanl\u0131k tarihiyle bir alakas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc devletin bask\u0131 i\u00e7in var oldu\u011funu ve bask\u0131 i\u00e7in de hep polis ve orduya ihtiya\u00e7 duydu\u011funu anlatmay\u0131n. Her \u015feyin \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131d\u0131r bu. Tarih okumayan bunu anlayamaz.\u201d<\/p>\n
Mujica bir siyaset adam\u0131. Hayat\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 siyasi m\u00fccadelelerle ge\u00e7irmi\u015f bir insan. Ama onun hayat\u0131 sadece siyasetten ibaret de\u011fil. M\u00fczikle de ilgisi var. Evinde, arabas\u0131nda m\u00fczik dinliyor. Kendisi piyano ve solfej \u00f6\u011fretmeni ayn\u0131 zamanda. Tango seviyor. Tangoyu muazzam bir \u015fiir olarak kabul ediyor, m\u00fckemmel bir his, a\u015fk\u0131n en g\u00fczel ifadelerinden birisi olarak nitelendiriyor. Kitaplar\u0131 seviyor, onlar\u0131n yerini dolduracak bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. En yararl\u0131 kitaplar\u0131n, insan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren, daha iyi ve yeni hayatlar\u0131n fark\u0131na var\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan kitaplar oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. Y\u00fcz\u00fcnde de zaten, hem hayat\u0131 dolu dolu ya\u015fam\u0131\u015f bir insan\u0131n hem de kitap okumu\u015f insanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme ve \u0131st\u0131rab\u0131n\u0131n verdi\u011fi derin ve anlaml\u0131 \u00e7izgiler var.<\/p>\n
Hayat ona baz\u0131 zamanlar \u00e7ok iyi davranmam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen o hayata ve ge\u00e7mi\u015fine k\u00fcsk\u00fcn de\u011fil. Ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fam\u0131yor. Gelece\u011fe bak\u0131yor. \u201cHayat, gelecektir; ge\u00e7mi\u015f de\u011fil!\u201d diyor ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u201cBu ge\u00e7mi\u015fin ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Ge\u00e7mi\u015f vard\u0131r ama belirleyici de\u011fildir. Sana unutabilme yetene\u011fini verecek olan da budur. Asl\u0131nda unutmak do\u011fru s\u00f6zc\u00fck de\u011fil. Hi\u00e7bir boku unutmuyorsun. Ben t\u00fcm bu ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131 nas\u0131l unutaca\u011f\u0131m ki? Mesele, \u00fcstesinden gelmektir.\u201d<\/p>\n
\u00dcstesinden gelmek i\u00e7in ge\u00e7mi\u015fe tak\u0131l\u0131p kalmamak, zamanla birlikte ak\u0131p gitmek gerekiyor. O da bunu yapm\u0131\u015f, yapmaya da devam ediyor. \u201cHer \u015fey ge\u00e7er\u201d diyor ve zamanla birlikte gelece\u011fe do\u011fru y\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
Kendisini anar\u015fist olarak tan\u0131ml\u0131yor. Birbirinin kar\u015f\u0131t\u0131 da olsa iki temel g\u00f6r\u00fc\u015f vard\u0131r, biri liberalizm, di\u011feri anar\u015fizm, di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015fler bu ikisinin t\u00fcrevidir diyor. \u00dclkesinin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na gelmesini bir deprem olarak g\u00f6r\u00fcyor. \u0130ktidar kavram\u0131n\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015fl\u00fckle bir tutuyor. Anayasalar\u0131 ge\u00e7ici \u00e7o\u011funluklar\u0131n \u00fcretti\u011fi bir aksesuar olarak nitelendiriyor, iktidarlar\u0131n anayasalar\u0131 bir ma\u015fa gibi kulland\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n
Mujica\u2019n\u0131n hukuk ve hukuk\u00e7ular konusundaki yakla\u015f\u0131m\u0131 di\u011fer siyaset\u00e7ilerden \u00e7ok farkl\u0131 de\u011fil. Yarg\u0131n\u0131n, hukukun siyaset\u00e7inin \u00f6n\u00fcn\u00fc kesti\u011fini, en basit, en \u00f6nemsiz g\u00f6r\u00fclen bir \u015feyi dahi yapma konusunda engeller \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. \u201cEsas sorun, avukatlar\u0131n beni bir yandan bir di\u011fer yana \u00e7ekmesidir\u201d diyor ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u201cHer konuda seni ikna etmeye haz\u0131rlar. Korkun\u00e7. Bir de Y\u00fcksek Mahkeme \u00f6n\u00fcme ta\u015f koyuyor ve beni bir ba\u015fka taraftan \u00e7eki\u015ftiriyor. \u015eimdi engellerin t\u00fcm\u00fc hukuki. Ba\u015fkan\u0131n gidebilece\u011fi bir yol kalm\u0131yor; sorun bu. Hi\u00e7bir yol yok\u2026Ya anayasaya tosluyorsun ya da bir yasaya. Bu hep b\u00f6yle\u2026Hukuk\u00e7ular, ne istedi\u011finizi dinliyor, iste\u011finize uygun olarak yasalar\u0131 d\u00fczenliyorlar. Onlar her zaman m\u00fc\u015fterilerini kollayacaklard\u0131r. Hep b\u00f6yle olmu\u015ftur. Pozitif hukuk, s\u0131raya dizilmi\u015f y\u00f6neticilerin isteklerini hakl\u0131 k\u0131lmak i\u00e7in icat edilmi\u015ftir. Hukuk devleti bir a\u00e7\u0131dan elbette \u00e7ok iyi \u00e7\u00fcnk\u00fc aksi takdirde monar\u015fi s\u00fcrecek ve kral can\u0131n\u0131n istedi\u011fini yapacakt\u0131, ama onun en \u00f6nemli meselesi, biraz daha sa\u011fduyulu olunmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fidir. Hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, m\u00fckemmelli\u011fi, tart\u0131\u015f\u0131lmaz oldu\u011fu gibi s\u00f6zleri kimse bana s\u00f6ylemesin \u00e7\u00fcnk\u00fc bu koca bir yaland\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc onu yapanlar da subjektif olabilen, senin benim gibi insanlard\u0131r ve ait olduklar\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131n bilincini \u00fczerlerinden atamazlar.\u201d<\/p>\n
Siyaset\u00e7i olarak hukuktan, yarg\u0131dan \u015fikayet\u00e7i olan, hukuk\u00e7ulara \u00e7ok fazla g\u00fcvenmeyen Mujica, adalete de g\u00fcvenmiyor ve her konudaki a\u00e7\u0131k s\u00f6zl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcyle adalet konusunda \u015funlar\u0131 ifade ediyor: \u201c\u015eunu s\u00f6ylemekte yarar var ve s\u00f6yledim diye de kimse kula\u011f\u0131m\u0131 \u00e7ekmeyecektir: Hangi \u015fekilde olursa olsun, insan mahsul\u00fc bir adalete inanm\u0131yorum. Benim ev yap\u0131m\u0131 felsefeme g\u00f6re, t\u00fcm adalet sa\u011flama bi\u00e7imleri, intikam ihtiyac\u0131ndan do\u011fan anla\u015fmalardan ibarettir.\u201d<\/p>\n
Mujica\u2019n\u0131n hukuk, hukuk\u00e7ular ve avukatlar konusundaki de\u011ferlendirmelerine \u00e7ok fazla kat\u0131lmamakla birlikte, adalet konusundaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri bana \u00e7ok ters gelmedi. Gelmedi, \u00e7\u00fcnk\u00fc pozitif hukukun adalet anlay\u0131\u015f\u0131, bana g\u00f6re de intikam ihtiyac\u0131na cevap veren bir anlay\u0131\u015ft\u0131r. Oysa ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuz adalet, referans\u0131 intikam almak olan, haddini bildirmek olan adalet de\u011fil, insan onuruna ve e\u015fitli\u011fine dayanan \u201conar\u0131c\u0131 adalettir.\u201d<\/p>\n
Tam bir m\u00fccadele adam\u0131 olan Mujica, en \u00e7ok kavgaya, m\u00fccadeleye giri\u015fmeden yere serileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnen, \u00f6zg\u00fcveni olmayan insanlara k\u0131z\u0131yor, \u201csadece kazanmak i\u00e7in kavgaya giri\u015filmez\u201d diyor ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u201cAma kazanaca\u011f\u0131na inanmal\u0131s\u0131n. B\u00f6ylelikle ancak hayat\u0131na bir anlam katabilir, b\u00f6ylece yol alabilirsin. Yenilebilirsin. Hayat gibi \u00e7etrefilli bir d\u00fc\u015fman\u0131 kim ma\u011flup etmi\u015f ki? Ama hayat macerana bir anlam kazand\u0131rmal\u0131s\u0131n. Maddi gereksinimlerinin \u00e7ok \u00f6tesinde, hayat\u0131 tutku ile ya\u015famal\u0131s\u0131n. Hayat\u0131 hevesle ya\u015famal\u0131s\u0131n. Hayatla b\u00f6yle bir anla\u015fma yapmal\u0131s\u0131n. Bunlar, her akl\u0131na geleni yap anlam\u0131na da gelmiyor. Ama size \u015funu kesinlikle s\u00f6yleyebilirim ki, ben bu hayatta deliler gibi e\u011fleniyorum.\u201d<\/p>\n
\u201cA\u015fk, hayat\u0131n motorudur\u201d diyen Mujica\u2019ya g\u00f6re, a\u015fk olmazsa hayat da olmaz. Mujica i\u00e7in a\u015fk kadar de\u011ferli olan bir ba\u015fka \u015fey de arkada\u015fl\u0131k, dostluk. \u0130nsan olarak hepimizin bu hayatta bizi anlayacak birilerine ihtiyac\u0131 vard\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Onun i\u00e7in de arkada\u015flar\u0131n\u0131, dostlar\u0131n\u0131 hi\u00e7 ihmal etmiyor. Onlar\u0131 g\u00f6rmek, onlarla birlikte olmak i\u00e7in mahallesindeki kahvehaneye gidiyor s\u0131k s\u0131k. Hayat\u0131n ge\u00e7icili\u011finin fark\u0131nda oldu\u011fu kadar, a\u015fk\u0131n, dostlu\u011fun, yard\u0131mla\u015fman\u0131n, dayan\u0131\u015fman\u0131n kal\u0131c\u0131 oldu\u011funun, insan\u0131n en \u00e7ok bunlara ihtiyac\u0131 bulundu\u011funun da bilincinde. Mevki, makam, iktidar, para, g\u00fc\u00e7 ge\u00e7er gider, sadece yapt\u0131klar\u0131n kal\u0131r ama bunlar da bir g\u00fcn gelir unutulur diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Yani hayata da, mevki, makam gibi d\u00fcnyevi \u015feylere de; \u201cHepimizin ki g\u00fcn\u00fcbirlik hayatlar; hat\u0131rlayan\u0131n, hat\u0131rlanandan fark\u0131 yok. Hepsi ge\u00e7ici. Hem an\u0131lar hem de onlar\u0131n nesnesi. Her \u015feyi unutmu\u015f olaca\u011f\u0131n g\u00fcnler kap\u0131da, her \u015feyin seni unutaca\u011f\u0131 g\u00fcnler yak\u0131n. Bil ki \u00e7ok ge\u00e7meden hi\u00e7 kimse ve hi\u00e7bir yerde olacaks\u0131n\u201d diyen Roma\u2019n\u0131n bilge h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Marcus Aurelius gibi bak\u0131yor.<\/p>\n
Peki, hayata b\u00f6yle bakan Mujica \u00f6l\u00fcme nas\u0131l bak\u0131yor? \u00d6l\u00fcm ile birlikte b\u00fcy\u00fcyen, daha yedi ya\u015f\u0131nda iken vefat eden babas\u0131n\u0131n kayb\u0131yla \u00f6l\u00fcm\u00fc tan\u0131yan, yan\u0131 ba\u015f\u0131nda vurulup d\u00fc\u015fen yolda\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcne tan\u0131kl\u0131k eden Mujica\u2019ya g\u00f6re \u00f6l\u00fcm \u201cs\u0131radaki bir fas\u0131l\u201d. Herkesin, hepimizin az \u00f6tesinde duran \u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7selle\u015ftiremeyen insanlar\u0131n mutsuz \u00f6ld\u00fcklerini s\u00f6yl\u00fcyor ve bu konuda \u201cBir cenazeye gidece\u011fim: Benimkine\u201d diyerek ironi yap\u0131yor.<\/p>\n
Peki, ke\u00e7i gibi inat\u00e7\u0131, m\u00fccadeleci, ki\u015filikli bir adam olan Mujica neden \u201cBir Kara Koyun?\u201d \u00c7\u00fcnk\u00fc o s\u00fcr\u00fcden biri de\u011fil. S\u00fcr\u00fcdeki di\u011fer koyunlardan farkl\u0131, o fark da onun siyah olmas\u0131d\u0131r. Di\u011fer liderlerden fark\u0131n\u0131, yani s\u00fcr\u00fcdeki di\u011fer koyunlardan fark\u0131n\u0131, yani siyah koyun olmas\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor: \u201cDi\u011fer \u00fclkelerdeki siyasi liderler hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemiyor. Konu\u015fmalar\u0131 i\u00e7erik olarak bombo\u015f. Bu y\u00fczden ben dikkat \u00e7ekiyorum. Bir \u2018\u015fey\u2019 s\u00f6yledi\u011fim i\u00e7in. Kat\u0131l\u0131rs\u0131n\u0131z ya da kat\u0131lmazs\u0131n\u0131z ama ben bir \u2018\u015feyler\u2019 s\u00f6yl\u00fcyorum. \u015ea\u015f\u0131lacak bir durum ama ba\u015fl\u0131ca fark\u0131m\u0131z yaln\u0131zca bu.\u201d<\/p>\n
Farkl\u0131 olman\u0131n, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n yapamad\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri yapman\u0131n, kara koyun olman\u0131n dayan\u0131lmaz a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 san\u0131r\u0131m bu!<\/p>\n
Bu yaz\u0131ya Mujica\u2019n\u0131n \u2018Rio+20 Zirvesi\u2019nde yapt\u0131\u011f\u0131 konu\u015fmayla, o zirvede konu\u015fanlar\u0131n hepsinden onu farkl\u0131 k\u0131lan konu\u015fmas\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m: O konu\u015fmas\u0131nda Mujica\u2019n\u0131n \u00fczerinde durdu\u011fu pazar ekonomisinin en iyi ifadesi olan \u2018kullan-at\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n, hayata dair, insan ili\u015fkilerine dair bir ba\u015fka \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 ile son verelim.<\/p>\n
E\u015fyalar kullan\u0131l\u0131r, eskir, eskidi\u011finde, kullan\u0131lmaz hale geldi\u011finde at\u0131l\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde sadece e\u015fyalar de\u011fil, insanlar da kullan\u0131l\u0131yor ve ne yaz\u0131k ki son kullanma tarihleri geldi\u011finde at\u0131l\u0131yor. \u0130nsana esas bu koyuyor. \u0130nsan\u0131 esas bunlar yoruyor. Dolu dolu ya\u015fayan, ya\u015fam\u0131 boyunca pek \u00e7ok zorluklar\u0131 a\u015fan, \u00f6l\u00fcmle adeta dans eden Mujica bu konuda \u015funu diyor: \u201cBeni yoran bu i\u015fler de\u011fil. Kimi z\u0131mb\u0131rt\u0131lar.\u201d Her iktidar\u0131n z\u0131mb\u0131rt\u0131lar\u0131, her iktidara musallat olan z\u0131mb\u0131rt\u0131lar vard\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmak, i\u015f yapmak, hizmet etmek yormaz insan\u0131, bu z\u0131mb\u0131rt\u0131lar yorar. Bu benim hayat\u0131mda da \u201cbittecr\u00fcbe sabit\u201d olan bir \u015feydir<\/p>\n
Mujica\u2019n\u0131n z\u0131mb\u0131rt\u0131lar dedi\u011fi, g\u00fcc\u00fcn kimde oldu\u011funa ba\u011fl\u0131 olarak y\u00f6n, yer ve tav\u0131r de\u011fi\u015ftiren insanlard\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnceleri de\u011fil, sadece d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri \u015feyler olan insanlard\u0131r. D\u00fcn orada, bug\u00fcn burada olan, yar\u0131n ba\u015fka, \u00e7ok daha ba\u015fka yerlerde olacak olan insanlard\u0131r. Arkada\u015f pozunda, dost pozunda, meslekta\u015f pozunda, ayn\u0131 fikirde olmak pozunda, bilmem ne pozunda olan insanlard\u0131r. Miad\u0131 doldu\u011funda, son kullanma tarihi geldi\u011finde, ihtiyac\u0131 kalmad\u0131\u011f\u0131nda, arkada\u015f\u0131n\u0131 da, dostunu da harcayan, elden \u00e7\u0131karan insanlard\u0131r. Yolda bulduklar\u0131n\u0131, yola \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131na de\u011fi\u015fen insanlard\u0131r. Yani mod\u00fcler insanlard\u0131r!\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u201c13 May\u0131s 2025 tarihinde vefat eden Jose Mujica\u2019n\u0131n de\u011ferli an\u0131s\u0131na ithaf\u0131md\u0131r\u201d \u201cBug\u00fcn burada bulunan her d\u00fczeyden ve organizasyondan b\u00fct\u00fcn yetkililere te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Brezilya halk\u0131na ve Ba\u015fkan Bayan Dilma Roueesff\u2019e te\u015fekk\u00fcr etmek istiyorum. \u0130yi niyetinden ku\u015fku duymad\u0131\u011f\u0131m benden \u00f6nce konu\u015fan b\u00fct\u00fcn konu\u015fmac\u0131lara a\u00e7\u0131klamalar\u0131 i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ediyorum. Y\u00f6neticiler olarak burada biz, bizim i\u00e7in \u00f6nemli olan kendi i\u00e7 irademizi, insanl\u0131\u011f\u0131n sefilli\u011fine neden olan s\u00f6zle\u015fmelere ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, bunlarla ili\u015fkilerimizi s\u00fcrd\u00fcrebilme \u015fans\u0131m\u0131z\u0131 ifade ettik. Her \u015feye ra\u011fmen burada bulunmam\u0131z\u0131, baz\u0131 sorular\u0131 y\u00fcksek sesle sorma f\u0131rsat\u0131 olarak g\u00f6rmemiz gerekir. Zira b\u00fct\u00fcn bir \u00f6\u011fleden sonram\u0131z\u0131, kitleleri yoksullu\u011fun pen\u00e7esinden kurtarabilmek i\u00e7in s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nma \u00fczerine konu\u015fmakla ge\u00e7irdik. Zihinlerimizdeki titre\u015fimler, \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar nelerdir? Toplumlar\u0131 refaha ta\u015f\u0131man\u0131n ard\u0131nda \u015fekillenen kalk\u0131nma ve t\u00fcketim modeli bu mudur? Sorum \u015fudur: Bu gezegende Hindistan halk\u0131n\u0131n, Almanya\u2019da her bir aileye d\u00fc\u015fen araba kadar arabas\u0131 olmas\u0131 durumunda neler olabilir? Nefes alabilmemiz i\u00e7in geride daha ne kadar oksijen olmal\u0131d\u0131r? Daha a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131; Bug\u00fcn 7-8 milyar insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnya, insanlar\u0131n ayn\u0131 t\u00fcketim d\u00fczeyine sahip olmalar\u0131n\u0131, bolluk i\u00e7indeki Bat\u0131 toplumlar\u0131n\u0131n refah\u0131 i\u00e7in mi israf ediyor? Bu m\u00fcmk\u00fcn olabilir mi? Bug\u00fcn daha farkl\u0131 analizler yapabilecek miyiz? \u00c7ok b\u00fcy\u00fck ve patlay\u0131c\u0131 bir maddi ilerleme sa\u011flamak \u00fczere devir ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu uygarl\u0131\u011f\u0131, ne yaz\u0131k ki, pazar\u0131n ve t\u00fcketimin nesline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fck. Pazar ekonomisi, pazar toplumlar\u0131n\u0131 yaratt\u0131. Ve bunun …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-93457","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n