\u2018Televizyon dizilerini seyrediyorlar, bu dizilerin sonlar\u0131n\u0131 merak ediyorlar, ama kendi sonlar\u0131n\u0131 merak etmiyorlar.\u2019 Murathan MUNGAN<\/p>\n
Kolejde \u00f6\u011frenci iken \u0130ngilizce hocam\u0131z olan Amerikal\u0131 Mrs.Haynes 1962 veya 1963 y\u0131l\u0131nda \u2018televizyonun \u00e7ok zaman \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc ve aptal bir kutu oldu\u011funu, T\u00fcrkiye gibi hen\u00fcz daha tam olarak geli\u015fmemi\u015f \u00fclkeler i\u00e7in zarar verici olaca\u011f\u0131n\u0131\u2019 s\u00f6ylemi\u015f ve bizden b\u00fcy\u00fck tepki alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Tepki g\u00f6stermemizin nedeni, bunu \u00e7ok yukar\u0131dan ve bizi a\u015fa\u011f\u0131layan bir tarzda s\u00f6ylemesi ve yan\u0131 s\u0131ra Amerikal\u0131lara lay\u0131k g\u00f6r\u00fclen bu teknolojik olana\u011f\u0131n bize lay\u0131k g\u00f6r\u00fclmemesiydi.<\/p>\n
O g\u00fcnden bug\u00fcne yakla\u015f\u0131k 63, 64 y\u0131l ge\u00e7ti. Bu s\u00fcre\u00e7te edindi\u011fim onca deneyim sonras\u0131nda bug\u00fcn geldi\u011fim noktadaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm; kullanma k\u00fclt\u00fcr\u00fc bulunmayan, hayat\u0131 olu\u015fturan en \u00f6nemli dokunun zaman oldu\u011funun bilincinde olmayan insanlardan olu\u015fan toplumlar i\u00e7in televizyonun, zaman \u00f6ld\u00fcren, izleyenlerinin zihinlerini i\u011ffal eden, onlar\u0131 aptal yerine koyan ve giderek aptalla\u015ft\u0131ran zararl\u0131 ve kurnaz bir kutu oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir.<\/p>\n
Elbette televizyonu zararl\u0131 ve kurnaz yapan, bizi aptal yerine koyan, zihnimizi ele ge\u00e7iren ve hatta i\u011ffal eden kutunun kendisi, yani makine de\u011fil, programlar\u0131 yapanlar, yay\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve i\u00e7eri\u011fini d\u00fczenleyenler, haber programlar\u0131n\u0131 haber eti\u011fine ayk\u0131r\u0131 bi\u00e7imde haz\u0131rlayanlar, d\u00fczenledikleri tart\u0131\u015fma programlar\u0131yla bizi ideolojik y\u00f6nden manip\u00fcle etmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar, vurdulu k\u0131rd\u0131l\u0131 ve kimin elinin kimin cebinde oldu\u011fu belli olmayan o dizileri \u00a0\u00e7ekenler ile bunlar\u0131 yay\u0131mlayan kanallar, bu dizileri denetlemesi gerekti\u011fi halde denetlemeyen, denetim konusunda \u00e7ifte standart uygulayan ve sadece bizim gibi seyreden Radyo Televizyon \u00dcst Kurulu\u2019dur.<\/p>\n
Bertrand Russell 1929 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u2018Sorgulayan Denemeler\u2019 isimli kitab\u0131nda \u00f6nce bir tespit yapar ve daha sonra bir \u00f6ng\u00f6r\u00fcde bulunur. An\u0131msayabildi\u011fim kadar\u0131yla Russell, \u2018radyonun icad\u0131ndan ve yayg\u0131nla\u015fmas\u0131ndan sonra gazete ve kitap okuma say\u0131s\u0131nda ciddi bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131, gelecekte ke\u015ffedilecek yeni bir ara\u00e7la birlikte insanlar\u0131n kitap okumaktan tamamen vazge\u00e7eceklerini\u2019 yazar, ad\u0131n\u0131 koyamam\u0131\u015f, nas\u0131l bir \u015fey olaca\u011f\u0131n\u0131 net olarak s\u00f6yleyememi\u015f olmakla birlikte, daha o y\u0131llarda televizyonun bir g\u00fcn icat edilece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n
Nitekim zaman i\u00e7inde Russell\u2019in \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f, televizyon icat edilmi\u015f, giderek yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015f, \u00f6nceleri tek olan kanal say\u0131s\u0131 artm\u0131\u015f, siyah beyaz televizyonlar\u0131n yerini renkli televizyonlar alm\u0131\u015f ve Russell\u2019\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi kitap, gazete, dergi okuma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, keyfi ve zevki tamamen ortadan kalkmad\u0131ysa da ciddi \u015fekilde azalm\u0131\u015f, bunlar\u0131 okuman\u0131n yerini televizyondan edinilen ve hi\u00e7bir \u015fekilde i\u00e7selle\u015ftirilemeyen, i\u00e7selle\u015ftirilemedi\u011fi i\u00e7inde hayata uygulanamayan protez bilgiler alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ben, \u00e7ok fazla televizyon izleyen bir insan de\u011filim. Ara s\u0131ra ciddi habercilik yapan kanallar\u0131n haber, yorum ve tart\u0131\u015fma programlar\u0131n\u0131, e\u011fer bir engelim yok ise Fenerbah\u00e7e\u2019nin ma\u00e7lar\u0131n\u0131 seyrederim. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ne dizilere ne de tart\u0131\u015fma programlar\u0131na ilgi duymam.<\/p>\n
\u2018Me\u015fhuriyet Sendromu\u2019 i\u00e7inde olmad\u0131\u011f\u0131mdan, bu sendromun en \u00f6nemli g\u00f6stergesi ve \u00f6zelli\u011fi olan \u2018bir bilen\u2019 pozuna girmek istemedi\u011fimden, onlarla aramda fark olmas\u0131n\u0131 istedi\u011fimden, kendimi sunmak ve kan\u0131tlamak gibi bir derdim bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, daha da \u00f6nemlisi yay\u0131nc\u0131l\u0131k anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ciddi bulmad\u0131\u011f\u0131mdan dolay\u0131, davet edildi\u011fim televizyon programlar\u0131na da icabet etmem.<\/p>\n
\u0130zledi\u011fim haber programlar\u0131yla, takip etmemekte kararl\u0131 oldu\u011fum ve fakat sa\u011fdan soldan duyduklar\u0131mla haklar\u0131nda az \u00e7ok bilgim olan tart\u0131\u015fma programlar\u0131 ba\u011flam\u0131nda bir de\u011ferlendirme, bir tespit yapmam gerekir ise e\u011fer, buna \u00f6nce Noam Chomsky ile ba\u015flamam gerekir.<\/p>\n
Chomsky, 1989 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u2018Necessary Illusions. Thought Control in Democratic Societies\/ Zorunlu Yan\u0131lsamalar. Demokratik Toplumlarda D\u00fc\u015f\u00fcncenin Kontrol\u00fc\u2019 isimli kitab\u0131nda; \u2018t\u00fcm demokratik \u00fclke yurtta\u015flar\u0131n\u0131n, d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin, arzular\u0131n\u0131n ve alg\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fczerinde kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen manip\u00fclasyonlar oldu\u011funu, insanlar\u0131n kendilerini bundan korumalar\u0131 gerekti\u011fini, bunun i\u00e7in de bir \u00f6z-savunmaya gereksinimleri bulundu\u011funu\u2019 ifade eder.<\/p>\n
San\u0131r\u0131m benim televizyonda dizi ve tart\u0131\u015fma programlar\u0131n\u0131 izlememe y\u00f6n\u00fcndeki kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131n nedeni, Chomsky\u2019nin i\u015faret etti\u011fi gibi d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi, arzular\u0131m\u0131 ve alg\u0131lar\u0131m\u0131 korumak amac\u0131na y\u00f6nelik bir \u00f6z-savunma mekanizmas\u0131na sahip bulunmamd\u0131r.<\/p>\n
\u2018\u0130ki t\u00fcr cahil vard\u0131r\u2019 diyor \u00fcnl\u00fc \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc Muhyiddin \u0130bn\u00fc\u2019l-Arab\u00ee ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u2018biri bir \u015fey bilmez; \u00f6teki bir \u015fey bilmedi\u011fini de bilmez, o iki kere cahildir!\u2019 Tart\u0131\u015fma programlar\u0131n\u0131 izlemememin bir di\u011fer nedeni de budur. Yani tart\u0131\u015fma programlar\u0131nda konu\u015fanlar\u0131n \u00e7o\u011funun, iki kere cahil olmalar\u0131 ve daha da vahimi dinleyenleri cahil yerine koymalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Hepimizin \u00e7ok iyi bildi\u011fi \u00fczere, televizyon habercili\u011finin, klasik gazetecilikten tevar\u00fcs etti\u011fi temel de\u011ferler vard\u0131r. Bunlar\u0131n en ba\u015f\u0131nda; ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131larak tespiti, kamuoyunun ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131, halk\u0131n haber alma hakk\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, insanlar\u0131n \u00f6zel hayatlar\u0131na, mahremiyetlerine, kimliklerine ve ki\u015filiklerine sayg\u0131 gelir.<\/p>\n
\u0130talyan gazeteci ve televizyoncu Enrico Morresi, T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilen ve Dost Kitabevi taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan \u2018Haber Eti\u011fi \u2013 Ahlaki Gazetecili\u011fin Kurulu\u015fu ve Ele\u015ftirisi\u2019 isimli kitab\u0131nda, klasik gazetecili\u011fin\/habercili\u011fin bu temel de\u011ferlerini eksene al\u0131r ve \u015funlar\u0131 ifade eder: \u2018\u2026enformasyon kamusal bir mald\u0131r ve bu nedenle enformasyonun ilkelerini, kurallar\u0131n\u0131 ve uygulamalar\u0131n\u0131 destekleyecek olan kamusal etiktir. Kitle medyas\u0131 eti\u011fi, olgunla\u015fm\u0131\u015f bir demokrasi ba\u011flam\u0131nda vurgunun yurtta\u015flar\u0131n haklar\u0131na yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir politik tasar\u0131ma ihtiya\u00e7 duyar. Burada referans noktalar\u0131m\u0131z, politik idari g\u00fcc\u00fcn ve piyasan\u0131n alan\u0131ndan ayr\u0131, yurtta\u015flar\u0131n e\u015fit dilbilimsel-ileti\u015fimsel sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine temellenmi\u015f kamusal alan modelinin dinamizmi nedeniyle J\u00fcrgen Habermas ve kamusal ak\u0131l modelinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirledi\u011fi \u00f6zg\u00fcn adalet ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck senteziyle John Rawls olacakt\u0131r. Analizin y\u00f6ntemi ise \u2013 ahlaki sezgilerin g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kuram\u0131yla etkile\u015fime ge\u00e7irildi\u011fi bir pratik felsefe dal\u0131 olan \u2013 uygulamal\u0131 etik alan\u0131ndaki deneyimlerden beslenecektir.\u2019<\/p>\n
Benim bu yaz\u0131y\u0131 yazmama ilham olan, sadece ilham olmakla kalmay\u0131p b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yararland\u0131\u011f\u0131m ve esas ald\u0131\u011f\u0131m bu kitap, F\u0131rat Gen\u00e7 taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmi\u015f. 2006 y\u0131l\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen g\u00fcncelli\u011fini daha hala koruyan bu kitap, kamusal alan, kamusal ak\u0131l ilkeleriyle, s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 bu ilkelerin belirledi\u011fi \u00f6zg\u00fcn adalet ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sentezinin yan\u0131 s\u0131ra bir pratik felsefe dal\u0131 olan uygulamal\u0131 etik alan\u0131ndaki deneyimlerden beslenmesi gereken haber ve yay\u0131n eti\u011fi konusunda \u00e7ok fazla kaynak bulunmayan \u00fclkemiz yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnden, bana g\u00f6re daha hala ba\u015fvuru kitab\u0131 olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Bu kitapta yer verilen \u00f6nemli bir konu\u015fma var. Bu konu\u015fma 1978 y\u0131l\u0131nda Gramsci Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan Milano\u2019da d\u00fczenlenen bir kongrede yap\u0131lm\u0131\u015f. \u2018Ger\u00e7eklik ve Enformasyon \u0130deolojisi\u2019 \u00fczerine olan bu konu\u015fmay\u0131 yapan Umberto Eco\u2019dur. Konu\u015fman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihten zaman\u0131m\u0131za yakla\u015f\u0131k 47 y\u0131l ge\u00e7mi\u015f. Ama buna ra\u011fmen bu konu\u015fmada ifade edilen hususlar hem g\u00fcncelli\u011fini hem de anlam\u0131n\u0131 daha hala koruyor.<\/p>\n
Umberto Eco bu konu\u015fmas\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u2018Bir s\u00fcre \u00f6nce bas\u0131n organlar\u0131yla polemi\u011fe girdim, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar, medya okullar\u0131ndaki gerilimin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yans\u0131tmak ad\u0131na, \u015fu \u00fc\u00e7 olay\u0131 ilk sayfada yan yana basm\u0131\u015flard\u0131: Milano\u2019daki Correnti\u2019de ya\u015fanan olay, Napoli\u2019deki Righi\u2019de meydana gelen \u00e7at\u0131\u015fma ve Padova\u2019daki \u00fcniversitede ya\u015fanan \u00f6zerklik sald\u0131r\u0131lar\u0131. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, Correnti\u2019deki hikaye bir rahats\u0131zl\u0131k durumuna i\u015faret ediyor, bu ba\u011flamda hatal\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleri k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131yordu. Padova sald\u0131r\u0131s\u0131 \u015fiddet i\u00e7eren bir \u00e7at\u0131\u015fma d\u00f6nemiydi. Napoli\u2019de, Righi\u2019deki olay, di\u011fer durumlardan daha fazla bir haber \u00f6rne\u011fiydi; bir grup \u00f6\u011frenci dikkatleri kendi durumlar\u0131na \u00e7ekmek i\u00e7in k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 talepler \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015flerdi. Bu \u00fc\u00e7 olay\u0131 e\u015fit \u00f6nemle sayfalar\u0131na ta\u015f\u0131yan gazeteler t\u00fcm bir \u0130talyan medya e\u011fitiminin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn e\u015fi\u011finde oldu\u011fu izlenimini veriyorlard\u0131. \u015e\u00fcphesiz, krizin e\u015fi\u011finde, hatta krizin i\u00e7inde; ama tart\u0131\u015fman\u0131n farkl\u0131 bi\u00e7imlerde y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, deneysel e\u011fitim verilen, ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lan y\u00fczlerce medya okulu var. B\u00f6yle \u00e7ok say\u0131da okul oldu\u011funu s\u00f6ylemek ni\u00e7in haber olmuyor? Tarihte ve kesin bilimlerde tekrarl\u0131 ve sabit olan \u00f6nemlidir, istisnai olan de\u011fil. Fakat enformasyon end\u00fcstrisi, kar amac\u0131yla, istisnai haberler bulmak i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck olaylar\u0131 bile b\u00fcy\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f, s\u00fcrekli ve tekrarl\u0131 olana dair ba\u011flar\u0131 gazetecilikle ba\u011fda\u015ft\u0131rmayarak reddetmi\u015ftir. Haber ideolojisi, \u00f6l\u00fcn\u00fcn veya canavar\u0131n ilk sayfada bas\u0131lmas\u0131n\u0131 ister. Ne kamu ne de gazeteci ilk sayfada ya\u015fayan\u0131n veya normal olan\u0131n bas\u0131lmas\u0131 i\u00e7in e\u011fitilmemi\u015ftir. Nitekim bu operasyon \u00e7ok daha fazla yetkinlik, analiz kapasitesi, hadi o kelimeyi kullanal\u0131m, profesyonellik ya da en az\u0131ndan geleneksel olandan farkl\u0131 bir profesyonellik gerektirir.\u2019<\/p>\n
Umberto Eco\u2019nun gazetecilikle, yani yaz\u0131l\u0131 bas\u0131nla ilgili olarak bu s\u00f6yledikleri, g\u00f6rsel medya ile yani televizyonculukla ilgili olarak da aynen ge\u00e7erlidir ve do\u011frudur. Sadece \u0130talya de\u011fil, ba\u015fkaca \u00fclkeler ve elbette T\u00fcrkiye ba\u011flam\u0131nda da ge\u00e7erlidir ve ger\u00e7ektir. Yani gazetede verilen haber de \u2018ilk sayfaya bas\u0131lm\u0131\u015f \u00f6l\u00fcm ya da \u015fiddettir\u2019, televizyonun haber band\u0131nda ilk \u00f6nce verilen haber de ne yaz\u0131k ki \u2018\u00f6l\u00fcme veya \u015fiddete\u2019 dairdir<\/p>\n
Televizyonlar\u0131n \u2018haber bantlar\u0131nda ilk \u00f6nce \u00f6l\u00fcm ve \u015fiddet haberlerinin verilmesi\u2019, bu t\u00fcr haberlerin \u2018arkas\u0131 az sonra\u2019 anonslar\u0131, \u2018ac\u0131 var m\u0131 ac\u0131\u2019 soslar\u0131 ile \u0131s\u0131t\u0131larak izleyicinin \u00f6n\u00fcne tekrar tekrar getirilmesi, bulvar, magazin gazetecili\u011finin televizyona uyarlanm\u0131\u015f \u00e7e\u015fitlemesinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. \u015eiddete e\u011filimli hasta ruhlu insanlar\u0131 harekete ge\u00e7iren, kimi illegal \u00f6rg\u00fctlerin propagandas\u0131n\u0131 yapan bu t\u00fcr habercilik, al\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011fu, ciddi pazar pay\u0131 bulundu\u011fu i\u00e7in tercih edilen bir habercilik y\u00f6ntemi ise e\u011fer, \u2013 ki \u00f6yledir \u2013 o toplum ciddi bir psikolojik bozukluk i\u00e7indedir ve ivedi olarak tedavi edilmelidir.<\/p>\n
Her ne kadar psikologlar \u2018kendinizi iyi hissetmek i\u00e7in iyi haber kaynaklar\u0131n\u0131 aray\u0131n\u2019 diyorlar ve bunu tavsiye ediyorlarsa da: birka\u00e7 istisnai kanal ve gazete d\u0131\u015f\u0131nda, ne yaz\u0131k ki \u00fclkemizde iyi haber sunan ne bir gazete ne de bir televizyon kanal\u0131 var. \u0130yi haber sunan gazete ve televizyon kanal\u0131 yok, peki, d\u00fcnyada ve \u00fclkemizde iyi haber var m\u0131? San\u0131r\u0131m iyi haber de \u00e7ok fazla yok!<\/p>\n
Onun i\u00e7in \u00e7o\u011fu zaman ben, her dinledi\u011fimde moralimi ve asab\u0131m\u0131 bozan, can\u0131m\u0131 s\u0131kan bu kanallar\u0131 ve haber programlar\u0131n\u0131, insan\u0131 sersemleten, hayattan, hayat\u0131n ger\u00e7eklerinden koparan pembe dizileri, tarihi ger\u00e7eklere b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ayk\u0131r\u0131 tarihi dizileri ve filmleri de\u011fil, bana kendimi iyi hissettiren klasik m\u00fczik, caz, blues, rock, pop, T\u00fcrk Sanat ve Halk Musikisi gibi yay\u0131nlar\u0131 yapan m\u00fczik kanallar\u0131n\u0131 dinler; do\u011fay\u0131 odam\u0131n i\u00e7ine getirerek beni dinlendiren, beni kimi insanlardan \u00e7ok daha fazla ilgilendiren hayvanlar\u0131n d\u00fcnyas\u0131yla bulu\u015fturan National Geography gibi programlar\u0131 ve kanallar\u0131 izlerim.<\/p>\n
Enrico Morresi az yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim kitab\u0131nda, \u2018\u00f6l\u00fcn\u00fcn veya \u015fiddetin ilk sayfada bas\u0131lmas\u0131 ve ilk haber olarak verilmesi\u2019 durumunu \u2018haber ideolojisi\u2019 olarak isimlendiriyor, bunu \u2018enformasyon retori\u011finin deforme edilmesi\u2019 \u015feklinde nitelendiriyor ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u2018Her medya, kendi do\u011fas\u0131yla ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131yla kurdu\u011fu ili\u015fkiyle uyumlu bir retorik geli\u015ftirir, ama bu, her retorik bi\u00e7iminin ahlaken kabul edilebilir oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez\u2026Umberto Eco\u2019nun s\u00f6zleri, bir be\u011feni, moda ya da duyarl\u0131l\u0131k sorunuyla de\u011fil, ahlaki bir sorunla ilgilidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc haber ideolojisi, ileti\u015fimsel eylemin temel gereklerinden birinin \u2013 J\u00fcrgen Habermas\u2019\u0131n tarif etti\u011fi bi\u00e7imiyle do\u011fruluk \u2013 \u00fczerini \u00f6rtme e\u011filimindedir.\u2019<\/p>\n
Yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel bas\u0131n ba\u011flam\u0131nda \u00fclkemiz habercili\u011fi, geride kalan uzun zaman dilimi i\u00e7inde bu durumu, yani \u2018enformasyon retori\u011finin deforme edilmesi\u2019 durumunu, yani \u2018ger\u00e7eklerin ve do\u011frulu\u011fun \u00fczerini \u00f6rtme e\u011filimini\u2019, \u00f6zellikle siyasal iktidara ba\u011fl\u0131 ve onun kontrol\u00fcnde olan gazete ve televizyonlar\u0131n habercilik anlay\u0131\u015f\u0131 ve uygulamas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden somut bir \u015fekilde ya\u015fam\u0131\u015f ve halen de ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00d6yle ki \u2018ilk sayfaya bas\u0131lm\u0131\u015f \u00f6l\u00fcm veya \u015fiddet ile haber band\u0131nda ilk \u00f6nce verilen \u00f6l\u00fcm veya \u015fiddet\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve uygulamas\u0131n\u0131n takip\u00e7isi olan baz\u0131 gazete ve televizyon kanallar\u0131, geride kalan s\u00fcre i\u00e7inde gezi olaylar\u0131, ciddi yolsuzluk iddialar\u0131, polisin kulland\u0131\u011f\u0131 orant\u0131s\u0131z \u015fiddet, bu \u015fiddetin neden oldu\u011fu haks\u0131z \u00f6l\u00fcmler, yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 gibi \u00f6nemli ve toplumu ilgilendiren, halk\u0131n haber alma hakk\u0131 kapsam\u0131nda bulunan hususlar\u0131 es ge\u00e7mek, bunlar\u0131n yerine \u201cSurvivor\u201d, \u201cO Ses T\u00fcrkiye\u201d, \u201cBen Evleniyorum\u201d, \u201cBiri Bizi G\u00f6zetliyor\u201d t\u00fcr\u00fc insanlar\u0131 yozla\u015ft\u0131ran, ger\u00e7eklerden koparan programlara, \u2018T\u00fcrk\u2019e T\u00fcrk propagandas\u0131 yapan\u201d, hamaset ve pop\u00fclizm kokan, dahas\u0131 ger\u00e7eklere ayk\u0131r\u0131 olan tarihi dizilere, a\u015fk\u0131 ve evlili\u011fi \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131karan aptal dizilere yer vermek suretiyle, ileti\u015fimsel eylemin temel gereklerinden biri olan ve Habermas\u2019\u0131n do\u011fruluk olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u015feyin, yani ger\u00e7e\u011fin \u00fczerini \u00f6rtm\u00fc\u015fler ve \u00f6rtmeye de devam etmektedirler.<\/p>\n
Bunu yapan gazete ve televizyon kanallar\u0131, sadece temel bir insan hakk\u0131 olan halk\u0131n enformasyon\/bilgi edinme hakk\u0131n\u0131 \u00e7i\u011fnememekte, gazetecili\u011fin en ba\u015fta gelen sorumlulu\u011fu olan kamunun olup bitenleri bilme, haber alma, fikirleri \u00f6\u011frenme hakk\u0131n\u0131 da ihlal etmektedirler.<\/p>\n
San\u0131r\u0131m bu yay\u0131nc\u0131l\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve buna neden olan deformasyonun en \u00f6nemli nedeni, gazetecili\u011fin ve televizyonculu\u011fun bu mesleklerin erbab\u0131 olan, bunun e\u011fitimini alan uzman ki\u015filerin elinden al\u0131nmas\u0131, ne olduklar\u0131, nerede ve nas\u0131l yeti\u015ftikleri belirsiz, yapt\u0131klar\u0131 i\u015fin bilincinde olmayan, sorumluluk ta\u015f\u0131mayan, kamuya, halka hizmet etmeyi de\u011fil, efendilerine hizmet etmeyi meslek edinen dev\u015firme gazetecilere ve televizyonculara bu i\u015fleri yapma imkan\u0131 verilmesidir. \u00c7ok say\u0131da gazetecinin hapiste, bir k\u0131s\u0131m s\u00f6zde gazetecinin i\u015f ba\u015f\u0131nda olmas\u0131n\u0131n, demokrasinin ask\u0131da bulunmas\u0131n\u0131n, bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ayaklar alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131n, yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hi\u00e7e say\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni san\u0131r\u0131m bundand\u0131r, bunlardan dolay\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130svi\u00e7re Bas\u0131n Konseyi\u2019nin 18 \u015eubat 2000 tarihli kurucu oturumunda kabul edilen \u201cGazetecinin Hak ve Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler Bildirgesi ve \u0130svi\u00e7re Bas\u0131n Konseyi\u2019nin Direktifleri\u201dne g\u00f6re, \u2018gazetecinin kamu kar\u015f\u0131s\u0131ndaki sorumlulu\u011fu herhangi bir ba\u015fka sorumluluktan, \u00f6zellikle de onu i\u015fverene ve devlet organlar\u0131na ba\u011flayan sorumluluktan \u00f6nce gelir.\u2019 Zira gazeteci ger\u00e7e\u011fi ara\u015ft\u0131rmakla, sonu\u00e7lar\u0131na bakmaks\u0131z\u0131n kamunun ger\u00e7e\u011fi bilmek hakk\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn gazeteciyi, \u2018devlete, i\u015fverenine ve siyasal iktidara ba\u011flanmaktan, bu iktidar odaklar\u0131na servis yapmaktan al\u0131koymas\u0131\u2019 gerekir.<\/p>\n
Hi\u00e7 ku\u015fku yoktur ki, gazetecilik mesle\u011fi i\u00e7in ge\u00e7erli ve do\u011fru olan bu tespit ve uyar\u0131lar, televizyon yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de do\u011fru ve ge\u00e7erlidir. Ne yaz\u0131k ki T\u00fcrkiye\u2019de gazetecilik ve televizyonculuk ba\u011flam\u0131nda bu \u00f6l\u00e7\u00fc ka\u00e7m\u0131\u015f, kitle medyas\u0131 demokratik g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan kontrol ve terbiye edilemeyen, en ba\u015fta siyasal iktidar olmak \u00fczere, ba\u015fkaca makro ve mikro iktidarlar taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen a\u015f\u0131r\u0131 bir g\u00fc\u00e7 elde etmi\u015ftir.<\/p>\n
Gelinen bu a\u015fama, Karl Popper\u2019in y\u0131llar \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada i\u015faret etti\u011fi ve fakat o zaman \u00e7ok fazla ciddiye al\u0131nmayan tehlikenin \u00f6nemini bug\u00fcn hepimizin g\u00f6zlerinin \u00f6n\u00fcne sermi\u015ftir. Karl Popper son derece \u00f6nemli olan bu konu\u015fmas\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6yler;\u00a0\u2018\u2026televizyon kontrols\u00fcz bir g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr ve b\u00f6ylesi kontrols\u00fcz bir g\u00fc\u00e7 demokrasinin ilkeleriyle \u00e7eli\u015fki i\u00e7indedir. (\u2026) Oysa bizlerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe duydu\u011fu \u00f6zlemden \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 sonucu do\u011fan sorunlar\u0131n yok say\u0131lmas\u0131 noktas\u0131na gelinirken bizim r\u0131zam\u0131z al\u0131nmad\u0131\u2026\u2019<\/p>\n
Ayn\u0131 konuyla ilgili olarak Bel\u00e7ikal\u0131 felsefe doktoru ve psikoterapist Boris Libois\u2019in 1994 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u2018Ethique de l\u2019information\/Enformasyon Eti\u011fi\u2019 isimli kitab\u0131na yollamada bulunan Enrico Morresi ise \u015funlar\u0131 yaz\u0131yor: \u2018\u2026Demokrasinin, sistemdeki de\u011fi\u015fikliklerin ve piyasa alan\u0131n\u0131n, kamunun do\u011fru bilgiye ula\u015fma hakk\u0131na el koymas\u0131na tahamm\u00fcl\u00fc olmamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak, Libois\u2019e g\u00f6re, kitlesel medyaya dair \u2013 toplumsal sorumlulu\u011fun \u2013 kamusal olarak kurulmas\u0131n\u0131 gerektirir. Enformasyon eti\u011fi de\u011fil ama ileti\u015fim hakk\u0131 topluluk\u00e7u \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn sorumluluk d\u00fczlemini sa\u011flayacak seviyededir\u2026Libois eserinde, bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden t\u00fcreten, liberal haklar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc her yurtta\u015fa tan\u0131yan, liberal ekole s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015f bir ele\u015ftiri getirir. Dikkat, diye uyar\u0131r Libois, enformasyon kamusal bir i\u015flevdir, bireysel bir hak de\u011fildir. G\u00fcc\u00fcn \u00f6znesi medya sistemidir, gazeteci birey de\u011fildir. Yurtta\u015flara tan\u0131nan temel bir hakk\u0131n otomatik olarak bir \u015firkete esnetilebilmesini kabullenmeyen Libois, b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu kamunun olu\u015fturdu\u011fu ama yarg\u0131\u00e7lar\u0131 ve \u00fcniversite hocalar\u0131n\u0131 da i\u00e7eren, ba\u011f\u0131ms\u0131z y\u00f6netim otoriteleri yoluyla sa\u011flanan bir kontrol \u00f6ng\u00f6r\u00fcr; piyasa ile devlet aras\u0131nda bir ara form\u00fcl\u2026\u2019<\/p>\n
T\u00fcrkiye, Radyo Televizyon \u00dcst Kurulu (RT\u00dcK) ad\u0131yla ba\u011f\u0131ms\u0131z bir y\u00f6netim otoritesi olu\u015fturarak, radyo ve televizyon yay\u0131nlar\u0131 \u00fczerinde, tam olarak de\u011fil ise de Libois\u2019in \u00f6nerdi\u011fine yak\u0131n bir kontrol mekanizmas\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Bu kurulda, yarg\u0131\u00e7lar da, akademisyenler de g\u00f6rev yapm\u0131\u015flar ve halen de yapmaktad\u0131rlar. Peki, b\u00fct\u00fcn bu hususlarla ilgili olarak \u00fclkemizde ne de\u011fi\u015fmi\u015ftir? Hi\u00e7bir \u015fey! Peki neden? Ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131, tarafs\u0131z olmas\u0131, \u00f6zerk olmas\u0131 gereken bu kurum, hemen hi\u00e7bir d\u00f6neminde, ama daha \u00e7ok g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, ba\u011f\u0131ms\u0131z, tarafs\u0131z ve \u00f6zerk olamam\u0131\u015ft\u0131r da onun i\u00e7in!<\/p>\n
O nedenle, Napolyon, \u2018feodaliteyi top \u00f6ld\u00fcrd\u00fc; modern toplumu da m\u00fcrekkep \u00f6ld\u00fcrecektir\u2019 demekte hakl\u0131d\u0131r. Ama bir farkla; m\u00fcrekkep sadece modern toplumu \u00f6ld\u00fcrmekle kalmam\u0131\u015f, ne yaz\u0131k ki onun bize hediyesi olan demokrasiyi de \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ama bunu m\u00fcrekkepten daha \u00e7ok m\u00fcrekkep yalayanlar yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Onun i\u00e7in hem \u2018Akrep gibisin karde\u015fim\/korkak bir karanl\u0131k i\u00e7indesin akrep gibi\/ser\u00e7e gibisin karde\u015fim\/ser\u00e7enin tela\u015f\u0131 i\u00e7indesin\/midye gibisin karde\u015fim\/midye gibi kapal\u0131, rahat\/ve s\u00f6nm\u00fc\u015f bir yanarda\u011f a\u011fz\u0131 gibi korkun\u00e7sun, karde\u015fim\/bir de\u011fil\/be\u015f de\u011fil\/y\u00fcz milyonlarlas\u0131n maalesef\/ koyun gibisin karde\u015fim\/gocuklu celep kald\u0131r\u0131nca sopas\u0131n\u0131\/s\u00fcr\u00fcye kat\u0131l\u0131verirsin hemen\/ve adeta ma\u011frur, ko\u015fars\u0131n salhaneye\/d\u00fcnyan\u0131n en tuhaf mahlukusun yani\/hani \u015fu derya i\u00e7re olup deryay\u0131 bilmeyen bal\u0131ktan da tuhaf\/ve bu d\u00fcnyada, bu zul\u00fcm senin sayende\/ve a\u00e7sak, yorgunsak, alkan i\u00e7indeysek e\u011fer\/ve hala \u015farab\u0131m\u0131z\u0131 vermek i\u00e7in \u00fcz\u00fcm gibi eziliyorsak kabahat senin\/-deme\u011fe de dilim varm\u0131yor ama-\/kabahatin \u00e7o\u011fu senin, can\u0131m karde\u015fim!\u2019 diye yazan Naz\u0131m Hikmet, hem de \u2018Ne utanmaz k\u00f6pekleriz, kimi g\u00f6rsek etekleriz\u2019 diyen Neyzen Tevfik hakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Hem de bin defa, on bin defa, y\u00fcz bin defa, milyon defa hakl\u0131d\u0131r!<\/p>\n
\u200b\u2018Televizyon dizilerini seyrediyorlar, bu dizilerin sonlar\u0131n\u0131 merak ediyorlar, ama kendi sonlar\u0131n\u0131 merak etmiyorlar.\u2019 Murathan MUNGAN<\/p>\n
Kolejde \u00f6\u011frenci iken \u0130ngilizce hocam\u0131z olan Amerikal\u0131 Mrs.Haynes 1962 veya 1963 y\u0131l\u0131nda \u2018televizyonun \u00e7ok zaman \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc ve aptal bir kutu oldu\u011funu, T\u00fcrkiye gibi hen\u00fcz daha tam olarak geli\u015fmemi\u015f \u00fclkeler i\u00e7in zarar verici olaca\u011f\u0131n\u0131\u2019 s\u00f6ylemi\u015f ve bizden b\u00fcy\u00fck tepki alm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Tepki g\u00f6stermemizin nedeni, bunu \u00e7ok yukar\u0131dan ve bizi a\u015fa\u011f\u0131layan bir tarzda s\u00f6ylemesi ve yan\u0131 s\u0131ra Amerikal\u0131lara lay\u0131k g\u00f6r\u00fclen bu teknolojik olana\u011f\u0131n bize lay\u0131k g\u00f6r\u00fclmemesiydi.<\/p>\n
O g\u00fcnden bug\u00fcne yakla\u015f\u0131k 63, 64 y\u0131l ge\u00e7ti. Bu s\u00fcre\u00e7te edindi\u011fim onca deneyim sonras\u0131nda bug\u00fcn geldi\u011fim noktadaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm; kullanma k\u00fclt\u00fcr\u00fc bulunmayan, hayat\u0131 olu\u015fturan en \u00f6nemli dokunun zaman oldu\u011funun bilincinde olmayan insanlardan olu\u015fan toplumlar i\u00e7in televizyonun, zaman \u00f6ld\u00fcren, izleyenlerinin zihinlerini i\u011ffal eden, onlar\u0131 aptal yerine koyan ve giderek aptalla\u015ft\u0131ran zararl\u0131 ve kurnaz bir kutu oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir.<\/p>\n
Elbette televizyonu zararl\u0131 ve kurnaz yapan, bizi aptal yerine koyan, zihnimizi ele ge\u00e7iren ve hatta i\u011ffal eden kutunun kendisi, yani makine de\u011fil, programlar\u0131 yapanlar, yay\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve i\u00e7eri\u011fini d\u00fczenleyenler, haber programlar\u0131n\u0131 haber eti\u011fine ayk\u0131r\u0131 bi\u00e7imde haz\u0131rlayanlar, d\u00fczenledikleri tart\u0131\u015fma programlar\u0131yla bizi ideolojik y\u00f6nden manip\u00fcle etmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar, vurdulu k\u0131rd\u0131l\u0131 ve kimin elinin kimin cebinde oldu\u011fu belli olmayan o dizileri \u00a0\u00e7ekenler ile bunlar\u0131 yay\u0131mlayan kanallar, bu dizileri denetlemesi gerekti\u011fi halde denetlemeyen, denetim konusunda \u00e7ifte standart uygulayan ve sadece bizim gibi seyreden Radyo Televizyon \u00dcst Kurulu\u2019dur.<\/p>\n
Bertrand Russell 1929 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u2018Sorgulayan Denemeler\u2019 isimli kitab\u0131nda \u00f6nce bir tespit yapar ve daha sonra bir \u00f6ng\u00f6r\u00fcde bulunur. An\u0131msayabildi\u011fim kadar\u0131yla Russell, \u2018radyonun icad\u0131ndan ve yayg\u0131nla\u015fmas\u0131ndan sonra gazete ve kitap okuma say\u0131s\u0131nda ciddi bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131, gelecekte ke\u015ffedilecek yeni bir ara\u00e7la birlikte insanlar\u0131n kitap okumaktan tamamen vazge\u00e7eceklerini\u2019 yazar, ad\u0131n\u0131 koyamam\u0131\u015f, nas\u0131l bir \u015fey olaca\u011f\u0131n\u0131 net olarak s\u00f6yleyememi\u015f olmakla birlikte, daha o y\u0131llarda televizyonun bir g\u00fcn icat edilece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n
Nitekim zaman i\u00e7inde Russell\u2019in \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f, televizyon icat edilmi\u015f, giderek yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015f, \u00f6nceleri tek olan kanal say\u0131s\u0131 artm\u0131\u015f, siyah beyaz televizyonlar\u0131n yerini renkli televizyonlar alm\u0131\u015f ve Russell\u2019\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi kitap, gazete, dergi okuma al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, keyfi ve zevki tamamen ortadan kalkmad\u0131ysa da ciddi \u015fekilde azalm\u0131\u015f, bunlar\u0131 okuman\u0131n yerini televizyondan edinilen ve hi\u00e7bir \u015fekilde i\u00e7selle\u015ftirilemeyen, i\u00e7selle\u015ftirilemedi\u011fi i\u00e7inde hayata uygulanamayan protez bilgiler alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ben, \u00e7ok fazla televizyon izleyen bir insan de\u011filim. Ara s\u0131ra ciddi habercilik yapan kanallar\u0131n haber, yorum ve tart\u0131\u015fma programlar\u0131n\u0131, e\u011fer bir engelim yok ise Fenerbah\u00e7e\u2019nin ma\u00e7lar\u0131n\u0131 seyrederim. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ne dizilere ne de tart\u0131\u015fma programlar\u0131na ilgi duymam.<\/p>\n
\u2018Me\u015fhuriyet Sendromu\u2019 i\u00e7inde olmad\u0131\u011f\u0131mdan, bu sendromun en \u00f6nemli g\u00f6stergesi ve \u00f6zelli\u011fi olan \u2018bir bilen\u2019 pozuna girmek istemedi\u011fimden, onlarla aramda fark olmas\u0131n\u0131 istedi\u011fimden, kendimi sunmak ve kan\u0131tlamak gibi bir derdim bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, daha da \u00f6nemlisi yay\u0131nc\u0131l\u0131k anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ciddi bulmad\u0131\u011f\u0131mdan dolay\u0131, davet edildi\u011fim televizyon programlar\u0131na da icabet etmem.<\/p>\n
\u0130zledi\u011fim haber programlar\u0131yla, takip etmemekte kararl\u0131 oldu\u011fum ve fakat sa\u011fdan soldan duyduklar\u0131mla haklar\u0131nda az \u00e7ok bilgim olan tart\u0131\u015fma programlar\u0131 ba\u011flam\u0131nda bir de\u011ferlendirme, bir tespit yapmam gerekir ise e\u011fer, buna \u00f6nce Noam Chomsky ile ba\u015flamam gerekir.<\/p>\n
Chomsky, 1989 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u2018Necessary Illusions. Thought Control in Democratic Societies\/ Zorunlu Yan\u0131lsamalar. Demokratik Toplumlarda D\u00fc\u015f\u00fcncenin Kontrol\u00fc\u2019 isimli kitab\u0131nda; \u2018t\u00fcm demokratik \u00fclke yurtta\u015flar\u0131n\u0131n, d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin, arzular\u0131n\u0131n ve alg\u0131lar\u0131n\u0131n \u00fczerinde kitle ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen manip\u00fclasyonlar oldu\u011funu, insanlar\u0131n kendilerini bundan korumalar\u0131 gerekti\u011fini, bunun i\u00e7in de bir \u00f6z-savunmaya gereksinimleri bulundu\u011funu\u2019 ifade eder.<\/p>\n
San\u0131r\u0131m benim televizyonda dizi ve tart\u0131\u015fma programlar\u0131n\u0131 izlememe y\u00f6n\u00fcndeki kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131n nedeni, Chomsky\u2019nin i\u015faret etti\u011fi gibi d\u00fc\u015f\u00fcncelerimi, arzular\u0131m\u0131 ve alg\u0131lar\u0131m\u0131 korumak amac\u0131na y\u00f6nelik bir \u00f6z-savunma mekanizmas\u0131na sahip bulunmamd\u0131r.<\/p>\n
\u2018\u0130ki t\u00fcr cahil vard\u0131r\u2019 diyor \u00fcnl\u00fc \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc Muhyiddin \u0130bn\u00fc\u2019l-Arab\u00ee ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u2018biri bir \u015fey bilmez; \u00f6teki bir \u015fey bilmedi\u011fini de bilmez, o iki kere cahildir!\u2019 Tart\u0131\u015fma programlar\u0131n\u0131 izlemememin bir di\u011fer nedeni de budur. Yani tart\u0131\u015fma programlar\u0131nda konu\u015fanlar\u0131n \u00e7o\u011funun, iki kere cahil olmalar\u0131 ve daha da vahimi dinleyenleri cahil yerine koymalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Hepimizin \u00e7ok iyi bildi\u011fi \u00fczere, televizyon habercili\u011finin, klasik gazetecilikten tevar\u00fcs etti\u011fi temel de\u011ferler vard\u0131r. Bunlar\u0131n en ba\u015f\u0131nda; ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131larak tespiti, kamuoyunun ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131, halk\u0131n haber alma hakk\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, insanlar\u0131n \u00f6zel hayatlar\u0131na, mahremiyetlerine, kimliklerine ve ki\u015filiklerine sayg\u0131 gelir.<\/p>\n
\u0130talyan gazeteci ve televizyoncu Enrico Morresi, T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilen ve Dost Kitabevi taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan \u2018Haber Eti\u011fi \u2013 Ahlaki Gazetecili\u011fin Kurulu\u015fu ve Ele\u015ftirisi\u2019 isimli kitab\u0131nda, klasik gazetecili\u011fin\/habercili\u011fin bu temel de\u011ferlerini eksene al\u0131r ve \u015funlar\u0131 ifade eder: \u2018\u2026enformasyon kamusal bir mald\u0131r ve bu nedenle enformasyonun ilkelerini, kurallar\u0131n\u0131 ve uygulamalar\u0131n\u0131 destekleyecek olan kamusal etiktir. Kitle medyas\u0131 eti\u011fi, olgunla\u015fm\u0131\u015f bir demokrasi ba\u011flam\u0131nda vurgunun yurtta\u015flar\u0131n haklar\u0131na yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir politik tasar\u0131ma ihtiya\u00e7 duyar. Burada referans noktalar\u0131m\u0131z, politik idari g\u00fcc\u00fcn ve piyasan\u0131n alan\u0131ndan ayr\u0131, yurtta\u015flar\u0131n e\u015fit dilbilimsel-ileti\u015fimsel sayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine temellenmi\u015f kamusal alan modelinin dinamizmi nedeniyle J\u00fcrgen Habermas ve kamusal ak\u0131l modelinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirledi\u011fi \u00f6zg\u00fcn adalet ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck senteziyle John Rawls olacakt\u0131r. Analizin y\u00f6ntemi ise \u2013 ahlaki sezgilerin g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kuram\u0131yla etkile\u015fime ge\u00e7irildi\u011fi bir pratik felsefe dal\u0131 olan \u2013 uygulamal\u0131 etik alan\u0131ndaki deneyimlerden beslenecektir.\u2019<\/p>\n
Benim bu yaz\u0131y\u0131 yazmama ilham olan, sadece ilham olmakla kalmay\u0131p b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yararland\u0131\u011f\u0131m ve esas ald\u0131\u011f\u0131m bu kitap, F\u0131rat Gen\u00e7 taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evrilmi\u015f. 2006 y\u0131l\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen g\u00fcncelli\u011fini daha hala koruyan bu kitap, kamusal alan, kamusal ak\u0131l ilkeleriyle, s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 bu ilkelerin belirledi\u011fi \u00f6zg\u00fcn adalet ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sentezinin yan\u0131 s\u0131ra bir pratik felsefe dal\u0131 olan uygulamal\u0131 etik alan\u0131ndaki deneyimlerden beslenmesi gereken haber ve yay\u0131n eti\u011fi konusunda \u00e7ok fazla kaynak bulunmayan \u00fclkemiz yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnden, bana g\u00f6re daha hala ba\u015fvuru kitab\u0131 olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Bu kitapta yer verilen \u00f6nemli bir konu\u015fma var. Bu konu\u015fma 1978 y\u0131l\u0131nda Gramsci Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan Milano\u2019da d\u00fczenlenen bir kongrede yap\u0131lm\u0131\u015f. \u2018Ger\u00e7eklik ve Enformasyon \u0130deolojisi\u2019 \u00fczerine olan bu konu\u015fmay\u0131 yapan Umberto Eco\u2019dur. Konu\u015fman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihten zaman\u0131m\u0131za yakla\u015f\u0131k 47 y\u0131l ge\u00e7mi\u015f. Ama buna ra\u011fmen bu konu\u015fmada ifade edilen hususlar hem g\u00fcncelli\u011fini hem de anlam\u0131n\u0131 daha hala koruyor.<\/p>\n
Umberto Eco bu konu\u015fmas\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor: \u2018Bir s\u00fcre \u00f6nce bas\u0131n organlar\u0131yla polemi\u011fe girdim, \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar, medya okullar\u0131ndaki gerilimin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yans\u0131tmak ad\u0131na, \u015fu \u00fc\u00e7 olay\u0131 ilk sayfada yan yana basm\u0131\u015flard\u0131: Milano\u2019daki Correnti\u2019de ya\u015fanan olay, Napoli\u2019deki Righi\u2019de meydana gelen \u00e7at\u0131\u015fma ve Padova\u2019daki \u00fcniversitede ya\u015fanan \u00f6zerklik sald\u0131r\u0131lar\u0131. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, Correnti\u2019deki hikaye bir rahats\u0131zl\u0131k durumuna i\u015faret ediyor, bu ba\u011flamda hatal\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmleri k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131yordu. Padova sald\u0131r\u0131s\u0131 \u015fiddet i\u00e7eren bir \u00e7at\u0131\u015fma d\u00f6nemiydi. Napoli\u2019de, Righi\u2019deki olay, di\u011fer durumlardan daha fazla bir haber \u00f6rne\u011fiydi; bir grup \u00f6\u011frenci dikkatleri kendi durumlar\u0131na \u00e7ekmek i\u00e7in k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 talepler \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015flerdi. Bu \u00fc\u00e7 olay\u0131 e\u015fit \u00f6nemle sayfalar\u0131na ta\u015f\u0131yan gazeteler t\u00fcm bir \u0130talyan medya e\u011fitiminin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn e\u015fi\u011finde oldu\u011fu izlenimini veriyorlard\u0131. \u015e\u00fcphesiz, krizin e\u015fi\u011finde, hatta krizin i\u00e7inde; ama tart\u0131\u015fman\u0131n farkl\u0131 bi\u00e7imlerde y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, deneysel e\u011fitim verilen, ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lan y\u00fczlerce medya okulu var. B\u00f6yle \u00e7ok say\u0131da okul oldu\u011funu s\u00f6ylemek ni\u00e7in haber olmuyor? Tarihte ve kesin bilimlerde tekrarl\u0131 ve sabit olan \u00f6nemlidir, istisnai olan de\u011fil. Fakat enformasyon end\u00fcstrisi, kar amac\u0131yla, istisnai haberler bulmak i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck olaylar\u0131 bile b\u00fcy\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f, s\u00fcrekli ve tekrarl\u0131 olana dair ba\u011flar\u0131 gazetecilikle ba\u011fda\u015ft\u0131rmayarak reddetmi\u015ftir. Haber ideolojisi, \u00f6l\u00fcn\u00fcn veya canavar\u0131n ilk sayfada bas\u0131lmas\u0131n\u0131 ister. Ne kamu ne de gazeteci ilk sayfada ya\u015fayan\u0131n veya normal olan\u0131n bas\u0131lmas\u0131 i\u00e7in e\u011fitilmemi\u015ftir. Nitekim bu operasyon \u00e7ok daha fazla yetkinlik, analiz kapasitesi, hadi o kelimeyi kullanal\u0131m, profesyonellik ya da en az\u0131ndan geleneksel olandan farkl\u0131 bir profesyonellik gerektirir.\u2019<\/p>\n
Umberto Eco\u2019nun gazetecilikle, yani yaz\u0131l\u0131 bas\u0131nla ilgili olarak bu s\u00f6yledikleri, g\u00f6rsel medya ile yani televizyonculukla ilgili olarak da aynen ge\u00e7erlidir ve do\u011frudur. Sadece \u0130talya de\u011fil, ba\u015fkaca \u00fclkeler ve elbette T\u00fcrkiye ba\u011flam\u0131nda da ge\u00e7erlidir ve ger\u00e7ektir. Yani gazetede verilen haber de \u2018ilk sayfaya bas\u0131lm\u0131\u015f \u00f6l\u00fcm ya da \u015fiddettir\u2019, televizyonun haber band\u0131nda ilk \u00f6nce verilen haber de ne yaz\u0131k ki \u2018\u00f6l\u00fcme veya \u015fiddete\u2019 dairdir<\/p>\n
Televizyonlar\u0131n \u2018haber bantlar\u0131nda ilk \u00f6nce \u00f6l\u00fcm ve \u015fiddet haberlerinin verilmesi\u2019, bu t\u00fcr haberlerin \u2018arkas\u0131 az sonra\u2019 anonslar\u0131, \u2018ac\u0131 var m\u0131 ac\u0131\u2019 soslar\u0131 ile \u0131s\u0131t\u0131larak izleyicinin \u00f6n\u00fcne tekrar tekrar getirilmesi, bulvar, magazin gazetecili\u011finin televizyona uyarlanm\u0131\u015f \u00e7e\u015fitlemesinden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. \u015eiddete e\u011filimli hasta ruhlu insanlar\u0131 harekete ge\u00e7iren, kimi illegal \u00f6rg\u00fctlerin propagandas\u0131n\u0131 yapan bu t\u00fcr habercilik, al\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011fu, ciddi pazar pay\u0131 bulundu\u011fu i\u00e7in tercih edilen bir habercilik y\u00f6ntemi ise e\u011fer, \u2013 ki \u00f6yledir \u2013 o toplum ciddi bir psikolojik bozukluk i\u00e7indedir ve ivedi olarak tedavi edilmelidir.<\/p>\n
Her ne kadar psikologlar \u2018kendinizi iyi hissetmek i\u00e7in iyi haber kaynaklar\u0131n\u0131 aray\u0131n\u2019 diyorlar ve bunu tavsiye ediyorlarsa da: birka\u00e7 istisnai kanal ve gazete d\u0131\u015f\u0131nda, ne yaz\u0131k ki \u00fclkemizde iyi haber sunan ne bir gazete ne de bir televizyon kanal\u0131 var. \u0130yi haber sunan gazete ve televizyon kanal\u0131 yok, peki, d\u00fcnyada ve \u00fclkemizde iyi haber var m\u0131? San\u0131r\u0131m iyi haber de \u00e7ok fazla yok!<\/p>\n
Onun i\u00e7in \u00e7o\u011fu zaman ben, her dinledi\u011fimde moralimi ve asab\u0131m\u0131 bozan, can\u0131m\u0131 s\u0131kan bu kanallar\u0131 ve haber programlar\u0131n\u0131, insan\u0131 sersemleten, hayattan, hayat\u0131n ger\u00e7eklerinden koparan pembe dizileri, tarihi ger\u00e7eklere b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ayk\u0131r\u0131 tarihi dizileri ve filmleri de\u011fil, bana kendimi iyi hissettiren klasik m\u00fczik, caz, blues, rock, pop, T\u00fcrk Sanat ve Halk Musikisi gibi yay\u0131nlar\u0131 yapan m\u00fczik kanallar\u0131n\u0131 dinler; do\u011fay\u0131 odam\u0131n i\u00e7ine getirerek beni dinlendiren, beni kimi insanlardan \u00e7ok daha fazla ilgilendiren hayvanlar\u0131n d\u00fcnyas\u0131yla bulu\u015fturan National Geography gibi programlar\u0131 ve kanallar\u0131 izlerim.<\/p>\n
Enrico Morresi az yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim kitab\u0131nda, \u2018\u00f6l\u00fcn\u00fcn veya \u015fiddetin ilk sayfada bas\u0131lmas\u0131 ve ilk haber olarak verilmesi\u2019 durumunu \u2018haber ideolojisi\u2019 olarak isimlendiriyor, bunu \u2018enformasyon retori\u011finin deforme edilmesi\u2019 \u015feklinde nitelendiriyor ve \u015f\u00f6yle devam ediyor: \u2018Her medya, kendi do\u011fas\u0131yla ve kullan\u0131c\u0131lar\u0131yla kurdu\u011fu ili\u015fkiyle uyumlu bir retorik geli\u015ftirir, ama bu, her retorik bi\u00e7iminin ahlaken kabul edilebilir oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez\u2026Umberto Eco\u2019nun s\u00f6zleri, bir be\u011feni, moda ya da duyarl\u0131l\u0131k sorunuyla de\u011fil, ahlaki bir sorunla ilgilidir, \u00e7\u00fcnk\u00fc haber ideolojisi, ileti\u015fimsel eylemin temel gereklerinden birinin \u2013 J\u00fcrgen Habermas\u2019\u0131n tarif etti\u011fi bi\u00e7imiyle do\u011fruluk \u2013 \u00fczerini \u00f6rtme e\u011filimindedir.\u2019<\/p>\n
Yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel bas\u0131n ba\u011flam\u0131nda \u00fclkemiz habercili\u011fi, geride kalan uzun zaman dilimi i\u00e7inde bu durumu, yani \u2018enformasyon retori\u011finin deforme edilmesi\u2019 durumunu, yani \u2018ger\u00e7eklerin ve do\u011frulu\u011fun \u00fczerini \u00f6rtme e\u011filimini\u2019, \u00f6zellikle siyasal iktidara ba\u011fl\u0131 ve onun kontrol\u00fcnde olan gazete ve televizyonlar\u0131n habercilik anlay\u0131\u015f\u0131 ve uygulamas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden somut bir \u015fekilde ya\u015fam\u0131\u015f ve halen de ya\u015famaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00d6yle ki \u2018ilk sayfaya bas\u0131lm\u0131\u015f \u00f6l\u00fcm veya \u015fiddet ile haber band\u0131nda ilk \u00f6nce verilen \u00f6l\u00fcm veya \u015fiddet\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve uygulamas\u0131n\u0131n takip\u00e7isi olan baz\u0131 gazete ve televizyon kanallar\u0131, geride kalan s\u00fcre i\u00e7inde gezi olaylar\u0131, ciddi yolsuzluk iddialar\u0131, polisin kulland\u0131\u011f\u0131 orant\u0131s\u0131z \u015fiddet, bu \u015fiddetin neden oldu\u011fu haks\u0131z \u00f6l\u00fcmler, yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 gibi \u00f6nemli ve toplumu ilgilendiren, halk\u0131n haber alma hakk\u0131 kapsam\u0131nda bulunan hususlar\u0131 es ge\u00e7mek, bunlar\u0131n yerine \u201cSurvivor\u201d, \u201cO Ses T\u00fcrkiye\u201d, \u201cBen Evleniyorum\u201d, \u201cBiri Bizi G\u00f6zetliyor\u201d t\u00fcr\u00fc insanlar\u0131 yozla\u015ft\u0131ran, ger\u00e7eklerden koparan programlara, \u2018T\u00fcrk\u2019e T\u00fcrk propagandas\u0131 yapan\u201d, hamaset ve pop\u00fclizm kokan, dahas\u0131 ger\u00e7eklere ayk\u0131r\u0131 olan tarihi dizilere, a\u015fk\u0131 ve evlili\u011fi \u00e7\u0131\u011f\u0131r\u0131ndan \u00e7\u0131karan aptal dizilere yer vermek suretiyle, ileti\u015fimsel eylemin temel gereklerinden biri olan ve Habermas\u2019\u0131n do\u011fruluk olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u015feyin, yani ger\u00e7e\u011fin \u00fczerini \u00f6rtm\u00fc\u015fler ve \u00f6rtmeye de devam etmektedirler.<\/p>\n
Bunu yapan gazete ve televizyon kanallar\u0131, sadece temel bir insan hakk\u0131 olan halk\u0131n enformasyon\/bilgi edinme hakk\u0131n\u0131 \u00e7i\u011fnememekte, gazetecili\u011fin en ba\u015fta gelen sorumlulu\u011fu olan kamunun olup bitenleri bilme, haber alma, fikirleri \u00f6\u011frenme hakk\u0131n\u0131 da ihlal etmektedirler.<\/p>\n
San\u0131r\u0131m bu yay\u0131nc\u0131l\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve buna neden olan deformasyonun en \u00f6nemli nedeni, gazetecili\u011fin ve televizyonculu\u011fun bu mesleklerin erbab\u0131 olan, bunun e\u011fitimini alan uzman ki\u015filerin elinden al\u0131nmas\u0131, ne olduklar\u0131, nerede ve nas\u0131l yeti\u015ftikleri belirsiz, yapt\u0131klar\u0131 i\u015fin bilincinde olmayan, sorumluluk ta\u015f\u0131mayan, kamuya, halka hizmet etmeyi de\u011fil, efendilerine hizmet etmeyi meslek edinen dev\u015firme gazetecilere ve televizyonculara bu i\u015fleri yapma imkan\u0131 verilmesidir. \u00c7ok say\u0131da gazetecinin hapiste, bir k\u0131s\u0131m s\u00f6zde gazetecinin i\u015f ba\u015f\u0131nda olmas\u0131n\u0131n, demokrasinin ask\u0131da bulunmas\u0131n\u0131n, bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ayaklar alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131n, yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hi\u00e7e say\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni san\u0131r\u0131m bundand\u0131r, bunlardan dolay\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130svi\u00e7re Bas\u0131n Konseyi\u2019nin 18 \u015eubat 2000 tarihli kurucu oturumunda kabul edilen \u201cGazetecinin Hak ve Y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler Bildirgesi ve \u0130svi\u00e7re Bas\u0131n Konseyi\u2019nin Direktifleri\u201dne g\u00f6re, \u2018gazetecinin kamu kar\u015f\u0131s\u0131ndaki sorumlulu\u011fu herhangi bir ba\u015fka sorumluluktan, \u00f6zellikle de onu i\u015fverene ve devlet organlar\u0131na ba\u011flayan sorumluluktan \u00f6nce gelir.\u2019 Zira gazeteci ger\u00e7e\u011fi ara\u015ft\u0131rmakla, sonu\u00e7lar\u0131na bakmaks\u0131z\u0131n kamunun ger\u00e7e\u011fi bilmek hakk\u0131na sayg\u0131 g\u00f6stermekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn gazeteciyi, \u2018devlete, i\u015fverenine ve siyasal iktidara ba\u011flanmaktan, bu iktidar odaklar\u0131na servis yapmaktan al\u0131koymas\u0131\u2019 gerekir.<\/p>\n
Hi\u00e7 ku\u015fku yoktur ki, gazetecilik mesle\u011fi i\u00e7in ge\u00e7erli ve do\u011fru olan bu tespit ve uyar\u0131lar, televizyon yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de do\u011fru ve ge\u00e7erlidir. Ne yaz\u0131k ki T\u00fcrkiye\u2019de gazetecilik ve televizyonculuk ba\u011flam\u0131nda bu \u00f6l\u00e7\u00fc ka\u00e7m\u0131\u015f, kitle medyas\u0131 demokratik g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan kontrol ve terbiye edilemeyen, en ba\u015fta siyasal iktidar olmak \u00fczere, ba\u015fkaca makro ve mikro iktidarlar taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen a\u015f\u0131r\u0131 bir g\u00fc\u00e7 elde etmi\u015ftir.<\/p>\n
Gelinen bu a\u015fama, Karl Popper\u2019in y\u0131llar \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131 bir konu\u015fmada i\u015faret etti\u011fi ve fakat o zaman \u00e7ok fazla ciddiye al\u0131nmayan tehlikenin \u00f6nemini bug\u00fcn hepimizin g\u00f6zlerinin \u00f6n\u00fcne sermi\u015ftir. Karl Popper son derece \u00f6nemli olan bu konu\u015fmas\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6yler;\u00a0\u2018\u2026televizyon kontrols\u00fcz bir g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr ve b\u00f6ylesi kontrols\u00fcz bir g\u00fc\u00e7 demokrasinin ilkeleriyle \u00e7eli\u015fki i\u00e7indedir. (\u2026) Oysa bizlerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe duydu\u011fu \u00f6zlemden \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 sonucu do\u011fan sorunlar\u0131n yok say\u0131lmas\u0131 noktas\u0131na gelinirken bizim r\u0131zam\u0131z al\u0131nmad\u0131\u2026\u2019<\/p>\n
Ayn\u0131 konuyla ilgili olarak Bel\u00e7ikal\u0131 felsefe doktoru ve psikoterapist Boris Libois\u2019in 1994 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 \u2018Ethique de l\u2019information\/Enformasyon Eti\u011fi\u2019 isimli kitab\u0131na yollamada bulunan Enrico Morresi ise \u015funlar\u0131 yaz\u0131yor: \u2018\u2026Demokrasinin, sistemdeki de\u011fi\u015fikliklerin ve piyasa alan\u0131n\u0131n, kamunun do\u011fru bilgiye ula\u015fma hakk\u0131na el koymas\u0131na tahamm\u00fcl\u00fc olmamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak, Libois\u2019e g\u00f6re, kitlesel medyaya dair \u2013 toplumsal sorumlulu\u011fun \u2013 kamusal olarak kurulmas\u0131n\u0131 gerektirir. Enformasyon eti\u011fi de\u011fil ama ileti\u015fim hakk\u0131 topluluk\u00e7u \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn sorumluluk d\u00fczlemini sa\u011flayacak seviyededir\u2026Libois eserinde, bas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden t\u00fcreten, liberal haklar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc her yurtta\u015fa tan\u0131yan, liberal ekole s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015f bir ele\u015ftiri getirir. Dikkat, diye uyar\u0131r Libois, enformasyon kamusal bir i\u015flevdir, bireysel bir hak de\u011fildir. G\u00fcc\u00fcn \u00f6znesi medya sistemidir, gazeteci birey de\u011fildir. Yurtta\u015flara tan\u0131nan temel bir hakk\u0131n otomatik olarak bir \u015firkete esnetilebilmesini kabullenmeyen Libois, b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu kamunun olu\u015fturdu\u011fu ama yarg\u0131\u00e7lar\u0131 ve \u00fcniversite hocalar\u0131n\u0131 da i\u00e7eren, ba\u011f\u0131ms\u0131z y\u00f6netim otoriteleri yoluyla sa\u011flanan bir kontrol \u00f6ng\u00f6r\u00fcr; piyasa ile devlet aras\u0131nda bir ara form\u00fcl\u2026\u2019<\/p>\n
T\u00fcrkiye, Radyo Televizyon \u00dcst Kurulu (RT\u00dcK) ad\u0131yla ba\u011f\u0131ms\u0131z bir y\u00f6netim otoritesi olu\u015fturarak, radyo ve televizyon yay\u0131nlar\u0131 \u00fczerinde, tam olarak de\u011fil ise de Libois\u2019in \u00f6nerdi\u011fine yak\u0131n bir kontrol mekanizmas\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Bu kurulda, yarg\u0131\u00e7lar da, akademisyenler de g\u00f6rev yapm\u0131\u015flar ve halen de yapmaktad\u0131rlar. Peki, b\u00fct\u00fcn bu hususlarla ilgili olarak \u00fclkemizde ne de\u011fi\u015fmi\u015ftir? Hi\u00e7bir \u015fey! Peki neden? Ba\u011f\u0131ms\u0131z olmas\u0131, tarafs\u0131z olmas\u0131, \u00f6zerk olmas\u0131 gereken bu kurum, hemen hi\u00e7bir d\u00f6neminde, ama daha \u00e7ok g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, ba\u011f\u0131ms\u0131z, tarafs\u0131z ve \u00f6zerk olamam\u0131\u015ft\u0131r da onun i\u00e7in!<\/p>\n
O nedenle, Napolyon, \u2018feodaliteyi top \u00f6ld\u00fcrd\u00fc; modern toplumu da m\u00fcrekkep \u00f6ld\u00fcrecektir\u2019 demekte hakl\u0131d\u0131r. Ama bir farkla; m\u00fcrekkep sadece modern toplumu \u00f6ld\u00fcrmekle kalmam\u0131\u015f, ne yaz\u0131k ki onun bize hediyesi olan demokrasiyi de \u00f6ld\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ama bunu m\u00fcrekkepten daha \u00e7ok m\u00fcrekkep yalayanlar yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Onun i\u00e7in hem \u2018Akrep gibisin karde\u015fim\/korkak bir karanl\u0131k i\u00e7indesin akrep gibi\/ser\u00e7e gibisin karde\u015fim\/ser\u00e7enin tela\u015f\u0131 i\u00e7indesin\/midye gibisin karde\u015fim\/midye gibi kapal\u0131, rahat\/ve s\u00f6nm\u00fc\u015f bir yanarda\u011f a\u011fz\u0131 gibi korkun\u00e7sun, karde\u015fim\/bir de\u011fil\/be\u015f de\u011fil\/y\u00fcz milyonlarlas\u0131n maalesef\/ koyun gibisin karde\u015fim\/gocuklu celep kald\u0131r\u0131nca sopas\u0131n\u0131\/s\u00fcr\u00fcye kat\u0131l\u0131verirsin hemen\/ve adeta ma\u011frur, ko\u015fars\u0131n salhaneye\/d\u00fcnyan\u0131n en tuhaf mahlukusun yani\/hani \u015fu derya i\u00e7re olup deryay\u0131 bilmeyen bal\u0131ktan da tuhaf\/ve bu d\u00fcnyada, bu zul\u00fcm senin sayende\/ve a\u00e7sak, yorgunsak, alkan i\u00e7indeysek e\u011fer\/ve hala \u015farab\u0131m\u0131z\u0131 vermek i\u00e7in \u00fcz\u00fcm gibi eziliyorsak kabahat senin\/-deme\u011fe de dilim varm\u0131yor ama-\/kabahatin \u00e7o\u011fu senin, can\u0131m karde\u015fim!\u2019 diye yazan Naz\u0131m Hikmet, hem de \u2018Ne utanmaz k\u00f6pekleriz, kimi g\u00f6rsek etekleriz\u2019 diyen Neyzen Tevfik hakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Hem de bin defa, on bin defa, y\u00fcz bin defa, milyon defa hakl\u0131d\u0131r!\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u2018Televizyon dizilerini seyrediyorlar, bu dizilerin sonlar\u0131n\u0131 merak ediyorlar, ama kendi sonlar\u0131n\u0131 merak etmiyorlar.\u2019 Murathan MUNGAN Kolejde \u00f6\u011frenci iken \u0130ngilizce hocam\u0131z olan Amerikal\u0131 Mrs.Haynes 1962 veya 1963 y\u0131l\u0131nda \u2018televizyonun \u00e7ok zaman \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc ve aptal bir kutu oldu\u011funu, T\u00fcrkiye gibi hen\u00fcz daha tam olarak geli\u015fmemi\u015f \u00fclkeler i\u00e7in zarar verici olaca\u011f\u0131n\u0131\u2019 s\u00f6ylemi\u015f ve bizden b\u00fcy\u00fck tepki alm\u0131\u015ft\u0131. Tepki g\u00f6stermemizin nedeni, bunu \u00e7ok yukar\u0131dan ve bizi a\u015fa\u011f\u0131layan bir tarzda s\u00f6ylemesi ve yan\u0131 s\u0131ra Amerikal\u0131lara lay\u0131k g\u00f6r\u00fclen bu teknolojik olana\u011f\u0131n bize lay\u0131k g\u00f6r\u00fclmemesiydi. O g\u00fcnden bug\u00fcne yakla\u015f\u0131k 63, 64 y\u0131l ge\u00e7ti. Bu s\u00fcre\u00e7te edindi\u011fim onca deneyim sonras\u0131nda bug\u00fcn geldi\u011fim noktadaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm; kullanma k\u00fclt\u00fcr\u00fc bulunmayan, hayat\u0131 olu\u015fturan en \u00f6nemli dokunun zaman oldu\u011funun bilincinde olmayan insanlardan olu\u015fan toplumlar i\u00e7in televizyonun, zaman \u00f6ld\u00fcren, izleyenlerinin zihinlerini i\u011ffal eden, onlar\u0131 aptal yerine koyan ve giderek aptalla\u015ft\u0131ran zararl\u0131 ve kurnaz bir kutu oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir. Elbette televizyonu zararl\u0131 ve kurnaz yapan, bizi aptal yerine koyan, zihnimizi ele ge\u00e7iren ve hatta i\u011ffal eden kutunun kendisi, yani makine de\u011fil, programlar\u0131 yapanlar, yay\u0131n ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve i\u00e7eri\u011fini d\u00fczenleyenler, haber programlar\u0131n\u0131 haber eti\u011fine ayk\u0131r\u0131 bi\u00e7imde haz\u0131rlayanlar, d\u00fczenledikleri tart\u0131\u015fma programlar\u0131yla bizi ideolojik y\u00f6nden manip\u00fcle etmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar, vurdulu k\u0131rd\u0131l\u0131 ve kimin elinin kimin cebinde oldu\u011fu belli olmayan o dizileri \u00a0\u00e7ekenler ile bunlar\u0131 yay\u0131mlayan kanallar, bu dizileri denetlemesi gerekti\u011fi halde …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-74540","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n