T\u00dcRK\u0130YE CUMHUR\u0130YET\u0130<\/p>\n
ANAYASA MAHKEMES\u0130<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KARAR<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
MEHMET BAKIRLI BA\u015eVURUSU<\/p>\n
(Ba\u015fvuru Numaras\u0131: 2019\/36380)<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Karar Tarihi: 17\/9\/2024<\/p>\n
R.G. Tarih ve Say\u0131: 21\/2\/2025 – 32820<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
KARAR<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Ba\u015fkan<\/p>\n
:<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN<\/p>\n
\u00dcyeler<\/p>\n
:<\/p>\n
Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Selahaddin MENTE\u015e<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Muhterem \u0130NCE<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L<\/p>\n
Raport\u00f6r<\/p>\n
:<\/p>\n
Osman KODAL<\/p>\n
Ba\u015fvurucu<\/p>\n
:<\/p>\n
Mehmet BAKIRLI<\/p>\n
Vekili<\/p>\n
:<\/p>\n
Av. S\u00fcleyman CO\u015eKUN<\/p>\n
\u00a0<\/p>\n
I. BA\u015eVURUNUN KONUSU<\/p>\n
1. Ba\u015fvuru, i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131na ili\u015fkin a\u00e7\u0131lan davada faiz ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihinin ve t\u00fcr\u00fc ile davan\u0131n niteli\u011finin de\u011fi\u015ftirilmesine y\u00f6nelik ikinci \u0131slah talebinin kabul edilmemesi nedeniyle mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddias\u0131na ili\u015fkindir.<\/p>\n
II. BA\u015eVURU S\u00dcREC\u0130<\/p>\n
2. Ba\u015fvuru 28\/10\/2019 tarihinde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Komisyonca ba\u015fvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin B\u00f6l\u00fcm taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131na karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
3. Ba\u015fvuru belgelerinin bir \u00f6rne\u011fi bilgi i\u00e7in Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderilmi\u015ftir.<\/p>\n
III. OLAY VE OLGULAR<\/p>\n
4. Ba\u015fvuru formu ve eklerinde ifade edildi\u011fi \u015fekliyle ilgili olaylar \u00f6zetle \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
5. Ba\u015fvurucu, \u00d6demi\u015f 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (i\u015f mahkemesi s\u0131fat\u0131yla) 16\/12\/2015 ve 10\/2\/2016 tarihlerinde a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 davalarla toplu i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinden kaynaklanan i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131n\u0131 talep etmi\u015ftir. Ba\u015fvurucu 3\/1\/2017 tarihli \u0131slah dilek\u00e7esi ile 12\/12\/2016 tarihli bilirki\u015fi raporu do\u011frultusunda as\u0131l dava dilek\u00e7esinde talep etti\u011fi 17.000 TL alaca\u011f\u0131 32.094,05 TL’ye birle\u015fen davada talep etti\u011fi 10.080 TL alaca\u011f\u0131n\u0131 10.758,07 TL’ye y\u00fckseltmi\u015ftir. Bu \u0131slah dilek\u00e7esinde ayr\u0131ca davalar\u0131n\u0131n belirsiz alacak davas\u0131 olarak a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan t\u00fcm alacaklar\u0131na dava tarihinden itibaren bankalar taraf\u0131ndan mevduata uygulanan en y\u00fcksek mevduat faizinin uygulanmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir.<\/p>\n
6. Ba\u015fvurucu, daha sonra 11\/4\/2017 tarihinde ikinci \u0131slah dilek\u00e7esini Mahkemeye vermi\u015ftir. Islah dilek\u00e7esinde davas\u0131n\u0131 belirsiz alacak davas\u0131 olarak a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak davas\u0131n\u0131 tam alacak davas\u0131 olarak \u0131slah etmek istedi\u011fini, faiz ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihi ile ilgili olarak toplu i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinde \u00f6deme g\u00fcn\u00fc 31\/12\/2012 olarak belirtildi\u011finden bu tarihten itibaren faiz i\u015fletilmesini, faizin de ilave tediye alaca\u011f\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda di\u011fer alacaklar i\u00e7in en y\u00fcksek i\u015fletme kredi faizinin uygulanmas\u0131n\u0131 talep etmi\u015ftir.<\/p>\n
7. Mahkeme 18\/9\/2017 tarihinde davalar\u0131n k\u0131smen kabul\u00fcne karar vermi\u015ftir. \u0130zmir B\u00f6lge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi 5\/9\/2019 tarihli karar\u0131yla ba\u015fvurucunun ikinci \u0131slah dilek\u00e7esinin dikkate al\u0131nmamas\u0131na ili\u015fkin istinaf talebini reddetmi\u015f, Mahkemece h\u00fckmedilen ilave tediye alaca\u011f\u0131n\u0131n miktar\u0131 y\u00f6n\u00fcnden h\u00fckm\u00fc kald\u0131rm\u0131\u015f ve davalar\u0131n k\u0131smen kabul\u00fcne karar vermi\u015ftir. Karar\u0131n gerek\u00e7esinin ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“…<\/p>\n
100 say\u0131l\u0131 HMK’n\u0131n 176 ve ard\u0131ndan gelen maddelerinde \u0131slah kurumu ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde d\u00fczenlenmi\u015ftir. HMK’n\u0131n 176. maddesinde taraflardan her birinin yapm\u0131\u015f oldu\u011fuusul i\u015flemlerini k\u0131smen veya tamam\u0131n \u0131slah edilebilece\u011fi ve ayn\u0131 davada taraflar\u0131n ancak bir kez \u0131slah yoluna ba\u015fvurabilece\u011fi d\u00fczenlenmi\u015ftir. Ayn\u0131 davada ikinci kez \u0131slah yoluna ba\u015fvurulmas\u0131 halinde bu talebin reddi gerekir.<\/p>\n
Somut olayda davac\u0131 vekili 03.01.2017 tarihli dilek\u00e7e ile davas\u0131n\u0131 \u0131slah etmi\u015f, daha sonra dosyaya 11.04.2017 tarihli ikinci \u0131slah dilek\u00e7esini ibraz etmi\u015ftir. \u0130kinci kez ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u0131slah dilek\u00e7esine itibar edilmeksizin sonuca gidilmesi gerekti\u011finden, davac\u0131 vekilinin 11.04.2017 tarihli dilek\u00e7e ile de\u011fi\u015ftirdi\u011fi faiz ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihi ile faiz t\u00fcr\u00fcn\u00fcn mahkemece dikkate al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131na dair ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc istinaf itirazlar\u0131na itibar edilmemi\u015ftir. <\/p>\n
…”<\/p>\n
8. Nihai karar ba\u015fvurucuya 8\/10\/2019 tarihinde tebli\u011f edilmi\u015f, ba\u015fvurucu 28\/10\/2019 tarihinde s\u00fcresi i\u00e7inde bireysel ba\u015fvuruda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
IV. \u0130LG\u0130L\u0130 HUKUK<\/p>\n
A. Ulusal Hukuk<\/p>\n
1. Kanun H\u00fck\u00fcmleri<\/p>\n
9. 12\/1\/2011 tarihli ve 6100 say\u0131l\u0131 Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 176. maddesi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“(1) Taraflardan her biri, yapm\u0131\u015f oldu\u011fu usul i\u015flemlerini k\u0131smen veya tamamen \u0131slah edebilir.<\/p>\n
\u00a0(2) Ayn\u0131 davada, taraflar ancak bir kez \u0131slah yoluna ba\u015fvurabilir.<\/p>\n
10. 6100 say\u0131l\u0131 Kanun’un 177. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
” Islah, tahkikat\u0131n sona ermesine kadar yap\u0131labilir.”<\/p>\n
11. 6100 say\u0131l\u0131 Kanun’un 179. maddesi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
\u00a0(1) Islah, bunu yapan taraf\u0131n te\u015fmil edece\u011fi noktadan itibaren, b\u00fct\u00fcn usul i\u015flemlerinin yap\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131lmas\u0131 sonucunu do\u011furur. <\/p>\n
\u00a0(2) Ancak ikrar, tan\u0131k ifadeleri, bilirki\u015fi rapor ve beyanlar\u0131, ke\u015fif ve isticvap tutanaklar\u0131, yerine getirilmi\u015f olan veya hen\u00fcz yerine getirilmemi\u015f olmakla beraber, kar\u015f\u0131 taraf\u0131n yerine getirece\u011fini \u0131slahtan \u00f6nce bildirmi\u015f olmas\u0131 ko\u015fuluyla, yeminin teklifi, reddi veya iadesi \u0131slah ile ge\u00e7ersiz k\u0131l\u0131namaz.<\/p>\n
\u00a0(3) \u015eu kadar ki, \u0131slahtan sonra yap\u0131lacak tahkikat sonucuna g\u00f6re, bu i\u015flemlerin g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulmas\u0131 gerekmiyorsa, bunlar da yap\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131l\u0131r.<\/p>\n
12. 6100 say\u0131l\u0131 Kanun’un “\u0130ddia ve savunman\u0131n geni\u015fletilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131” kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 319. maddesi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“\u0130ddian\u0131n geni\u015fletilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 dava a\u00e7\u0131lmas\u0131yla; savunman\u0131n geni\u015fletilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 cevap dilek\u00e7esinin mahkemeye verilmesiyle ba\u015flar.”<\/p>\n
13. 6100 say\u0131l\u0131 Kanun’un “Usul ekonomisi” kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 30. maddesi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“H\u00e2kim, yarg\u0131laman\u0131n makul s\u00fcre i\u00e7inde ve d\u00fczenli bir bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini ve gereksiz gider yap\u0131lmamas\u0131n\u0131 sa\u011flamakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.”<\/p>\n
2. Yarg\u0131tay Karar\u0131<\/p>\n
14. Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulunun 2\/2\/2021 tarihli ve E.2017\/(19)11-1660, K.2021\/2 say\u0131l\u0131 karar\u0131n\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“…<\/p>\n
18. Islah ise kavram olarak; taraflardan birinin yapm\u0131\u015f oldu\u011fu usul i\u015fleminin tamamen veya k\u0131smen d\u00fczeltilmesine denir (HUMK m. 83, HMK m. 176) (Kuru, B.: Hukuk Muhakemeleri Usul\u00fc, C: IV, \u0130stanbul 2001, s. 3965). Islah m\u00fcessesesi, davay\u0131 de\u011fi\u015ftirme, ba\u015fka deyi\u015fle iddia ve m\u00fcdafaan\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi veya geni\u015fletilmesi yasa\u011f\u0131n\u0131 bertaraf eden bir imkand\u0131r. Zira bu suretle, asl\u0131nda yasal itiraz ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilecek olan herhangi bir taraf muamelesi, \u0131slah kurumu yard\u0131m\u0131 ile art\u0131k bu itiraz\u0131 davet etmeksizin yapabilmektedir (\u00dcst\u00fcnda\u011f, S.: Medeni Yarg\u0131lama Hukuku, Cilt: I-II, 5. Bask\u0131, \u0130stanbul 1992, s. 534).<\/p>\n
19. Islah\u0131n konusu taraflar\u0131n yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 usul i\u015flemleri oldu\u011fu i\u00e7in, \u0131slahla d\u00fczeltilecek usul i\u015flemlerinin neler oldu\u011fundan da s\u00f6z etmek gerekir. Gerek \u00f6\u011freti, gerekse Yarg\u0131tay uygulamas\u0131 davan\u0131n de\u011fi\u015ftirebilece\u011fini ve geni\u015fletilebilece\u011fini ayn\u0131 \u015fekilde savunman\u0131n geni\u015fletilebilece\u011fini ilke olarak kabul etmektedir. Yine m\u00fcddeabihin art\u0131r\u0131l\u0131p art\u0131r\u0131lmayaca\u011f\u0131 hususu da bir usul i\u015flemi olup, \u0131slah\u0131n konusudur(Kuru, s. 4035).<\/p>\n
20. 6100 say\u0131l\u0131 HMK\u2019n\u0131n 176. maddesine g\u00f6re \u0131slah tamamen (kamilen) veya k\u0131smen olmak \u00fczere iki \u015fekilde yap\u0131labilmektedir. <\/p>\n
21. Tamamen \u0131slahta davac\u0131, davas\u0131n\u0131 ba\u015ftan (dava dilek\u00e7esinden) itibaren \u0131slah eder ve bir hafta i\u00e7erisinde yeni bir dava dilek\u00e7esi verir (HMK m. 180). Davan\u0131n tamamen \u0131slah\u0131 yoluna, dava dilek\u00e7esinden (dava dilek\u00e7esi dahil) itibaren (HMK m. 179\/2 de say\u0131lanlar hari\u00e7) b\u00fct\u00fcn usul i\u015flemlerinin yap\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ba\u015fvurulur (HMK m. 179\/1). Bu h\u00e2lde dava dilek\u00e7esinden itibaren yap\u0131lm\u0131\u015f olan usul i\u015flemlerinin (HMK m. 179\/2 de say\u0131lanlar hari\u00e7) tamam\u0131n\u0131n yap\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131lmas\u0131 (\u0131slah edilmesi, d\u00fczeltilmesi) s\u00f6z konusu oldu\u011fu i\u00e7in buna davan\u0131n tamamen \u0131slah\u0131 denir. (Kuru, B.: \u0130stinaf Sistemine G\u00f6re Yaz\u0131lm\u0131\u015f Medeni Usul Hukuku, Ankara 2019, s. 424). Ba\u015fka bir anlat\u0131mla davac\u0131 tamamen \u0131slah ile yeni bir dilek\u00e7e vererek davas\u0131n\u0131 ba\u015ftan itibaren usule m\u00fcteallik b\u00fct\u00fcn i\u015flemlerini de\u011fi\u015ftirebilir. Yani davac\u0131 bu yolla dava sebebini ve talep sonucunu tamamen de\u011fi\u015ftirip geni\u015fletebilece\u011fi gibi, daval\u0131 da tam \u0131slah ile savunmas\u0131n\u0131 tamamen de\u011fi\u015ftirip geni\u015fletebilecektir. Bunun do\u011fal sonucu olarak, dava dilek\u00e7esinde yer alan ilk talep i\u00e7eri\u011fi de\u011fil, \u0131slah yoluyla a\u00e7\u0131klanan talep i\u00e7eri\u011fi nazara al\u0131narak ara\u015ft\u0131rma ve inceleme yap\u0131lmas\u0131 ve mahkemece verilecek h\u00fck\u00fcmde de \u0131slahla ileri s\u00fcr\u00fclen istemin kar\u015f\u0131lanmas\u0131 gerekecektir.<\/p>\n
22. Davan\u0131n k\u0131smen \u0131slah\u0131nda ise; davada yap\u0131lm\u0131\u015f olan belli bir usul i\u015flemi \u0131slah edilir (HMK m. 181) (d\u00fczeltilir) ve bundan sonraki usul i\u015flemlerinin (\u0131slah edilen usul i\u015flemi ile ilgili olduklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde) yap\u0131lmam\u0131\u015f say\u0131lmas\u0131 sa\u011flan\u0131r (Kuru, s. 4014). Davac\u0131n\u0131n talep sonucunu (m\u00fcddeabihi) artt\u0131rmas\u0131, talep sonucunu terditli dava h\u00e2line d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesi ve talep sonucunun daralt\u0131lmas\u0131 gibi i\u015flemler k\u0131smen \u0131slaha \u00f6rnek olarak say\u0131labilecek usule m\u00fcteallik i\u015flemledir.<\/p>\n
23. Islah\u0131n amac\u0131, yarg\u0131lama s\u00fcrecinde, \u015fekil ve s\u00fcreye ayk\u0131r\u0131l\u0131k sebebiyle ortaya \u00e7\u0131kabilecek maddi hak kay\u0131plar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak oldu\u011fundan, hak ve alaca\u011f\u0131 bu s\u00fcrecin d\u0131\u015f\u0131nda ortadan kald\u0131rm\u0131\u015f olan i\u015flemlerin, yani maddi hukuk i\u015flemlerinin \u0131slah yoluyla d\u00fczeltilebilmesi elbette ki m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, maddi hakk\u0131 sona erdiren maddi hukuk i\u015flemleri, \u0131slahla d\u00fczeltilemez. Feragat, kabul, sulh gibi i\u015flemler, velev ki dava i\u00e7inde yap\u0131ls\u0131n, as\u0131l hakk\u0131 ortadan kald\u0131rd\u0131klar\u0131ndan, usul i\u015flemi oldu\u011fu kadar (davay\u0131 etkiledi\u011fi i\u00e7in usul i\u015flemidir) maddi hukuk i\u015flemi mahiyetini de ta\u015f\u0131maktad\u0131r ve bu sebeple, bu i\u015flemlerin \u0131slah yoluyla d\u00fczeltilmesi imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0131slah, yarg\u0131lama hukukunun \u015fekle ve s\u00fcreye ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan kaynaklanan z\u0131mni hak kay\u0131plar\u0131n\u0131n telafisi i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f bir m\u00fcessesedir. A\u00e7\u0131k bir irade beyan\u0131 ile terk edilen haklar, maddi ger\u00e7e\u011fin \u015fekle feda edilmesi gibi bir sonu\u00e7 do\u011furmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, \u0131slah\u0131n konusu olamaz.<\/p>\n
24. Nitekim Hukuk Genel Kurulunun 07.06.2017 tarihli ve 2017\/17-1093 E. 2017\/1090 K.; 07.06.2017 tarihli ve 2016\/9-1212 E. 2017\/1078 K. ile 02.04.2019 tarihli ve 2017\/22(7)-2168 E. 2019\/395 K. say\u0131l\u0131 kararlar\u0131nda da ayn\u0131 ilkeler benimsenmi\u015ftir.<\/p>\n
25. Islah i\u015fleminin ne \u015fekilde yap\u0131laca\u011f\u0131 6100 say\u0131l\u0131 HMK\u2019n\u0131n 177. maddesinde d\u00fczenlenmi\u015ftir. Buna g\u00f6re; ‘Islah, s\u00f6zl\u00fc veya yaz\u0131l\u0131 olarak yap\u0131labilir.’ G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere \u0131slah i\u015fleminin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in 6100 say\u0131l\u0131 HMK\u2019da herhangi bir \u015fart \u00f6ng\u00f6r\u00fclmemi\u015f, \u0131slah\u0131n s\u00f6zl\u00fc veya yaz\u0131l\u0131 olarak yap\u0131labilece\u011fi h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
26. Islah, 6100 say\u0131l\u0131 HMK\u2019n\u0131n 177\/1. f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca tahkikat\u0131n sona ermesine kadar yap\u0131labilir.<\/p>\n
…”<\/p>\n
B. Uluslararas\u0131 Hukuk<\/p>\n
1. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi<\/p>\n
15. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019nin (S\u00f6zle\u015fme) 6. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131n\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“Herkes medeni hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri ile ilgili uyu\u015fmazl\u0131klar … konusunda karar verecek olan,… bir mahkeme taraf\u0131ndan davas\u0131n\u0131n … g\u00f6r\u00fclmesini istemek hakk\u0131na sahiptir…”<\/p>\n
2. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi \u0130\u00e7tihad\u0131<\/p>\n
16. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi (A\u0130HM) S\u00f6zle\u015fme’nin 6. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131nda a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde mahkeme veya yarg\u0131 merciine eri\u015fim hakk\u0131ndan s\u00f6z edilmese de maddede kullan\u0131lan terimler bir b\u00fct\u00fcn olarak dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n da garanti alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 sonucuna ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir (Golder\/Birle\u015fik Krall\u0131k [GK], B. No: 4451\/70, 21\/2\/1975, \u00a7\u00a7 28-36). A\u0130HM’e g\u00f6re mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131 S\u00f6zle\u015fme’nin 6. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131nda m\u00fcndemi\u00e7tir. Bu \u00e7\u0131karsama, S\u00f6zle\u015fmeci devletlere yeni y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck y\u00fckleyen geni\u015fletici bir yorum olmay\u0131p 6. maddenin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n birinci c\u00fcmlesinin lafz\u0131n\u0131n S\u00f6zle\u015fme’nin ama\u00e7 ve hedefleri ile hukukun genel prensiplerinin g\u00f6zetilerek birlikte okunmas\u0131na dayanmaktad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak S\u00f6zle\u015fme’nin 6. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131, herkesin medeni hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerle ilgili iddialar\u0131n\u0131 mahkeme \u00f6n\u00fcne getirme hakk\u0131na sahip olmas\u0131n\u0131 kapsamaktad\u0131r (Golder\/Birle\u015fik Krall\u0131k, \u00a7 36).<\/p>\n
17. A\u0130HM; adil yarg\u0131lanman\u0131n bir unsurunu te\u015fkil eden mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n mutlak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, do\u011fas\u0131 gere\u011fi devletin d\u00fczenleme yapmas\u0131n\u0131 gerektiren bu hakk\u0131n belli \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u0131n\u0131rlanabilece\u011fini kabul etmektedir. Ancak A\u0130HM; bu s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n ki\u015finin mahkemeye eri\u015fimini hakk\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc zedeleyecek \u015fekilde ve geni\u015flikte k\u0131s\u0131tlamamas\u0131, zay\u0131flatmamas\u0131 gerekti\u011fini ifade eder. A\u0130HM’e g\u00f6re me\u015fru bir ama\u00e7 ta\u015f\u0131mayan ya da uygulanan ara\u00e7 ile ula\u015f\u0131lmak istenen ama\u00e7 aras\u0131nda makul bir orant\u0131l\u0131l\u0131k ili\u015fkisi kurmayan s\u0131n\u0131rlamalar S\u00f6zle\u015fme’nin 6. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131yla uyumlu olmaz (Sefer Y\u0131lmaz ve Meryem Y\u0131lmaz\/T\u00fcrkiye, B. No: 611\/12, 17\/11\/2015, \u00a7 59; E\u015fim\/T\u00fcrkiye, B. No: 59601\/09, 17\/9\/2013, \u00a7 19; Edificaciones March Gallego S.A.\/\u0130spanya, B. No: 28028\/95, 19\/2\/1998, \u00a7 34).<\/p>\n
V. \u0130NCELEME VE GEREK\u00c7E<\/p>\n
18. Anayasa Mahkemesinin 17\/9\/2024 tarihinde yapm\u0131\u015f oldu\u011fu toplant\u0131da ba\u015fvuru incelenip gere\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc:<\/p>\n
1. Ba\u015fvurucunun \u0130ddialar\u0131<\/p>\n
19. Ba\u015fvurucu; i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131na ili\u015fkin olarak a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 davada faizin niteli\u011fine ve ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihine dair 11\/4\/2017 tarihli ikinci \u0131slah dilek\u00e7esinin kabul edilmedi\u011fini ancak ba\u015fka davalarda ayn\u0131 istinaf dairesinin ikinci \u0131slah talebini kabul etti\u011fini, bu durumun yarg\u0131laman\u0131n hakkaniyetini zedeledi\u011fini, belirsizlik ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemezlik olu\u015fturdu\u011funu belirterek adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ve e\u015fitlik ilkesinin ihlal edildi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
2. De\u011ferlendirme<\/p>\n
20. Anayasa’n\u0131n “Hak arama h\u00fcrriyeti” kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 36. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“Herkes, me\u015fru vas\u0131ta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg\u0131 mercileri \u00f6n\u00fcnde davac\u0131 veya daval\u0131 olarak iddia ve savunma ile adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na sahiptir.”<\/p>\n
21. Anayasa Mahkemesi olaylar\u0131n ba\u015fvurucu taraf\u0131ndan yap\u0131lan hukuki nitelendirmesi ile ba\u011fl\u0131 olmay\u0131p olay ve olgular\u0131n hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Ba\u015fvurucunun \u015fik\u00e2yetlerinin \u00f6z\u00fc i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131na ili\u015fkin davada faizin niteli\u011finin ve ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihinin de\u011fi\u015ftirilmesine ili\u015fkin ikinci \u0131slah talebinin kabul edilmemesi hususuna ili\u015fkin oldu\u011fundan ba\u015fvuru b\u00fct\u00fcn olarak adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n g\u00fcvencelerinden olan mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131 kapsam\u0131nda incelenmi\u015ftir.<\/p>\n
a. Kabul Edilebilirlik Y\u00f6n\u00fcnden<\/p>\n
22. A\u00e7\u0131k\u00e7a dayanaktan yoksun olmad\u0131\u011f\u0131 ve kabul edilemezli\u011fine karar verilmesini gerektirecek ba\u015fka bir neden de bulunmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lan mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine ili\u015fkin iddian\u0131n kabul edilebilir oldu\u011funa karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
b. Esas Y\u00f6n\u00fcnden<\/p>\n
\u00a0(1) Hakk\u0131n Kapsam\u0131 ve M\u00fcdahalenin Varl\u0131\u011f\u0131<\/p>\n
23. Anayasa’n\u0131n 36. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131nda herkesin yarg\u0131 mercileri \u00f6n\u00fcnde davac\u0131 veya daval\u0131 olarak iddiada bulunma ve savunma hakk\u0131na sahip oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131, Anayasa’n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bir unsurudur. Di\u011fer yandan Anayasa’n\u0131n 36. maddesine “adil yarg\u0131lanma” ibaresinin eklenmesine ili\u015fkin gerek\u00e7ede, T\u00fcrkiye’nin taraf oldu\u011fu uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerle de g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n madde metnine d\u00e2hil edildi\u011fi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6zle\u015fme’yi yorumlayan A\u0130HM, S\u00f6zle\u015fme’nin 6. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131n\u0131n mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131 i\u00e7erdi\u011fini belirtmektedir (\u00d6zbak\u0131m \u00d6zel Sa\u011fl\u0131k Hiz. \u0130n\u015f. Tur. San. ve Tic. Ltd. \u015eti., B. No: 2014\/13156, 20\/4\/2017, \u00a7 34).<\/p>\n
24. Anayasa’n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, bir temel hak olman\u0131n yan\u0131nda di\u011fer temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerden gereken \u015fekilde yararlan\u0131lmay\u0131 ve bunlar\u0131n korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan en etkili g\u00fcvencelerden biridir. Bu bak\u0131mdan davan\u0131n bir mahkeme taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fclebilmesi ve ki\u015finin adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131na giren g\u00fcvencelerden faydalanabilmesi i\u00e7in ilk olarak ki\u015fiye iddialar\u0131n\u0131 ortaya koyma imk\u00e2n\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 gerekir. Di\u011fer bir ifadeyle dava yoksa adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcvencelerden yararlanmak m\u00fcmk\u00fcn olmaz (Mohammed Aynosah, B. No: 2013\/8896, 23\/2\/2016, \u00a7 33).<\/p>\n
25. Mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131 bir uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 mahkeme \u00f6n\u00fcne ta\u015f\u0131yabilmek ve uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n etkili bir \u015fekilde karara ba\u011flanmas\u0131n\u0131 isteyebilmek anlam\u0131na gelmektedir (\u00d6zkan \u015een, B. No: 2012\/791, 7\/11\/2013, \u00a7 52).<\/p>\n
26. Ba\u015fvurucunun a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 davada faizin niteli\u011finin ve ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihinin de\u011fi\u015ftirilmesine y\u00f6nelik ikinci \u0131slah talebinin reddedilmesi mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131na m\u00fcdahale te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n
\u00a0(2) M\u00fcdahalenin \u0130hlal Olu\u015fturup Olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131<\/p>\n
27. Anayasa’n\u0131n 13. maddesi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“Temel hak ve h\u00fcrriyetler, \u00f6zlerine dokunulmaks\u0131z\u0131n yaln\u0131zca Anayasan\u0131n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak ve ancak kanunla s\u0131n\u0131rlanabilir. Bu s\u0131n\u0131rlamalar, Anayasan\u0131n s\u00f6z\u00fcne ve ruhuna, demokratik toplum d\u00fczeninin ve l\u00e2ik Cumhuriyetin gereklerine ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine ayk\u0131r\u0131 olamaz.”<\/p>\n
28. Yukar\u0131da an\u0131lan m\u00fcdahale, Anayasa’n\u0131n 13. maddesinde belirtilen ko\u015fullar\u0131 yerine getirmedi\u011fi m\u00fcddet\u00e7e Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinin ihlalini te\u015fkil edecektir. An\u0131lan madde uyar\u0131nca temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler, demokratik toplum d\u00fczeninin gereklerine ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine ayk\u0131r\u0131 olmaks\u0131z\u0131n Anayasa’n\u0131n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak ve ancak kanunla s\u0131n\u0131rlanabilir.<\/p>\n
\u00a0(a) Kanunilik<\/p>\n
29. Hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin, bunlara yap\u0131lacak m\u00fcdahalelerin ve s\u0131n\u0131rland\u0131rmalar\u0131n kanunla d\u00fczenlenmesi bu haklara ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere keyf\u00ee m\u00fcdahaleyi engelleyen, hukuk g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flayan demokratik hukuk devletinin en \u00f6nemli unsurlar\u0131ndan biridir (Tahsin Erdo\u011fan, B. No: 2012\/1246, 6\/2\/2014, \u00a7 60).<\/p>\n
30. M\u00fcdahalenin kanuna dayal\u0131 olmas\u0131 \u00f6ncelikle \u015fekl\u00ee manada bir kanunun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lar. \u015eekl\u00ee manada kanun, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi (TBMM) taraf\u0131ndan Anayasa’da belirtilen usule uygun olarak kanun ad\u0131 alt\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan d\u00fczenleyici yasama i\u015flemidir. Hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere m\u00fcdahale edilmesi ancak yasama organ\u0131nca kanun ad\u0131 alt\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan d\u00fczenleyici i\u015flemlerde m\u00fcdahaleye imk\u00e2n tan\u0131yan bir h\u00fckm\u00fcn bulunmas\u0131 \u015fart\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. TBMM taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan \u015fekl\u00ee anlamda bir kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn bulunmamas\u0131 hakka yap\u0131lan m\u00fcdahaleyi anayasal temelden yoksun b\u0131rak\u0131r (Ali H\u0131d\u0131r Akyol ve di\u011ferleri [GK], B. No: 2015\/17510, 18\/10\/2017, \u00a7 56).<\/p>\n
31. Kanunun varl\u0131\u011f\u0131 kadar kanun metninin ve uygulamas\u0131n\u0131n da bireylerin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n sonucunu \u00f6ng\u00f6rebilece\u011fi kadar hukuki belirlilik ta\u015f\u0131mas\u0131 gerekir. Bir di\u011fer ifadeyle kanunun kalitesi de kanunilik ko\u015fulunun sa\u011flan\u0131p sa\u011flanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitinde \u00f6nem arz etmektedir (Necmiye \u00c7ift\u00e7i ve di\u011ferleri, B. No: 2013\/1301, 30\/12\/2014, \u00a7 55). M\u00fcdahalenin kanuna dayal\u0131 olmas\u0131, i\u00e7 hukukta m\u00fcdahaleye ili\u015fkin yeterince ula\u015f\u0131labilir ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir kurallar\u0131n bulunmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir (T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 A.\u015e. [GK], B. No: 2014\/6192, 12\/11\/2014, \u00a7 44).<\/p>\n
32. Somut olayda ba\u015fvurucu; a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131na ili\u015fkin davada 11\/4\/2017 tarihinde verdi\u011fi ikinci \u0131slah dilek\u00e7esi ile faizin niteli\u011fini ve i\u015fleme zaman\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek istemi\u015ftir. Mahkeme ba\u015fvurucunun bu talebini bir davada iki kez \u0131slah yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle reddetmi\u015ftir. 6100 say\u0131l\u0131 Kanun’un 176. maddesinin (2) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda ayn\u0131 davada, taraflar\u0131n ancak bir kez \u0131slah yoluna ba\u015fvurabilece\u011fi h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla an\u0131lan kanun h\u00fckm\u00fc g\u00f6zetildi\u011finde ba\u015fvurucunun mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131na yap\u0131lan m\u00fcdahalenin kanuni dayana\u011f\u0131n\u0131n bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
\u00a0(b) Me\u015fru Ama\u00e7<\/p>\n
33. Adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 niteli\u011fi gere\u011fi devletin d\u00fczenleme yapmas\u0131n\u0131 gerektiren bir hakt\u0131r. Zira bu hakk\u0131n Anayasa’da zikredilmesi kendi ba\u015f\u0131na bir anlam ifade etmemekte, bireylerin bu haktan yararlanabilmesi i\u00e7in devletin en az\u0131ndan yarg\u0131 te\u015fkilat\u0131n\u0131 kurmas\u0131 ve yarg\u0131lama usullerini belirlemesi gerekmektedir. Devletin d\u00fczenleme yetkisini haiz oldu\u011fu alanlarda belli \u00f6l\u00e7\u00fcde takdir yetkisine sahip oldu\u011funun kabul\u00fc gerekir. Bu sebeple adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na y\u00f6nelik s\u0131n\u0131rlamalar getirilirken kanun koyucuyu ba\u011flayan belli bir me\u015fru ama\u00e7lar listesi bulunmamaktad\u0131r. Ancak kanun koyucunun bu takdir yetkisinin Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r (\u0130smail Avc\u0131, B. No: 2019\/12190, 22\/2\/2022, \u00a7 55).<\/p>\n
34. Somut olayda Mahkeme, ba\u015fvurucunun 11\/4\/2017 tarihinde verdi\u011fi ikinci \u0131slah dilek\u00e7esini, 6100 say\u0131l\u0131 Kanun’un 176. maddesinin (2) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131na g\u00f6re bir davada taraflar\u0131n ancak bir kez \u0131slah yoluna ba\u015fvurabilece\u011fi gerek\u00e7esiyle kabul etmemi\u015ftir. S\u00f6z konusu bu d\u00fczenlemenin amac\u0131, \u0131slah dilek\u00e7eleriyle s\u00fcrekli talep sonucunun de\u011fi\u015ftirilmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilmesi, b\u00f6ylece taraflar\u0131n a\u00e7m\u0131\u015f olduklar\u0131 davayla ba\u011fl\u0131 kalmalar\u0131 sa\u011flanarak yarg\u0131laman\u0131n d\u00fczenli ve makul s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131 olup m\u00fcdahalenin me\u015fru bir amac\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00a0(c) \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck<\/p>\n
\u00a0(i) Genel \u0130lkeler<\/p>\n
35. Anayasa’n\u0131n 13. maddesi uyar\u0131nca hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131nda dikkate al\u0131nacak \u00f6l\u00e7\u00fctlerden biri olan \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, hukuk devleti ilkesinden do\u011fmaktad\u0131r. Hukuk devletinde hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 istisnai bir yetki oldu\u011fundan bu yetki ancak durumun gerektirdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde kullan\u0131lmas\u0131 ko\u015fuluyla hakl\u0131 bir temele oturabilir. Bireylerin hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin somut ko\u015fullar\u0131n gerektirdi\u011finden daha fazla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 kamu otoritelerine tan\u0131nan yetkinin a\u015f\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelece\u011finden hukuk devletiyle ba\u011fda\u015fmaz (AYM, E.2013\/95, K.2014\/176, 13\/11\/2014).<\/p>\n
36. \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesi elveri\u015flilik, gereklilik ve orant\u0131l\u0131l\u0131k olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 alt ilkeden olu\u015fmaktad\u0131r. Elveri\u015flilik \u00f6ng\u00f6r\u00fclen m\u00fcdahalenin ula\u015f\u0131lmak istenen amac\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye elveri\u015fli olmas\u0131n\u0131, gereklilik ula\u015f\u0131lmak istenen ama\u00e7 bak\u0131m\u0131ndan m\u00fcdahalenin zorunlu olmas\u0131n\u0131 yani ayn\u0131 amaca daha hafif bir m\u00fcdahale ile ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131n\u0131, orant\u0131l\u0131l\u0131k ise bireyin hakk\u0131na yap\u0131lan m\u00fcdahale ile ula\u015f\u0131lmak istenen ama\u00e7 aras\u0131nda makul bir dengenin g\u00f6zetilmesi gereklili\u011fini ifade etmektedir (AYM, E.2011\/111, K.2012\/56, 11\/4\/2012; E.2013\/66, K.2014\/19, 29\/1\/2014; E.2016\/16, K.2016\/37, 5\/5\/2016; Mehmet Akdo\u011fan ve di\u011ferleri, B. No: 2013\/817, 19\/12\/2013, \u00a7 38).<\/p>\n
37. Mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in se\u00e7ilen arac\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclen amaca ula\u015f\u0131labilmesi bak\u0131m\u0131ndan elveri\u015fli olmas\u0131 gerekir. Ayr\u0131ca se\u00e7ilen ara\u00e7 bu hakk\u0131 en az zedeleyici nitelikte olmal\u0131d\u0131r. Bununla birlikte hakk\u0131 daha az zedeleyen arac\u0131n tercih edilmesi gerekti\u011finin s\u00f6ylenebilmesi i\u00e7in s\u00f6z konusu ara\u00e7 ayn\u0131 amac\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye uygun olmal\u0131d\u0131r. Daha hafif s\u0131n\u0131rlama te\u015fkil eden arac\u0131n tercih edilmesi h\u00e2linde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ama\u00e7 ger\u00e7ekle\u015fmeyecek ise daha a\u011f\u0131r m\u00fcdahale olu\u015fturan arac\u0131n se\u00e7imi hususundaki tercih, Anayasa\u2019ya ayk\u0131r\u0131 olmaz. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda hangi m\u00fcdahale arac\u0131n\u0131n tercih edilece\u011fi hususunda kamu otoritelerinin belli \u00f6l\u00e7\u00fcde takdir yetkisi bulunmaktad\u0131r (Mustafa Berbero\u011flu, B. No: 2015\/3324, 26\/2\/2020, \u00a7 48).<\/p>\n
38. \u00d6te yandan mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131na y\u00f6nelik m\u00fcdahaleler orant\u0131l\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Orant\u0131l\u0131l\u0131k, ama\u00e7 ile ara\u00e7 aras\u0131nda adil bir denge kurulmas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Buna g\u00f6re mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131na getirilen s\u0131n\u0131rlamayla ula\u015f\u0131lmak istenen me\u015fru ama\u00e7 ve ba\u015fvurucunun mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131ndan yararlanmas\u0131ndaki bireysel yarar aras\u0131nda makul bir orant\u0131 kurulmal\u0131d\u0131r. Hedeflenen amaca ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda elde edilecek kamusal yararla k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda s\u0131n\u0131rlama ile ki\u015fiye y\u00fcklenen k\u00fclfetin a\u015f\u0131r\u0131 ve orant\u0131s\u0131z olmamas\u0131 gerekir (Mustafa Berbero\u011flu, \u00a7 49).<\/p>\n
\u00a0(ii) \u0130lkelerin Olaya Uygulanmas\u0131<\/p>\n
39. Somut olayda Mahkeme, ba\u015fvurucunun a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 davada faizin niteli\u011finin ve ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihinin de\u011fi\u015ftirilmesine y\u00f6nelik ikinci \u0131slah talebini kabul etmemi\u015ftir. 6100 say\u0131l\u0131 Kanun’un 30. maddesine g\u00f6re h\u00e2kim, yarg\u0131laman\u0131n makul s\u00fcre i\u00e7inde ve d\u00fczenli bir bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesini ve gereksiz gider yap\u0131lmamas\u0131n\u0131 sa\u011flamakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. 6100 say\u0131l\u0131 Kanun’un 169. maddesine g\u00f6re taraflar y\u00f6n\u00fcnden iddia ve savunman\u0131n geni\u015fletilmesi yasa\u011f\u0131 s\u00f6z konusu olup iddian\u0131n geni\u015fletilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 davan\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131yla, savunman\u0131n geni\u015fletilmesi veya de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 ise cevap dilek\u00e7esinin mahkemeye verilmesiyle ba\u015flamaktad\u0131r. Yine ayn\u0131 Kanun’un 176. maddesine g\u00f6re taraflardan her biri, yapm\u0131\u015f oldu\u011fu usul i\u015flemlerini k\u0131smen veya tamamen \u0131slah edebilir. Ayn\u0131 davada, taraflar ancak bir kez \u0131slah yoluna ba\u015fvurabilir.<\/p>\n
40. S\u00f6z konusu d\u00fczenlemeler birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde kural olarak davac\u0131, dava dilek\u00e7esiyle davas\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 andan itibaren iddias\u0131n\u0131 geni\u015fletme veya de\u011fi\u015ftirme yasa\u011f\u0131 ile daval\u0131 ise cevap dilek\u00e7esini verdikten sonra savunmas\u0131n\u0131 geni\u015fletme veya de\u011fi\u015ftirme yasa\u011f\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Bunun istisnas\u0131n\u0131 ise \u0131slah m\u00fcessesesi olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda \u0131slah, davac\u0131 veya daval\u0131n\u0131n, iddian\u0131n ve savunman\u0131n de\u011fi\u015ftirilmesi yasa\u011f\u0131 kapsam\u0131ndaki usul i\u015flemlerini kar\u015f\u0131 taraf\u0131n iznine ve h\u00e2kimin onay\u0131na ba\u011fl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n belli kurallar \u00e7er\u00e7evesinde bir defaya mahsus olmak \u00fczere d\u00fczeltmesini sa\u011flayan bir usul hukuku kurumudur. Di\u011fer bir ifadeyle \u0131slah iyi niyetli taraf\u0131n davay\u0131 a\u00e7t\u0131ktan veya kendisine kar\u015f\u0131 bir dava a\u00e7\u0131ld\u0131ktan sonra \u00f6\u011frendi\u011fi olgularla ilgili yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmesine, eksiklikleri tamamlamas\u0131na, bu \u00e7er\u00e7evede yeni deliller sunabilmesine imk\u00e2n sa\u011flayan bir kurumdur.<\/p>\n
41. Kanun koyucu \u0131slah kurumuyla gerek davac\u0131n\u0131n gerekse daval\u0131n\u0131n yapm\u0131\u015f oldu\u011fu usul i\u015flemlerinde eksikliklerin tamamlanmas\u0131na, yanl\u0131\u015fl\u0131klar\u0131n d\u00fczeltilmesine ve bu \u00e7er\u00e7evede taraflara yeni deliller sunulmas\u0131na imk\u00e2n vermektedir. Di\u011fer taraftan yarg\u0131laman\u0131n makul s\u00fcre i\u00e7inde ve d\u00fczenli bir bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinin gerekti\u011fi ise kamu yarar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r. Bu ba\u011flamda yarg\u0131laman\u0131n makul s\u00fcre i\u00e7inde ve d\u00fczenli bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi, di\u011fer bir ifadeyle taraflar\u0131n s\u00fcrekli olarak \u0131slah dilek\u00e7esi vermek suretiyle taleplerini ve savunmalar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmelerinin ve geni\u015fletmelerinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in \u0131slah\u0131n bir davada ancak bir kez yap\u0131labilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu bak\u0131mdan davac\u0131 konumundaki ba\u015fvurucunun ikinci \u0131slah talebinin kabul edilmemesi \u015feklinde ger\u00e7ekle\u015fen m\u00fcdahalenin yarg\u0131laman\u0131n makul s\u00fcre i\u00e7inde ve d\u00fczenli bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi me\u015fru amac\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda elveri\u015fli ve gerekli olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez.<\/p>\n
42. Kural olarak davac\u0131 konumundaki ba\u015fvurucu dava dilek\u00e7esiyle davas\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131ktan sonra dava dilek\u00e7esindeki talebi ve iddialar\u0131yla ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ancak ba\u015fvurucu, \u0131slah dilek\u00e7esiyle ayn\u0131 davada dava dilek\u00e7esindeki talebini veya iddialar\u0131n\u0131 bir defaya mahsus olarak de\u011fi\u015ftirebilir. Dolay\u0131s\u0131yla ba\u015fvurucunun dava a\u00e7t\u0131ktan sonra da dava dilek\u00e7esindeki iddialar\u0131n\u0131 ve talep sonucunu de\u011fi\u015ftirmesi tamamen yasaklanmam\u0131\u015ft\u0131r. Somut olayda ba\u015fvurucu3\/1\/2017 tarihli \u0131slah dilek\u00e7esiyle, dava dilek\u00e7esiyle talep etti\u011fi alacak miktar\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015f, 11\/4\/2017 tarihinde yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 ay sonra verdi\u011fi ikinci \u0131slah dilek\u00e7esiyle de talep etti\u011fi faizin niteli\u011fini ve ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihini de\u011fi\u015ftirmek istemi\u015ftir. Ba\u015fvurucunun talep etti\u011fi alacak miktar\u0131n\u0131 art\u0131ran \u0131slah dilek\u00e7esiyle ayn\u0131 zamanda dava dilek\u00e7esinde belirtti\u011fi faizin niteli\u011fini ve ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihini de\u011fi\u015ftirme imk\u00e2n\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131na dair bir iddias\u0131 da yoktur. Bu ba\u011flamda ba\u015fvurucu somut olayda ortaya \u00e7\u0131kan sonucun elinde olmayan sebeplerden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ifade etmemi\u015ftir.<\/p>\n
43. Bu itibarla ba\u015fvurucunun ikinci \u0131slah talebinin kabul edilmeyece\u011fi gerek\u00e7esiyle faizin niteli\u011finin ve ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihinin de\u011fi\u015ftirilmesine ili\u015fkin talebinin reddedilmesine ili\u015fkin yorumun ba\u015fvurucuya \u015fahsi olarak a\u015f\u0131r\u0131 bir k\u00fclfet y\u00fcklemedi\u011fi, ba\u015fvurucunun katlanmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131 k\u00fclfet ile hedeflenen me\u015fru ama\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda k\u00fclfetin orant\u0131s\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla m\u00fcdahalenin \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc oldu\u011fu sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
44. A\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle Anayasa\u2019n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n ihlal edilmedi\u011finekarar verilmesi gerekir.<\/p>\n
VI. H\u00dcK\u00dcM<\/p>\n
A\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle;<\/p>\n
A. Mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine ili\u015fkin iddian\u0131n KABUL ED\u0130LEB\u0130L\u0130R OLDU\u011eUNA,<\/p>\n
B. Anayasa’n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131ndaki mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n \u0130HLAL ED\u0130LMED\u0130\u011e\u0130NE,<\/p>\n
C. Yarg\u0131lama giderlerinin ba\u015fvurucu \u00fczerinde BIRAKILMASINA 17\/9\/2024 tarihinde OYB\u0130RL\u0130\u011e\u0130YLE karar verildi.<\/p>\n
\u200bAnayasa Mahkemesi’nin 17\/9\/2024 tarihli ve 2019\/36380 ba\u015fvuru numaral\u0131 karar\u0131\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00dcRK\u0130YE CUMHUR\u0130YET\u0130 ANAYASA MAHKEMES\u0130 \u00a0 \u00a0 B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM \u00a0 KARAR \u00a0 MEHMET BAKIRLI BA\u015eVURUSU (Ba\u015fvuru Numaras\u0131: 2019\/36380) \u00a0 Karar Tarihi: 17\/9\/2024 R.G. Tarih ve Say\u0131: 21\/2\/2025 – 32820 \u00a0 B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM \u00a0 KARAR \u00a0 Ba\u015fkan : Hasan Tahsin G\u00d6KCAN \u00dcyeler : Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ \u00a0 \u00a0 Selahaddin MENTE\u015e \u00a0 \u00a0 Muhterem \u0130NCE \u00a0 \u00a0 Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L Raport\u00f6r : Osman KODAL Ba\u015fvurucu : Mehmet BAKIRLI Vekili : Av. S\u00fcleyman CO\u015eKUN \u00a0 I. BA\u015eVURUNUN KONUSU 1. Ba\u015fvuru, i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131na ili\u015fkin a\u00e7\u0131lan davada faiz ba\u015flang\u0131\u00e7 tarihinin ve t\u00fcr\u00fc ile davan\u0131n niteli\u011finin de\u011fi\u015ftirilmesine y\u00f6nelik ikinci \u0131slah talebinin kabul edilmemesi nedeniyle mahkemeye eri\u015fim hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddias\u0131na ili\u015fkindir. II. BA\u015eVURU S\u00dcREC\u0130 2. Ba\u015fvuru 28\/10\/2019 tarihinde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Komisyonca ba\u015fvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin B\u00f6l\u00fcm taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131na karar verilmi\u015ftir. 3. Ba\u015fvuru belgelerinin bir \u00f6rne\u011fi bilgi i\u00e7in Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderilmi\u015ftir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Ba\u015fvuru formu ve eklerinde ifade edildi\u011fi \u015fekliyle ilgili olaylar \u00f6zetle \u015f\u00f6yledir: 5. Ba\u015fvurucu, \u00d6demi\u015f 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (i\u015f mahkemesi s\u0131fat\u0131yla) 16\/12\/2015 ve 10\/2\/2016 tarihlerinde a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 davalarla toplu i\u015f s\u00f6zle\u015fmesinden kaynaklanan i\u015f\u00e7ilik alacaklar\u0131n\u0131 talep etmi\u015ftir. Ba\u015fvurucu 3\/1\/2017 tarihli \u0131slah dilek\u00e7esi ile 12\/12\/2016 tarihli bilirki\u015fi raporu do\u011frultusunda as\u0131l dava dilek\u00e7esinde talep etti\u011fi 17.000 TL alaca\u011f\u0131 32.094,05 TL’ye birle\u015fen davada talep etti\u011fi 10.080 TL …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-33767","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n