ANAYASA MAHKEMES\u0130 KARARI<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Esas Say\u0131s\u0131 : 2024\/86<\/p>\n
Karar Say\u0131s\u0131 : 2024\/230<\/p>\n
Karar Tarihi : 25\/12\/2024<\/p>\n
R.G.Tarih-Say\u0131 : 13\/3\/2025-32840<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u0130T\u0130RAZ YOLUNA BA\u015eVURAN: Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi<\/p>\n
\u0130T\u0130RAZIN KONUSU: 31\/5\/2006 tarihli ve 5510 say\u0131l\u0131 Sosyal Sigortalar ve Genel Sa\u011fl\u0131k Sigortas\u0131 Kanunu\u2019na 22\/12\/2022 tarihli ve 7429 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 5. maddesiyle eklenen ge\u00e7ici 90. maddenin ikinci f\u0131kras\u0131n\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 2., 13., 35. ve 36. maddelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclerek iptaline karar verilmesi talebidir.<\/p>\n
OLAY: Kurum zarar\u0131 nedeniyle a\u00e7\u0131lan alacak davas\u0131nda itiraz konusu kural\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kan\u0131s\u0131na varan Mahkeme, iptali i\u00e7in ba\u015fvurmu\u015ftur.<\/p>\n
I. \u0130PTAL\u0130 \u0130STENEN KANUN H\u00dcKM\u00dc<\/p>\n
Kanun\u2019un iptali talep edilen kural\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7ici 90. maddesi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u201cGE\u00c7\u0130C\u0130 MADDE 90- (Ek:22\/12\/2022-7429\/5 md.)<\/p>\n
Genel sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 kapsam\u0131nda yer alan ki\u015filere, finansman\u0131 sa\u011flanan sa\u011fl\u0131k hizmetlerine ili\u015fkin olarak Kurum ile g\u00f6t\u00fcr\u00fc bedel \u00fczerinden hizmet al\u0131m s\u00f6zle\u015fmesi imzalayan kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n s\u00f6zle\u015fmeyi imzalad\u0131klar\u0131 mali y\u0131ldan \u00f6nce d\u00fczenleyerek 97 nci maddenin yedinci f\u0131kras\u0131na g\u00f6re Kuruma teslim ettikleri fatura ve eki belgelerin, belirlenen s\u00fcrelerde inceleme s\u00fcrecinin tamamlanamamas\u0131 nedeniyle, \u00f6denen avans tutarlar\u0131 bu maddenin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihi takip eden bir ay i\u00e7erisinde ba\u015fkaca bir i\u015fleme gerek kalmaks\u0131z\u0131n Kurumca giderle\u015ftirilir. <\/p>\n
G\u00f6t\u00fcr\u00fc bedel \u00fczerinden hizmet al\u0131m s\u00f6zle\u015fmesi imzalam\u0131\u015f kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131nca s\u00f6zle\u015fme \u00f6ncesinde incelenen fatura d\u00f6nemine ait olu\u015fan kesinti tutarlar\u0131na kar\u015f\u0131 a\u00e7t\u0131klar\u0131 davalardan kesinle\u015fmemi\u015f olanlar\u0131n\u0131n tamam\u0131ndan bu maddenin birinci f\u0131kras\u0131nda belirtilen s\u00fcre i\u00e7erisinde feragat ederler. <\/p>\n
Sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucusu taraf\u0131ndan itiraza konu edilmemi\u015f olsa da bu maddenin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihten \u00f6nce incelenen fatura d\u00f6nemine ait olu\u015fan tutarlardan sa\u011fl\u0131k hizmet sunucusunun mahsup edilmeyen alacaklar\u0131 Kurum taraf\u0131ndan terkin edilir.\u201d<\/p>\n
II. \u0130LK \u0130NCELEME<\/p>\n
1. Anayasa Mahkemesi \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc h\u00fck\u00fcmleri uyar\u0131nca Kadir \u00d6ZKAYA, Hasan Tahsin G\u00d6KCAN, Basri BA\u011eCI, Engin YILDIRIM, R\u0131dvan G\u00dcLE\u00c7, Recai AKYEL, Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ, Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU, Selahaddin MENTE\u015e, \u0130rfan F\u0130DAN, Kenan YA\u015eAR, Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L ve \u00d6mer \u00c7INAR\u2019\u0131n kat\u0131l\u0131mlar\u0131yla 9\/5\/2024 tarihinde yap\u0131lan ilk inceleme toplant\u0131s\u0131nda dosyada eksiklik bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan i\u015fin esas\u0131n\u0131n incelenmesine OYB\u0130RL\u0130\u011e\u0130YLE karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
III. ESASIN \u0130NCELENMES\u0130<\/p>\n
2. Ba\u015fvuru karar\u0131 ve ekleri, Raport\u00f6r Ahmet Hakan SOYT\u00dcRK taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan i\u015fin esas\u0131na ili\u015fkin rapor, itiraz konusu kanun h\u00fckm\u00fc, dayan\u0131lan ve ilgili g\u00f6r\u00fclen Anayasa kurallar\u0131 ve bunlar\u0131n gerek\u00e7eleri ile di\u011fer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gere\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcp d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc:<\/p>\n
A. Anlam ve Kapsam<\/p>\n
3. 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 1. maddesinde sosyal sigortalar ile genel sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131ndan yararlanacak ki\u015fileri ve sa\u011flanacak haklar\u0131, bu haklardan yararlanma \u015fartlar\u0131 ile finansman ve kar\u015f\u0131lanma y\u00f6ntemlerini belirlemenin an\u0131lan Kanun\u2019un ama\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
4. Kanun\u2019un 73. maddesinde sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin sa\u011flanma y\u00f6ntemine ve sa\u011fl\u0131k giderlerinin \u00f6denmesine ili\u015fkin usul ve esaslar d\u00fczenlemi\u015ftir. An\u0131lan maddenin birinci f\u0131kras\u0131na g\u00f6re sa\u011fl\u0131k hizmetleri, Sosyal G\u00fcvenlik Kurumu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 (Kurum) ile yurt i\u00e7indeki veya yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lan s\u00f6zle\u015fmeler yoluyla ve\/veya bu Kanun h\u00fck\u00fcmlerine uygun olarak genel sa\u011fl\u0131k sigortal\u0131s\u0131 ve bakmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu ki\u015filerin s\u00f6zle\u015fmesiz sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131ndan sat\u0131n ald\u0131klar\u0131 sa\u011fl\u0131k hizmeti giderlerinin \u00f6denmesi suretiyle sa\u011flanmaktad\u0131r.<\/p>\n
5. Maddenin sekizinci f\u0131kras\u0131nda ise birinci f\u0131krada belirtilen y\u00f6ntemler d\u0131\u015f\u0131nda Kurumun, kamu idarelerince verilecek sa\u011fl\u0131k hizmetlerini g\u00f6t\u00fcr\u00fc bedel \u00fczerinden hizmet al\u0131m s\u00f6zle\u015fmesiyle de sa\u011flamaya yetkili oldu\u011fu, g\u00f6t\u00fcr\u00fc bedel \u00fczerinden s\u00f6zle\u015fme yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde kamu idaresi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n s\u00f6zle\u015fmede belirtilen g\u00f6t\u00fcr\u00fc bedel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda genel sa\u011fl\u0131k sigortal\u0131s\u0131 ve bakmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu ki\u015filere s\u00f6zle\u015fme kapsam\u0131nda verilmesi gereken her t\u00fcrl\u00fc sa\u011fl\u0131k hizmetini sunmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olduklar\u0131 h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. An\u0131lan f\u0131krada ayr\u0131ca s\u00f6zle\u015fmede belirtilen g\u00f6t\u00fcr\u00fc bedel d\u0131\u015f\u0131nda Kurumdan veya genel sa\u011fl\u0131k sigortal\u0131s\u0131 ve bakmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu ki\u015filerden Kanun\u2019da belirtilen ilave \u00fccretler ve kat\u0131l\u0131m paylar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda ayr\u0131ca bir bedel talep edemeyecekleri, g\u00f6t\u00fcr\u00fc bedel \u00fczerinden hizmet al\u0131m s\u00f6zle\u015fmesiyle temin edilen hizmetler i\u00e7in Kuruma ayr\u0131ca fatura ve dayana\u011f\u0131 belgenin g\u00f6nderilmeyece\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
6. Kanun\u2019un 97. maddesinin yedinci f\u0131kras\u0131nda sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n, sunmu\u015f olduklar\u0131 hizmetlere ili\u015fkin bir ay i\u00e7inde d\u00fczenledikleri fatura ve eki belgeleri izleyen ay\u0131n on be\u015fine kadar Kuruma teslim edecekleri, fatura bedelinin tamam\u0131n\u0131n fatura teslim tarihinden itibaren altm\u0131\u015f g\u00fcn i\u00e7inde sa\u011fl\u0131k hizmet sunucular\u0131na avans olarak \u00f6denece\u011fi h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. An\u0131lan f\u0131kraya g\u00f6re fatura ve eki belgelerin, fatura teslim tarihinden itibaren \u00fc\u00e7 ay i\u00e7inde Kurum taraf\u0131ndan incelenerek avans hesab\u0131n\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. \u0130nceleme s\u00fcresinin takip eden mali y\u0131la sirayet etti\u011fi durumlarda ise avans art\u0131klar\u0131 hakk\u0131nda 10\/12\/2003 tarihli ve 5018 say\u0131l\u0131 Kamu Mal\u00ee Y\u00f6netimi ve Kontrol Kanunu\u2019nun 35. maddesindeki akreditiflere ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler uygulanacakt\u0131r.<\/p>\n
7. 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 96. maddesinde de Kurumca i\u015fverenlere, sigortal\u0131lara, iste\u011fe ba\u011fl\u0131 sigortal\u0131lara, gelir veya ayl\u0131k almakta olanlara ve bunlar\u0131n hak sahiplerine, genel sa\u011fl\u0131k sigortal\u0131lar\u0131na ve bunlar\u0131n bakmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu ki\u015filere fazla veya yersiz olarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tespit edilen bu Kanun kapsam\u0131ndaki her t\u00fcrl\u00fc \u00f6demelerin hesaplanacak olan kanuni faizi ile birlikte ilgililerin Kurumdan alaca\u011f\u0131 varsa bu alacaklar\u0131ndan mahsup edilece\u011fi, alacaklar\u0131 yoksa genel h\u00fck\u00fcmlere g\u00f6re geri al\u0131naca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. Bu kapsamda Kurum taraf\u0131ndan yap\u0131lacak inceleme sonucunda fazla veya yersiz olarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tespit edilen \u00f6demelerin sa\u011fl\u0131k hizmetleri sunucusunun Kurumdan alaca\u011f\u0131n\u0131n olmas\u0131 h\u00e2linde bu alacaklar\u0131ndan mahsup edilece\u011fi, aksi durumda ise genel h\u00fck\u00fcmlere g\u00f6re tahsil edilece\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
8. An\u0131lan Kanun\u2019un itiraz konusu kural\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7ici 90. maddesinde Kurum ile g\u00f6t\u00fcr\u00fc bedel \u00fczerinden hizmet al\u0131m s\u00f6zle\u015fmesi imzalam\u0131\u015f kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131 taraf\u0131ndan s\u00f6zle\u015fmenin imzaland\u0131\u011f\u0131 mali y\u0131ldan \u00f6nce d\u00fczenlenerek Kanun\u2019un 97. maddesinin yedinci f\u0131kras\u0131na g\u00f6re Kuruma teslim edilen fatura tutarlar\u0131na dair Kurum taraf\u0131ndan yap\u0131lacak mali i\u015flemler ve bu faturalardan kaynakl\u0131 davalarla ilgili d\u00fczenlemeler yer almaktad\u0131r.<\/p>\n
9. Ge\u00e7ici 90. maddenin birinci f\u0131kras\u0131nda kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n Kuruma teslim ettikleri fatura ve eki belgelerin belirlenen s\u00fcrelerde inceleme s\u00fcrecinin tamamlanamamas\u0131 nedeniyle \u00f6denen avans tutarlar\u0131n\u0131n bu maddenin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihi takip eden bir ay i\u00e7inde ba\u015fkaca bir i\u015fleme gerek kalmaks\u0131z\u0131n Kurumca giderle\u015ftirilece\u011fi d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
10. An\u0131lan maddenin itiraz konusu ikinci f\u0131kras\u0131nda g\u00f6t\u00fcr\u00fc bedel \u00fczerinden hizmet al\u0131m s\u00f6zle\u015fmesi imzalam\u0131\u015f kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n s\u00f6zle\u015fme \u00f6ncesinde incelenen fatura d\u00f6nemine ait Kurum taraf\u0131ndan yap\u0131lan kesinti i\u015flemleri nedeniyle a\u00e7t\u0131klar\u0131 davalar\u0131n kesinle\u015fmemi\u015f olanlar\u0131n\u0131n tamam\u0131ndan bu maddenin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihi takip eden bir ay i\u00e7inde feragat edecekleri h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
11. Maddenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda ise sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucusu taraf\u0131ndan itiraza konu edilmemi\u015f olsa da bu maddenin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihten \u00f6nce incelenen fatura d\u00f6nemine ait olu\u015fan tutarlardan sa\u011fl\u0131k hizmet sunucusunun mahsup edilmeyen alacaklar\u0131n\u0131n Kurum taraf\u0131ndan terkin edilece\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
B. \u0130tiraz\u0131n Gerek\u00e7esi<\/p>\n
12. Ba\u015fvuru karar\u0131nda \u00f6zetle; itiraz konusu kuralla kamu \u00fcniversitelerinin haks\u0131z kesinti sebebiyle Kuruma kar\u015f\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f olduklar\u0131 davalardan feragat etmesi zorunlulu\u011fu \u00f6ng\u00f6r\u00fclerek karar hakk\u0131na ve m\u00fclkiyet hakk\u0131na \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bir s\u0131n\u0131rlama getirildi\u011fi, kamu \u00fcniversitelerinin alacak hakk\u0131ndan herhangi bir telafi edici imk\u00e2n tan\u0131nmadan feragat etmelerinin ve genel h\u00fck\u00fcmlere g\u00f6re yarg\u0131lama giderleri ile vek\u00e2let \u00fccretinden sorumlu tutulmalar\u0131n\u0131n kamu yarar\u0131 amac\u0131na y\u00f6nelik olmad\u0131\u011f\u0131 gibi hukuki g\u00fcvenlik ve kanunlar\u0131n geriye y\u00fcr\u00fcmezli\u011fi ilkeleriyle de ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131 belirtilerek kural\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 2., 13., 35. ve 36. maddelerine ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
C. Anayasa\u2019ya Ayk\u0131r\u0131l\u0131k Sorunu<\/p>\n
13. 30\/3\/2011 tarihli ve 6216 say\u0131l\u0131 Anayasa Mahkemesinin Kurulu\u015fu ve Yarg\u0131lama Usulleri Hakk\u0131nda Kanun’un 43. maddesi uyar\u0131nca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa\u2019n\u0131n 130. maddesi y\u00f6n\u00fcnden de incelenmi\u015ftir.<\/p>\n
14. Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve i\u015flemleri hukuka uygun, insan haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131, bu hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri koruyup g\u00fc\u00e7lendiren, her alanda adil bir hukuk d\u00fczeni kurup bunu geli\u015ftirerek s\u00fcrd\u00fcren, hukuki g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flayan, Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 durum ve tutumlardan ka\u00e7\u0131nan, hukuk kurallar\u0131yla kendini ba\u011fl\u0131 sayan ve yarg\u0131 denetimine a\u00e7\u0131k olan devlettir.<\/p>\n
15. Hukuk devletinin korumakla y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu evrensel ilkelerden biri hukuk g\u00fcvenli\u011fi ilkesidir. Hukuk g\u00fcvenli\u011fi ilkesi; hukuk normlar\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olmas\u0131n\u0131, bireylerin t\u00fcm eylem ve i\u015flemlerinde devlete g\u00fcven duyabilmesini, devletin de yasal d\u00fczenlemelerde bu g\u00fcven duygusunu zedeleyici y\u00f6ntemlerden ka\u00e7\u0131nmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lan ortak de\u011ferdir. Kural olarak hukuk g\u00fcvenli\u011fi kanunlar\u0131n geriye y\u00fcr\u00fct\u00fclmemesini zorunlu k\u0131lar. Daha \u00f6nce tesis edilmi\u015f bulunan i\u015flemlerin do\u011furdu\u011fu hukuki sonu\u00e7lar\u0131 ortadan kald\u0131racak \u015fekilde yasama tasarrufunda bulunulmas\u0131, hukuk g\u00fcvenli\u011fi ilkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturur. \u201cKanunlar\u0131n geriye y\u00fcr\u00fcmezli\u011fi ilkesi\u201d uyar\u0131nca kanunlar, kamu yarar\u0131 ve kamu d\u00fczeninin gerektirmesi, kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar\u0131n korunmas\u0131, mali haklar\u0131n iyile\u015ftirilmesi gibi ayr\u0131ks\u0131 durumlar d\u0131\u015f\u0131nda ilke olarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fck tarihlerinden sonraki olay, i\u015flem ve eylemlere uygulanmak \u00fczere \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren kanunlar\u0131n ge\u00e7mi\u015fe ve kesin nitelik kazanm\u0131\u015f hukuksal durumlara etkili olmamas\u0131, hukukun genel ilkelerindendir (AYM, E.2018\/103, K.2019\/4, 13\/2\/2019, \u00a7 15; E.2018\/108, K.2019\/5, 13\/2\/2019, \u00a7 20). Ancak kanun koyucunun ki\u015filerin lehine haklar sa\u011flayan kanuni d\u00fczenlemeleri ge\u00e7mi\u015fe etkili olarak d\u00fczenlemesinde takdir yetkisine sahip oldu\u011fu ku\u015fkusuzdur.<\/p>\n
16. Anayasa Mahkemesinin \u00e7e\u015fitli kararlar\u0131nda kanunlar\u0131n geriye y\u00fcr\u00fcmezli\u011fi ilkesi ile ilgili olarak ger\u00e7ek geriye y\u00fcr\u00fcme ve ger\u00e7ek olmayan geriye y\u00fcr\u00fcme ayr\u0131m\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r. Ger\u00e7ek geriye y\u00fcr\u00fcme, yeni getirilen kural\u0131n eski kural d\u00f6neminde tamamlanm\u0131\u015f ve hukuki sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 do\u011furmu\u015f hukuksal durum, ili\u015fki ve olaylara uygulanmas\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ek olmayan geriye y\u00fcr\u00fcme ise yeni getirilen kural\u0131n eski kural y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte iken ba\u015flamakla beraber hen\u00fcz sonu\u00e7lanmam\u0131\u015f hukuksal durum, ili\u015fki ve olaylara uygulanmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir (AYM, E.2016\/150, K.2017\/179, 28\/12\/2017, \u00a7 310; E.2010\/93, K.2012\/20, 9\/2\/2012).<\/p>\n
17. Kazan\u0131lm\u0131\u015f haklara sayg\u0131 ilkesi, hukukun genel ilkelerinden biri olup hukuk g\u00fcvenli\u011fi ilkesinin bir sonucudur. Kazan\u0131lm\u0131\u015f bir haktan s\u00f6z edilebilmesi i\u00e7in bu hakk\u0131n yeni kanundan \u00f6nce y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan kurallara g\u00f6re b\u00fct\u00fcn sonu\u00e7lar\u0131yla fiilen elde edilmi\u015f olmas\u0131 gerekir. Kazan\u0131lm\u0131\u015f hak, ki\u015finin bulundu\u011fu stat\u00fcden do\u011fan, kendisi y\u00f6n\u00fcnden kesinle\u015fmi\u015f ve ki\u015fisel niteli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f hakt\u0131r. Bir stat\u00fcye ba\u011fl\u0131 olarak ileriye d\u00f6n\u00fck beklenen haklar ise bu nitelikte de\u011fildir. Kanunlarda yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikler kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar\u0131 etkilemedi\u011fi ve hukuk g\u00fcvenli\u011fini zedelemedi\u011fi s\u00fcrece bu de\u011fi\u015fikliklerin hukuk devleti ilkesine ayk\u0131r\u0131 olduklar\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclemez (AYM, E.2019\/94, K.2022\/32, 24\/3\/2022, \u00a7 57).<\/p>\n
18. Kuralda s\u00f6z konusu feragat zorunlulu\u011funun kural\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarih itibar\u0131yla hen\u00fcz kesinle\u015fmemi\u015f davalar bak\u0131m\u0131ndan uygulanmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. Ba\u015fka bir ifadeyle kural, tamamlanm\u0131\u015f ve sona ermi\u015f hukuksal durumlara y\u00f6nelik bir etkide bulunmamaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla taraflar aras\u0131nda devam eden bir hukuki ili\u015fki bulundu\u011fundan kazan\u0131lm\u0131\u015f haktan ya da kesinle\u015fmi\u015f i\u015flemlerden s\u00f6z edilemez.<\/p>\n
19. Devletin sosyal niteli\u011finin hayata ge\u00e7irilmesinde etkili bir y\u00f6ntem olan sosyal sigortalar, sosyal g\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131r. Sosyal sigortalar\u0131n ki\u015fi ve g\u00fcvence sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 sosyal riskler bak\u0131m\u0131ndan kapsam\u0131 Kurumun g\u00fc\u00e7l\u00fc bir mali yap\u0131ya sahip olmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir (AYM, E.2022\/15, K.2022\/73, 1\/6\/2022, \u00a7 34).<\/p>\n
20. Di\u011fer yandan Kurumun amac\u0131na uygun olarak hizmet verebilmesi sahip oldu\u011fu parasal kaynaklara ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu bak\u0131mdan sosyal g\u00fcvenlik sisteminin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi ve korunmas\u0131 amac\u0131na y\u00f6nelik olarak d\u00fczenleme yap\u0131lmas\u0131 da sistemin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir gere\u011fidir.<\/p>\n
21. 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un itiraz konusu kural\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7ici 90. maddesinin gerek\u00e7esinde de \u201cKamu \u00fcniversite sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n hizmetin ifas\u0131nda mali g\u00fc\u00e7l\u00fckler ya\u015famamalar\u0131 ve sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan s\u00f6z konusu sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n finansal yeterlili\u011fine katk\u0131 sa\u011flanmas\u0131 ile \u00f6nceki y\u0131llara ait incelemeler sonucu cari y\u0131lda parasal bir kesintiye u\u011framamalar\u0131 ve geri \u00f6deme birimi olan SGK\u2019n\u0131n sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n cari d\u00f6nemde finansal ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 sa\u011flayan Kurum olmaktan \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131[n\u0131n] ama\u00e7lan[d\u0131\u011f\u0131]\u201d ifade edilmi\u015ftir.<\/p>\n
22. \u00d6te yandan Anayasa\u2019n\u0131n 141. maddesinin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131nda \u201cDavalar\u0131n en az giderle ve m\u00fcmk\u00fcn olan s\u00fcratle sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 yarg\u0131n\u0131n g\u00f6revidir.\u201d h\u00fckm\u00fcne yer verilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re davalar\u0131n en az giderle ve m\u00fcmk\u00fcn olan s\u00fcratle sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 devletin pozitif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerindendir. Bu ba\u011flamda kanun koyucunun uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n bir an \u00f6nce sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 ve yeni uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilerek dava say\u0131s\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 suretiyle adalet hizmetlerinin iyi bir \u015fekilde i\u015flemesini sa\u011flamak ve b\u00f6ylece toplumsal bar\u0131\u015f\u0131n tesis edilmesine de katk\u0131da bulunarak nihai olarak kamu yarar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek amac\u0131yla belirli konulardaki uyu\u015fmazl\u0131klara ili\u015fkin davalar\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik d\u00fczenlemeler yapma konusunda takdir yetkisine sahip oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
23. G\u00f6t\u00fcr\u00fc bedel \u00fczerinden Kurumla hizmet al\u0131m s\u00f6zle\u015fmesi imzalayan kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n s\u00f6zle\u015fme \u00f6ncesinde incelenen fatura d\u00f6nemine ili\u015fkin kesinti tutarlar\u0131ndan kaynaklan\u0131p yarg\u0131ya intikal eden uyu\u015fmazl\u0131klara ili\u015fkin davalardan kural uyar\u0131nca feragat etmek zorunda b\u0131rak\u0131lmalar\u0131n\u0131n uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n bir an \u00f6nce \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131 amac\u0131na y\u00f6nelik oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle kural\u0131n davalar\u0131n en az giderle ve m\u00fcmk\u00fcn olan s\u00fcratle sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 ile Kurumun mali yap\u0131s\u0131n\u0131n korunmas\u0131na y\u00f6nelik kamu yarar\u0131n\u0131 hedefledi\u011fi s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
24. \u00d6te yandan Anayasa\u2019n\u0131n 130. maddesinde \u00fcniversiteler anayasal bir kurulu\u015f olarak kabul edilmi\u015f ve an\u0131lan maddenin birinci f\u0131kras\u0131nda \u00fcniversitelerin t\u00fczel ki\u015fili\u011fe ve bilimsel \u00f6zerkli\u011fe sahip oldu\u011fu ve kanunla kurulaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir. Maddenin dokuzuncu f\u0131kras\u0131nda da y\u00fcksek\u00f6\u011fretim kurumlar\u0131n\u0131n mali i\u015fleri ile devletin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 mali kaynaklar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 gibi bir\u00e7ok hususun kanunla d\u00fczenlenece\u011fi h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
25. Anayasa Mahkemesinin s\u0131k\u00e7a vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi kanunun \u015feklen var olmas\u0131 yeterli olmay\u0131p yasal kurallar keyf\u00eeli\u011fe izin vermeyecek \u015fekilde belirli, ula\u015f\u0131labilir ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir nitelikte olmal\u0131d\u0131r. Esasen kanunun bu niteliklere sahip olmas\u0131, Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde g\u00fcvenceye al\u0131nan hukuk devleti ilkesinin de bir gere\u011fidir. Dolay\u0131s\u0131yla Anayasa\u2019n\u0131n 130. maddesinde yer verilen kanunilik \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc, Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan hukuk devleti ilkesi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yorumlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
26. Hukuk devletinde, kanuni d\u00fczenlemelerin hem ki\u015filer hem de idare y\u00f6n\u00fcnden herhangi bir duraksamaya ve ku\u015fkuya yer vermeyecek \u015fekilde a\u00e7\u0131k, net, anla\u015f\u0131l\u0131r, uygulanabilir ve nesnel olmas\u0131, ayr\u0131ca kamu otoritelerinin keyf\u00ee uygulamalar\u0131na kar\u015f\u0131 koruyucu \u00f6nlem i\u00e7ermesi gerekir. Kanunda bulunmas\u0131 gereken bu nitelikler hukuki g\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da zorunludur. Nitekim bu ilke hukuk normlar\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olmas\u0131n\u0131, bireylerin t\u00fcm eylem ve i\u015flemlerinde devlete g\u00fcven duyabilmesini, devletin de yasal d\u00fczenlemelerinde bu g\u00fcven duygusunu zedeleyici y\u00f6ntemlerden ka\u00e7\u0131nmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lar (AYM, E.2015\/41, K.2017\/98, 4\/5\/2017, \u00a7\u00a7 153, 154).<\/p>\n
27. \u0130tiraz konusu kuralla kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k sunucular\u0131n\u0131n a\u00e7m\u0131\u015f olduklar\u0131 hangi t\u00fcr davalardan ne kadar s\u00fcre i\u00e7inde feragat edeceklerinin herhangi bir teredd\u00fcde yer vermeyecek \u015fekilde a\u00e7\u0131k ve net olarak d\u00fczenlendi\u011fi g\u00f6zetildi\u011finde kural\u0131n belirsiz ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez oldu\u011fundan s\u00f6z edilemez. Dolay\u0131s\u0131yla kural\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 130. maddesinde d\u00fczenlenen kanunilik \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcne ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
28. Ayr\u0131ca Anayasa\u2019n\u0131n an\u0131lan maddesinde d\u00fczenlenen \u00fcniversitelerin bilimsel \u00f6zerkli\u011fi, idari ve mali \u00f6zerklikle birlikte \u00fcniversitelerin \u00f6zerkli\u011fi i\u00e7in olmazsa olmaz nitelikte bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu unsurlardan herhangi birine yap\u0131lacak m\u00fcdahale di\u011fer unsurlar\u0131n da olumsuz \u015fekilde etkilenmesine neden olacakt\u0131r (AYM, E.2015\/61, K.2016\/172, 2\/11\/2016, \u00a7 45; E.2020\/55, K.2023\/228, 28\/12\/2023, \u00a7 65). Ku\u015fkusuz y\u00fcksek\u00f6\u011fretim kurumlar\u0131na sa\u011flanacak mali kaynaklar\u0131 belirleme yetkisi kanun koyucuya aittir. Ancak kanun koyucunun bu yetkisini anayasal s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde \u00f6zellikle \u00fcniversitelerin mali \u00f6zerkli\u011fini g\u00f6zeterek kullanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
29. Davadan feragat 12\/1\/2011 tarihli ve 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanunu\u2019nda d\u00fczenlenmi\u015ftir. An\u0131lan Kanun\u2019un 307. maddesinde feragat \u201c\u2026davac\u0131n\u0131n, talep sonucundan k\u0131smen veya tamamen vazge\u00e7mesidir.\u201d \u015feklinde tan\u0131mlanm\u0131\u015f, 311. maddesinde de feragatin kesin h\u00fck\u00fcm gibi sonu\u00e7 do\u011furaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
30. Ku\u015fkusuz \u00f6zel hukuk bor\u00e7 ili\u015fkisinde davac\u0131n\u0131n talep sonucundan kendi iradesi ile vazge\u00e7mesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bununla birlikte ilke olarak kanun koyucunun davac\u0131y\u0131 talebinden vazge\u00e7mesi y\u00f6n\u00fcnde irade a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bulunmaya zorlamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Di\u011fer yandan kamu otoritelerinin \u00f6zel hukukta oldu\u011fu gibi bu y\u00f6nde \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri bulunmay\u0131p a\u00e7\u0131klayacaklar\u0131 iradenin kanuna uygun olmas\u0131 esast\u0131r. Ba\u015fka bir ifadeyle idare makamlar\u0131 kanun koyucunun \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc usul ve esaslara uygun \u015fekilde irade beyan\u0131nda bulunmak zorundad\u0131r. Bu ba\u011flamda kanun koyucunun kamu yarar\u0131n\u0131 g\u00f6zeterek alacak iddias\u0131 ile dava a\u00e7an kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k sunucular\u0131n\u0131 davadan feragat etmesi y\u00f6n\u00fcnde zorlay\u0131c\u0131 d\u00fczenlemeler \u00f6ng\u00f6rmesi s\u00f6z konusu olabilir. Ancak an\u0131lan d\u00fczenlemelerin \u00fcniversitelerin \u00f6zerkli\u011fine y\u00f6nelik anayasal g\u00fcvencelerle \u00e7eli\u015fmemesi gerekir (baz\u0131 farkl\u0131l\u0131klarla birlikte bkz. AYM, E.2019\/93, K.2023\/87, 4\/5\/2023, \u00a7\u00a7 256-259).<\/p>\n
31. Kuralda kamu \u00fcniversitelerinin kesinti tutarlar\u0131na ili\u015fkin olarak Kuruma kar\u015f\u0131 a\u00e7t\u0131klar\u0131 ve hen\u00fcz kesinle\u015fmemi\u015f davalardan feragat etmeleri zorunlu k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kurala g\u00f6re kamu \u00fcniversiteleri sa\u011fl\u0131k sunucular\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f olduklar\u0131 alacak davalar\u0131ndan feragat edeceklerse de kural\u0131n Kurumla g\u00f6t\u00fcr\u00fc bedel \u00fczerinden hizmet al\u0131m s\u00f6zle\u015fmesi imzalayan kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n bu y\u00f6nteme ge\u00e7i\u015fi sonras\u0131nda \u00f6nceki d\u00f6neme ili\u015fkin olarak Kurumla olan ihtilaflar\u0131n\u0131 tasfiye etmeyi ama\u00e7layan ge\u00e7ici bir d\u00fczenleme oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
32. Ayr\u0131ca kural kapsam\u0131ndaki feragat zorunlulu\u011fu sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n t\u00fcm gelirleriyle ilgili olmay\u0131p sadece s\u00f6zle\u015fme \u00f6ncesinde incelenen fatura d\u00f6nemine ait olu\u015fan kesinti tutarlar\u0131yla ilgili ihtilaflarla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.<\/p>\n
33. \u00d6te yandan kural\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un ge\u00e7ici 90. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca an\u0131lan s\u00f6zle\u015fmeyi imzalayan kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n s\u00f6zle\u015fmeyi imzalad\u0131klar\u0131 mali y\u0131ldan \u00f6nce d\u00fczenleyerek Kuruma teslim ettikleri fatura ve eki belgelerin belirlenen s\u00fcrelerde inceleme s\u00fcrecinin tamamlanamamas\u0131 nedeniyle \u00f6denen avans tutarlar\u0131n\u0131n Kurumca giderle\u015ftirilece\u011fi ve bu suretle incelenmemi\u015f faturalardan dolay\u0131 kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131ndan bir kesintinin yap\u0131lmas\u0131 imk\u00e2n\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
34. Yine an\u0131lan maddenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131 taraf\u0131ndan itiraza konu edilmemi\u015f olsa da s\u00f6z konusu maddenin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihten \u00f6nce incelenen fatura d\u00f6nemine ait olu\u015fan tutarlardan sa\u011fl\u0131k hizmet sunucusunun mahsup edilmeyen alacaklar\u0131 Kurum taraf\u0131ndan terkin edilecek ve bu suretle kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131ndan kesinti yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektiren durumlar tespit edilmi\u015f olsa dahi kesinti yap\u0131lmayacakt\u0131r.<\/p>\n
35. Bu hususlar g\u00f6zetildi\u011finde kural\u0131n kamu \u00fcniversiteleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir gelir kayb\u0131na yol a\u00e7mayaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
36. Di\u011fer yandan 6100 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 312. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda feragat beyan\u0131nda bulunan taraf\u0131n davada aleyhine h\u00fck\u00fcm verilmi\u015f gibi yarg\u0131lama giderlerini \u00f6demeye mahk\u00fbm edilece\u011fi, 323. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131n\u0131n (\u011f) bendinde vekille takip edilen davalarda kanun gere\u011fince takdir olunacak vek\u00e2let \u00fccretinin de yarg\u0131lama giderleri aras\u0131nda oldu\u011fu h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
37. Kuralda vek\u00e2let \u00fccreti ve di\u011fer yarg\u0131lama giderlerine ili\u015fkin bir istisnaya yer verilmemi\u015fse de bu ba\u011flamda ortaya \u00e7\u0131kabilecek uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n somut olay\u0131n \u00f6zelli\u011fi dikkate al\u0131narak kural\u0131n amac\u0131na uygun \u015fekilde yorumlanmas\u0131 suretiyle mahkeme i\u00e7tihatlar\u0131yla \u00e7\u00f6z\u00fclmesi de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Nitekim g\u00fcncel yarg\u0131 kararlar\u0131nda da kural uyar\u0131nca davadan feragatin dava a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra yap\u0131lan yasal d\u00fczenleme gere\u011fi oldu\u011fu dikkate al\u0131narak davac\u0131 kamu \u00fcniversitesinin vek\u00e2let \u00fccretinden sorumlu olmayaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir (Yarg\u0131tay 3. Hukuk Dairesi, E.2023\/3590, K.2024\/1480, 30\/4\/2024; E.2023\/3442, K.2024\/1393, 25\/4\/2024).<\/p>\n
38. Bu itibarla kuralda hukuk devleti ve \u00fcniversitelerin \u00f6zerkli\u011fi ilkeleriyle \u00e7eli\u015fen bir y\u00f6n bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
39. A\u00e7\u0131klanan nedenlerle kural, Anayasa\u2019n\u0131n 2. ve 130. maddelerine ayk\u0131r\u0131 de\u011fildir. \u0130tiraz\u0131n reddi gerekir.<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN, Engin YILDIRIM ve Selahaddin MENTE\u015e bu g\u00f6r\u00fc\u015fe kat\u0131lmam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Kural\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 13., 35. ve 36. maddeleriyle ilgisi g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir.<\/p>\n
IV. H\u00dcK\u00dcM<\/p>\n
31\/5\/2006 tarihli ve 5510 say\u0131l\u0131 Sosyal Sigortalar ve Genel Sa\u011fl\u0131k Sigortas\u0131 Kanunu\u2019na 22\/12\/2022 tarihli ve 7429 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 5. maddesiyle eklenen ge\u00e7ici 90. maddenin ikinci f\u0131kras\u0131n\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na ve itiraz\u0131n REDD\u0130NE, Hasan Tahsin G\u00d6KCAN, Engin YILDIRIM ile Selahaddin MENTE\u015e\u2019in kar\u015f\u0131oylar\u0131 ve OY\u00c7OKLU\u011eUYLA 25\/12\/2024 tarihinde karar verildi.<\/p>\n
Ba\u015fkan<\/p>\n
Kadir \u00d6ZKAYA<\/p>\n
Ba\u015fkanvekili<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN<\/p>\n
Ba\u015fkanvekili<\/p>\n
Basri BA\u011eCI<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Engin YILDIRIM<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
R\u0131dvan G\u00dcLE\u00c7<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Y\u0131ld\u0131z SEFER\u0130NO\u011eLU<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Selahaddin MENTE\u015e<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
\u0130rfan F\u0130DAN<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Kenan YA\u015eAR<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Muhterem \u0130NCE<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
\u00d6mer \u00c7INAR<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Metin KIRATLI<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KAR\u015eIOY GEREK\u00c7ES\u0130<\/p>\n
1. Kural ile kamu \u00fcniversitelerinin Kuruma kar\u015f\u0131 \u00f6nceki fatura d\u00f6nemine ili\u015fkin olarak a\u00e7t\u0131klar\u0131 ve hen\u00fcz kesinle\u015fmeyen davalardan \u00fcniversite idarelerinin feragat etmeleri d\u00fczenlenmi\u015ftir. Bu emredici d\u00fczenleme sonucu \u00fcniversite rekt\u00f6rl\u00fckleri an\u0131lan davalardan feragat etmek zorundad\u0131r. D\u00fczenleme anayasal a\u00e7\u0131dan ilk olarak kanunlar\u0131n geriye y\u00fcr\u00fcmezli\u011fi ilkesiyle ilgilidir. Fakat do\u011frudan bireylerle ilgili bir ili\u015fkinin d\u00fczenlenmemesi ve iki kamu kurumu aras\u0131ndaki uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n giderilmek istenilmesi dolay\u0131s\u0131yla bu konunun yasama yetkisinin takdir alan\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Di\u011fer taraftan d\u00fczenlemenin anayasal ve \u00f6zerk bir kurum olan \u00fcniversitelerin gelirleriyle ilgili olmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda konunun bu a\u00e7\u0131dan de\u011ferlendirilmesi gereklidir.<\/p>\n
2. Anayasa\u2019n\u0131n 130. maddesinde \u00fcniversitelerin, \u201ckamu t\u00fczelki\u015fili\u011fine ve bilimsel \u00f6zerkli\u011fe sahip olmalar\u0131\u201d ve \u201ckanunla kurulmalar\u0131\u201d \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Maddenin dokuzuncu f\u0131kras\u0131nda da y\u00fcksek\u00f6\u011fretim kurumlar\u0131n\u0131n kurulu\u015f ve organlar\u0131 ile i\u015fleyi\u015fleri ve bunlar\u0131n se\u00e7imleri, g\u00f6rev, yetki ve sorumluluklar\u0131n\u0131n kanunla d\u00fczenlenece\u011fi h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Yasama organ\u0131n\u0131n kanunla d\u00fczenlemede bilimsel \u00f6zerklik ilkesini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutmas\u0131 zorunludur. Bilimsel \u00f6zerkli\u011fin amac\u0131, \u00fcniversitelerde hi\u00e7bir d\u00fc\u015f\u00fcnce, siyasi, sosyal ak\u0131m ve toplumsal bask\u0131ya tabi olunmaks\u0131z\u0131n bilimsel \u00f6l\u00e7\u00fctler ve etik kurallar \u00e7er\u00e7evesinde e\u011fitim, \u00f6\u011fretim, ara\u015ft\u0131rma ve yay\u0131n yapabilme imkanlar\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
3. \u00d6te yandan an\u0131lan anayasal g\u00fcvence, \u00fcniversitelerin bilimsel \u00f6zerklik i\u00e7erisinde ve \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceyle bilimsel faaliyet y\u00fcr\u00fctebilmeleri i\u00e7in y\u00f6netim ve b\u00fct\u00e7e gibi konularda da genel idareden ve siyasi organlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olmay\u0131 zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Zira belirtilen \u00f6zerklik; e\u011fitim, ara\u015ft\u0131rma, yay\u0131n ve benzeri etkinliklerin planlanmas\u0131, d\u00fczenlenmesi ve icra edilmesi a\u015famalar\u0131nda, y\u00f6netim yetkisinin serbest\u00e7e kullan\u0131labilmesini, belirtilen faaliyetlerle ilgili \u00fcniversite kaynaklar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131na y\u00f6nelik kararlar\u0131n \u00fcniversite y\u00f6netim organlar\u0131nca serbest\u00e7e al\u0131nabilmesini gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. Bu nedenle bilimsel \u00f6zerklik g\u00fcvencesinin idari ve mali \u00f6zerkli\u011fi de zorunlu k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kabul edilmelidir. Nitekim bu yorum Mahkememizin ilgili kararlar\u0131nda ifade edilmi\u015ftir (bkz. AYM, E.2015\/61, K.2016\/172, 02\/11\/2016, par. 45). Ba\u015fka bir ifadeyle \u00fcniversitelerin yaln\u0131zca bilim yapma, \u00f6\u011fretme gibi i\u015flevlerine de\u011fil, bunlarla ilgili planlama, icra etme, y\u00f6netme ve mali kaynaklar\u0131na m\u00fcdahale etme anlam\u0131ndaki k\u0131s\u0131tlamalar da Anayasa\u2019n\u0131n 130. maddesindeki g\u00fcvenceye ayk\u0131r\u0131 olacakt\u0131r. AYM bir karar\u0131nda \u201cBilimsel \u00f6zerklik, idari ve mali \u00f6zerklikle birlikte \u00fcniversitelerin \u00f6zerkli\u011fi i\u00e7in zorunlu bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu unsurlardan herhangi birine yap\u0131lacak m\u00fcdahale di\u011fer unsurlar\u0131n da olumsuz \u015fekilde etkilenmesine neden olacakt\u0131r.\u201d s\u00f6zleriyle (AYM, E.2020\/55, K.2023\/228, 28\/12\/2023, par. 65) bu hususu vurgulam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
4. \u00c7o\u011funluk gerek\u00e7esinde d\u00fczenlemenin kurumlar aras\u0131nda ge\u00e7mi\u015fe y\u00f6nelik bir tasfiye amac\u0131yla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve ge\u00e7ici oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. Gerek\u00e7ede ayr\u0131ca kural kapsam\u0131nda s\u00f6zle\u015fme mali y\u0131l\u0131ndan \u00f6nceki faturalar nedeniyle yap\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu kesintilerden \u00fcniversitelerin kurtar\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ba\u015fka deyi\u015fle bir taraftan lehlerine bir sonu\u00e7 do\u011furdu\u011fu, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 mahsupla\u015fma anlam\u0131na gelece\u011fi ve kamu \u00fcniversitelerinin \u00f6nemli bir gelir kayb\u0131na maruz kalmayacaklar\u0131 ifade edilmi\u015ftir. Bununla birlikte gerek\u00e7ede mahsupla\u015fmaya dair de\u011ferlendirme bir varsay\u0131mdan ibarettir. Bunun ger\u00e7ekte \u00fclke imkanlar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde k\u0131t kaynaklarla faaliyet y\u00fcr\u00fcten kamu \u00fcniversitelerinin ne kadar yararlar\u0131na oldu\u011funa dair bir hesaba dayanmad\u0131\u011f\u0131 da anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca bu hesaplaman\u0131n hangi taraf\u0131n yarar\u0131na oldu\u011fu, her bir \u00fcniversitenin \u00f6zel durumuna, davalara konu uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n kapsam\u0131na da ba\u011fl\u0131d\u0131r. Sonu\u00e7 olarak kural ile kamu \u00fcniversitelerinin daha \u00f6nce do\u011fmu\u015f alacaklar\u0131ndan kanun yoluyla feragate zorlanmas\u0131 Anayasa\u2019n\u0131n 130. maddesine ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde \u00fcniversitelerin mali \u00f6zerkli\u011fine m\u00fcdahale te\u015fkil etti\u011finden iptal edilmesi gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeyim.<\/p>\n
Ba\u015fkanvekili<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KAR\u015eIOY GEREK\u00c7ES\u0130<\/p>\n
1. 5510 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un itiraz konusu ikinci f\u0131kras\u0131nda g\u00f6t\u00fcr\u00fc bedel \u00fczerinden hizmet al\u0131m s\u00f6zle\u015fmesi imzalam\u0131\u015f kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n, s\u00f6zle\u015fme \u00f6ncesinde incelenen fatura d\u00f6nemine ait Kurum taraf\u0131ndan yap\u0131lan kesinti i\u015flemleri nedeniyle a\u00e7m\u0131\u015f olduklar\u0131 davalar\u0131n kesinle\u015fmemi\u015f olanlar\u0131n\u0131n tamam\u0131ndan bu maddenin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihi takip eden bir ay i\u00e7erisinde feragat edecekleri h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
2. \u00c7o\u011funluk kural\u0131n \u201c\u00f6nceki d\u00f6neme ili\u015fkin Kurumla olan ihtilaflar\u0131n\u0131 tasfiye etmeyi ama\u00e7layan ge\u00e7ici bir d\u00fczenleme oldu\u011fu ve an\u0131lan sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n t\u00fcm gelirleriyle ilgili olmay\u0131p sadece s\u00f6zle\u015fme \u00f6ncesinde incelenen fatura d\u00f6nemine ait olu\u015fan kesinti tutarlar\u0131yla ilgili ihtilaflarla s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu; incelenmemi\u015f faturalardan dolay\u0131 kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131ndan bir kesintinin yap\u0131lmas\u0131 ihtimalinin kalmad\u0131\u011f\u0131 ve kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131 taraf\u0131ndan itiraza konu edilmemi\u015f olsa da s\u00f6z konusu maddenin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihten \u00f6nce incelenen fatura d\u00f6nemine ait olu\u015fan tutarlardan kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131ndan kesinti yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektiren durumlar tespit edilmi\u015f olsa dahi kesinti\u201d yap\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Bu tespitlerden hareket eden \u00e7o\u011funluk kural\u0131n kamu \u00fcniversiteleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir gelir kayb\u0131na neden olmayaca\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. Bununla beraber bu husus t\u00fcm kamu \u00fcniversiteleri i\u00e7in ayn\u0131 \u00f6nem ve \u00f6l\u00e7\u00fcde olmayabilir, zira gelirinin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucusu birimlerden kar\u015f\u0131layan kamu \u00fcniversiteleri i\u00e7in ilgili mebla\u011f b\u00fcy\u00fck boyutlara ula\u015fabilir.<\/p>\n
3. Sosyal G\u00fcvenlik Kurumunun (Kurum) mali yap\u0131s\u0131n\u0131n korunmas\u0131nda kamu yarar\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n da mali yap\u0131lar\u0131n\u0131n korunmas\u0131nda da kamu yarar\u0131 oldu\u011fu yads\u0131namaz. An\u0131lan kuralla kanun koyucu, Kurumun mali yap\u0131s\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131n kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n mali yap\u0131n\u0131n korunmas\u0131na g\u00f6re daha \u00e7ok kamu yarar\u0131 i\u00e7erdi\u011fini kabul etmi\u015ftir. Mahkememizin yerle\u015fik i\u00e7tihad\u0131na g\u00f6re \u201c\u2026bir kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn gereksinimlere uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131, hangi ara\u00e7 ve y\u00f6ntemlerle kamu yarar\u0131n\u0131n sa\u011flanabilece\u011fi kanun koyucunun takdirinde oldu\u011fundan bu kapsamda kamu yarar\u0131 de\u011ferlendirmesi yapmak anayasa yarg\u0131s\u0131yla ba\u011fda\u015fmaz.\u201d (AYM, E.2020\/53, K.2021\/55, 14\/07\/2021, \u00a7 23). Dolay\u0131s\u0131yla, bu husus kanun koyucunun takdir alan\u0131 i\u00e7inde kalmaktad\u0131r.<\/p>\n
4. Buradaki esas mesele, kural\u0131n kamu yarar\u0131 gerek\u00e7esiyle alacak iddias\u0131 ile dava a\u00e7an kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k sunucular\u0131n\u0131 davadan feragat etmeleri y\u00f6n\u00fcnde zorlay\u0131c\u0131 bir d\u00fczenleme getirmesinin Anayasa\u2019n\u0131n 130. maddesinde g\u00fcvenceye al\u0131nan \u00fcniversite \u00f6zerkli\u011fine ayk\u0131r\u0131l\u0131klar ta\u015f\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
5. Anayasa\u2019n\u0131n 130. maddesinde \u00fcniversiteler anayasal kurumlar olarak kabul edilmi\u015f ve an\u0131lan maddenin birinci f\u0131kras\u0131nda \u00fcniversitelerin t\u00fczel ki\u015fili\u011fe ve bilimsel \u00f6zerkli\u011fe sahip oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
6. \u00d6zerklik, ki\u015fi ve kurulu\u015flar\u0131n kanunla belirlenen s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kalmak \u015fart\u0131yla kendi faaliyetlerine ili\u015fkin kararlar\u0131 alma ve uygulama konusunda gerekli yetkiyle donat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Bu ayn\u0131 zamanda kurumlar\u0131n d\u0131\u015f etkilere kar\u015f\u0131 korunmas\u0131n\u0131 ifade eder. Kamu kurulu\u015flar\u0131na \u00f6zerklik tan\u0131nmas\u0131n\u0131n nedeni faaliyetlerini hizmetin gereklerine ve kamu yarar\u0131na uygun bir \u015fekilde s\u00fcrd\u00fcrmelerini g\u00fcvence alt\u0131na almakt\u0131r (AYM, E.2019\/112, K.2020\/\/35, 25\/6\/2020, \u00a7 31).<\/p>\n
7. \u00dcniversitelerin bilimsel \u00f6zerkli\u011fi; \u00fcniversitelerde y\u00fcr\u00fct\u00fclen e\u011fitim, ara\u015ft\u0131rma, yay\u0131n ve benzeri etkinliklerin planlanmas\u0131, d\u00fczenlenmesi ve icra edilmesi a\u015famalar\u0131nda y\u00f6netim yetkisinin serbest\u00e7e kullan\u0131labilmesini, belirtilen faaliyetlerle ilgili \u00fcniversite kaynaklar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131na y\u00f6nelik kararlar\u0131n \u00fcniversite y\u00f6netim organlar\u0131nca serbest\u00e7e al\u0131nabilmesini gerektirmektedir. Bilimsel \u00f6zerklik, idari ve mali \u00f6zerklikle birlikte \u00fcniversitelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in olmazsa olmaz nitelikte bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Bu unsurlardan herhangi birine yap\u0131lacak m\u00fcdahale di\u011fer unsurlar\u0131n da olumsuz \u015fekilde etkilenmesine neden olacakt\u0131r (AYM, E.2015\/61, K.2016\/172, 2\/11\/2016, \u00a7 \u00a7 43- 45; E.2022\/90, K.2023\/201, 31\/11\/2023, \u00a7 57).<\/p>\n
8. Anayasa\u2019n\u0131n 130. maddesinin sekizinci f\u0131kras\u0131nda \u00fcniversitelerin b\u00fct\u00e7elerinin kendileri taraf\u0131ndan haz\u0131rlanaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmek suretiyle mali konularda anayasal s\u0131n\u0131rlar g\u00f6zetilerek karar alma yetkisinin \u00fcniversitelere ait oldu\u011fu h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r (AYM, E.2022\/90, K.2023\/201, 31\/11\/2023, \u00a7 59).<\/p>\n
9. Dava konusu kural, sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucusu kamu \u00fcniversitelerinin idari ve mali \u00f6zerkli\u011fiyle uyumlu de\u011fildir. Kamu \u00fcniversitelerinin herhangi bir hukuki uyu\u015fmazl\u0131kta davadan feragat etmeleri idari \u00f6zerklikle ilgili bir husustur. Bu \u00fcniversitelere kural kapsam\u0131nda a\u00e7m\u0131\u015f olduklar\u0131 davalardan feragat zorunlulu\u011fu getirilerek kesinti miktarlar\u0131n\u0131 talep etme haklar\u0131n\u0131n ellerinden al\u0131nmas\u0131 ne idari \u00f6zerklikle ne de mali \u00f6zerklikle ba\u011fda\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n
10. Belirtilen gerek\u00e7elerle itiraz konusu kural\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 130. maddesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 sonucuna ula\u015ft\u0131\u011f\u0131mdan, \u00e7o\u011funluk karar\u0131na kat\u0131lm\u0131yorum.<\/p>\n
\u00a0 <\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Engin YILDIRIM<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KAR\u015eI OY<\/p>\n
1. 31\/5\/2006 tarihli ve 5510 say\u0131l\u0131 Sosyal Sigortalar ve Genel Sa\u011fl\u0131k Sigortas\u0131 Kanunu\u2019na 22\/12\/2022 tarihli ve 7429 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 5. maddesiyle eklenen ge\u00e7ici 90. maddenin ikinci f\u0131kras\u0131n\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na ve itiraz\u0131n reddine say\u0131n \u00e7o\u011funluk taraf\u0131ndan karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
2. A\u015fa\u011f\u0131daki gerek\u00e7elerle say\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lm\u0131yorum.<\/p>\n
3. Mahkemenin karar\u0131nda, iptal istemi, h\u00fckme itiraz gerek\u00e7eleri \u00f6zetlenmi\u015ftir.<\/p>\n
4. Dava konusu kural ile kamu \u00fcniversitelerin kuruma kar\u015f\u0131 a\u00e7t\u0131klar\u0131 davalarda feragat zorunlulu\u011fu getirilmi\u015ftir. B\u00f6lge Adliye Mahkemesince g\u00f6r\u00fclmekte olan davada uygulanacak kural Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131 ile mahkememizin \u00f6n\u00fcne getirilmi\u015ftir.<\/p>\n
5. Anayasa\u2019n\u0131n 35. Maddesinde \u201cherkes m\u00fclkiyet ve miras haklar\u0131na sahiptir. Bu haklar ancak kamu yarar\u0131 amac\u0131yla kanunla s\u0131n\u0131rlanabilir. M\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131 kullanmas\u0131 toplum yarar\u0131na ayk\u0131r\u0131 kullan\u0131lamaz denilmektedir. Anayasa\u2019n\u0131n an\u0131lan maddesi ile g\u00fcvenceye ba\u011flanan m\u00fclkiyet hakk\u0131 ekonomik de\u011fer ifade eden ve para ile de\u011ferlendirilebilen her t\u00fcrl\u00fc mal varl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131n\u0131 kapsamaktad\u0131r (AYM, E.2015\/39, K. 2015\/62).<\/p>\n
6. Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinde \u201cHerkes, me\u015fru vas\u0131ta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg\u0131 mercileri \u00f6n\u00fcnde davac\u0131 veya daval\u0131 olarak iddia ve savunma ile adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na sahiptir.\/Hi\u00e7bir mahkeme, g\u00f6rev ve yetkisi i\u00e7indeki davaya bakmaktan ka\u00e7\u0131namaz.\u201d denilmektedir. An\u0131lan maddeyle g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan dava yoluyla hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, bir temel hak niteli\u011fi ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde di\u011fer temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerden gereken \u015fekilde yararlan\u0131lmas\u0131n\u0131 ve bunlar\u0131n korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan en etkili g\u00fcvencelerden birini olu\u015fturmaktad\u0131r. Ki\u015finin bir haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edebilmesinin ya da maruz kald\u0131\u011f\u0131 haks\u0131z bir uygulama veya i\u015fleme kar\u015f\u0131 hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcp kan\u0131tlayabilmesinin, u\u011frad\u0131\u011f\u0131 zarar\u0131 giderebilmesinin en etkili ve g\u00fcvenceli yolu yarg\u0131 mercileri \u00f6n\u00fcnde dava hakk\u0131n\u0131 kullanabilmesidir (AYM, E.2004\/25, K.2008\/42, 17\/1\/2008; E.2008\/102, K.2010\/14, 21\/1\/2010; E.2017\/178, K.2018\/82, 11\/7\/2018, \u00a7 11).<\/p>\n
7. Mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131 bir uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 mahkeme \u00f6n\u00fcne ta\u015f\u0131yabilmek ve uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n etkili bir \u015fekilde karara ba\u011flanmas\u0131n\u0131 isteyebilmek anlam\u0131na gelmektedir (\u00d6zkan \u015een, B. No: 2012\/791, 7\/11\/2013, \u00a7 52).<\/p>\n
8. Anayasa\u2019n\u0131n 13. maddesinde \u201cTemel hak ve h\u00fcrriyetler, \u00f6zlerine dokunulmaks\u0131z\u0131n yaln\u0131zca Anayasan\u0131n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak ve ancak kanunla s\u0131n\u0131rlanabilir. Bu s\u0131n\u0131rlamalar, Anayasan\u0131n s\u00f6z\u00fcne ve ruhuna, demokratik toplum d\u00fczeninin ve l\u00e2ik Cumhuriyetin gereklerine ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine ayk\u0131r\u0131 olamaz.\u201d denilmektedir. Buna g\u00f6re temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere s\u0131n\u0131rlama getiren d\u00fczenlemelerin kanunla yap\u0131lmas\u0131, Anayasa\u2019da \u00f6ng\u00f6r\u00fclen s\u0131n\u0131rlama sebebine uygun ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
9. Bu itibarla mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlayan kanunun \u015feklen var olmas\u0131 yeterli olmay\u0131p yasal kurallar\u0131n keyf\u00eeli\u011fe izin vermeyecek \u015fekilde belirli, ula\u015f\u0131labilir ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir nitelikte olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
10. Esasen temel haklar\u0131 s\u0131n\u0131rlayan kanunun bu niteliklere sahip olmas\u0131, Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan hukuk devleti ilkesinin de bir gere\u011fidir. Hukuk devletinin temel unsurlar\u0131ndan olan hukuki belirlilik ilkesi uyar\u0131nca kanuni d\u00fczenlemelerin hem ki\u015filer hem de idare y\u00f6n\u00fcnden herhangi bir duraksamaya ve ku\u015fkuya yer vermeyecek \u015fekilde a\u00e7\u0131k, net, anla\u015f\u0131l\u0131r, uygulanabilir ve nesnel olmas\u0131, ayr\u0131ca kamu otoritelerinin keyf\u00ee uygulamalar\u0131na kar\u015f\u0131 koruyucu \u00f6nlem i\u00e7ermesi gerekir. Kanunda bulunmas\u0131 gereken bu nitelikler hukuki g\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlar\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olmas\u0131n\u0131, bireylerin t\u00fcm eylem ve i\u015flemlerinde devlete g\u00fcven duyabilmesini, devletin de yasal d\u00fczenlemelerinde bu g\u00fcven duygusunu zedeleyici y\u00f6ntemlerden ka\u00e7\u0131nmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lar (AYM, E.2015\/41, K.2017\/98, 4\/5\/2017, \u00a7\u00a7 153, 154). Dolay\u0131s\u0131yla Anayasa\u2019n\u0131n 13. maddesinde s\u0131n\u0131rlama \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc olarak belirtilen kanunilik, Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesinde g\u00fcvenceye al\u0131nan hukuk devleti ilkesi \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yorumlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
11. Kuralda \u00fcniversitelere m\u00fclkiyet hakk\u0131 kapsam\u0131nda ald\u0131klar\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f olduklar\u0131 davalardan feragat etme zorunlulu\u011fu getirilmektedir. Kural uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n esas\u0131n\u0131n yarg\u0131 merciileri taraf\u0131ndan incelenme imkan\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n
12. Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinde adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 i\u00e7in herhangi bir s\u0131n\u0131rlama nedeni \u00f6ng\u00f6r\u00fclmemi\u015f olmakla birlikte \u00f6zel s\u0131n\u0131rlama nedeni \u00f6ng\u00f6r\u00fclmemi\u015f haklar\u0131n da o hakk\u0131n do\u011fas\u0131ndan kaynaklanan baz\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu kabul edilmektedir. Ayr\u0131ca Anayasa’n\u0131n ba\u015fka maddelerinde yer alan hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ile devlete y\u00fcklenen \u00f6devler, \u00f6zel s\u0131n\u0131rlama sebebi g\u00f6sterilmemi\u015f hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere s\u0131n\u0131r te\u015fkil edebilir (AYM, E.2023\/79, K.2024\/80, 14\/3\/2024, \u00a7 16).<\/p>\n
13. Adil yarg\u0131lanma hakk\u0131, niteli\u011fi gere\u011fi devletin d\u00fczenleme yapmas\u0131n\u0131 gerektiren bir hakt\u0131r. Zira bu hakk\u0131n Anayasa’da zikredilmi\u015f olmas\u0131 kendi ba\u015f\u0131na bir anlam ifade etmemekte, bireylerin bu haktan yararlanabilmesi i\u00e7in devletin en az\u0131ndan yarg\u0131 te\u015fkilat\u0131n\u0131 kurmas\u0131 ve yarg\u0131lama usullerini belirlemesi gerekmektedir. Devletin d\u00fczenleme yetkisini haiz oldu\u011fu alanlarda belli \u00f6l\u00e7\u00fcde takdir yetkisine sahip oldu\u011funun kabul\u00fc gerekir. Bu sebeple adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na y\u00f6nelik s\u0131n\u0131rlamalar getirilirken kanun koyucuyu ba\u011flayan belli bir me\u015fru ama\u00e7lar listesi bulunmamaktad\u0131r. Ancak kanun koyucunun bu takdir yetkisinin Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r (Bekir S\u00f6zen [GK], B. No: 2016\/14586, 10\/11\/2022, \u00a7 74).<\/p>\n
14. \u0130tiraza konu kanuni d\u00fczenleme kamu \u00fcniversitelerine davay\u0131 a\u00e7makla elde edilen menfaatin kapsam\u0131 belirlenmeden davadan feragat zorunlulu\u011fu getirilmi\u015ftir. Kural bu y\u00f6n\u00fcyle \u00fcniversitelere a\u015f\u0131r\u0131 ve orant\u0131s\u0131z bir k\u00fclfet getirmektedir. M\u00fclkiyet hakk\u0131na getirilen \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz s\u0131n\u0131rlaman\u0131n davan\u0131n esas\u0131 incelenmeden feragat ile sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne yap\u0131lm\u0131\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bir m\u00fcdahale te\u015fkil etmektedir. \u0130ptali gerekir.<\/p>\n
15. Yukar\u0131da belirtilen gerek\u00e7elerle s\u00f6z konusu kural\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 2., 13., 35. ve 36. Maddeleri uyar\u0131nca Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ve iptali gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle say\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lmad\u0131m.<\/p>\n
\u00dcye<\/p>\n
Selahaddin MENTE\u015e<\/p>\n
\u200bAnayasa Mahkemesi’nin 25\/12\/2024 tarihli, 2024\/86 esas – 2024\/230 karar say\u0131l\u0131 karar\u0131\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ANAYASA MAHKEMES\u0130 KARARI \u00a0 Esas Say\u0131s\u0131 : 2024\/86 Karar Say\u0131s\u0131 : 2024\/230 Karar Tarihi : 25\/12\/2024 R.G.Tarih-Say\u0131 : 13\/3\/2025-32840 \u00a0 \u0130T\u0130RAZ YOLUNA BA\u015eVURAN: Ankara B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi \u0130T\u0130RAZIN KONUSU: 31\/5\/2006 tarihli ve 5510 say\u0131l\u0131 Sosyal Sigortalar ve Genel Sa\u011fl\u0131k Sigortas\u0131 Kanunu\u2019na 22\/12\/2022 tarihli ve 7429 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 5. maddesiyle eklenen ge\u00e7ici 90. maddenin ikinci f\u0131kras\u0131n\u0131n Anayasa\u2019n\u0131n 2., 13., 35. ve 36. maddelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclerek iptaline karar verilmesi talebidir. OLAY: Kurum zarar\u0131 nedeniyle a\u00e7\u0131lan alacak davas\u0131nda itiraz konusu kural\u0131n Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kan\u0131s\u0131na varan Mahkeme, iptali i\u00e7in ba\u015fvurmu\u015ftur. I. \u0130PTAL\u0130 \u0130STENEN KANUN H\u00dcKM\u00dc Kanun\u2019un iptali talep edilen kural\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 ge\u00e7ici 90. maddesi \u015f\u00f6yledir: \u201cGE\u00c7\u0130C\u0130 MADDE 90- (Ek:22\/12\/2022-7429\/5 md.) Genel sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 kapsam\u0131nda yer alan ki\u015filere, finansman\u0131 sa\u011flanan sa\u011fl\u0131k hizmetlerine ili\u015fkin olarak Kurum ile g\u00f6t\u00fcr\u00fc bedel \u00fczerinden hizmet al\u0131m s\u00f6zle\u015fmesi imzalayan kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131n\u0131n s\u00f6zle\u015fmeyi imzalad\u0131klar\u0131 mali y\u0131ldan \u00f6nce d\u00fczenleyerek 97 nci maddenin yedinci f\u0131kras\u0131na g\u00f6re Kuruma teslim ettikleri fatura ve eki belgelerin, belirlenen s\u00fcrelerde inceleme s\u00fcrecinin tamamlanamamas\u0131 nedeniyle, \u00f6denen avans tutarlar\u0131 bu maddenin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girdi\u011fi tarihi takip eden bir ay i\u00e7erisinde ba\u015fkaca bir i\u015fleme gerek kalmaks\u0131z\u0131n Kurumca giderle\u015ftirilir. G\u00f6t\u00fcr\u00fc bedel \u00fczerinden hizmet al\u0131m s\u00f6zle\u015fmesi imzalam\u0131\u015f kamu \u00fcniversitesi sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131nca s\u00f6zle\u015fme \u00f6ncesinde incelenen …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-35624","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n