ANAYASA MAHKEMES\u0130 KARARI<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Esas Say\u0131s\u0131 : 2024\/88<\/p>\n
Karar Say\u0131s\u0131 : 2024\/231<\/p>\n
Karar Tarihi : 25\/12\/2024<\/p>\n
R.G.Tarih-Say\u0131 : 13\/3\/2025-32840<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u0130T\u0130RAZ YOLUNA BA\u015eVURAN: Afyonkarahisar \u0130dare Mahkemesi<\/p>\n
\u0130T\u0130RAZIN KONUSU: 31\/5\/2006 tarihli ve 5510 say\u0131l\u0131 Sosyal Sigortalar ve Genel Sa\u011fl\u0131k Sigortas\u0131 Kanunu\u2019nun;<\/p>\n
A. 86. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131n\u0131n \u201c\u0130\u015fveren, i\u015fyeri sahipleri; i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini ilgili oldu\u011fu y\u0131l\u0131 takip eden y\u0131l ba\u015f\u0131ndan ba\u015flamak \u00fczere on y\u0131l s\u00fcreyle,\u2026\u201d ve \u201c\u2026saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile g\u00f6revlendirilen memurlar\u0131nca istenilmesi halinde onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde ibraz etmek zorundad\u0131r.\u201d b\u00f6l\u00fcmlerinin,<\/p>\n
B. 17\/4\/2008 tarihli ve 5754 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 60. maddesiyle de\u011fi\u015ftirilen 102. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (e) bendinin;<\/p>\n
1. \u201c86 nc\u0131 maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc Kurumca yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n tam olarak yerine getirmeyenlere;\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn,<\/p>\n
2. (1) numaral\u0131 alt bendinin,<\/p>\n
3. Alt bentlerini ba\u011flayan h\u00fckm\u00fcnde yer alan \u201cidari para cezas\u0131 uygulan\u0131r.\u201d ibaresinin \u201c(e) bendinin (1) numaral\u0131 alt bendi\u201d y\u00f6n\u00fcnden,<\/p>\n
Anayasa\u2019n\u0131n 2., 13. ve 38 maddelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclerek iptallerine karar verilmesi talebidir.<\/p>\n
OLAY: \u0130dari para cezas\u0131n\u0131n iptali talebiyle a\u00e7\u0131lan davada itiraz konusu kurallar\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kan\u0131s\u0131na varan Mahkeme, iptalleri i\u00e7in ba\u015fvurmu\u015ftur.<\/p>\n
I. \u0130PTAL\u0130 \u0130STENEN KANUN H\u00dcK\u00dcMLER\u0130<\/p>\n
Kanun\u2019un itiraz konusu kurallar\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131;<\/p>\n
1. 86. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u00a0\u201c\u0130\u015fveren, i\u015fyeri sahipleri; i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini ilgili oldu\u011fu y\u0131l\u0131 takip eden y\u0131l ba\u015f\u0131ndan ba\u015flamak \u00fczere on y\u0131l s\u00fcreyle, kamu idareleri otuz y\u0131l s\u00fcreyle, tasfiye ve ifl\u00e2s idaresi memurlar\u0131 ise g\u00f6revleri s\u00fcresince, saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile g\u00f6revlendirilen memurlar\u0131nca istenilmesi halinde onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde ibraz etmek zorundad\u0131r.\u201d<\/p>\n
2. 102. maddesinin ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u201cKurumca verilecek idar\u00ee para cezalar\u0131<\/p>\n
MADDE 102- (De\u011fi\u015fik: 17\/4\/2008-5754\/60 md.)<\/p>\n
Kurumca dayana\u011f\u0131 belirtilmek suretiyle di\u011fer kanunlarda a\u015fa\u011f\u0131da belirtilen fiiller i\u00e7in idari para cezas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olsa dahi ayr\u0131ca bu Kanunun;<\/p>\n
\u2026<\/p>\n
e) 86 nc\u0131 maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc Kurumca yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n tam olarak yerine getirmeyenlere; <\/p>\n
1) Bil\u00e2n\u00e7o esas\u0131na g\u00f6re defter tutmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olanlar i\u00e7in, ayl\u0131k asgari \u00fccretin oniki kat\u0131 tutar\u0131nda, <\/p>\n
2) Di\u011fer defterleri tutmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olanlar i\u00e7in, ayl\u0131k asgari \u00fccretin alt\u0131 kat\u0131 tutar\u0131nda, <\/p>\n
3) Defter tutmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc de\u011fil iseler, asgari \u00fccretin \u00fc\u00e7 kat\u0131 tutar\u0131nda, <\/p>\n
4) Tutmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutar\u0131n\u0131 a\u015fmamak kayd\u0131yla; defter ve belgelerin t\u00fcm\u00fcn\u00fc verilen s\u00fcre i\u00e7inde ibraz etmekle birlikte; kanun\u00ee tasdik s\u00fcresi ge\u00e7tikten sonra tasdik ettirilmi\u015f olan defterlerin tasdik tarihinden \u00f6nceki k\u0131sm\u0131, i\u015f\u00e7ilikle ilgili giderlerin i\u015flenmemi\u015f oldu\u011fu tespit edilen defterler, sigorta primleri hesab\u0131na esas tutulan kazan\u00e7lar\u0131n kesin olarak tespitine imk\u00e2n vermeyecek \u015fekilde usuls\u00fcz veya noksan tutulmu\u015f defterler, herhangi bir ay i\u00e7in sigorta primleri hesab\u0131na esas tutulmas\u0131 gereken kazan\u00e7lar\u0131n ve kazan\u00e7larla ilgili \u00f6demelerin (sigorta primine esas kazanc\u0131n \u00f6demeye ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu durumlar dahil) o ay\u0131n dahil bulundu\u011fu hesap d\u00f6nemine ait defterlere i\u015flenmemi\u015f olmas\u0131 halinde, o aya ait defter kay\u0131tlar\u0131 ge\u00e7erli say\u0131lmaz ve bu ge\u00e7ersizlik hallerinin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi her bir takvim ay\u0131 i\u00e7in, ayl\u0131k asgari \u00fccretin yar\u0131s\u0131 tutar\u0131nda; kullan\u0131lmaya ba\u015flanmadan \u00f6nce tasdik ettirilmesi zorunlu oldu\u011fu halde tasdiksiz tutulmu\u015f olan defterler ge\u00e7erli say\u0131lmaz ve tutmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc bulunulan defter t\u00fcr\u00fc dikkate al\u0131narak bu bendin (1) ve (2) numaral\u0131 alt bentlerine g\u00f6re; Vergi Us\u00fbl Kanunu gere\u011fince bilan\u00e7o esas\u0131na g\u00f6re defter tutulmas\u0131 gerekirken i\u015fletme hesab\u0131 esas\u0131na g\u00f6re tutulmu\u015f defterler ge\u00e7erli say\u0131lmaz ve bu bendin (1) numaral\u0131 alt bendine g\u00f6re, <\/p>\n
5) \u0130\u015fverenler taraf\u0131ndan ibraz edilen ayl\u0131k \u00fccret tediye bordrosunda; i\u015fyerinin sicil numaras\u0131, bordronun ili\u015fkin oldu\u011fu ay, sigortal\u0131n\u0131n ad\u0131, soyad\u0131, sigortal\u0131n\u0131n sosyal g\u00fcvenlik sicil numaras\u0131, \u00fccret \u00f6denen g\u00fcn say\u0131s\u0131, sigortal\u0131n\u0131n \u00fccreti, \u00f6denen \u00fccret tutar\u0131 ve \u00fccretin al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dair sigortal\u0131n\u0131n imzas\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 zorunludur. Belirtilen unsurlardan herhangi birini ihtiva etmeyen (imza \u015fart\u0131 y\u00f6n\u00fcnden makbuz mukabilinde veya banka kanal\u0131yla yap\u0131lan \u00f6demeler hari\u00e7) \u00fccret tediye bordrolar\u0131 ge\u00e7erli say\u0131lmaz ve her bir ge\u00e7ersiz \u00fccret tediye bordrosu i\u00e7in ayl\u0131k asgari \u00fccretin yar\u0131s\u0131 tutar\u0131nda, <\/p>\n
idari para cezas\u0131 uygulan\u0131r. \u0130braz s\u00fcresi ge\u00e7irildikten sonra incelemeye sunulan ve t\u00fcm\u00fcn\u00fcn veya bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ge\u00e7ersiz oldu\u011fu tespit edilen defter ve belgeler y\u00f6n\u00fcnden, ayr\u0131ca ge\u00e7ersizlik fiilleri i\u00e7in idari para cezas\u0131 uygulanmaz, sadece tutulan defter t\u00fcr\u00fc dikkate al\u0131narak bu bendin (1), (2) ve (3) numaral\u0131 alt bentlerine g\u00f6re idari para cezas\u0131 uygulan\u0131r.<\/p>\n
\u2026\u201d<\/p>\n
II. \u0130LK \u0130NCELEME<\/p>\n
1. Anayasa Mahkemesi \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc h\u00fck\u00fcmleri uyar\u0131nca Kadir \u00d6ZKAYA, Hasan Tahsin G\u00d6KCAN, Basri BA\u011eCI, Engin YILDIRIM, R\u0131dvan G\u00dcLE\u00c7, Recai AKYEL, Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ, Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU, Selahaddin MENTE\u015e, \u0130rfan F\u0130DAN, Kenan YA\u015eAR, Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L ve \u00d6mer \u00c7INAR\u2019\u0131n kat\u0131l\u0131mlar\u0131yla 9\/5\/2024 tarihinde yap\u0131lan ilk inceleme toplant\u0131s\u0131nda \u00f6ncelikle ba\u015fvuruya engel durumun varl\u0131\u011f\u0131 ve s\u0131n\u0131rlama sorunlar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
2. 30\/3\/2011 tarihli ve 6216 say\u0131l\u0131 Anayasa Mahkemesinin Kurulu\u015fu ve Yarg\u0131lama Usulleri Hakk\u0131nda Kanun’un \u201cAnayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n mahkemelerce ileri s\u00fcr\u00fclmesi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 40. maddesinde Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yap\u0131lacak ba\u015fvurularda izlenecek y\u00f6ntem d\u00fczenlenmi\u015ftir. S\u00f6z konusu maddenin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda bir davaya bakmakta olan mahkemenin bu davada uygulanacak bir kanun veya Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 kararnamesinin h\u00fck\u00fcmlerini Anayasa’ya ayk\u0131r\u0131 g\u00f6rmesi h\u00e2linde veya taraflardan birinin ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131n\u0131n ciddi oldu\u011fu kan\u0131s\u0131na varmas\u0131 durumunda, bu f\u0131krada say\u0131lan belgeleri dizi listesine ba\u011flayarak Anayasa Mahkemesine g\u00f6nderece\u011fi belirtilmi\u015f; an\u0131lan f\u0131kran\u0131n (a) bendinde de \u201c\u0130ptali istenen kurallar\u0131n Anayasan\u0131n hangi maddelerine ayk\u0131r\u0131 olduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan gerek\u00e7eli ba\u015fvuru karar\u0131n\u0131n asl\u0131\u201d Anayasa Mahkemesine g\u00f6nderilecek belgeler aras\u0131nda say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Maddenin (4) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda ise a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde dayanaktan yoksun veya y\u00f6ntemine uygun olmayan itiraz ba\u015fvurular\u0131n\u0131n Anayasa Mahkemesi taraf\u0131ndan esas incelemeye ge\u00e7ilmeksizin gerek\u00e7eleriyle reddedilece\u011fi h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
3. An\u0131lan \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fck\u2019\u00fcn 46. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131n\u0131n (a) bendinde de itiraz yoluna ba\u015fvuran mahkemenin gerek\u00e7eli karar\u0131nda, Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131l\u0131klar\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclen h\u00fck\u00fcmlerin her birinin Anayasa\u2019n\u0131n hangi maddelerine, hangi nedenlerle ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funun ayr\u0131 ayr\u0131 ve gerek\u00e7eleriyle birlikte a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilmesi gerekti\u011fi ifade edilmi\u015ftir.<\/p>\n
4. \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fck\u2019\u00fcn 49. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131n\u0131n (b) bendinde Anayasa Mahkemesince yap\u0131lan ilk incelemede, ba\u015fvuruda eksikliklerin bulundu\u011funun tespit edilmesi h\u00e2linde itiraz yoluna ili\u015fkin i\u015flerde esas incelemeye ge\u00e7ilmeksizin ba\u015fvurunun reddine karar verilece\u011fi; (2) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda ise an\u0131lan (b) bendi uyar\u0131nca verilen karar\u0131n itiraz yoluna ba\u015fvuran mahkemenin eksiklikleri tamamlayarak yeniden ba\u015fvurmas\u0131na engel olmad\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
5. Yap\u0131lan incelemede 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 86. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131n\u0131n itiraz konusu \u201c\u0130\u015fveren, i\u015fyeri sahipleri; i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini ilgili oldu\u011fu y\u0131l\u0131 takip eden y\u0131l ba\u015f\u0131ndan ba\u015flamak \u00fczere on y\u0131l s\u00fcreyle,\u2026\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yer alan \u201c\u2026i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini\u2026\u201d ibaresi d\u0131\u015f\u0131nda kalan k\u0131sm\u0131 ile \u201c\u2026saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile g\u00f6revlendirilen memurlar\u0131nca istenilmesi halinde onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde ibraz etmek zorundad\u0131r.\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn Anayasa\u2019n\u0131n hangi maddelerine, hangi nedenlerle ayk\u0131r\u0131 oldu\u011funun ayr\u0131 ayr\u0131 ve gerek\u00e7eleriyle birlikte a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilmedi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu nedenle an\u0131lan k\u0131s\u0131m ve b\u00f6l\u00fcme ili\u015fkin ba\u015fvurunun y\u00f6ntemine uygun olmad\u0131\u011f\u0131ndan reddi gerekir.<\/p>\n
6. Anayasa\u2019n\u0131n \u201cAnayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n di\u011fer mahkemelerde ileri s\u00fcr\u00fclmesi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 152. maddesinin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda \u201cAnayasa Mahkemesinin i\u015fin esas\u0131na girerek verdi\u011fi red karar\u0131n\u0131n Resm\u00ee Gazetede yay\u0131mlanmas\u0131ndan sonra on y\u0131l ge\u00e7medik\u00e7e ayn\u0131 kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131yla tekrar ba\u015fvuruda bulunulamaz\u201d denilmi\u015ftir.<\/p>\n
7. 6216 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un \u201cBa\u015fvuruya engel durumlar\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 41. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda da \u201cMahkemenin i\u015fin esas\u0131na girerek verdi\u011fi ret karar\u0131n\u0131n Resm\u00ee Gazetede yay\u0131mlanmas\u0131ndan itibaren on y\u0131l ge\u00e7medik\u00e7e ayn\u0131 kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn Anayasaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131yla itiraz ba\u015fvurusu yap\u0131lamaz\u201d h\u00fckm\u00fcne yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n
8. 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 102. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (e) bendinin itiraz konusu (1) numaral\u0131 alt bendine y\u00f6nelik iptal talebi Anayasa Mahkemesinin 29\/11\/2017 tarihli ve E.2017\/137, K.2017\/161 say\u0131l\u0131 karar\u0131yla reddedilmi\u015f ve bu karar 19\/12\/2017 tarihli ve 30725 say\u0131l\u0131 Resm\u00ee Gazete\u2019de yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re 19\/12\/2017 tarihinden ba\u015flayarak ge\u00e7mesi gereken on y\u0131ll\u0131k s\u00fcre hen\u00fcz dolmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu itibarla itiraz konusu (1) numaral\u0131 alt bende y\u00f6nelik itiraz ba\u015fvurusunun Anayasa\u2019n\u0131n 152. maddesi ve 6216 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 41. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 gere\u011fince reddi gerekir.<\/p>\n
9. \u00d6te yandan 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 102. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (e) bendinin itiraz konusu \u201c86 nc\u0131 maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc Kurumca yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n tam olarak yerine getirmeyenlere;\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fc, an\u0131lan bendin (1) numaral\u0131 alt bendi ile bak\u0131lmakta olan davada uygulanma imk\u00e2n\u0131 olmayan di\u011fer alt bentler y\u00f6n\u00fcnden ge\u00e7erli, ortak kural niteli\u011findedir. Bu itibarla bak\u0131lmakta olan davan\u0131n konusu g\u00f6zetilerek kural\u0131n esas\u0131na ili\u015fkin incelemenin (1) numaral\u0131 alt bent y\u00f6n\u00fcnden yap\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
10. A\u00e7\u0131klanan nedenlerle31\/5\/2006 tarihli ve 5510 say\u0131l\u0131 Sosyal Sigortalar ve Genel Sa\u011fl\u0131k Sigortas\u0131 Kanunu\u2019nun;<\/p>\n
A. 86. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131n\u0131n;<\/p>\n
1. a. \u201c\u0130\u015fveren, i\u015fyeri sahipleri; i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini ilgili oldu\u011fu y\u0131l\u0131 takip eden y\u0131l ba\u015f\u0131ndan ba\u015flamak \u00fczere on y\u0131l s\u00fcreyle,\u2026\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yer alan \u201c\u2026i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini\u2026\u201d ibaresinin esas\u0131n\u0131n incelenmesine,<\/p>\n
b. \u201c\u0130\u015fveren, i\u015fyeri sahipleri; i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini ilgili oldu\u011fu y\u0131l\u0131 takip eden y\u0131l ba\u015f\u0131ndan ba\u015flamak \u00fczere on y\u0131l s\u00fcreyle,\u2026\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kalan k\u0131sm\u0131na ili\u015fkin ba\u015fvurunun 30\/3\/2011 tarihli ve 6216 say\u0131l\u0131 Anayasa Mahkemesinin Kurulu\u015fu ve Yarg\u0131lama Usulleri Hakk\u0131nda Kanun\u2019un 40. maddesinin (4) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 gere\u011fince y\u00f6ntemine uygun olmad\u0131\u011f\u0131ndan REDD\u0130NE,<\/p>\n
2. \u201c\u2026saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile g\u00f6revlendirilen memurlar\u0131nca istenilmesi halinde onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde ibraz etmek zorundad\u0131r.\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ili\u015fkin ba\u015fvurunun 6216 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 40. maddesinin (4) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 gere\u011fince y\u00f6ntemine uygun olmad\u0131\u011f\u0131ndan REDD\u0130NE,<\/p>\n
B. 17\/4\/2008 tarihli ve 5754 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 60. maddesiyle de\u011fi\u015ftirilen 102. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (e) bendinin;<\/p>\n
1. \u201c86 nc\u0131 maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc Kurumca yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n tam olarak yerine getirmeyenlere;\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn esas\u0131n\u0131n incelenmesine, esasa ili\u015fkin incelemenin \u201c(e)bendinin (1) numaral\u0131 alt bendi\u201d y\u00f6n\u00fcnden yap\u0131lmas\u0131na,<\/p>\n
2. (1) numaral\u0131 alt bendine y\u00f6nelik itiraz ba\u015fvurusunun Anayasa\u2019n\u0131n 152. maddesinin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131 ile 6216 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 41. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 gere\u011fince REDD\u0130NE,<\/p>\n
3. Alt bentlerini ba\u011flayan h\u00fckm\u00fcnde yer alan \u201cidari para cezas\u0131 uygulan\u0131r.\u201d ibaresinin \u201c(e) bendinin (1) numaral\u0131 alt bendi\u201d y\u00f6n\u00fcnden incelenmesine ili\u015fkin ba\u015fvurunun esas\u0131n\u0131n incelenmesine,<\/p>\n
OYB\u0130RL\u0130\u011e\u0130YLE karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
III. ESASIN \u0130NCELENMES\u0130 <\/p>\n
11. Ba\u015fvuru karar\u0131 ve ekleri, Raport\u00f6r Hilal YAZICI taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan i\u015fin esas\u0131na ili\u015fkin rapor, itiraz konusu kanun h\u00fck\u00fcmleri, dayan\u0131lan Anayasa kurallar\u0131 ve bunlar\u0131n gerek\u00e7eleri ile di\u011fer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gere\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcp d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc:<\/p>\n
A. Kanun\u2019 un 86. Maddesinin \u0130kinci F\u0131kras\u0131nda Yer Alan \u201c\u2026i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini\u2026\u201d \u0130baresinin \u0130ncelenmesi<\/p>\n
1. Anlam ve Kapsam<\/p>\n
12. 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 12. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131nda i\u015fveren, an\u0131lan Kanun\u2019un 4. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (a) ve (c) bentlerine g\u00f6re sigortal\u0131 say\u0131lan ki\u015fileri \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran ger\u00e7ek veya t\u00fczel ki\u015filer ile t\u00fczel ki\u015fili\u011fi olmayan kurum ve kurulu\u015flar \u015feklinde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
13. Kanun\u2019un 86. maddesinde; Kanun kapsam\u0131nda i\u015fveren olarak kabul edilenlerin defter, kay\u0131t ve belge tutma\/d\u00fczenleme, saklama ve ibraz etme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
14. S\u00f6z konusu maddenin birinci f\u0131kras\u0131nda sigortal\u0131lar ile sosyal g\u00fcvenlik destek primine tabi sigortal\u0131lar i\u00e7in i\u015fverenlerce Sosyal G\u00fcvenlik Kurumuna (Kurum) verilmesi gereken ayl\u0131k prim ve hizmet belgelerinin \u015fekli, i\u00e7eri\u011fi, ekleri, ilgili oldu\u011fu d\u00f6nemi, verilme s\u00fcresi ve di\u011fer hususlar\u0131n Kurum taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan y\u00f6netmelikle belirlenece\u011fi h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
15. Maddenin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda ay i\u00e7inde baz\u0131 i\u015f g\u00fcnlerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmayan ve \u00fccret \u00f6denmeyen sigortal\u0131lar\u0131n eksik g\u00fcn nedeni ve eksik g\u00fcn say\u0131s\u0131n\u0131n i\u015fverence ilgili aya ait ayl\u0131k prim ve hizmet belgesinde veya muhtasar beyanname ve prim hizmet beyannamesiyle beyan edilece\u011fi, sigortal\u0131lar\u0131n otuz g\u00fcnden az \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steren eksik g\u00fcn nedenleri ile bu nedenleri ispatlayan belgelerin \u015fekli, i\u00e7eri\u011fi, ekleri, ilgili oldu\u011fu d\u00f6nemi, saklanmas\u0131 ve di\u011fer hususlar\u0131n Kurumca \u00e7\u0131kar\u0131lan y\u00f6netmelikle belirlenece\u011fi h\u00fckm\u00fcne yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n
16. \u0130kinci f\u0131kra ise maddenin ilgili f\u0131kralar\u0131nda belirtilen kay\u0131tlara ili\u015fkin saklama ve ibraz y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fczenlemektedir. F\u0131krada i\u015fveren, i\u015fyeri sahiplerinin i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini ilgili oldu\u011fu y\u0131l\u0131 takip eden y\u0131l ba\u015f\u0131ndan ba\u015flamak \u00fczere on y\u0131l s\u00fcreyle, kamu idarelerinin otuz y\u0131l s\u00fcreyle, tasfiye ve ifl\u00e2s idaresi memurlar\u0131n\u0131n ise g\u00f6revleri s\u00fcresince, saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile g\u00f6revlendirilen memurlar\u0131nca istenilmesi h\u00e2linde on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde ibraz etmek zorunda oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. F\u0131krada yer alan \u201c\u2026i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini\u2026\u201d ibaresi itiraz konusu kural\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n
17. Maddenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda i\u015fverenin sigortal\u0131y\u0131 22\/5\/2003 tarihli ve 4857 say\u0131l\u0131 \u0130\u015f Kanunu\u2019nun 7. maddesine g\u00f6re ba\u015fka bir i\u015fverene i\u015f g\u00f6rme edimini yerine getirmek \u00fczere ge\u00e7ici olarak devretmesi h\u00e2linde, sigortal\u0131y\u0131 devir alan, ge\u00e7ici i\u015f ili\u015fkisi s\u00fcresine ili\u015fkin birinci f\u0131krada belirtilen belgelerin ayn\u0131 s\u00fcre i\u00e7inde i\u015fverene ait i\u015fyerinden Kuruma verilmesinden i\u015fveren ile birlikte m\u00fcteselsilen sorumlu oldu\u011fu ifade edilmi\u015ftir.<\/p>\n
18. \u00d6te yandan 5510 say\u0131l\u0131 Kanun, Kuruma ibraz edilmesi gereken defter, kay\u0131t ve belgeleri bu Kanun\u2019da belirtilenlerle s\u0131n\u0131rl\u0131 tutmam\u0131\u015f, di\u011fer kanunlar ve ilgili mevzuat \u00e7er\u00e7evesinde tutulmas\u0131 gerekli k\u0131l\u0131nan defter, kay\u0131t ve belgeleri de y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck kapsam\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
2. \u0130tiraz\u0131n Gerek\u00e7esi<\/p>\n
19. Ba\u015fvuru karar\u0131nda \u00f6zetle; itiraz konusu kuralla i\u015fveren ve i\u015fyeri sahiplerine i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini saklama ve ibraz y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn getirildi\u011fi, an\u0131lan y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc yerine getirmeyenlere ise idari para cezas\u0131 uygulanmas\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, ancak kuralda belirtilen defter, kay\u0131t ve belgelerin neler olaca\u011f\u0131 hususunda bir belirlemenin yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, denetime tabi defter, kay\u0131t ve belgelerin hangileri oldu\u011funun ilgili mevzuatta a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ifade edilmedi\u011fi, bu durumun denetim g\u00f6revi kapsam\u0131nda farkl\u0131 kay\u0131t ve belgelerin istenmesine imk\u00e2n tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 belirtilerek kural\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 2., 13. ve 38. maddelerine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
3. Anayasa\u2019ya Ayk\u0131r\u0131l\u0131k Sorunu<\/p>\n
20. Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve i\u015flemleri hukuka uygun, insan haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131, bu hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri koruyup g\u00fc\u00e7lendiren, her alanda adil bir hukuk d\u00fczeni kurup bunu geli\u015ftirerek s\u00fcrd\u00fcren, hukuki g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flayan, Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 durum ve tutumlardan ka\u00e7\u0131nan, hukuk kurallar\u0131yla kendini ba\u011fl\u0131 sayan ve yarg\u0131 denetimine a\u00e7\u0131k olan devlettir.<\/p>\n
21. Hukuk devleti ilkesi gere\u011fince kanunlar\u0131n kamu yarar\u0131 amac\u0131yla yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Anayasa Mahkemesince kamu yarar\u0131 konusunda yap\u0131lacak inceleme, kanunun kamu yarar\u0131 amac\u0131yla yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Anayasa\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli h\u00fck\u00fcmlerinde yer alan kamu yarar\u0131 kavram\u0131n\u0131n Anayasa\u2019da bir tan\u0131m\u0131 yap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Anayasa Mahkemesinin kararlar\u0131nda da belirtildi\u011fi gibi kamu yarar\u0131; bireysel, \u00f6zel \u00e7\u0131karlardan ayr\u0131 ve bunlara \u00fcst\u00fcn olan toplumsal yarard\u0131r. Kamu yarar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi olmaks\u0131z\u0131n yaln\u0131z \u00f6zel \u00e7\u0131karlar i\u00e7in veya sadece belli ki\u015filerin yarar\u0131na kanun h\u00fckm\u00fc konulamaz. B\u00f6yle bir durumun a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde ve kesin olarak saptanmas\u0131 h\u00e2linde s\u00f6z konusu kanun h\u00fckm\u00fc Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesine ayk\u0131r\u0131 d\u00fc\u015fer. A\u00e7\u0131klanan istisnai h\u00e2l d\u0131\u015f\u0131nda bir kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn gereksinimlere uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131, hangi ara\u00e7 ve y\u00f6ntemlerle kamu yarar\u0131n\u0131n sa\u011flanabilece\u011fi kanun koyucunun takdirinde oldu\u011fundan bu kapsamda kamu yarar\u0131 de\u011ferlendirmesi yapmak anayasa yarg\u0131s\u0131yla ba\u011fda\u015fmaz (AYM, E.2020\/53, K.2021\/55, 14\/7\/2021, \u00a7 23).<\/p>\n
22. Anayasa\u2019n\u0131n 60. maddesinde herkesin sosyal g\u00fcvenlik hakk\u0131na sahip oldu\u011fu, devletin bu g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flayacak gerekli tedbirleri alaca\u011f\u0131 ve gerekli te\u015fkil\u00e2t\u0131 kuraca\u011f\u0131 h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
23. Kanun koyucu sosyal sigortalar ile genel sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ki\u015fileri g\u00fcvence alt\u0131na almak, bu sigortalardan yararlanacak ki\u015fileri ve sa\u011flanacak haklar\u0131, bu haklardan yararlanma \u015fartlar\u0131 ile finansman ve kar\u015f\u0131lanma y\u00f6ntemlerini belirlemek, sosyal sigortalar\u0131n ve genel sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fi ile ilgili usul ve esaslar\u0131 d\u00fczenlemek amac\u0131yla 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019u kabul etmi\u015ftir. Kanun\u2019un genel gerek\u00e7esinde de mevcut sosyal g\u00fcvenlik kurumlar\u0131n\u0131n finansmanla ilgili \u00f6nemli sorunlar\u0131n\u0131n oldu\u011fu, gelir azalt\u0131c\u0131 fakt\u00f6rlerin ba\u015fl\u0131calar\u0131n\u0131n ise prime esas kazanc\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck g\u00f6sterilmesi ile kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 istihdam\u0131n y\u00fcksekli\u011fi oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir (AYM, E.2017\/137, K.2017\/161, 29\/11\/2017, \u00a7 8).<\/p>\n
24. Sosyal g\u00fcvenlik sisteminin ba\u015fl\u0131ca gelir kayna\u011f\u0131n\u0131, i\u015f\u00e7i ve i\u015fverenden al\u0131nan prim ad\u0131 verilen sigorta \u00fccreti olu\u015fturmaktad\u0131r. Prim, sigorta yard\u0131mlar\u0131n\u0131n ve Kurumun giderlerinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak sigortal\u0131lardan kazan\u00e7lar\u0131n\u0131n belli bir oran\u0131nda al\u0131nan ya da sigortal\u0131n\u0131n alt \u00fcst kazan\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda belirledi\u011fi bir miktar \u00fczerinden hesap edilen sigorta \u00fccretini ifade etmektedir. Kanun\u2019un 79. maddesinde \u201cK\u0131sa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 i\u00e7in, bu Kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen her t\u00fcrl\u00fc \u00f6demeler ile y\u00f6netim giderlerini kar\u015f\u0131lamak \u00fczere Kurum prim almak, ilgililer de prim \u00f6demek zorundad\u0131r.\u201d denilmek suretiyle prim alma ve \u00f6deme zorunlulu\u011fu ile bu primlerin kullan\u0131laca\u011f\u0131 yer d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
25. \u0130\u015fverenlerin ya da i\u015fyeri sahiplerinin tutmak zorunda olduklar\u0131 defter, kay\u0131t ve belgeler ise \u00f6denecek veya tahsil edilecek primlerin belirlenmesinde dayanak belgeler niteli\u011findedir (AYM, E.2017\/137, K.2017\/161, 29\/11\/2017, \u00a7 9). Bu kapsamda, \u00f6denmesi gereken primlerin do\u011fru bir \u015fekilde tespit edilebilmesini sa\u011flayabilmek i\u00e7in i\u015fverenlerin i\u015fyeri defter, belge ve kay\u0131tlar\u0131 Kuruma sunmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc k\u0131l\u0131nmalar\u0131nda Anayasa\u2019n\u0131n 60. maddesi do\u011frultusunda kamu yarar\u0131 bulundu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
26. Hukuk devletinin temel unsurlar\u0131ndan biri de belirlilik ilkesidir. Bu ilkeye g\u00f6re yasal d\u00fczenlemelerin hem ki\u015filer hem de idare y\u00f6n\u00fcnden herhangi bir duraksamaya ve ku\u015fkuya yer vermeyecek \u015fekilde a\u00e7\u0131k, net, anla\u015f\u0131l\u0131r, uygulanabilir ve nesnel olmas\u0131, ayr\u0131ca kamu otoritelerinin keyf\u00ee uygulamalar\u0131na kar\u015f\u0131 koruyucu \u00f6nlem i\u00e7ermesi gerekir. Belirlilik ilkesi, hukuksal g\u00fcvenlikle ba\u011flant\u0131l\u0131 olup ki\u015finin kanundan belirli bir kesinlik i\u00e7inde hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yapt\u0131r\u0131m\u0131n veya sonucun ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunlar\u0131n idareye hangi m\u00fcdahale yetkisini verdi\u011fini bilmesini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Ki\u015fi ancak bu durumda kendisine d\u00fc\u015fen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri \u00f6ng\u00f6rebilir ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ayarlayabilir. Hukuki g\u00fcvenlik ilkesi hukuk normlar\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olmas\u0131n\u0131, bireylerin t\u00fcm eylem ve i\u015flemlerinde devlete g\u00fcven duyabilmesini, devletin de yasal d\u00fczenlemelerinde bu g\u00fcven duygusunu zedeleyici y\u00f6ntemlerden ka\u00e7\u0131nmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lar (AYM, E.2020\/80, K.2021\/34, 29\/4\/2021, \u00a7 25; E.2015\/41, K.2017\/98, 4\/5\/2017, \u00a7\u00a7 153, 154).<\/p>\n
27. Belirlilik ilkesi yaln\u0131zca yasal belirlili\u011fi de\u011fil daha geni\u015f anlamda hukuki belirlili\u011fi de ifade etmektedir. Hukuki belirlilik ilkesinde as\u0131l olan, bir hukuk normunun uygulanmas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kacak sonu\u00e7lar\u0131n o hukuk d\u00fczeninde \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olmas\u0131d\u0131r. Yasal d\u00fczenlemeye dayan\u0131larak eri\u015filebilir, bilinebilir ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olmas\u0131 ko\u015fuluyla yarg\u0131sal i\u00e7tihatlar ile de hukuki belirlilik sa\u011flanabilir. As\u0131l olan, muhtemel muhataplar\u0131n\u0131n mevcut \u015fartlar alt\u0131nda belirli bir i\u015flemin ne t\u00fcr sonu\u00e7lar do\u011furabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmelerini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak bir normun varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r (AYM, E.2018\/123, K.2022\/138, 9\/11\/2022, \u00a7 63).<\/p>\n
28. \u0130tiraz konusu kuralla i\u015fveren ve i\u015fyeri sahiplerinin saklamak veya istenilmesi h\u00e2linde ibraz etmek zorunda olduklar\u0131 i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerin neler oldu\u011fu hususunun belirlenmesi bak\u0131m\u0131ndan prim \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fc tutulan ki\u015fi ve kurulu\u015flar\u0131n tutmakla zorunlu olduklar\u0131 defter ve kay\u0131tlar\u0131 d\u00fczenleyen di\u011fer kanunlar\u0131n da g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 gerekti\u011finde \u015f\u00fcphe bulunmamaktad\u0131r. Bu bak\u0131mdan i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerinden i\u015fverenin tabi oldu\u011fu kanunlar gere\u011fince tutmak zorunda oldu\u011fu defter ve belgelerin anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
29. Bu ba\u011flamda, 4\/1\/1961 tarihli ve 213 say\u0131l\u0131 Vergi Usul Kanunu\u2019nun 172. ve devam\u0131 maddelerinde defter tutmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olanlara, defterlerin hangi ama\u00e7lar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilmek i\u00e7in ve hangi esaslar \u00e7er\u00e7evesinde tutulaca\u011f\u0131na, defter tutacaklar\u0131n s\u0131n\u0131flar\u0131na ve defter tutma usullerine ili\u015fkin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 h\u00fck\u00fcmlere yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n
30. Ayn\u0131 \u015fekilde 13\/1\/2011 tarihli ve 6102 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019nun 18., 64., 375., 499., 594. ve di\u011fer maddelerinde tutulmas\u0131 zorunlu defterler ile bunlar\u0131n tutulmas\u0131na ili\u015fkin usul ve esaslar\u0131n d\u00fczenlendi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
31. Yine 4857 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 3., 21. 75. ve ilgili maddeleri de an\u0131lan Kanun kapsam\u0131nda ayr\u0131ca tutulmas\u0131 gerekli belge ve kay\u0131tlara ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler i\u00e7ermektedir.<\/p>\n
32. Dolay\u0131s\u0131yla kural uyar\u0131nca saklanmas\u0131 veya istenilmesi h\u00e2linde ibraz edilmesi zorunlu k\u0131l\u0131nan defter, belge ve kay\u0131tlar\u0131n, 5510 say\u0131l\u0131 Kanun kapsam\u0131nda i\u015fveren ve i\u015fyeri sahibi say\u0131lanlar\u0131n bu Kanun uyar\u0131nca vermesi gereken ayl\u0131k prim ve hizmet belgelerinin dayana\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan, onlar\u0131n do\u011frulanmas\u0131n\u0131 ve denetimini sa\u011flamaya yarayacak dok\u00fcmanlar oldu\u011fu, bunlar\u0131n da i\u015fveren veya i\u015fyeri sahiplerinin tabi olduklar\u0131 kanunlar taraf\u0131ndan tutulmas\u0131 zorunlu defter ve di\u011fer belge ve kay\u0131tlardan ibaret oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
33. Bu itibarla, i\u015fveren ve i\u015fyeri sahiplerinin belli bir s\u00fcreyle saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile g\u00f6revlendirilen memurlar\u0131nca istenilmesi h\u00e2linde on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde ibraz etmek zorunda olduklar\u0131 i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerin ilgili kanunlar \u00e7er\u00e7evesinde belirli ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir oldu\u011fu sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
34. A\u00e7\u0131klanan nedenle kural Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesine ayk\u0131r\u0131 de\u011fildir. \u0130tiraz\u0131n reddi gerekir.<\/p>\n
Kural\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 13. ve 38. maddeleriyle ilgisi g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir.<\/p>\n
B. Kanun\u2019un 102. Maddesinin Birinci F\u0131kras\u0131n\u0131n (e) Bendinin \u201c86 nc\u0131 maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc Kurumca yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n tam olarak yerine getirmeyenlere;\u201d B\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ve Alt Bentlerini Ba\u011flayan H\u00fckm\u00fcnde Yer Alan \u201cidari para cezas\u0131 uygulan\u0131r.\u201d \u0130baresinin \u201c(e) Bendinin (1) Numaral\u0131 Alt Bendi\u201d Y\u00f6n\u00fcnden \u0130ncelenmesi<\/p>\n
1. Anlam ve Kapsam<\/p>\n
35. 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 86. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131nda i\u015fveren, i\u015fyeri sahiplerinin defter ve belgeleri saklama ve ibraz y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin hususlar d\u00fczenlenmi\u015ftir. S\u00f6z konusu f\u0131kraya g\u00f6re i\u015fveren ve i\u015fyeri sahipleri; i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini ilgili oldu\u011fu y\u0131l\u0131 takip eden y\u0131l ba\u015f\u0131ndan ba\u015flamak \u00fczere on y\u0131l s\u00fcreyle, kamu idareleri otuz y\u0131l s\u00fcreyle, tasfiye ve ifl\u00e2s idaresi memurlar\u0131 ise g\u00f6revleri s\u00fcresince saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile g\u00f6revlendirilen memurlar\u0131nca istenilmesi h\u00e2linde on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde ibraz etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
36. Kanun\u2019un 102. maddesinde bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc yerine getirmeyenler hakk\u0131nda Kurum taraf\u0131ndan verilecek idari para cezalar\u0131 d\u00fczenlenmektedir. An\u0131lan maddenin birinci f\u0131kras\u0131na g\u00f6re maddede d\u00fczenlenen ve idari para cezas\u0131 gerektiren h\u00e2ller i\u00e7in di\u011fer kanunlarda idari para cezas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olsa dahi ayr\u0131ca bu Kanun kapsam\u0131nda da idari para cezas\u0131 uygulanacakt\u0131r.<\/p>\n
37. S\u00f6z konusu maddenin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (e) bendinin (1) numaral\u0131 alt bendine g\u00f6re 86. maddenin ikinci f\u0131kras\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen defter, kay\u0131t ve belgelerin istenilmesi durumunda denetim ve kontrolle g\u00f6revlendirilen memurlara ibraz\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc Kurumca yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n tam olarak yerine getirmeyen bilan\u00e7o esas\u0131na g\u00f6re defter tutmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olanlara, ayl\u0131k asgari \u00fccretin on iki kat\u0131 tutar\u0131nda idari para cezas\u0131 uygulanacakt\u0131r.<\/p>\n
38. \u0130tiraz konusu kurallar, an\u0131lan bendin \u201c86 nc\u0131 maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc Kurumca yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n tam olarak yerine getirmeyenlere;\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fc ile alt bentlerini ba\u011flayan h\u00fckm\u00fcnde yer alan \u201cidari para cezas\u0131 uygulan\u0131r.\u201d ibaresi olup kurallar s\u00f6z konusu bendin (1) numaral\u0131 alt bendi y\u00f6n\u00fcnden incelenmi\u015ftir.<\/p>\n
2. \u0130tiraz\u0131n Gerek\u00e7esi<\/p>\n
39. Ba\u015fvuru karar\u0131nda \u00f6zetle; itiraz konusu kurallarla i\u015fveren ve i\u015fyeri sahiplerine i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini saklama ve ibraz y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yerine getirmedikleri takdirde idari para cezas\u0131 uygulanaca\u011f\u0131n\u0131n d\u00fczenlendi\u011fi, ancak kurallarda belirtilen defter, kay\u0131t ve belgelerin neler olaca\u011f\u0131 hususunda bir belirlemenin yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, ayr\u0131ca istenen evraktan sadece biri veya birka\u00e7\u0131n\u0131n ibraz edilmemesi ile tamam\u0131n\u0131n ibraz edilmemesi bak\u0131m\u0131ndan bir derecelendirme yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n ayn\u0131 miktarda para cezas\u0131 verilmesinin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz oldu\u011fu belirtilerek kurallar\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 2., 13. ve 38. maddelerine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
3. Anayasa\u2019ya Ayk\u0131r\u0131l\u0131k Sorunu<\/p>\n
40. Anayasa\u2019n\u0131n 38. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131nda \u201cKimse, i\u015flendi\u011fi zaman y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan kanunun su\u00e7 saymad\u0131\u011f\u0131 bir fiilden dolay\u0131 cezaland\u0131r\u0131lamaz.\u201d denilerek su\u00e7un kanunili\u011fi ilkesi; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda da \u201cCeza ve ceza yerine ge\u00e7en g\u00fcvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur.\u201d ifadesine yer verilerek cezan\u0131n kanunili\u011fi ilkesi getirilmi\u015ftir. Anayasa\u2019n\u0131n an\u0131lan maddesinde yer alan su\u00e7ta ve cezada kanunilik ilkesi uyar\u0131nca yasaklanan eylemler ile bunlara verilecek cezalar\u0131n hi\u00e7bir ku\u015fkuya yer b\u0131rakmayacak bi\u00e7imde kanunda g\u00f6sterilmesi ayr\u0131ca kural\u0131n a\u00e7\u0131k, anla\u015f\u0131l\u0131r ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n belirli olmas\u0131 gerekmektedir. Ki\u015filerin yasaklanan eylemleri \u00f6nceden bilmeleri gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 ama\u00e7lanmaktad\u0131r (AYM, E.2023\/129, K.2023\/206, 30\/11\/2023, \u00a7 13).<\/p>\n
41. Anayasa\u2019n\u0131n an\u0131lan maddesinde idari su\u00e7 ve cezalar ile adli su\u00e7 ve cezalar aras\u0131nda bir ayr\u0131m yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131ndan her ikisi de bu maddede \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ilkelere tabidir. Adli ve idari su\u00e7larda davran\u0131\u015f normlar\u0131na ayk\u0131r\u0131 ve haks\u0131zl\u0131k te\u015fkil eden bir fiille kanun koyucunun koruma alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 hukuki bir de\u011ferin ihlali s\u00f6z konusu olup adli ve idari cezalar\u0131n her ikisi de cebir i\u00e7ermektedir (AYM, E.2015\/85, K.2016\/3, 13\/1\/2016, \u00a713; E.2023\/129, K.2023\/206, 30\/11\/2023, \u00a7 14).<\/p>\n
42. Korunan hukuki de\u011fer ile ihlalin neden oldu\u011fu hukuki sonu\u00e7lar\u0131n ayn\u0131 olmamas\u0131 ise idari su\u00e7 ve cezalar ile adli su\u00e7 ve cezalar aras\u0131ndaki temel farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Adli para cezas\u0131ndan daha y\u00fcksek miktarlarda idari para cezas\u0131 verilebilmesine imk\u00e2n tan\u0131yan d\u00fczenlemeler de bulunmakla birlikte adli su\u00e7lar i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen cezalar\u0131n idari su\u00e7lar i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen cezalardan genellikle daha a\u011f\u0131r olmas\u0131, h\u00fcrriyeti ba\u011flay\u0131c\u0131 cezalar\u0131n kural olarak adli su\u00e7lar y\u00f6n\u00fcnden ge\u00e7erli olmas\u0131, idari su\u00e7larda kanun koyucunun daha az \u00f6nem atfetti\u011fi bir hukuki de\u011ferin ihlal edilmesi ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclen yapt\u0131r\u0131m\u0131n da genellikle idari bir makam taraf\u0131ndan idari usuller izlenerek uygulanmas\u0131 nedeniyle Anayasa\u2019n\u0131n 38. maddesindeki ilkelerin ayn\u0131 boyut ve kapsam\u0131yla idari su\u00e7lara da uygulanmas\u0131, i\u015fin mahiyetine uygun d\u00fc\u015fmemektedir. Ekonomik ve teknik hayat\u0131n h\u0131zla de\u011fi\u015fen ve geli\u015fen \u015fartlar\u0131 g\u00f6zetilerek su\u00e7 ve cezalarda kanunilik ilkesinin idari su\u00e7lar y\u00f6n\u00fcnden daha esnek uygulanmas\u0131 gerekmektedir (AYM, E.2015\/85, K.2016\/3, 13\/1\/2016, \u00a714; E.2019\/110, K.2021\/85, 11\/11\/2021, \u00a7 19; E.2023\/129, K.2023\/206, 30\/11\/2023, \u00a7 15).<\/p>\n
43. \u015e\u00fcphesiz hukuk devletinde ceza hukukuna ili\u015fkin d\u00fczenlemelerde oldu\u011fu gibi kabahatler hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan da Anayasa\u2019ya ba\u011fl\u0131 kalmak \u015fart\u0131yla hangi eylemlerin kabahat say\u0131laca\u011f\u0131, bunlara uygulanacak yapt\u0131r\u0131m\u0131n t\u00fcr\u00fc ve \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fcn belirlenmesi ve idareye yapt\u0131r\u0131m uygulama yetkisinin verilmesi gibi konularda kanun koyucunun takdir yetkisi bulunmaktad\u0131r. Ancak idareye yapt\u0131r\u0131m uygulama yetkisi verilmesinin amac\u0131, de\u011fi\u015fen sosyal, siyasal ve ekonomik ko\u015fullar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 toplumsal gereksinimlerin yerinde, zaman\u0131nda ve etkin bir bi\u00e7imde kar\u015f\u0131lanabilmesi i\u00e7in idareye farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcmler aras\u0131ndan uygun ve yerinde olan\u0131 se\u00e7me serbest\u00eesi tan\u0131makt\u0131r. Bu serbest\u00ee idareye \u201ckeyf\u00ee\u201d olarak hareket edebilme yetkisi vermemektedir (AYM, E.2014\/87, K.2015\/112, 8\/12\/2015, \u00a7\u00a7 195-198; E.2023\/129, K.2023\/206, 30\/11\/2023, \u00a7 16).<\/p>\n
44. Bu ba\u011flamda Anayasa\u2019n\u0131n 38. maddesinin gerek\u00e7esinde de belirtildi\u011fi \u00fczere su\u00e7ta ve cezada kanunilik ilkesi, kanun koyucunun a\u00e7\u0131k su\u00e7 h\u00fckm\u00fc koymas\u0131na engel de\u011filse de bir idari su\u00e7 ve cezan\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n an\u0131lan maddesine uygun kabul edilebilmesi i\u00e7in su\u00e7 konusunun ve yapt\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n teredd\u00fcde yer b\u0131rakmayacak \u015fekilde kanunda a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmesi ve ki\u015filerin belirlenen somut su\u00e7 fiilini \u00f6nceden bilmelerini sa\u011flayacak kanuni g\u00fcvencenin sa\u011flanmas\u0131 gerekir. Nitekim Anayasa Mahkemesi kararlar\u0131nda da belirtildi\u011fi \u00fczere idari nitelikte su\u00e7 say\u0131lan eylemler ve cezas\u0131, bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal yapt\u0131r\u0131m\u0131n veya sonucun ba\u011fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirli bir a\u00e7\u0131kl\u0131k ve kesinlikte \u00f6ng\u00f6rebilmelerine imk\u00e2n verecek \u015fekilde kanunda g\u00f6sterildikten sonra yasama organ\u0131n\u0131n uzmanl\u0131k ve idare tekni\u011fine ili\u015fkin konularda al\u0131nacak \u00f6nlemlerin kamu hizmetlerinin ve toplumsal ihtiya\u00e7lar\u0131n de\u011fi\u015fkenli\u011fi \u00e7er\u00e7evesinde duyulan gereksinmelere uygunlu\u011funu sa\u011flamak amac\u0131yla y\u00fcr\u00fctme organ\u0131na yetki vermesi idari kararlarla su\u00e7 ihdas\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla kanunilik ve belirlilik ilkesinin ihlali anlam\u0131na gelmemektedir (AYM, E.2018\/30, K.2018\/94, 25\/9\/2018, \u00a7 15; E.2019\/110, K.2021\/85, 11\/11\/2021, \u00a7 21; E.2023\/129, K.2023\/206, 30\/11\/2023, \u00a7 17).<\/p>\n
45. \u0130tiraz konusu kurallar kapsam\u0131nda, Kanun\u2019da \u00f6ng\u00f6r\u00fclen s\u00fcreler i\u00e7erisinde i\u015fyeri defter, belge ve kay\u0131tlar\u0131n\u0131 saklama ve ibraz etme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirmeyen bilan\u00e7o esas\u0131na g\u00f6re defter tutmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc i\u015fveren ve i\u015fyeri sahipleri hakk\u0131nda Kurum taraf\u0131ndan idari para cezas\u0131 verilmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
46. Kanun\u2019un 86. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131nda yer alan \u201c\u2026i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini\u2026\u201d ibaresinin belirlilik ilkesine ili\u015fkin incelemesinde ortaya konulan gerek\u00e7eler itiraz konusu kurallar bak\u0131m\u0131ndan da ge\u00e7erlidir. Buna g\u00f6re, s\u00f6z konusu ibareler ba\u011flam\u0131nda itiraz konusu kurallarda herhangi bir belirsizlik bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
47. \u00d6te yandan kurallar kapsam\u0131nda idari para cezas\u0131n\u0131n miktar\u0131 ile kim taraf\u0131ndan uygulanaca\u011f\u0131n\u0131n da kanun koyucu taraf\u0131ndan belirlendi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r. Nitekim, Kanun\u2019un 102. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (e) bendinin (1) numaral\u0131 alt bendinde bilan\u00e7o esas\u0131na g\u00f6re defter tutmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olanlar i\u00e7in ayl\u0131k asgari \u00fccretin on iki kat\u0131 tutar\u0131nda idari para cezas\u0131n\u0131n Kurum taraf\u0131ndan uygulanaca\u011f\u0131 ve s\u00f6z konusu cezan\u0131n kurallar kapsam\u0131nda belirtilen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc tam olarak yerine getirmeyenlere uygulanaca\u011f\u0131 h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
48. Bu itibarla kurallar\u0131n belirli, ula\u015f\u0131labilir ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir oldu\u011fu sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
49. Anayasa Mahkemesinin 29\/11\/2017 tarihli ve E.2017\/137, K.2017\/161 say\u0131l\u0131 karar\u0131nda, 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 101. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (e) bendinin bilan\u00e7o esas\u0131na g\u00f6re defter tutmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olanlara, an\u0131lan Kanun\u2019un 86. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131nda belirtilen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin yerine getirilmemesi h\u00e2linde ayl\u0131k asgari \u00fccretin on iki kat\u0131 tutar\u0131nda idari para cezas\u0131 uygulanmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren (1) numaral\u0131 alt bendi, Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesi kapsam\u0131nda incelenmi\u015f ve an\u0131lan maddeye ayk\u0131r\u0131 bulunmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u00a050. S\u00f6z konusu kararda mevcut sosyal g\u00fcvenlik kurumlar\u0131n\u0131n finansmanla ilgili \u00f6nemli sorunlar\u0131n\u0131n oldu\u011fu, gelir azalt\u0131c\u0131 fakt\u00f6rlerin ba\u015fl\u0131calar\u0131n\u0131n ise prime esas kazanc\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck g\u00f6sterilmesi ile kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 istihdam\u0131n y\u00fcksekli\u011fi oldu\u011fu belirtilmek suretiyle an\u0131lan alt bendin me\u015fru amac\u0131n\u0131n bulundu\u011fu sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (AYM, E.2017\/137, K.2017\/161, 29\/11\/2017, \u00a7 8).<\/p>\n
\u00a051. \u00d6te yandan kanun koyucunun kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 istihdam\u0131 ve finansman kayb\u0131n\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla i\u015fveren ve i\u015fyeri sahiplerine baz\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler getirmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu, bu kapsamda bilan\u00e7o esas\u0131na g\u00f6re defter tutmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olanlar\u0131n yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n bu defterleri ibraz etmemeleri h\u00e2linde ayl\u0131k asgari \u00fccretin on iki kat\u0131 tutar\u0131nda idari para cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesinin bu t\u00fcr davran\u0131\u015flarda bulunulmas\u0131n\u0131 engelleyici ve cayd\u0131r\u0131c\u0131 nitelikte oldu\u011fu de\u011ferlendirilerek alt bendin, an\u0131lan anayasal ama\u00e7lar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme bak\u0131m\u0131ndan elveri\u015fli ve gerekli oldu\u011fu sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (AYM, E.2017\/137, K.2017\/161, 29\/11\/2017, \u00a7 10).<\/p>\n
52. An\u0131lan kararda ayr\u0131ca, kanun koyucunun, i\u015fverenin belirtilen y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc yerine getirmemesi h\u00e2linde uygulanacak ceza miktar\u0131nda i\u015fverenin tabi oldu\u011fu s\u0131n\u0131fa g\u00f6re bir derecelendirme yapt\u0131\u011f\u0131, Kanun\u2019un 102. maddesinin be\u015finci f\u0131kras\u0131nda ise itiraz konusu kural nedeniyle verilen idari para cezas\u0131n\u0131n tebli\u011f tarihinden itibaren on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde pe\u015fin \u00f6denmesi h\u00e2linde bu cezan\u0131n d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn \u00f6denece\u011finin ve pe\u015fin \u00f6demenin idari para cezas\u0131na kar\u015f\u0131 yarg\u0131 yoluna ba\u015fvurma hakk\u0131n\u0131 etkilemeyece\u011finin h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir (AYM, E.2017\/137, K.2017\/161, 29\/11\/2017, \u00a7\u00a7 11-12).<\/p>\n
53. \u0130tiraz konusu kurallarda da bilan\u00e7o esas\u0131na g\u00f6re defter tutmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc i\u015fveren veya i\u015fyeri sahiplerinin tutmak zorunda olduklar\u0131 defter, kay\u0131t ve belgelerini Kurumun denetim ve kontrol ile g\u00f6revlendirilen memurlar\u0131nca istenilmesi h\u00e2linde ibraz etme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n tam olarak yerine getirmemeleri durumunda ayl\u0131k asgari \u00fccretin on iki kat\u0131 tutar\u0131nda idari para cezas\u0131 uygulanmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden, hukuk devleti ilkesi kapsam\u0131nda kamu yarar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ama\u00e7 ta\u015f\u0131mama ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine ili\u015fkin olarak Anayasa Mahkemesinin an\u0131lan karar\u0131ndan ayr\u0131lmay\u0131 gerektirir bir husus bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
54. Anayasa\u2019n\u0131n 38. maddesinin be\u015finci f\u0131kras\u0131nda \u201cHi\u00e7 kimse kendisini ve kanunda g\u00f6sterilen yak\u0131nlar\u0131n\u0131 su\u00e7layan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil g\u00f6stermeye zorlanamaz\u201d h\u00fckm\u00fcne yer verilmek suretiyle adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n unsurlar\u0131ndan olan susma ve kendini su\u00e7lamama hakk\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
55. An\u0131lan h\u00fck\u00fcm uyar\u0131nca kanun koyucu, ki\u015finin kendisini ve kanunda g\u00f6sterilecek belirli derecedeki yak\u0131nlar\u0131n\u0131 su\u00e7lay\u0131c\u0131 bir beyanda bulunmaya zorlayan bir d\u00fczenleme yapamaz. Bunun yan\u0131 s\u0131ra Anayasa h\u00fckm\u00fcnden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere susma hakk\u0131, ki\u015finin ifade ya da bilgi vermeyi reddetme hakk\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kendi aleyhine delil g\u00f6stermeye zorlanamamas\u0131n\u0131 da g\u00fcvence alt\u0131na almaktad\u0131r. Buna g\u00f6re Anayasa a\u00e7\u0131s\u0131ndan susma hakk\u0131, s\u00f6z haricindeki belge ve delilleri de kapsamaktad\u0131r (AYM, E.2019\/80, K.2022\/31, 24\/3\/2022, \u00a7 16).<\/p>\n
56. Bu ba\u011flamda \u00f6ncelikle i\u015fveren ve i\u015fyeri sahiplerinin Kurum taraf\u0131ndan istenen bilgi veya belgeleri ibraz etme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne tabi tutulmas\u0131n\u0131n kendisi aleyhine delil g\u00f6stermeye zorlanamayaca\u011f\u0131 ilkesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle s\u00f6z konusu defter, belge ve kay\u0131tlar\u0131n ibraz edilmemesinin ya da sunulmas\u0131n\u0131n reddedilmesinin susma hakk\u0131 kapsam\u0131nda bir korumaya tabi tutulup tutulmayaca\u011f\u0131 incelenmelidir.<\/p>\n
57. Anayasa Mahkemesi, defter, kay\u0131t ve belgeleri ibraz etmemek suretiyle gizleme fiilini, 213 say\u0131l\u0131 Kanun kapsam\u0131nda vergi ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 su\u00e7u olarak d\u00fczenleyen h\u00fckme ili\u015fkin incelemesinde iki boyutuyla ele alm\u0131\u015ft\u0131r. An\u0131lan kararda ilk olarak ilgili Kanun\u2019da yer alan defter ve belgeleri ibraz y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kamu d\u00fczeninin i\u015fleyi\u015fiyle ilgili bir h\u00fck\u00fcm oldu\u011fu, bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn ki\u015finin vergi m\u00fckellefi stat\u00fcs\u00fcnde bulunmas\u0131ndan dolay\u0131 kanun gere\u011fince d\u00fczenlenmesi ve saklanmas\u0131 zorunlulu\u011fu bulunan defter ve belgeleri kapsad\u0131\u011f\u0131 ve bunlar\u0131n i\u00e7erik itibar\u0131yla kamusal y\u00f6nlerinin a\u011f\u0131r bast\u0131\u011f\u0131 belirtildikten sonra bu defter ve belgelere ili\u015fkin kay\u0131t tutma zorunlulu\u011funun \u00f6z\u00fc bak\u0131m\u0131ndan cezai olmayan d\u00fczenleyici bir ama\u00e7tan ileri geldi\u011fi de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Bu nedenle d\u00fczenlendi\u011fi ve sakland\u0131\u011f\u0131 kabul edilen bu defter ve belgelerin ibraz\u0131n\u0131n istenmesinin devlet ve kamu a\u00e7\u0131s\u0131ndan su\u00e7 delili de\u011fil, m\u00fckellefin beyanlar\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funu tevsik edici birer belge niteli\u011finde oldu\u011fu, m\u00fckellef a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise kendi vergisel i\u015flemlerinin vergi kanunlar\u0131na uygunlu\u011funu ortaya koymaya yarayan bir ispat arac\u0131 oldu\u011fu vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r (AYM, E.2019\/80, K.2022\/31, 24\/03\/2022, \u00a7\u00a7 25-27).<\/p>\n
58. Di\u011fer yandan an\u0131lan kararda susma hakk\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fcn zorlama unsuru oldu\u011fu belirtilmi\u015f, vergi m\u00fckellefinin vergi idaresince istenen bilgi veya belgeleri ibraz etmemesinin su\u00e7 olarak kabul edilerek bu fiilin hapis cezas\u0131 yapt\u0131r\u0131m\u0131na ba\u011flanmas\u0131 zorlama unsuru a\u00e7\u0131s\u0131ndan da de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Kararda, vergi inceleme eleman\u0131 taraf\u0131ndan istenen defter ve belgelerin ibraz edilmemesi sonucunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen hapis cezas\u0131 tehdidinin ki\u015finin kendisini su\u00e7lay\u0131c\u0131 beyanda bulunmaya veya delil g\u00f6stermeye zorlanamama hakk\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n temel \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc olarak kabul edilen zorlama unsuru kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, zira h\u00fck\u00fcmde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ceza tehdidinin ki\u015finin aleyhine beyanda bulunmas\u0131 veya delil g\u00f6stermesi amac\u0131na hizmet etmedi\u011fi, ilgililerin sahip oldu\u011fu vergi m\u00fckellefi stat\u00fcs\u00fc nedeniyle kendilerine y\u00fcklenen \u015fekl\u00ee \u00f6devlerden birisi olan defter, kay\u0131t ve belgeleri ibraz \u00f6devinin yerine getirilmemesi fiilini cezaland\u0131rma amac\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131 \u00e7izilmi\u015ftir. Bu kapsamda mevzuat uyar\u0131nca tutulmas\u0131 ve saklanmas\u0131 zorunlu tutulan defter, kay\u0131t ve belgelerin vergi inceleme elemanlar\u0131 taraf\u0131ndan istendi\u011finde ibraz edilmesinin zorunlu k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131n ve ibraz edilmemesi fiilinin yapt\u0131r\u0131ma ba\u011flanmas\u0131n\u0131n ki\u015filerin kendisini su\u00e7lay\u0131c\u0131 beyanda bulunma veya delil g\u00f6stermeye zorlanmas\u0131 olarak nitelendirilemeyece\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (AYM, E.2019\/80, K.2022\/31, 24\/3\/2022, \u00a7\u00a7 28-30).<\/p>\n
59. Kurallar uyar\u0131nca da i\u015fveren veya i\u015fyeri sahiplerine y\u00f6nelik defter, belge ve kay\u0131tlar\u0131 ibraz y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yerine getirilmemesinin idari para cezas\u0131yla cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131nda, ki\u015fileri kendi aleyhlerine delil g\u00f6stermeye zorlaman\u0131n de\u011fil, kamu d\u00fczeni kapsam\u0131nda 5510 say\u0131l\u0131 Kanun uyar\u0131nca verilmesi gereken ayl\u0131k prim ve hizmet belgelerinin temininin ve denetiminin ama\u00e7land\u0131\u011f\u0131, \u00f6ng\u00f6r\u00fclen idari para cezas\u0131n\u0131n ise kamu d\u00fczenine ili\u015fkin s\u00f6z konusu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn yerine getirilmesini sa\u011flamaya y\u00f6nelik oldu\u011fu g\u00f6zetildi\u011finde Anayasa Mahkemesinin an\u0131lan karar\u0131ndan ayr\u0131lmay\u0131 gerektirir bir husus bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
60. Bu itibarla i\u015fveren veya i\u015fyeri sahiplerinin tutmak zorunda olduklar\u0131 defter, belge ve kay\u0131tlar\u0131n\u0131 Kurumun denetim ve kontrol ile g\u00f6revlendirilen memurlar\u0131nca istenilmesi h\u00e2linde ibraz etmesinin zorunlu k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131n ve ibraz edilmemesi fiilinin yapt\u0131r\u0131ma ba\u011flanmas\u0131n\u0131n ki\u015filerin kendisini su\u00e7lay\u0131c\u0131 beyanda bulunma veya delil g\u00f6stermeye zorlanma olarak nitelendirilemeyece\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
61. A\u00e7\u0131klanan nedenlerle kurallar Anayasa\u2019n\u0131n 2. ve 38. maddelerine ayk\u0131r\u0131 de\u011fildir. \u0130tiraz\u0131n reddi gerekir.<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN, Engin YILDIRIM ve Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ bu g\u00f6r\u00fc\u015fe kat\u0131lmam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Kurallar\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 13. maddesiyle ilgisi g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir.<\/p>\n
IV. H\u00dcK\u00dcM<\/p>\n
31\/5\/2006 tarihli ve 5510 say\u0131l\u0131 Sosyal Sigortalar ve Genel Sa\u011fl\u0131k Sigortas\u0131 Kanunu\u2019nun;<\/p>\n
A. 86. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131nda yer alan \u201c\u2026i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini\u2026\u201d ibaresinin Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na ve itiraz\u0131n REDD\u0130NE OYB\u0130RL\u0130\u011e\u0130YLE,<\/p>\n
B. 17\/4\/2008 tarihli ve 5754 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 60. maddesiyle de\u011fi\u015ftirilen 102. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (e) bendinin;<\/p>\n
1. \u201c86 nc\u0131 maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc Kurumca yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n tam olarak yerine getirmeyenlere;\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn,<\/p>\n
2. Alt bentlerini ba\u011flayan h\u00fckm\u00fcnde yer alan \u201cidari para cezas\u0131 uygulan\u0131r.\u201d ibaresinin,<\/p>\n
\u00a0\u201c(e) bendinin (1) numaral\u0131 alt bendi\u201d y\u00f6n\u00fcnden Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131klar\u0131na ve itiraz\u0131n REDD\u0130NE, Hasan Tahsin G\u00d6KCAN, Engin YILDIRIM ile Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ\u2019in kar\u015f\u0131oylar\u0131 ve OY\u00c7OKLU\u011eUYLA, 25\/12\/2024 tarihinde karar verildi.<\/p>\n
Ba\u015fkan<\/p>\n
Kadir \u00d6ZKAYA<\/p>\n
Ba\u015fkanvekili<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN<\/p>\n
Ba\u015fkanvekili<\/p>\n
Basri BA\u011eCI<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Engin YILDIRIM<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
R\u0131dvan G\u00dcLE\u00c7<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Selahaddin MENTE\u015e<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
\u0130rfan F\u0130DAN<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Kenan YA\u015eAR<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Muhterem \u0130NCE<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
\u00d6mer \u00c7INAR<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Metin KIRATLI<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KAR\u015eIOY GEREK\u00c7ES\u0130<\/p>\n
1. Anayasa Mahkemesi Anayasan\u0131n 38. maddesindeki ilkelerin kural olarak kabahatlerle ilgili d\u00fczenlemeler bak\u0131m\u0131ndan da ge\u00e7erli oldu\u011funu kabul etmektedir ; \u201cAnayasa\u2019n\u0131n 38. maddesinde idari su\u00e7 ve cezalar ile adli su\u00e7 ve cezalar aras\u0131nda bir ayr\u0131m yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131ndan, her ikisi de bu maddede \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ilkelere tabidir. Adli ve idari su\u00e7larda davran\u0131\u015f normlar\u0131na ayk\u0131r\u0131 ve haks\u0131zl\u0131k te\u015fkil eden bir fiille, kanun koyucunun koruma alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 bir hukuki de\u011ferin ihlali s\u00f6z konusu olup adli ve idari cezalar\u0131n her ikisi de cebir i\u00e7ermektedir. \u2026 Korunan hukuki de\u011fer ile ihlalin neden oldu\u011fu hukuki sonu\u00e7lar\u0131n ayn\u0131 olmamas\u0131 ise idari su\u00e7 ve cezalar ile adli su\u00e7 ve cezalar aras\u0131ndaki temel farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r.\u201d AYM, E.2017\/103, K.2017\/108, 31\/05\/2017, par. 12, 13) An\u0131lan kararda kabahatlerde kanunilik ilkesinin daha esnek uygulanabilece\u011fine de\u011finilmi\u015f ise de kural olarak Anayasa\u2019n\u0131n 38. maddesindeki ilkelerin kabahatler bak\u0131m\u0131ndan da uygulanmas\u0131 gerekti\u011fi kabul edilmi\u015ftir. Bu dosyada incelenen kurallarda ise i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini s\u00fcresinde ibraz etmeyenlere ayl\u0131k asgari \u00fccretin oniki kat\u0131 tutar\u0131nda idari para cezas\u0131 yapt\u0131r\u0131m\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
2. Anayasan\u0131n 38\/5. maddesinde ki\u015finin kendisi veya yasal yak\u0131nlar\u0131n\u0131 su\u00e7layan bir beyanda bulunmaya veya delil g\u00f6stermeye zorlanamayaca\u011f\u0131 belirtilmektedir. Bu d\u00fczenleme ceza soru\u015fturma ve kovu\u015fturmalar\u0131na kar\u015f\u0131 bir g\u00fcvence olu\u015fturmaktad\u0131r. Anayasa Mahkemesi kendini su\u00e7lama yasa\u011f\u0131n\u0131n temel amac\u0131n\u0131n \u201csan\u0131\u011f\u0131n yetkililerce uygunsuz bir \u015fekilde zorlamaya maruz kalmaya kar\u015f\u0131 korunmas\u0131 yoluyla adaletin tecellisindeki hatal\u0131 uygulamalar\u0131 \u00f6nlemek\u201d oldu\u011funu belirtmi\u015ftir (Ali \u00d6z, B. No: 2013\/2624, 31\/3\/2016, \u00a7 43). Doktrinde susma ve\/veya kendini su\u00e7lamama hakk\u0131 (nemo tenetur ilkesi) olarak ifade edilen bu g\u00fcvence, gerek insan do\u011fas\u0131ndaki kendini ve yak\u0131nlar\u0131n\u0131 koruma duygusunun ve dolay\u0131s\u0131yla onurunun incitilmemesi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, gerekse hukuka ayk\u0131r\u0131 delil elde edilmesinin \u00f6nlenmesi ve masumiyet karinesinin korunmas\u0131 gibi esaslarla anayasal bir g\u00fcvenceye kavu\u015fmu\u015ftur. Esasen adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131nda da g\u00f6r\u00fclebilecek olan g\u00fcvence Anayasam\u0131z taraf\u0131ndan \u00f6zel olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir. Susma hakk\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r ki; bir su\u00e7 isnad\u0131 alt\u0131nda kalan kimseye kendisi ve yak\u0131nlar\u0131n\u0131 su\u00e7layacak bilgi ve belge vermeye zorlanmayaca\u011f\u0131 g\u00fcvencesini vermektedir.<\/p>\n
3. \u0130lkeye ili\u015fkin benzer d\u00fczenleme mahkememizin daha \u00f6nceki bir karar\u0131nda da denetlenmi\u015ftir. 213 say\u0131l\u0131 Vergi Usul Kanunu madde 359\/1-a,2\u2019 de yer alan \u201cDefter, kay\u0131t ve belgeleri tahrif edenler veya gizleyenlere\u201d bi\u00e7imindeki ibareye konu eylemlere hapis cezas\u0131 \u00f6ng\u00f6ren kuraldaki \u201cgizleyenlere\u201d ibaresi hakk\u0131ndaki iptal isteminin reddine ili\u015fkin karara (AYM, E.2019\/80, K.2022\/31, 24\/03\/2022) yazd\u0131\u011f\u0131m kar\u015f\u0131oy gerek\u00e7elerim burada da ge\u00e7erlidir. Ayn\u0131 gerek\u00e7elerle kural\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 38\/5. maddesine ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131 nedeniyle iptal edilmesi gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeyim.<\/p>\n
\u00a0 <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Ba\u015fkanvekili<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KAR\u015eIOY GEREK\u00c7ES\u0130<\/p>\n
1. 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 102. maddesinde Kurumca verilecek idari para cezalar\u0131 d\u00fczenlenmektedir. S\u00f6z konusu maddenin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (e) bendinde Kanun\u2019un 86. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc Kurumca yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n tam olarak yerine getirmeyenlere uygulanacak idari para cezalar\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. Buna g\u00f6re, itiraz konusu kurallar kapsam\u0131nda, Kanun\u2019daki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini (i\u015fyeri defter, belge ve kay\u0131tlar\u0131n\u0131 saklama ve ibraz) yerine getirmeyen bilan\u00e7o esas\u0131na g\u00f6re defter tutmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc i\u015fveren ve i\u015fyeri sahipleri hakk\u0131nda Kurum taraf\u0131ndan idari para cezas\u0131 verilmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
2. Anayasa\u2019n\u0131n 38. maddesinin be\u015finci f\u0131kras\u0131nda ise \u201cHi\u00e7 kimse kendisini ve kanunda g\u00f6sterilen yak\u0131nlar\u0131n\u0131 su\u00e7layan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil g\u00f6stermeye zorlanamaz\u201d h\u00fckm\u00fcne yer verilmek suretiyle adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n unsurlar\u0131ndan olan susma ve kendini su\u00e7lamama hakk\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla ki\u015filer kendilerini su\u00e7layan beyanda bulunmaya veya bu yolda delil g\u00f6stermeye zorlanamazlar.<\/p>\n
3. Anayasa\u2019n\u0131n 38. maddesine ilaveten ki\u015finin kendini su\u00e7lay\u0131c\u0131 beyanda bulunmaya zorlanmamas\u0131 adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 g\u00fcvenceye ba\u011flayan Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesi kapsam\u0131 i\u00e7inde de de\u011ferlendirilebilir.<\/p>\n
4. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi (A\u0130HM) susma ve kendini su\u00e7lamama hakk\u0131na ili\u015fkin temel ilkelerinin yer ald\u0131\u011f\u0131 Saunders\/ Birle\u015fik Krall\u0131k (BD) (B.No: 1987\/91, 17\/12\/1996) karar\u0131nda m\u00fcfetti\u015flerce ba\u015fvurucudan al\u0131nan ifadelerin kullanmas\u0131n\u0131n susma ve kendini su\u00e7lamama hakk\u0131na haks\u0131z bir s\u0131n\u0131rlama te\u015fkil edip etmedi\u011fini inceleyerek, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin (S\u00f6zle\u015fme) 6. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na kendini su\u00e7lamama hakk\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn ceza soru\u015fturmalar\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek somut olayda kendini su\u00e7lamama hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar vermi\u015ftir. Mahkeme benzer \u015fekilde, Chambaz\/\u0130svi\u00e7re (B. No:11663\/04, 5\/4\/2002) karar\u0131nda ba\u015fvurucunun banka hesab\u0131ndaki bilgilerin ibraz\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lan h\u00fck\u00fcmlerin vergi ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 su\u00e7u ile ilgili soru\u015fturmada kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k oldu\u011funu ve sonu\u00e7 olarak ba\u015fvurucunun kendini su\u00e7lamaya zorland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek ihlal sonucuna ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
5. A\u0130HM i\u00e7tihad\u0131n\u0131 tek c\u00fcmleyle \u00f6zetleyecek olursak ki\u015finin kendi aleyhine bir su\u00e7 isnad\u0131na yol a\u00e7abilecek bilgi ve belgeleri yapt\u0131r\u0131m tehdidi alt\u0131nda ibraz etmeye zorlanmas\u0131 S\u00f6zle\u015fme\u2019nin 6. maddesindeki susma ve kendini su\u00e7lamama hakk\u0131n\u0131 ihlal etmi\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n
6. Anayasa Mahkemesi bireysel ba\u015fvuru i\u00e7tihad\u0131nda ceza davalar\u0131na konu olmayan kimi yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 \u00f6zerk yorum \u00e7er\u00e7evesinde \u201cceza\u201d olarak nitelendirilmi\u015f ve bunlara ili\u015fkin yarg\u0131lamalar\u0131 adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n su\u00e7 isnad\u0131 y\u00f6n\u00fc kapsam\u0131nda incelenmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin idari yarg\u0131da g\u00f6r\u00fclen vergi ziya\u0131 cezalar\u0131na ili\u015fkin davalar Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n su\u00e7 isnad\u0131 y\u00f6n\u00fc kapsam\u0131nda karara ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r (bkz. G\u00fcr-Sel \u0130n\u015faat Malzemeleri San.Tic.Ltd.\u015eti., B. No: 2013\/4324, 7\/7\/2015; \u00dcnal G\u00f6kp\u0131nar [GK], B. No: 2018\/9115, 27\/3\/2019, \u00a7 54).<\/p>\n
7. \u0130darenin yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen on be\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n defter, kay\u0131t ve belgelerini ibraz etmeyenlere idari para cezas\u0131 \u00f6ng\u00f6rmesinin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz sonucu ceza tehdidi alt\u0131nda kalan ilgili ki\u015filerin kendi aleyhlerine kullan\u0131labilecek bilgi ve belgeleri vermeye zorlanmas\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla dava konusu kurallar ki\u015filerin kendilerini su\u00e7lay\u0131c\u0131 beyanda bulunmaya zorlanmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Talep edilen bilgi ve belgelerin ki\u015filer aleyhine kullan\u0131lmayaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde herhangi bir g\u00fcvence de sunulmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
8. Netice itibar\u0131yla, itiraz konusu kurallar\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 38. maddesinin be\u015finci f\u0131kras\u0131 ve 36. maddesiyle ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle \u00e7o\u011funluk karar\u0131na kat\u0131lm\u0131yorum.<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Engin YILDIRIM<\/p>\n
KAR\u015eIOY GEREK\u00c7ES\u0130<\/p>\n
1. Mahkememiz \u00e7o\u011funlu\u011funun 17\/4\/2008 tarihli ve 5754 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 60. maddesiyle de\u011fi\u015ftirilen 102. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (e) bendinin \u201c86 nc\u0131 maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc Kurumca yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n tam olarak yerine getirmeyenlere;\u2026\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ve alt bentlerini ba\u011flayan h\u00fckm\u00fcnde yer alan \u201c\u2026idari para cezas\u0131 uygulan\u0131r. \u2026\u201d ibaresinin 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 102. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (e) bendinin (1) numaral\u0131 alt bendi y\u00f6n\u00fcnden Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feklindeki kanaatine kat\u0131lmamaktay\u0131m.<\/p>\n
2. Dava konusu kurallarla i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini saklama ve ibraz y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yerine getirmeyenlere ayl\u0131k asgari \u00fccretin on iki kat\u0131 tutar\u0131nda idari para cezas\u0131 uygulanmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
3. Mahkememiz \u00e7o\u011funlu\u011fu dava konusu ibarenin Anayasa’n\u0131n 38. maddesinin be\u015finci f\u0131kras\u0131ndaki “Hi\u00e7 kimse kendisini ve kanunda g\u00f6sterilen yak\u0131nlar\u0131n\u0131 su\u00e7layan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil g\u00f6stermeye zorlanamaz.” bi\u00e7imindeki h\u00fckme ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7o\u011funluk karar\u0131nda dava konusu kural uyar\u0131nca i\u015fveren veya i\u015fyeri sahiplerine y\u00f6nelik defter, belge ve kay\u0131tlar\u0131 ibraz y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yerine getirilmemesinin idari para cezas\u0131yla cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131nda ki\u015fileri kendi aleyhlerine delil g\u00f6stermeye zorlaman\u0131n de\u011fil, kamu d\u00fczeni kapsam\u0131nda 5510 say\u0131l\u0131 Kanun uyar\u0131nca verilmesi gereken ayl\u0131k prim ve hizmet belgelerinin temininin ve denetiminin ama\u00e7land\u0131\u011f\u0131, \u00f6ng\u00f6r\u00fclen idari para cezas\u0131n\u0131n ise kamu d\u00fczenine ili\u015fkin s\u00f6z konusu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn yerine getirilmesini sa\u011flamaya y\u00f6nelik oldu\u011fu ifade edilerek i\u015fveren veya i\u015fyeri sahiplerinin tutmak zorunda olduklar\u0131 defter, belge ve kay\u0131tlar\u0131n\u0131 Kurumun denetim ve kontrol ile g\u00f6revlendirilen memurlar\u0131nca istenilmesi h\u00e2linde ibraz edilmesinin zorunlu k\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131n ve ibraz edilmemesi fiilinin yapt\u0131r\u0131ma ba\u011flanmas\u0131n\u0131n ki\u015filerin kendisini su\u00e7lay\u0131c\u0131 beyanda bulunma veya delil g\u00f6stermeye zorlanma olarak nitelendirilemeyece\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (bkz.: \u00a7\u00a7 59-60).<\/p>\n
4. Kanaatimizce dava konusu kurallar Anayasa’n\u0131n 38. maddesinin be\u015finci f\u0131kras\u0131nda korunan \u201csusma ve kendini su\u00e7lamama\u201d hakk\u0131na m\u00fcdahale etmektedir.<\/p>\n
5. Bu t\u00fcr kay\u0131tlar\u0131n 5510 say\u0131l\u0131 Kanun kapsam\u0131nda prime esas belgelerin denetimine imk\u00e2n veren niteli\u011fine sahip belgeler oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Kural\u0131n kamu yarar\u0131 amac\u0131 ile \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve me\u015fru bir amac\u0131 oldu\u011fu konusunda bir ku\u015fku bulunmamakla birlikte ki\u015filer i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen bu bi\u00e7imdeki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn ayn\u0131 zamanda Anayasa\u2019n\u0131n 38. maddesinin be\u015finci f\u0131kras\u0131nda g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan ki\u015finin kendisi aleyhinde beyanda bulunmama hakk\u0131 ile ilgili anayasal g\u00fcvenceye ayk\u0131r\u0131 olmamas\u0131 da \u00f6nemlidir.<\/p>\n
6. Kanun\u2019da elbette ki\u015filer i\u00e7in defter, kay\u0131t ve belge tutulmas\u0131n\u0131 ve gerekti\u011finde bunlar\u0131 ibraz etmesini isteme \u015feklindeki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir. Ancak bu s\u00fcre\u00e7te \u00f6nemli olan bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler benimsenirken ki\u015finin kendisini su\u00e7lay\u0131c\u0131 bir beyanda bulunmaya veya bu yolda bir delil g\u00f6stermeye zorlanamamas\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla ki\u015filerin bir ceza tehdidi alt\u0131nda baz\u0131 bilgi ve belgelerin kendilerinden al\u0131nmaya zorlanmas\u0131 Anayasa\u2019n\u0131n bu amir h\u00fckm\u00fcne ayk\u0131r\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
7. Dava konusu kuraldaki temel mesele de bu husus ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Buradaki Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131l\u0131k i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini tutmayanlar\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 de\u011fildir. Kanun koyucu bu bi\u00e7imdeki cezai h\u00fck\u00fcmler elbette \u00f6ng\u00f6rebilir. Burada Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olan husus ki\u015filerden cezaland\u0131rma tehdidi alt\u0131nda bunlar\u0131n ibraz\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla Anayasa\u2019daki tabiriyle ki\u015finin kendisini su\u00e7layan bir beyanda bulunmaya ve bu yolda bir delil g\u00f6stermeye zorlanmas\u0131na imkan verebilen bir durumun varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n
8. \u0130ptali talep edilen kurallarda zorlama ihtimalinin varl\u0131\u011f\u0131 ve buna kar\u015f\u0131 kanunda bir g\u00fcvenceye yer verilmemi\u015f olmas\u0131 kural\u0131 Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 hale getirmektedir. Zira bu kural\u0131n uygulamas\u0131nda ki\u015filer bu kural nedeniyle kendi aleyhlerine beyanda bulunmaya zorlanabileceklerdir. Ki\u015filerin bu kurallar\u0131n uygulanmas\u0131 ba\u011flam\u0131nda kendi aleyhine beyanda bulunmaya zorlanamayaca\u011f\u0131 noktas\u0131nda kanunda a\u00e7\u0131k bir g\u00fcvence getirilmi\u015f olsayd\u0131 bu durumda ki\u015filerin defter ve kay\u0131t noktas\u0131nda bu t\u00fcr bir anayasal sorunla da kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu olmayacakt\u0131.<\/p>\n
9. Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle 17\/4\/2008 tarihli ve 5754 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 60. maddesiyle de\u011fi\u015ftirilen 102. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (e) bendinin \u201c86 nc\u0131 maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc Kurumca yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n tam olarak yerine getirmeyenlere;\u2026\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ve alt bentlerini ba\u011flayan h\u00fckm\u00fcnde yer alan \u201c\u2026idari para cezas\u0131 uygulan\u0131r. \u2026\u201d ibaresinin 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 102. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (e) bendinin (1) numaral\u0131 alt bendi y\u00f6n\u00fcnden Anayasa\u2019n\u0131n 38. maddesinin be\u015finci f\u0131kras\u0131na ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in iptali gerekti\u011fi kanaatiyle Mahkememiz \u00e7o\u011funlu\u011funun aksi y\u00f6ndeki karar\u0131na kat\u0131lmamaktay\u0131m.<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ<\/p>\n
\u200bAnayasa Mahkemesi’nin 25\/12\/2024 tarihli, 2024\/88 esas – 2024\/231 karar say\u0131l\u0131 karar\u0131\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ANAYASA MAHKEMES\u0130 KARARI \u00a0 Esas Say\u0131s\u0131 : 2024\/88 Karar Say\u0131s\u0131 : 2024\/231 Karar Tarihi : 25\/12\/2024 R.G.Tarih-Say\u0131 : 13\/3\/2025-32840 \u00a0 \u0130T\u0130RAZ YOLUNA BA\u015eVURAN: Afyonkarahisar \u0130dare Mahkemesi \u0130T\u0130RAZIN KONUSU: 31\/5\/2006 tarihli ve 5510 say\u0131l\u0131 Sosyal Sigortalar ve Genel Sa\u011fl\u0131k Sigortas\u0131 Kanunu\u2019nun; A. 86. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131n\u0131n \u201c\u0130\u015fveren, i\u015fyeri sahipleri; i\u015fyeri defter, kay\u0131t ve belgelerini ilgili oldu\u011fu y\u0131l\u0131 takip eden y\u0131l ba\u015f\u0131ndan ba\u015flamak \u00fczere on y\u0131l s\u00fcreyle,\u2026\u201d ve \u201c\u2026saklamak ve Kurumun denetim ve kontrol ile g\u00f6revlendirilen memurlar\u0131nca istenilmesi halinde onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde ibraz etmek zorundad\u0131r.\u201d b\u00f6l\u00fcmlerinin, B. 17\/4\/2008 tarihli ve 5754 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 60. maddesiyle de\u011fi\u015ftirilen 102. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (e) bendinin; 1. \u201c86 nc\u0131 maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc Kurumca yap\u0131lan yaz\u0131l\u0131 ihtara ra\u011fmen onbe\u015f g\u00fcn i\u00e7inde m\u00fccbir sebep olmaks\u0131z\u0131n tam olarak yerine getirmeyenlere;\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn, 2. (1) numaral\u0131 alt bendinin, 3. Alt bentlerini ba\u011flayan h\u00fckm\u00fcnde yer alan \u201cidari para cezas\u0131 uygulan\u0131r.\u201d ibaresinin \u201c(e) bendinin (1) numaral\u0131 alt bendi\u201d y\u00f6n\u00fcnden, Anayasa\u2019n\u0131n 2., 13. ve 38 maddelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclerek iptallerine karar verilmesi talebidir. OLAY: \u0130dari para cezas\u0131n\u0131n iptali talebiyle a\u00e7\u0131lan davada itiraz konusu kurallar\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kan\u0131s\u0131na varan Mahkeme, iptalleri i\u00e7in ba\u015fvurmu\u015ftur. I. \u0130PTAL\u0130 \u0130STENEN KANUN H\u00dcK\u00dcMLER\u0130 Kanun\u2019un itiraz konusu kurallar\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131; 1. 86. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir: \u00a0\u201c\u0130\u015fveren, i\u015fyeri …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-35625","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n