\u00d6ZET<\/p>\n
Teminat mektuplar\u0131, s\u00f6zle\u015fmeden do\u011fan edimlerin g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 amac\u0131yla s\u0131kl\u0131kla ba\u015fvurulan teminat ara\u00e7lar\u0131ndand\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada, teminat mektubunun hukuki mahiyeti, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu madde 128 \u00e7er\u00e7evesinde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015finin fiilini taahh\u00fct h\u00fck\u00fcmleri kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmi\u015f; s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131k halinde bu mektuplar\u0131n hangi \u015fartlarla nakde \u00e7evrilebilece\u011fi ve gelir (irat) olarak kaydedilip kaydedilemeyece\u011fi incelenmi\u015ftir. Teminat mektuplar\u0131n\u0131n aksi kararla\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131k\u00e7a yaln\u0131zca alacakl\u0131n\u0131n ger\u00e7ek ve somut zarar\u0131n\u0131 tazmin amac\u0131yla nakde \u00e7evrilebilece\u011fi, zarar miktar\u0131n\u0131 a\u015fan tahsilatlar\u0131n hukuki dayanaktan yoksun olaca\u011f\u0131, s\u00f6zle\u015fmede a\u00e7\u0131k h\u00fck\u00fcm bulunmad\u0131k\u00e7a gelir kayd\u0131 yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Uygulamaya y\u00f6nelik olarak incelenen somut bir olay \u00e7er\u00e7evesinde, taraflar aras\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmede teminat mektubunun gelir kaydedilece\u011fine ili\u015fkin a\u00e7\u0131k bir h\u00fck\u00fcm bulunmad\u0131\u011f\u0131 halde, al\u0131c\u0131n\u0131n mektubun \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 nakde \u00e7evirmesi de\u011ferlendirilmi\u015f ve zarar\u0131n kapsam\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in uzman bilirki\u015fi incelemesinin zorunlulu\u011fu vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, teminat mektuplar\u0131n\u0131n hukuki s\u0131n\u0131rlar\u0131, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131, haks\u0131z zenginle\u015fme yasa\u011f\u0131 ve s\u00f6zle\u015fme serbestisi ilkeleri ba\u011flam\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
ABSTRACT<\/p>\n
Letters of guarantee are frequently used collateral instruments for securing contractual obligations. In this study, the legal nature of letters of guarantee is evaluated within the scope of the provisions of Article 128 of the Turkish Code of Obligations, which guarantee the acts of a third party; it is examined under what conditions these letters can be converted into cash in the event of a breach of contract and whether they can be recorded as income (revenue). It has been concluded that letters of guarantee can only be converted into cash for the purpose of compensating the real and concrete damage of the creditor, that collections exceeding the amount of damage will be devoid of legal basis, and that income cannot be recorded unless there is an explicit provision in the contract. In the context of a concrete case examined for implementation, it is evaluated that the recipient converted a significant portion of the letter into cash, although there is no explicit provision in the contract between the parties regarding the letter of guarantee to be recorded as income, and the necessity of an expert examination to determine the extent of the damage is emphasized. In this context, the legal limits of letters of guarantee are discussed in the context of the principle of honesty, the prohibition of unjust enrichment, and the principles of freedom of contract.<\/p>\n
I. G\u0130R\u0130\u015e<\/p>\n
Ticari s\u00f6zle\u015fme ili\u015fkilerinde taraflar, s\u00f6zle\u015fmeden do\u011fan edimlerini yerine getirmeyi \u00fcstlenirken, bu edimlerin g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 amac\u0131yla \u00e7e\u015fitli teminat mekanizmalar\u0131na ba\u015fvurmaktad\u0131r. Bu mekanizmalardan biri ve en yayg\u0131n\u0131 olan teminat mektuplar\u0131, esasen bir bankan\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fi lehine yapt\u0131\u011f\u0131 garanti taahh\u00fcd\u00fc olup alacakl\u0131n\u0131n s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131k sebebiyle u\u011frayabilece\u011fi zarar\u0131n tazminini g\u00fcvence alt\u0131na almaktad\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle teminat mektuplar\u0131, yaln\u0131zca borcun ifas\u0131na de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ifa etmeme veya gere\u011fi gibi ifa etmeme h\u00e2linde alacakl\u0131n\u0131n zarar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131na y\u00f6nelik bir g\u00fcvence i\u015flevi g\u00f6rmektedir. Banka taraf\u0131ndan verilen bu teminat, asli bor\u00e7 ili\u015fkisinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir taahh\u00fct niteli\u011fi ta\u015f\u0131sa da, teminat\u0131n nakde \u00e7evrilmesi bak\u0131m\u0131ndan temel bor\u00e7 ili\u015fkisine ba\u011fl\u0131 hukuki sonu\u00e7lar do\u011furmaktad\u0131r.<\/p>\n
Uygulamada s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ihtilaflardan biri ise teminat mektuplar\u0131n\u0131n, s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde zarar\u0131 a\u015far \u015fekilde nakde \u00e7evrilip \u00e7evrilemeyece\u011fi ve bu suretle irat (gelir) olarak kaydedilip kaydedilemeyece\u011fi meselesidir. Zira teminat mektuplar\u0131n\u0131n hukuki \u00e7er\u00e7evesi, her ne kadar bankan\u0131n soyut ve ba\u011f\u0131ms\u0131z taahh\u00fcd\u00fcne dayan\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnse de, alacakl\u0131n\u0131n teminattan yararlanma hakk\u0131, esas itibar\u0131yla bor\u00e7lunun s\u00f6zle\u015fmesel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ihlal etmi\u015f ve bu ihlal sonucunda zarar do\u011fmu\u015f olmas\u0131 \u015fart\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu nedenle, teminat mektubunun nakde \u00e7evrilmesinde alacakl\u0131n\u0131n d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131na uygun davranmas\u0131, zarar\u0131 ispat etmesi ve teminat\u0131n amac\u0131na sad\u0131k kalmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Bu \u00e7al\u0131\u015fma, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu (TBK) m. 128 \u00e7er\u00e7evesinde teminat mektubunun hukuki niteli\u011fini incelemekte; teminat mektubunun nakde \u00e7evrilmesi, zarar tazmini ve irat kaydedilmesine ili\u015fkin \u015fartlar\u0131 yarg\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131 ve somut bir uyu\u015fmazl\u0131k \u00fczerinden de\u011ferlendirmeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n
II. TEM\u0130NAT MEKTUBUNUN HUKUK\u0130 N\u0130TEL\u0130\u011e\u0130<\/p>\n
Teminat mektubu; bankan\u0131n, lehtarla muhatap aras\u0131ndaki ili\u015fkide lehtar\u0131n \u00f6deme g\u00fcc\u00fcn\u00fc garanti etmesi, lehtar \u00f6demede bulunmazsa da onun borcunu muhataba \u00f6demeyi garanti etti\u011fi bir s\u00f6zle\u015fme t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Di\u011fer bir deyi\u015fle, bir bankan\u0131n, s\u00f6zle\u015fmeye taraf olan bor\u00e7lunun edimini gere\u011fi gibi ifa etmemesi halinde, alacakl\u0131ya belirli bir miktarda \u00f6deme yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 taahh\u00fct etti\u011fi, tek tarafl\u0131, soyut ve \u015farta ba\u011fl\u0131 bir y\u00fcklenimdir. Bu y\u00f6n\u00fcyle teminat mektubu, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 128. maddesi kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilen \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015finin fiilini taahh\u00fct\u201d kurumunun bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
Bu do\u011frultuda O\u011fuz Barlas, banka teminat mektubunu, \u201cbankan\u0131n, bor\u00e7lunun alacakl\u0131ya kar\u015f\u0131 \u00fczerine ald\u0131\u011f\u0131 bir edimi yerine getirmemesi halinde, belirli bir miktar paray\u0131 alacakl\u0131n\u0131n ilk talebinde ona derhal \u00f6demeyi kabul ve taahh\u00fct etti\u011fine dair verilen mektup\u201d olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. Tan\u0131m, teminat mektubunun tek tarafl\u0131l\u0131k, soyutluk ve derhal \u00f6deme taahh\u00fcd\u00fc \u00f6zelliklerine i\u015faret etmekte; ifa garanti eden y\u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan, \u00dcnal Tekinalp ise daha soyut ve garanti mant\u0131\u011f\u0131na odakl\u0131 bir yorum benimseyerek; banka teminat mektuplar\u0131n\u0131, \u201cbankan\u0131n, m\u00fc\u015fterisinin istemi \u00fczerine m\u00fc\u015fterisiyle herhangi bir hukuki ili\u015fkiye girme durumunda bulunan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fiye, m\u00fc\u015fterisinin bu ili\u015fkiden do\u011fan borcunu yerine getirmemesi veya herhangi bir edimin ifa edilmemesi ile alakas\u0131 olmadan, sadece korkulan bir olay\u0131n vuku bulmas\u0131 halinde belirli bir mebla\u011fa kadar \u00f6demede bulunmay\u0131 garanti etti\u011fi s\u00f6zle\u015fmeler\u201d olarak tan\u0131mlar. Bu tan\u0131m, teminat mektubunun ba\u011f\u0131ms\u0131z ve asli bor\u00e7tan ayr\u0131 nitelikteki taahh\u00fct i\u00e7eri\u011fini vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n
Yarg\u0131tay 11. Hukuk Dairesi de, teminat mektuplar\u0131n\u0131n hukuki niteli\u011fine ili\u015fkin 15.10.1985 tarihli karar\u0131nda \u015fu tan\u0131mlamaya yer vermi\u015ftir: \u201cTeminat mektubu s\u00f6zle\u015fmesi, fer\u2019i nitelikte olmayan \u00f6yle bir s\u00f6zle\u015fmedir ki garanti veren, garanti alandan bir ivaz elde etmek i\u00e7in de\u011fil, fakat onu te\u015febb\u00fcs veya i\u015f yapmaya y\u00f6neltmek i\u00e7in ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak s\u00f6z konusu te\u015febb\u00fcs veya i\u015fin tehlikelerini k\u0131smen veya tamamen \u00fczerine almaktad\u0131r\u201d (Yarg. 11. HD, 15.10.1985, E. 1985\/4169, K. 1985\/5413).<\/p>\n
Bankan\u0131n teminat mektubu ile \u00fcstlendi\u011fi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck, asli borcun ifas\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olmakla birlikte, hukuken bu borcun ihlali ko\u015fuluna ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim teminat mektubunun ifas\u0131, bor\u00e7lunun s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131 davranmas\u0131 ve bu davran\u0131\u015f sebebiyle alacakl\u0131n\u0131n zarara u\u011framas\u0131 ko\u015fuluna ba\u011fl\u0131d\u0131r. Uygulamada \u00e7o\u011fu zaman \u201c\u015farts\u0131z ve gayrikabili r\u00fccu\u201d ibaresiyle d\u00fczenlenen bu mektuplar\u0131n dahi, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 (TMK m. 2) gere\u011fince k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
\u00d6yle ki Yarg\u0131tay dairesi bir karar\u0131nda; \u201c…dava konusu teminat mektuplar\u0131n\u0131n davac\u0131 \u015firketin, daval\u0131dan sat\u0131n alaca\u011f\u0131 mal\u0131n teminat\u0131n\u0131 te\u015fkil etmek \u00fczere daval\u0131ya verildi\u011fi; bu nedenle verili\u015f amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda paraya \u00e7evrilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131…\u201d y\u00f6n\u00fcnde h\u00fck\u00fcm kurmu\u015ftur (Yarg. 19. HD, 14.09.2000 T., E: 2000\/3368, K: 2001\/4694).<\/p>\n
Benzer bi\u00e7imde Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu da, teminat mektuplar\u0131nda belirsizli\u011fin garantiye konu edilemeyece\u011fini vurgulayarak; \u201c…belirsizli\u011fin garantisi olmaz. Bu itibarla, limit g\u00f6sterme \u015fart\u0131 bulunmamakla birlikte, garanti s\u00f6zle\u015fmesinde hangi riskin garanti edildi\u011finin belli olmas\u0131 ya da garanti edilen riskin boyutlar\u0131n\u0131n teredd\u00fct yaratmayacak bi\u00e7imde belirlenebilir nitelikte bulunmas\u0131 gerekir…\u201d ifadelerine yer vermi\u015ftir (HGK, 04.07.2001 T., E: 2001\/19-534, K: 2001\/583).<\/p>\n
III. TEM\u0130NAT MEKTUPLARININ TARAFLARI<\/p>\n
Teminat mektuplar\u0131 \u00fc\u00e7 tarafl\u0131 hukuki ili\u015fkiler do\u011furan, garanti mahiyetinde d\u00fczenlenen \u00f6zel belgeler olup; bu belgelerde garant\u00f6r s\u0131fat\u0131yla banka, bor\u00e7lu s\u0131fat\u0131yla m\u00fc\u015fteri ve alacakl\u0131 s\u0131fat\u0131yla lehtar yer almaktad\u0131r. Her bir taraf\u0131n teminat ili\u015fkisi i\u00e7indeki konumu ve hukuki sorumlulu\u011fu farkl\u0131l\u0131k arz etmektedir.<\/p>\n
1. Banka (Garant\u00f6r):<\/p>\n
Teminat mektubunu d\u00fczenleyen ve \u00f6deme taahh\u00fcd\u00fc alt\u0131na giren kurulu\u015f, hukuki ili\u015fkide garant\u00f6r s\u0131fat\u0131n\u0131 haiz bankad\u0131r. Banka, m\u00fc\u015fterisinin talebi do\u011frultusunda ve genellikle m\u00fc\u015fterisi ile aralar\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmesel ili\u015fkiye dayanarak, lehtar lehine belirli ko\u015fullar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi h\u00e2linde \u00f6deme yapmay\u0131 \u00fcstlenmektedir. Bu taahh\u00fct, \u015fekli itibariyle asli bor\u00e7 ili\u015fkisine ba\u011fl\u0131 olmayan, fakat fonksiyonel olarak borcun ifa edilmemesi h\u00e2linde devreye giren ba\u011f\u0131ms\u0131z bir garanti y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Banka, bu teminat ili\u015fkisine girmeden \u00f6nce, m\u00fc\u015fterisinin riskini kar\u015f\u0131lamak amac\u0131yla nakit bloke, rehin veya teminat kredisi gibi g\u00fcvenceler talep ederek kendi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc temellendirmekte ve finansal a\u00e7\u0131dan dengelemektedir. Bu ba\u011flamda, bankan\u0131n teminat mektubu kapsam\u0131nda \u00fcstlendi\u011fi sorumluluk, belirli s\u0131n\u0131rlar dahilinde, s\u00f6zle\u015fmeye ba\u011fl\u0131 edimin ifa edilmemesi riskine kar\u015f\u0131 lehtar\u0131 koruma i\u015flevi g\u00f6rmektedir.<\/p>\n
2. M\u00fc\u015fteri (Bor\u00e7lu):<\/p>\n
Teminat mektubunun d\u00fczenlenmesini talep eden taraf, s\u00f6zle\u015fmesel ili\u015fkide bor\u00e7lu s\u0131fat\u0131n\u0131 haiz bulunan ger\u00e7ek veya t\u00fczel ki\u015fidir. Uygulamada m\u00fc\u015fteri olarak adland\u0131r\u0131lan bu ki\u015fi, s\u00f6zle\u015fmeden do\u011fan bor\u00e7lar\u0131n\u0131 teminat alt\u0131na almak amac\u0131yla kredi kurulu\u015funa ba\u015fvurarak, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fi konumundaki lehtar lehine teminat mektubu d\u00fczenlenmesini talep eder. M\u00fc\u015fteri ile banka aras\u0131nda kurulan bu ili\u015fki, yaln\u0131zca teminat taahh\u00fcd\u00fcnden ibaret olmay\u0131p; \u00e7o\u011fu kez teminat mektubuna kar\u015f\u0131l\u0131k al\u0131nan bedel, nakdi bloke, rehin, ipotek yahut sair teminatlar \u00e7er\u00e7evesinde \u015fekillenen bir kar\u015f\u0131l\u0131k s\u00f6zle\u015fmesine dayanmaktad\u0131r. Bu kapsamda banka, teminat mektubunun muhatab\u0131nca \u00f6deme talebinde bulunulmas\u0131 ve teminat\u0131n nakde \u00e7evrilmesi h\u00e2linde, m\u00fc\u015fteriyle aras\u0131ndaki i\u00e7 ili\u015fkiye istinaden, yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6demeyi m\u00fc\u015fteriye r\u00fccu etme hakk\u0131n\u0131 sakl\u0131 tutmakla birlikte; bu yap\u0131, hem bankan\u0131n garanti taahh\u00fcd\u00fcn\u00fc g\u00fcvence alt\u0131na almas\u0131n\u0131 sa\u011flamakta hem de teminat ili\u015fkisinin hukuki ve mali dengesini temin etmektedir.<\/p>\n
3. Lehtar (Alacakl\u0131):<\/p>\n
Teminat mektubu ili\u015fkisi kapsam\u0131nda lehtar, garanti edilen edimin ifa edilmemesi h\u00e2linde teminat bedelinin \u00f6denmesini talep etme hakk\u0131na sahip ki\u015fidir. Lehtar, bor\u00e7lunun s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015f\u0131 sonucunda, teminat mektubunda belirtilen tutar\u0131n ifas\u0131n\u0131, do\u011frudan teminat\u0131 veren kurulu\u015ftan talep edebilmektedir. Ancak bu talep hakk\u0131, mutlak bir yetki niteli\u011fi ta\u015f\u0131mamakta olup, gerek teminat mektubunun amac\u0131na gerekse hukuki d\u00fczenin temel ilkelerine uygun bi\u00e7imde kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 2. maddesinde yer verilen d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 uyar\u0131nca, lehtar\u0131n bu hakk\u0131 k\u00f6t\u00fcye kullanmas\u0131 h\u00e2linde, yap\u0131lan \u00f6deme, teminat ili\u015fkisinin mahiyeti d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmakta ve hukuka ayk\u0131r\u0131 bir sonuca yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, teminat mektubunun d\u00fczenlenmesine esas te\u015fkil eden bor\u00e7 ili\u015fkisinde zarar ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015fse veya talep edilen bedel zarar\u0131 a\u015fmakta ise; bor\u00e7lu taraf\u0131n sebepsiz zenginle\u015fme h\u00fck\u00fcmlerine dayanarak iade talebinde bulunabilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu ba\u011flamda, lehtar\u0131n teminattan yararlanma yetkisi, hukuki dayanak, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ve iyi niyet ilkeleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olup, hakk\u0131n kullan\u0131m\u0131nda objektif s\u0131n\u0131rlar\u0131n g\u00f6zetilmesi zorunludur.<\/p>\n
IV. TEM\u0130NAT MEKTUPLARININ UNSURLARI<\/p>\n
Teminat mektuplar\u0131n\u0131n hukuken ge\u00e7erli ve h\u00fck\u00fcm do\u011furur nitelikte say\u0131labilmesi, belirli asli unsurlar\u0131 haiz olmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu unsurlar, teminat mektubunun hem \u015fekli ge\u00e7erlili\u011fi hem de garanti i\u015flevinin ifas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan belirleyici nitelik ta\u015f\u0131maktad\u0131r. An\u0131lan unsurlardan bir ya da birka\u00e7\u0131n\u0131n eksikli\u011fi h\u00e2linde, teminat mektubu ge\u00e7ersizlik riski ta\u015f\u0131yabilece\u011fi gibi, banka a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u011flay\u0131c\u0131 bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck de do\u011furmayabilecektir. Bu kapsamda, teminat mektuplar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131mas\u0131 gereken ba\u015fl\u0131ca unsurlar a\u015fa\u011f\u0131da sistematik olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r:<\/p>\n
1. Taraflar\u0131n A\u00e7\u0131k\u00e7a Belirtilmesi:<\/p>\n
Teminat mektuplar\u0131nda, garanti taahh\u00fcd\u00fcnde bulunan banka (garant\u00f6r), teminat mektubunun d\u00fczenlenmesini talep eden m\u00fc\u015fteri (as\u0131l bor\u00e7lu) ve garanti kapsam\u0131nda \u00f6deme yap\u0131lacak ki\u015fi veya kurum olan lehtar (alacakl\u0131), a\u00e7\u0131k, net ve teredd\u00fcde mahal vermeyecek \u015fekilde g\u00f6sterilmelidir. Taraflar\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmemesi, gerek teminat ili\u015fkisinin kurulmas\u0131n\u0131 gerekse \u00f6deme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kapsam\u0131n\u0131 belirsiz h\u00e2le getirece\u011finden, bu hususlar\u0131n a\u00e7\u0131k ve net bir \u015fekilde belirtilmesi mecburi nitelik arz etmektedir.<\/p>\n
2. Teminat Tutar\u0131 (Azami Limit):<\/p>\n
Teminat mektuplar\u0131nda, bankan\u0131n taahh\u00fct etti\u011fi azami \u00f6deme tutar\u0131 belirli ve say\u0131sal bir de\u011fer olarak a\u00e7\u0131k\u00e7a yer almal\u0131d\u0131r. Bu miktar, bankan\u0131n azami sorumluluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 belirlemekte ve taraflar aras\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik ilkesini temin etmektedir. Nitekim Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131nda da ifade edildi\u011fi \u00fczere, belirsizli\u011fin garantisi olmamaktad\u0131r, bu nedene binaen garanti edilen tutar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n objektif bi\u00e7imde g\u00f6sterilmesi elzem niteliktedir.<\/p>\n
3. Teminat\u0131n Konusu ve Amac\u0131:<\/p>\n
Teminat mektubunun hangi s\u00f6zle\u015fmesel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn veya edimin yerine getirilmesini g\u00fcvence alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 mektuplarda ve teminat mektuplar\u0131n\u0131n dayana\u011f\u0131 olan s\u00f6zle\u015fme ili\u015fkilerinde a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmelidir. Teminat\u0131n soyut karakteri, borcun mahiyetinden ba\u011f\u0131ms\u0131z g\u00f6r\u00fcnse de, amac\u0131 itibariyle belirli bir s\u00f6zle\u015fmeye ba\u011fl\u0131 edimin ihlali, s\u00fcresinde ifa edilmemesi veya y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011fe ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015f gibi h\u00e2lleri g\u00fcvence alt\u0131na almal\u0131d\u0131r. Aksi takdirde, teminat\u0131n hangi riskleri kapsad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde belirsizlik do\u011facak ve teminat\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi tart\u0131\u015fmal\u0131 h\u00e2le gelecektir.<\/p>\n
4. \u00d6deme Ko\u015fullar\u0131:<\/p>\n
Teminat mektuplar\u0131nda, lehtar\u0131n \u00f6deme talebinde bulunabilmesi i\u00e7in gereken \u015fartlar a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlenmelidir. Uygulamada s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan \u201cilk talepte ve \u015farts\u0131z \u00f6deme\u201d gibi ibareler, bankan\u0131n \u00f6deme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kolayla\u015ft\u0131rmakla birlikte; bu ibarelerin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131, teminat\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 (TMK m. 2) \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir. Ancak uygulamada bankalar, \u00f6deme talebiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda \u015feklen bu ifadeye ba\u011fl\u0131 olmakla birlikte, alacakl\u0131n\u0131n talebi halinde teminat amac\u0131na uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik bir de\u011ferlendirme yapmaks\u0131z\u0131n i\u015flem yapmaktad\u0131rlar.<\/p>\n
5. S\u00fcre (Ge\u00e7erlilik Tarihi):<\/p>\n
Teminat mektubunun ge\u00e7erlilik s\u00fcresi, ba\u015flang\u0131\u00e7 ve biti\u015f tarihleri ile birlikte a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmelidir. S\u00fcresi belirlenmemi\u015f veya s\u00fcresi sona ermi\u015f teminat mektuplar\u0131, uygulamada \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde belirsizlik yaratmakta ve bankan\u0131n teminat y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn s\u00fcresi bak\u0131m\u0131ndan teredd\u00fct do\u011furmaktad\u0131r. Bu nedenle, ge\u00e7erlilik s\u00fcresi, hem garanti ili\u015fkisinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 hem de lehtar\u0131n talep hakk\u0131n\u0131n zaman boyutunu belirlemesi bak\u0131m\u0131ndan zorunlu bir unsurdur.<\/p>\n
6. Geri Verilme veya \u0130ptal \u015eartlar\u0131:<\/p>\n
Teminat mektubunun hangi h\u00e2llerde h\u00fck\u00fcms\u00fcz h\u00e2le gelece\u011fi, hangi ko\u015fullar alt\u0131nda ge\u00e7erlili\u011fini yitirece\u011fi yahut iade edilece\u011fi hususlar\u0131n\u0131n mektup i\u00e7eri\u011finde a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlenmesi gerekmektedir. Genellikle borcun ifas\u0131, s\u00f6zle\u015fmenin feshi, teminat s\u00fcresinin sona ermesi gibi durumlarda teminat mektubunun iadesi veya h\u00fck\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcndeme gelmekle birlikte; bu \u015fartlar\u0131n \u00f6nceden belirlenmesi, teminat mektubunun sona ermesine ili\u015fkin belirsizlikleri bertaraf edecek ve taraflar aras\u0131ndaki uyu\u015fmazl\u0131k riskini azaltacakt\u0131r.<\/p>\n
V. TEM\u0130NAT MEKTUBUNUN NAKDE \u00c7EVR\u0130LMES\u0130 VE TAZM\u0130N BOYUTU<\/p>\n
Teminat mektubu, alacakl\u0131n\u0131n zarar\u0131n\u0131 tazmin amac\u0131yla d\u00fczenlenmi\u015f bir teminat arac\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda teminat mektubu, asli borcun ifa edilmemesi durumunda, alacakl\u0131n\u0131n ekonomik olarak g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 ama\u00e7layan ve aksi kararla\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131k\u00e7a tazminat hukukuna \u00f6zg\u00fc prensiplerle s\u0131n\u0131rl\u0131 bi\u00e7imde h\u00fck\u00fcm ve sonu\u00e7 do\u011furan bir garanti arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu y\u00f6n\u00fcyle, mektubun nakde \u00e7evrilmesi:<\/p>\n
1. S\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131k h\u00e2linin mevcut olmas\u0131,<\/p>\n
2. Bu ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n bor\u00e7lunun kusuruna dayanmas\u0131,<\/p>\n
3. Alacakl\u0131n\u0131n bu ayk\u0131r\u0131l\u0131ktan do\u011frudan ve somut bir zarara u\u011framas\u0131,<\/p>\n
4. S\u00f6z konusu zarar\u0131n, teminat mektubuyla g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan miktarla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmas\u0131,<\/p>\n
\u015fartlar\u0131n\u0131n k\u00fcm\u00fclatif olarak ger\u00e7ekle\u015fmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Her ne kadar teminat mektuplar\u0131 uygulamada s\u0131kl\u0131kla \u201c\u015farts\u0131z ve gayrikabili r\u00fccu\u201d ibaresiyle d\u00fczenlense de, bu ibare teminat\u0131n keyfi \u015fekilde nakde \u00e7evrilmesini me\u015fru k\u0131lmaz; zira teminat\u0131 talep edenin talepte bulunma hakk\u0131n\u0131 d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 (MK m. 2) \u00e7er\u00e7evesinde ve hakk\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmamas\u0131 ilkesiyle uyumlu olarak kullanmas\u0131 gerekti\u011fi \u00f6\u011fretide ve yarg\u0131 kararlar\u0131nda m\u00fcstakar hale gelmi\u015ftir. Her ne kadar lehtar\u0131n teminat mektubuna dayanarak \u00f6deme talebinde bulunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnse de; bu talebin, teminat mektubunun asli fonksiyonuyla \u00f6rt\u00fc\u015fen ve teminat\u0131n varl\u0131k sebebine uygun d\u00fc\u015fen bir zarara \u2014ve yaln\u0131zca bu zarara\u2014 dayanmas\u0131 bir zorunluluktur. Zira aksi halde, teminat mektubu bir ceza arac\u0131 h\u00e2line d\u00f6n\u00fc\u015ferek, alacakl\u0131ya s\u00f6zle\u015fmesel g\u00fcvenceyi a\u015fan \u00f6l\u00e7\u00fcde menfaat sa\u011flar ki bu durum, s\u00f6zle\u015fme serbest\u00eesi ve \u00f6zel hukukun temel ilkeleriyle ba\u011fda\u015fmaz.<\/p>\n
Bu \u00e7er\u00e7evede, teminat mektubunun nakde \u00e7evrilmesi, tazminat hukukunun temel ilkesi olan zarar ilkesi ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Zarar\u0131n mevcut olmamas\u0131 veya zarardan fazla tutarda teminat\u0131n tahsili halinde ise bu durum haks\u0131z zenginle\u015fme sonucunu do\u011furacakt\u0131r. Ba\u015fka bir ifadeyle, teminat mektubunun hukuken ge\u00e7erli \u015fekilde nakde \u00e7evrilebilmesi, yaln\u0131zca s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bu ayk\u0131r\u0131l\u0131ktan kaynaklanan zarar\u0131n ger\u00e7ekli\u011fine, \u00f6l\u00e7\u00fclebilirli\u011fine ve bu zarar ile teminat talebi aras\u0131nda makul bir orant\u0131 bulunmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda, lehtar\u0131n teminat mektubundan yararlanma talebi ancak makul, ger\u00e7ek ve ispat edilebilir zarar ko\u015fullar\u0131nda me\u015fruiyet kazan\u0131r. Bu gibi hallerde teminat mektubuna ba\u015fvurulmas\u0131, alacakl\u0131 bak\u0131m\u0131ndan iyi niyet kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil edecek ve hukuken korunmayacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla teminat mektubunun nakde \u00e7evrilmesi, sadece hukuken ge\u00e7erli bir sebebe de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ahlaki me\u015fruiyet zemini \u00fczerine de oturtulmak zorundad\u0131r. Yarg\u0131tay\u2019\u0131n yerle\u015fik i\u00e7tihatlar\u0131nda da, teminat mektuplar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca garanti alt\u0131na al\u0131nan riskin somut bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015fmesi ve bu riskten kaynakl\u0131 zarar\u0131n ispat edilmesi halinde nakde \u00e7evrilebilece\u011fi belirtilmi\u015ftir. Teminat mektubu, teminat alan\u0131n keyfi ve s\u0131n\u0131rs\u0131z taleplerine imk\u00e2n tan\u0131yan bir ara\u00e7 de\u011fil, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve objektif bir teminat sistemidir. Bu do\u011frultuda, garanti bedelinin do\u011fan zarar ile \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesi \u00e7er\u00e7evesinde s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fi vurgulanmaktad\u0131r. Aksi durumun kabul\u00fc halinde, garanti sisteminin \u00f6z\u00fc olan g\u00fcven prensibi zedelenecek ve ticari ili\u015fkilerde teminat mektubunun i\u015flevi sars\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n
VI. TEM\u0130NAT MEKTUBUNUN \u0130RAT (GEL\u0130R) KAYDI \u015eARTLARI<\/p>\n
Teminat mektubunun hukuki \u015fartlar\u0131 husule gelmeksizin gelir kaydedilmesi, mektubun tazmin i\u015flevinden \u00e7\u0131karak s\u00f6zle\u015fmesel g\u00fcvence amac\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mesi ve adeta cezai \u015fart ya da do\u011frudan gelir aktar\u0131m\u0131 i\u015flevine b\u00fcr\u00fcnmesi anlam\u0131na gelecektir. Bu durum, teminat mektubunun asli fonksiyonu olan zarar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131na y\u00f6nelik teminat rol\u00fcn\u00fc a\u015farak, alacakl\u0131 lehine s\u00f6zle\u015fmesel veya s\u00f6zle\u015fme d\u0131\u015f\u0131 bir m\u00fceyyideye d\u00f6n\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7ar. Bu t\u00fcr bir kullan\u0131m ise, teminat mektubunun asli amac\u0131 olan zarar tazminine ili\u015fkin fonksiyonundan saparak, lehtar yarar\u0131na sebepsiz zenginle\u015fme sonucunu do\u011furabilecek nitelik arz edecektir. Teminat mektuplar\u0131, hukuki niteli\u011fi itibariyle garanti s\u00f6zle\u015fmeleridir ve bor\u00e7 ili\u015fkisinde bir g\u00fcven unsuru te\u015fkil etmektedir. Bu \u00e7er\u00e7evede, ifaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na ili\u015fkin s\u0131n\u0131rlar, ancak s\u00f6zle\u015fmede taraf iradeleriyle belirlenebilir. Mamafih, alacakl\u0131, yaln\u0131zca ispat edilebilir ger\u00e7ek zarar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak \u00f6l\u00e7\u00fcde teminata ba\u015fvurabilir ve elde etti\u011fi fazlay\u0131, haks\u0131z zenginle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri \u00e7er\u00e7evesinde iade etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Teminat mektubunun g\u00fcvence i\u015flevi zarar ilkesiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olup; zarar bulunmayan bir h\u00e2lde teminata ba\u015fvurulmas\u0131 veya zarar\u0131 a\u015fan tutarda tahsil yoluna gidilmesi d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 ile ba\u011fda\u015fmaz. Bu nedenle, teminat mektubunun bu \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 ancak taraflar aras\u0131nda akdedilen s\u00f6zle\u015fmede a\u00e7\u0131k ve net bir h\u00fck\u00fcmle, teminat mektubunun irat kaydedilebilece\u011fine dair bir d\u00fczenlemenin bulunmas\u0131 halinde m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu hususta teminat mektubunun irat kayd\u0131na konu edilebilece\u011fi h\u00e2llerin belirli, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir \u015fekilde ifade edilmesi gerekmektedir. Aksi h\u00e2lde teminat mektubunun g\u00fcven i\u015flevi, bor\u00e7lar hukuku ilkeleriyle \u00e7at\u0131\u015facak bi\u00e7imde suistimale a\u00e7\u0131k hale gelecektir.<\/p>\n
Nitekim bu \u00e7er\u00e7evede, teminat mektubu ile sa\u011flanan bedelin zarar tazminini a\u015facak \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131, gerek d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 gerekse Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun sebepsiz zenginle\u015fmeye ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmleri bak\u0131m\u0131ndan hukuka ayk\u0131r\u0131 kabul edilmektedir.<\/p>\n
Yarg\u0131tay 11. HD 2015\/9959 E. \u2013 2016\/4930 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda bu durum a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmi\u015ftir:<\/p>\n
\u201c\u2026teminat mektubunun irad kaydedilmesinin haks\u0131z oldu\u011fu, nakte \u00e7evrilmi\u015f teminat\u0131n iadesinin talep edildi\u011fi tarihten itibaren faiz i\u015fletilmesi gerekti\u011fi, s\u00f6zle\u015fmenin feshi nedeni ile davac\u0131n\u0131n menfi zarar\u0131n\u0131 talep edebilece\u011fi, davac\u0131n\u0131n ihale nedeni ile kar kayb\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmamas\u0131ndan do\u011fan zarar\u0131n\u0131n menfi zarar kapsam\u0131nda bulunmad\u0131\u011f\u0131, ihalelere girememe ve ticari itibar kaybedilmesi nedeni ile zarara u\u011fran\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin somut delil sunulmad\u0131\u011f\u0131, ancak, davac\u0131n\u0131n s\u00f6zle\u015fmeden kaynaklanan damga vergisi ve karar pulu bedeli toplam\u0131 olan 2137.05 TL’yi daval\u0131 tarafa \u00f6dedi\u011fi ve s\u00f6zle\u015fmenin 3 ay\u0131n\u0131n ifa edilmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda 2137.05 TL \/12 x9 = 1602.74 TL menfi zarar\u0131 bulundu\u011fu gerek\u00e7esiyle, talep miktar\u0131 nazara al\u0131narak daval\u0131dan tahsiline karar verilmi\u015f, kar\u015f\u0131 dava y\u00f6n\u00fcnden ise s\u00f6zle\u015fmenin haks\u0131z olarak feshedilmesi nedeni ile menfi zarar talep edemeyece\u011fi gerek\u00e7esiyle, davan\u0131n reddine karar verilmi\u015ftir…\u201d<\/p>\n
An\u0131lan kararda, Yarg\u0131tay yaln\u0131zca teminat\u0131n irat kayd\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakla kalmam\u0131\u015f; ayn\u0131 zamanda iadesi gereken tutar\u0131n iade talep tarihinden itibaren faiziyle birlikte hesaplanmas\u0131 gerekti\u011fine h\u00fckmederek, teminat mektuplar\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k bir koruma yakla\u015f\u0131m\u0131 benimsemi\u015ftir. Bu yakla\u015f\u0131m, teminat mektuplar\u0131n\u0131n g\u00fcvenlik amac\u0131na uygun \u015fekilde yorumlanmas\u0131 gerekti\u011fini ve keyfi tasarruflara hukuki m\u00fceyyide uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu kapsamda, lehtar taraf\u0131ndan teminat mektubunun ifa edilmeyen borca kar\u015f\u0131l\u0131k kullan\u0131labilmesi i\u00e7in, somut, \u00f6l\u00e7\u00fclebilir ve do\u011frudan zarar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 \u015fartt\u0131r. Aksi uygulamalar, teminat sisteminin temelini olu\u015fturan g\u00fcven ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ilkelerini zedeleyecektir.<\/p>\n
VII. SOMUT OLAYA UYGULAMA<\/p>\n
Somut olayda daval\u0131\/al\u0131c\u0131, davac\u0131\/sat\u0131c\u0131n\u0131n s\u00f6zle\u015fmeye konu malzemeleri gecikmeli teslim etti\u011fini ve bu nedenle zarara u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerek teminat alt\u0131na al\u0131nan 220.000 TL tutar\u0131ndaki kesin teminat mektubunun 143.676 Euro tutar\u0131ndaki k\u0131sm\u0131n\u0131 nakde \u00e7evirmi\u015f ve bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak yakla\u015f\u0131k 2.638.329,05 TL\u2019lik bir bedeli tahsil etmi\u015ftir. S\u00f6z konusu tahsilat, taraflar aras\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131na dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ne var ki, teminat mektubunun nakde \u00e7evrilmesi suretiyle elde edilen bedelin, ger\u00e7ekten mevcut, somut, do\u011frudan ve \u00f6l\u00e7\u00fclebilir bir zarara tekab\u00fcl edip etmedi\u011fi; daha da \u00f6nemlisi, bu zarar\u0131n s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131ktan ve do\u011frudan davac\u0131\/sat\u0131c\u0131n\u0131n kusurundan kaynaklan\u0131p kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131 hususlar\u0131 bu a\u015famada a\u00e7\u0131k de\u011fildir. Bu nedenle, tahsil edilen bedelin hukuki me\u015fruiyeti, teminat\u0131n amac\u0131na uygun kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnden tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Ancak:<\/p>\n
– Taraflar aras\u0131nda imzalanan s\u00f6zle\u015fmede, teminat mektubunun do\u011frudan gelir kaydedilece\u011fine dair bir d\u00fczenleme yer almamaktad\u0131r. S\u00f6zle\u015fmesel ili\u015fkilerde teminat mektuplar\u0131, kural olarak yaln\u0131zca teminat amac\u0131 ta\u015f\u0131r ve cezai \u015fart ya da tazminat h\u00fckm\u00fc yerine ge\u00e7mez. Bu kapsamda, teminat mektubunun gelir kaydedilmesi gibi ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 bir uygulaman\u0131n s\u00f6z konusu olabilmesi i\u00e7in, s\u00f6zle\u015fmede bu hususun a\u00e7\u0131k, yoruma kapal\u0131, detayl\u0131 \u015fekilde ve \u00f6zellikle irat kayd\u0131na izin verecek bir d\u00fczenlemeyle belirtilmi\u015f olmas\u0131 gerekmektedir. Teminat mektubunun do\u011frudan gelir kayd\u0131 suretiyle nakde \u00e7evrilebilmesi, yaln\u0131zca s\u00f6zle\u015fmede a\u00e7\u0131k, belirli ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak kabul edilmi\u015f bir h\u00fckm\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 halinde m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Aksi durumda bu t\u00fcr bir i\u015flem, teminat\u0131n amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 ve sebepsiz zenginle\u015fmeye neden olmas\u0131 sonucunu do\u011furmaktad\u0131r. Aksi takdirde, teminat mektuplar\u0131 yaln\u0131zca alacakl\u0131 lehine bir ara\u00e7 haline gelir ki; bu da bor\u00e7lunun teminat alt\u0131na girme iradesini zay\u0131flatacak ve ticari s\u00f6zle\u015fmelerde teminat m\u00fcessesesinin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fini ve g\u00fcvenilirli\u011fini zedeleyecektir.<\/p>\n
– Daval\u0131\/al\u0131c\u0131n\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti\u011fi zarar\u0131n miktar\u0131 ve bu zarar\u0131n ger\u00e7ekten davac\u0131\/sat\u0131c\u0131n\u0131n gecikmesinden kaynakland\u0131\u011f\u0131 hususunun, kesin ve somut delillerle ispatlanmas\u0131 gerekmektedir. Bu noktada, iddia edilen zarar\u0131n; fiilen olu\u015fup olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131, hesaplama y\u00f6ntemlerinin objektif olup olmad\u0131\u011f\u0131, zarar\u0131n do\u011frudan teslimat gecikmesiyle nedensellik ba\u011f\u0131 i\u00e7inde bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 ve davac\u0131n\u0131n kusur oran\u0131 gibi unsurlar ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde de\u011ferlendirilmeye muhta\u00e7t\u0131r. Zarar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, miktar\u0131 ve m\u00fccbir sebep gibi sorumlulu\u011fu ortadan kald\u0131rabilecek hususlar\u0131n mevcudiyeti de\u011ferlendirilmeden yap\u0131lan bir nakde \u00e7evirme i\u015flemi, teminat mektubunun fonksiyonunu a\u015fmakta ve alacakl\u0131n\u0131n keyfi tasarrufuna d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Bu durum, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu m. 2\u2019de yer bulan d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 ile de ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla, s\u00f6zle\u015fmede gelir kayd\u0131 y\u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131k bir d\u00fczenleme bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, ve ayr\u0131ca zarar unsurunun hem miktar hem de sorumluluk y\u00f6n\u00fcnden hen\u00fcz hukuken belirlenmedi\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, daval\u0131\/al\u0131c\u0131n\u0131n teminat mektubunun tamam\u0131n\u0131 nakde \u00e7evirerek gelir yazma hakk\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Teminat mektuplar\u0131, Bor\u00e7lar Kanunu ve Ticaret Hukuku \u00e7er\u00e7evesinde g\u00fcven unsuru ta\u015f\u0131yan, objektif \u015fartlara ba\u011fl\u0131 olarak i\u015flerlik kazanan hukuki ara\u00e7lard\u0131r. Bu ara\u00e7lar\u0131n cezai m\u00fceyyideye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, ancak taraflarca a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fse m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Teminat mektubu, esas itibar\u0131yla zarar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 amac\u0131na hizmet etmektedir; cezaland\u0131r\u0131c\u0131 veya gelir getirici bir i\u015flev ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Bu nedenle, teminat mektubunun yaln\u0131zca ger\u00e7ekle\u015fen zarar\u0131n tazmini amac\u0131yla kullan\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Aksi h\u00e2lde, daval\u0131\/al\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan tahsil edilen tutar\u0131n zarar\u0131 a\u015fan k\u0131sm\u0131 iade edilmelidir. Bu iade y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 77 ve devam\u0131 maddelerinde d\u00fczenlenen sebepsiz zenginle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmelidir. Bu husus, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun sebepsiz zenginle\u015fmeye ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmleri ile d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkeleri \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n
Bu a\u015famada mahkeme taraf\u0131ndan bir ta\u015f\u0131ma\/tedarik zinciri alan\u0131nda uzmanla\u015fm\u0131\u015f bir bilirki\u015fi heyeti atanarak, zarar\u0131n t\u00fcr\u00fc, miktar\u0131 ve s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131kla nedensellik ba\u011f\u0131 i\u00e7inde olu\u015fup olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilmelidir. Bilirki\u015finin de\u011ferlendirmesi, teknik ve hukuki boyutlar\u0131 birlikte i\u00e7ermeli; \u00f6rne\u011fin lojistik planlama, tedarik termin s\u00fcresi, \u00fcretim zincirindeki k\u0131r\u0131lmalar ve bu unsurlar\u0131n y\u00fckleniciye mi yoksa d\u0131\u015fsal fakt\u00f6rlere mi atfedilebilece\u011fi hususlar\u0131na a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmelidir. \u00d6zellikle gecikmenin hangi unsurlardan kaynakland\u0131\u011f\u0131, bu gecikmenin tedarik zinciri i\u00e7inde \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olup olmad\u0131\u011f\u0131, zarar\u0131n alternatif kaynaklarla giderilip giderilemeyece\u011fi gibi unsurlar da dikkate al\u0131narak bilirki\u015fi raporu haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r. Ancak bu \u015fekilde teminat mektubunun hakl\u0131 nakde \u00e7evrilip \u00e7evrilmedi\u011fi hukuki olarak denetlenebilecektir. Bu denetim ayn\u0131 zamanda, taraflar aras\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmesel dengenin ve teminat sisteminin g\u00fcvenilirli\u011finin korunmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da zorunluluk arz etmektedir. Aksi durumun kabul\u00fc halinde, s\u00f6zle\u015fmesel teminat\u0131n keyfi kullan\u0131m\u0131, ticari uyu\u015fmazl\u0131klarda taraflar aras\u0131nda g\u00fcvensizlik do\u011furacak ve teminat mektuplar\u0131n\u0131n i\u015flevi amac\u0131ndan sapmas\u0131na sebebiyet verecektir.<\/p>\n
VI. SONU\u00c7 VE DE\u011eERLEND\u0130RME<\/p>\n
Teminat mektuplar\u0131, s\u00f6zle\u015fmeden do\u011fan bor\u00e7lar\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131na hizmet eden g\u00fc\u00e7l\u00fc teminat ara\u00e7lar\u0131d\u0131r. Bu mektuplar, \u00f6zellikle ticari ili\u015fkilerde edimlerin ifa edilmemesi veya s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131 davran\u0131lmas\u0131 durumunda alacakl\u0131 tarafa belirli bir g\u00fcvenlik sa\u011flamak amac\u0131yla kullan\u0131lmakta olup, riskin dengelemesine ve s\u00f6zle\u015fme dengesinin korunmas\u0131na hizmet etmektedir. Bu y\u00f6n\u00fcyle teminat mektuplar\u0131, taraflar aras\u0131nda do\u011fabilecek ihtilaflar\u0131n \u00f6nlenmesine ve s\u00f6zle\u015fme taraflar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven ili\u015fkisinin tesisine katk\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Ancak bu teminatlar\u0131n hukuka uygun bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131, s\u00f6zle\u015fmesel h\u00fck\u00fcmlere, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131na ve zarar\u0131n ispat\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Teminat mektubunun keyfi bi\u00e7imde veya s\u00f6zle\u015fmede \u00f6ng\u00f6r\u00fclmeyen \u015fekilde kullan\u0131m\u0131, temel i\u015flevi olan g\u00fcvence sa\u011flama amac\u0131n\u0131 a\u015fmakta ve hukuk d\u00fczeni taraf\u0131ndan korunmamaktad\u0131r. Zira teminat mektuplar\u0131n\u0131n, alacakl\u0131n\u0131n tek tarafl\u0131 iradesiyle s\u0131n\u0131rs\u0131z bi\u00e7imde tasarrufta bulunabilece\u011fi bir mali kayna\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, Bor\u00e7lar Hukuku ilkeleriyle ba\u011fda\u015fmaz.<\/p>\n
Bu kapsamda yap\u0131lacak de\u011ferlendirme ile bir teminat mektubunun:<\/p>\n
– Zarar\u0131 a\u015far \u015fekilde nakde \u00e7evrilmesi,<\/p>\n
– Gelir olarak kaydedilmesi,<\/p>\n
– S\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131k ve zarar ispat\u0131 yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n tahsil edilmesi,<\/p>\n
durumlar\u0131nda, hakk\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 g\u00fcndeme gelecek ve bu tutum hukuken korunmayacakt\u0131r. Bu t\u00fcr kullan\u0131mlar, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu m. 2\u2019de d\u00fczenlenen d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131na a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil ederken; yine Bor\u00e7lar Kanunu ilgili maddelerinde d\u00fczenlenen sebepsiz zenginle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri \u00e7er\u00e7evesinde de iade y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc do\u011furacakt\u0131r. Ayr\u0131ca, s\u00f6z konusu i\u015flemler, teminat mektubunun teminat amac\u0131n\u0131 a\u015farak bir cezai \u015fart gibi uygulanmas\u0131 sonucunu do\u011furabilecek olmas\u0131 hasebiyle teminat\u0131n asli fonksiyonu olan zarar tazminine y\u00f6nelik g\u00fcvenlik arac\u0131ndan sapma niteli\u011fi ta\u015f\u0131yacakt\u0131r. Binaenaleyh, bu durum, teminat m\u00fcessesesinin temelini olu\u015fturan g\u00fcven ilkesiyle de ba\u011fda\u015fmamakla birlikte teminat sa\u011flayan taraf bak\u0131m\u0131ndan ekonomik olarak a\u011f\u0131r sonu\u00e7lar do\u011furacak nitelik arz edecektir. Nitekim uygulamada, teminat mektubunun bu \u015fekilde ama\u00e7 d\u0131\u015f\u0131 tahsili halinde, mahkemeler teminat bedelinin iadesine karar verebilmekte ve k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m nedeniyle faiz veya tazminat yapt\u0131r\u0131m\u0131 da \u00f6ng\u00f6rebilmektedir.<\/p>\n
Bu ba\u011flamda yarg\u0131lama makamlar\u0131n\u0131n, hem s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmlerini hem de taraflar aras\u0131ndaki fiili ili\u015fkiyi dikkate alarak bilirki\u015fi incelemesiyle birlikte hakkaniyete uygun bir de\u011ferlendirme yapmas\u0131 zorunludur. Zira teminat mektubunun nakde \u00e7evrilmesine ili\u015fkin uyu\u015fmazl\u0131klarda yaln\u0131zca \u015fekli de\u011fil, maddi ger\u00e7ekli\u011fe dayal\u0131 bir yarg\u0131sal denetim esast\u0131r. Mahkemenin g\u00f6revi, teminat\u0131n sadece \u015feklen tahsil edilip edilmedi\u011fini de\u011fil, hukuken bu tahsilin hakl\u0131 bir gerek\u00e7eye dayan\u0131p dayanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ara\u015ft\u0131rmakt\u0131r. Bu kapsamda mahkemece yap\u0131lacak de\u011ferlendirmede; teminat\u0131n hangi \u015fartlarla verildi\u011fi, s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmlerinde hangi risklerin teminat alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, teminat\u0131n nakde \u00e7evrilme \u015fartlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fip ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi ve zarar\u0131n t\u00fcr\u00fc, kapsam\u0131 ve nedensellik ba\u011f\u0131 gibi unsurlar\u0131n tamam\u0131 dikkate al\u0131nmakla birlikte; \u00f6zellikle bilirki\u015fi marifetiyle maddi zarar analiz edilerek davan\u0131n esas\u0131na uygun \u00e7\u00f6z\u00fcmleme yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr bir inceleme, sadece ilgili teminat\u0131n hukuka uygun kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil; ayn\u0131 zamanda taraflar aras\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmesel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin ihlali nedeniyle do\u011fabilecek hak kay\u0131plar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesini de ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n
Anahtar Kelimeler: Teminat Mektubu, Bor\u00e7lar Hukuku, \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Ki\u015finin Fiilini \u00dcstlenme, Tazminat, Gelir Kayd\u0131, Haks\u0131z Zenginle\u015fme, Bilirki\u015fi \u0130ncelemesi<\/p>\n
Keywords: Letter of Guarantee, Law of Obligations, Undertaking the Act of a Third Person, Compensation, Income Record, Unjust Enrichment, Expert Review<\/p>\n
\u200b\u00d6ZET<\/p>\n
Teminat mektuplar\u0131, s\u00f6zle\u015fmeden do\u011fan edimlerin g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 amac\u0131yla s\u0131kl\u0131kla ba\u015fvurulan teminat ara\u00e7lar\u0131ndand\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada, teminat mektubunun hukuki mahiyeti, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu madde 128 \u00e7er\u00e7evesinde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015finin fiilini taahh\u00fct h\u00fck\u00fcmleri kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmi\u015f; s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131k halinde bu mektuplar\u0131n hangi \u015fartlarla nakde \u00e7evrilebilece\u011fi ve gelir (irat) olarak kaydedilip kaydedilemeyece\u011fi incelenmi\u015ftir. Teminat mektuplar\u0131n\u0131n aksi kararla\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131k\u00e7a yaln\u0131zca alacakl\u0131n\u0131n ger\u00e7ek ve somut zarar\u0131n\u0131 tazmin amac\u0131yla nakde \u00e7evrilebilece\u011fi, zarar miktar\u0131n\u0131 a\u015fan tahsilatlar\u0131n hukuki dayanaktan yoksun olaca\u011f\u0131, s\u00f6zle\u015fmede a\u00e7\u0131k h\u00fck\u00fcm bulunmad\u0131k\u00e7a gelir kayd\u0131 yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Uygulamaya y\u00f6nelik olarak incelenen somut bir olay \u00e7er\u00e7evesinde, taraflar aras\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmede teminat mektubunun gelir kaydedilece\u011fine ili\u015fkin a\u00e7\u0131k bir h\u00fck\u00fcm bulunmad\u0131\u011f\u0131 halde, al\u0131c\u0131n\u0131n mektubun \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 nakde \u00e7evirmesi de\u011ferlendirilmi\u015f ve zarar\u0131n kapsam\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in uzman bilirki\u015fi incelemesinin zorunlulu\u011fu vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, teminat mektuplar\u0131n\u0131n hukuki s\u0131n\u0131rlar\u0131, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131, haks\u0131z zenginle\u015fme yasa\u011f\u0131 ve s\u00f6zle\u015fme serbestisi ilkeleri ba\u011flam\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
ABSTRACT<\/p>\n
Letters of guarantee are frequently used collateral instruments for securing contractual obligations. In this study, the legal nature of letters of guarantee is evaluated within the scope of the provisions of Article 128 of the Turkish Code of Obligations, which guarantee the acts of a third party; it is examined under what conditions these letters can be converted into cash in the event of a breach of contract and whether they can be recorded as income (revenue). It has been concluded that letters of guarantee can only be converted into cash for the purpose of compensating the real and concrete damage of the creditor, that collections exceeding the amount of damage will be devoid of legal basis, and that income cannot be recorded unless there is an explicit provision in the contract. In the context of a concrete case examined for implementation, it is evaluated that the recipient converted a significant portion of the letter into cash, although there is no explicit provision in the contract between the parties regarding the letter of guarantee to be recorded as income, and the necessity of an expert examination to determine the extent of the damage is emphasized. In this context, the legal limits of letters of guarantee are discussed in the context of the principle of honesty, the prohibition of unjust enrichment, and the principles of freedom of contract.<\/p>\n
I. G\u0130R\u0130\u015e<\/p>\n
Ticari s\u00f6zle\u015fme ili\u015fkilerinde taraflar, s\u00f6zle\u015fmeden do\u011fan edimlerini yerine getirmeyi \u00fcstlenirken, bu edimlerin g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 amac\u0131yla \u00e7e\u015fitli teminat mekanizmalar\u0131na ba\u015fvurmaktad\u0131r. Bu mekanizmalardan biri ve en yayg\u0131n\u0131 olan teminat mektuplar\u0131, esasen bir bankan\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fi lehine yapt\u0131\u011f\u0131 garanti taahh\u00fcd\u00fc olup alacakl\u0131n\u0131n s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131k sebebiyle u\u011frayabilece\u011fi zarar\u0131n tazminini g\u00fcvence alt\u0131na almaktad\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle teminat mektuplar\u0131, yaln\u0131zca borcun ifas\u0131na de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ifa etmeme veya gere\u011fi gibi ifa etmeme h\u00e2linde alacakl\u0131n\u0131n zarar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131na y\u00f6nelik bir g\u00fcvence i\u015flevi g\u00f6rmektedir. Banka taraf\u0131ndan verilen bu teminat, asli bor\u00e7 ili\u015fkisinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir taahh\u00fct niteli\u011fi ta\u015f\u0131sa da, teminat\u0131n nakde \u00e7evrilmesi bak\u0131m\u0131ndan temel bor\u00e7 ili\u015fkisine ba\u011fl\u0131 hukuki sonu\u00e7lar do\u011furmaktad\u0131r.<\/p>\n
Uygulamada s\u0131k kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ihtilaflardan biri ise teminat mektuplar\u0131n\u0131n, s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde zarar\u0131 a\u015far \u015fekilde nakde \u00e7evrilip \u00e7evrilemeyece\u011fi ve bu suretle irat (gelir) olarak kaydedilip kaydedilemeyece\u011fi meselesidir. Zira teminat mektuplar\u0131n\u0131n hukuki \u00e7er\u00e7evesi, her ne kadar bankan\u0131n soyut ve ba\u011f\u0131ms\u0131z taahh\u00fcd\u00fcne dayan\u0131yor gibi g\u00f6r\u00fcnse de, alacakl\u0131n\u0131n teminattan yararlanma hakk\u0131, esas itibar\u0131yla bor\u00e7lunun s\u00f6zle\u015fmesel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ihlal etmi\u015f ve bu ihlal sonucunda zarar do\u011fmu\u015f olmas\u0131 \u015fart\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu nedenle, teminat mektubunun nakde \u00e7evrilmesinde alacakl\u0131n\u0131n d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131na uygun davranmas\u0131, zarar\u0131 ispat etmesi ve teminat\u0131n amac\u0131na sad\u0131k kalmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Bu \u00e7al\u0131\u015fma, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu (TBK) m. 128 \u00e7er\u00e7evesinde teminat mektubunun hukuki niteli\u011fini incelemekte; teminat mektubunun nakde \u00e7evrilmesi, zarar tazmini ve irat kaydedilmesine ili\u015fkin \u015fartlar\u0131 yarg\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131 ve somut bir uyu\u015fmazl\u0131k \u00fczerinden de\u011ferlendirmeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n
II. TEM\u0130NAT MEKTUBUNUN HUKUK\u0130 N\u0130TEL\u0130\u011e\u0130<\/p>\n
Teminat mektubu; bankan\u0131n, lehtarla muhatap aras\u0131ndaki ili\u015fkide lehtar\u0131n \u00f6deme g\u00fcc\u00fcn\u00fc garanti etmesi, lehtar \u00f6demede bulunmazsa da onun borcunu muhataba \u00f6demeyi garanti etti\u011fi bir s\u00f6zle\u015fme t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Di\u011fer bir deyi\u015fle, bir bankan\u0131n, s\u00f6zle\u015fmeye taraf olan bor\u00e7lunun edimini gere\u011fi gibi ifa etmemesi halinde, alacakl\u0131ya belirli bir miktarda \u00f6deme yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 taahh\u00fct etti\u011fi, tek tarafl\u0131, soyut ve \u015farta ba\u011fl\u0131 bir y\u00fcklenimdir. Bu y\u00f6n\u00fcyle teminat mektubu, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 128. maddesi kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilen \u201c\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015finin fiilini taahh\u00fct\u201d kurumunun bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
Bu do\u011frultuda O\u011fuz Barlas, banka teminat mektubunu, \u201cbankan\u0131n, bor\u00e7lunun alacakl\u0131ya kar\u015f\u0131 \u00fczerine ald\u0131\u011f\u0131 bir edimi yerine getirmemesi halinde, belirli bir miktar paray\u0131 alacakl\u0131n\u0131n ilk talebinde ona derhal \u00f6demeyi kabul ve taahh\u00fct etti\u011fine dair verilen mektup\u201d olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. Tan\u0131m, teminat mektubunun tek tarafl\u0131l\u0131k, soyutluk ve derhal \u00f6deme taahh\u00fcd\u00fc \u00f6zelliklerine i\u015faret etmekte; ifa garanti eden y\u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan, \u00dcnal Tekinalp ise daha soyut ve garanti mant\u0131\u011f\u0131na odakl\u0131 bir yorum benimseyerek; banka teminat mektuplar\u0131n\u0131, \u201cbankan\u0131n, m\u00fc\u015fterisinin istemi \u00fczerine m\u00fc\u015fterisiyle herhangi bir hukuki ili\u015fkiye girme durumunda bulunan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fiye, m\u00fc\u015fterisinin bu ili\u015fkiden do\u011fan borcunu yerine getirmemesi veya herhangi bir edimin ifa edilmemesi ile alakas\u0131 olmadan, sadece korkulan bir olay\u0131n vuku bulmas\u0131 halinde belirli bir mebla\u011fa kadar \u00f6demede bulunmay\u0131 garanti etti\u011fi s\u00f6zle\u015fmeler\u201d olarak tan\u0131mlar. Bu tan\u0131m, teminat mektubunun ba\u011f\u0131ms\u0131z ve asli bor\u00e7tan ayr\u0131 nitelikteki taahh\u00fct i\u00e7eri\u011fini vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n
Yarg\u0131tay 11. Hukuk Dairesi de, teminat mektuplar\u0131n\u0131n hukuki niteli\u011fine ili\u015fkin 15.10.1985 tarihli karar\u0131nda \u015fu tan\u0131mlamaya yer vermi\u015ftir: \u201cTeminat mektubu s\u00f6zle\u015fmesi, fer\u2019i nitelikte olmayan \u00f6yle bir s\u00f6zle\u015fmedir ki garanti veren, garanti alandan bir ivaz elde etmek i\u00e7in de\u011fil, fakat onu te\u015febb\u00fcs veya i\u015f yapmaya y\u00f6neltmek i\u00e7in ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak s\u00f6z konusu te\u015febb\u00fcs veya i\u015fin tehlikelerini k\u0131smen veya tamamen \u00fczerine almaktad\u0131r\u201d (Yarg. 11. HD, 15.10.1985, E. 1985\/4169, K. 1985\/5413).<\/p>\n
Bankan\u0131n teminat mektubu ile \u00fcstlendi\u011fi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck, asli borcun ifas\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olmakla birlikte, hukuken bu borcun ihlali ko\u015fuluna ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim teminat mektubunun ifas\u0131, bor\u00e7lunun s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131 davranmas\u0131 ve bu davran\u0131\u015f sebebiyle alacakl\u0131n\u0131n zarara u\u011framas\u0131 ko\u015fuluna ba\u011fl\u0131d\u0131r. Uygulamada \u00e7o\u011fu zaman \u201c\u015farts\u0131z ve gayrikabili r\u00fccu\u201d ibaresiyle d\u00fczenlenen bu mektuplar\u0131n dahi, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 (TMK m. 2) gere\u011fince k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
\u00d6yle ki Yarg\u0131tay dairesi bir karar\u0131nda; \u201c…dava konusu teminat mektuplar\u0131n\u0131n davac\u0131 \u015firketin, daval\u0131dan sat\u0131n alaca\u011f\u0131 mal\u0131n teminat\u0131n\u0131 te\u015fkil etmek \u00fczere daval\u0131ya verildi\u011fi; bu nedenle verili\u015f amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda paraya \u00e7evrilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131…\u201d y\u00f6n\u00fcnde h\u00fck\u00fcm kurmu\u015ftur (Yarg. 19. HD, 14.09.2000 T., E: 2000\/3368, K: 2001\/4694).<\/p>\n
Benzer bi\u00e7imde Yarg\u0131tay Hukuk Genel Kurulu da, teminat mektuplar\u0131nda belirsizli\u011fin garantiye konu edilemeyece\u011fini vurgulayarak; \u201c…belirsizli\u011fin garantisi olmaz. Bu itibarla, limit g\u00f6sterme \u015fart\u0131 bulunmamakla birlikte, garanti s\u00f6zle\u015fmesinde hangi riskin garanti edildi\u011finin belli olmas\u0131 ya da garanti edilen riskin boyutlar\u0131n\u0131n teredd\u00fct yaratmayacak bi\u00e7imde belirlenebilir nitelikte bulunmas\u0131 gerekir…\u201d ifadelerine yer vermi\u015ftir (HGK, 04.07.2001 T., E: 2001\/19-534, K: 2001\/583).<\/p>\n
III. TEM\u0130NAT MEKTUPLARININ TARAFLARI<\/p>\n
Teminat mektuplar\u0131 \u00fc\u00e7 tarafl\u0131 hukuki ili\u015fkiler do\u011furan, garanti mahiyetinde d\u00fczenlenen \u00f6zel belgeler olup; bu belgelerde garant\u00f6r s\u0131fat\u0131yla banka, bor\u00e7lu s\u0131fat\u0131yla m\u00fc\u015fteri ve alacakl\u0131 s\u0131fat\u0131yla lehtar yer almaktad\u0131r. Her bir taraf\u0131n teminat ili\u015fkisi i\u00e7indeki konumu ve hukuki sorumlulu\u011fu farkl\u0131l\u0131k arz etmektedir.<\/p>\n
1. Banka (Garant\u00f6r):<\/p>\n
Teminat mektubunu d\u00fczenleyen ve \u00f6deme taahh\u00fcd\u00fc alt\u0131na giren kurulu\u015f, hukuki ili\u015fkide garant\u00f6r s\u0131fat\u0131n\u0131 haiz bankad\u0131r. Banka, m\u00fc\u015fterisinin talebi do\u011frultusunda ve genellikle m\u00fc\u015fterisi ile aralar\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmesel ili\u015fkiye dayanarak, lehtar lehine belirli ko\u015fullar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi h\u00e2linde \u00f6deme yapmay\u0131 \u00fcstlenmektedir. Bu taahh\u00fct, \u015fekli itibariyle asli bor\u00e7 ili\u015fkisine ba\u011fl\u0131 olmayan, fakat fonksiyonel olarak borcun ifa edilmemesi h\u00e2linde devreye giren ba\u011f\u0131ms\u0131z bir garanti y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr. Banka, bu teminat ili\u015fkisine girmeden \u00f6nce, m\u00fc\u015fterisinin riskini kar\u015f\u0131lamak amac\u0131yla nakit bloke, rehin veya teminat kredisi gibi g\u00fcvenceler talep ederek kendi y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc temellendirmekte ve finansal a\u00e7\u0131dan dengelemektedir. Bu ba\u011flamda, bankan\u0131n teminat mektubu kapsam\u0131nda \u00fcstlendi\u011fi sorumluluk, belirli s\u0131n\u0131rlar dahilinde, s\u00f6zle\u015fmeye ba\u011fl\u0131 edimin ifa edilmemesi riskine kar\u015f\u0131 lehtar\u0131 koruma i\u015flevi g\u00f6rmektedir.<\/p>\n
2. M\u00fc\u015fteri (Bor\u00e7lu):<\/p>\n
Teminat mektubunun d\u00fczenlenmesini talep eden taraf, s\u00f6zle\u015fmesel ili\u015fkide bor\u00e7lu s\u0131fat\u0131n\u0131 haiz bulunan ger\u00e7ek veya t\u00fczel ki\u015fidir. Uygulamada m\u00fc\u015fteri olarak adland\u0131r\u0131lan bu ki\u015fi, s\u00f6zle\u015fmeden do\u011fan bor\u00e7lar\u0131n\u0131 teminat alt\u0131na almak amac\u0131yla kredi kurulu\u015funa ba\u015fvurarak, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fi konumundaki lehtar lehine teminat mektubu d\u00fczenlenmesini talep eder. M\u00fc\u015fteri ile banka aras\u0131nda kurulan bu ili\u015fki, yaln\u0131zca teminat taahh\u00fcd\u00fcnden ibaret olmay\u0131p; \u00e7o\u011fu kez teminat mektubuna kar\u015f\u0131l\u0131k al\u0131nan bedel, nakdi bloke, rehin, ipotek yahut sair teminatlar \u00e7er\u00e7evesinde \u015fekillenen bir kar\u015f\u0131l\u0131k s\u00f6zle\u015fmesine dayanmaktad\u0131r. Bu kapsamda banka, teminat mektubunun muhatab\u0131nca \u00f6deme talebinde bulunulmas\u0131 ve teminat\u0131n nakde \u00e7evrilmesi h\u00e2linde, m\u00fc\u015fteriyle aras\u0131ndaki i\u00e7 ili\u015fkiye istinaden, yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6demeyi m\u00fc\u015fteriye r\u00fccu etme hakk\u0131n\u0131 sakl\u0131 tutmakla birlikte; bu yap\u0131, hem bankan\u0131n garanti taahh\u00fcd\u00fcn\u00fc g\u00fcvence alt\u0131na almas\u0131n\u0131 sa\u011flamakta hem de teminat ili\u015fkisinin hukuki ve mali dengesini temin etmektedir.<\/p>\n
3. Lehtar (Alacakl\u0131):<\/p>\n
Teminat mektubu ili\u015fkisi kapsam\u0131nda lehtar, garanti edilen edimin ifa edilmemesi h\u00e2linde teminat bedelinin \u00f6denmesini talep etme hakk\u0131na sahip ki\u015fidir. Lehtar, bor\u00e7lunun s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015f\u0131 sonucunda, teminat mektubunda belirtilen tutar\u0131n ifas\u0131n\u0131, do\u011frudan teminat\u0131 veren kurulu\u015ftan talep edebilmektedir. Ancak bu talep hakk\u0131, mutlak bir yetki niteli\u011fi ta\u015f\u0131mamakta olup, gerek teminat mektubunun amac\u0131na gerekse hukuki d\u00fczenin temel ilkelerine uygun bi\u00e7imde kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle T\u00fcrk Medeni Kanunu\u2019nun 2. maddesinde yer verilen d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 uyar\u0131nca, lehtar\u0131n bu hakk\u0131 k\u00f6t\u00fcye kullanmas\u0131 h\u00e2linde, yap\u0131lan \u00f6deme, teminat ili\u015fkisinin mahiyeti d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmakta ve hukuka ayk\u0131r\u0131 bir sonuca yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, teminat mektubunun d\u00fczenlenmesine esas te\u015fkil eden bor\u00e7 ili\u015fkisinde zarar ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015fse veya talep edilen bedel zarar\u0131 a\u015fmakta ise; bor\u00e7lu taraf\u0131n sebepsiz zenginle\u015fme h\u00fck\u00fcmlerine dayanarak iade talebinde bulunabilmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu ba\u011flamda, lehtar\u0131n teminattan yararlanma yetkisi, hukuki dayanak, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ve iyi niyet ilkeleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olup, hakk\u0131n kullan\u0131m\u0131nda objektif s\u0131n\u0131rlar\u0131n g\u00f6zetilmesi zorunludur.<\/p>\n
IV. TEM\u0130NAT MEKTUPLARININ UNSURLARI<\/p>\n
Teminat mektuplar\u0131n\u0131n hukuken ge\u00e7erli ve h\u00fck\u00fcm do\u011furur nitelikte say\u0131labilmesi, belirli asli unsurlar\u0131 haiz olmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu unsurlar, teminat mektubunun hem \u015fekli ge\u00e7erlili\u011fi hem de garanti i\u015flevinin ifas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan belirleyici nitelik ta\u015f\u0131maktad\u0131r. An\u0131lan unsurlardan bir ya da birka\u00e7\u0131n\u0131n eksikli\u011fi h\u00e2linde, teminat mektubu ge\u00e7ersizlik riski ta\u015f\u0131yabilece\u011fi gibi, banka a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u011flay\u0131c\u0131 bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck de do\u011furmayabilecektir. Bu kapsamda, teminat mektuplar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131mas\u0131 gereken ba\u015fl\u0131ca unsurlar a\u015fa\u011f\u0131da sistematik olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r:<\/p>\n
1. Taraflar\u0131n A\u00e7\u0131k\u00e7a Belirtilmesi:<\/p>\n
Teminat mektuplar\u0131nda, garanti taahh\u00fcd\u00fcnde bulunan banka (garant\u00f6r), teminat mektubunun d\u00fczenlenmesini talep eden m\u00fc\u015fteri (as\u0131l bor\u00e7lu) ve garanti kapsam\u0131nda \u00f6deme yap\u0131lacak ki\u015fi veya kurum olan lehtar (alacakl\u0131), a\u00e7\u0131k, net ve teredd\u00fcde mahal vermeyecek \u015fekilde g\u00f6sterilmelidir. Taraflar\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmemesi, gerek teminat ili\u015fkisinin kurulmas\u0131n\u0131 gerekse \u00f6deme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kapsam\u0131n\u0131 belirsiz h\u00e2le getirece\u011finden, bu hususlar\u0131n a\u00e7\u0131k ve net bir \u015fekilde belirtilmesi mecburi nitelik arz etmektedir.<\/p>\n
2. Teminat Tutar\u0131 (Azami Limit):<\/p>\n
Teminat mektuplar\u0131nda, bankan\u0131n taahh\u00fct etti\u011fi azami \u00f6deme tutar\u0131 belirli ve say\u0131sal bir de\u011fer olarak a\u00e7\u0131k\u00e7a yer almal\u0131d\u0131r. Bu miktar, bankan\u0131n azami sorumluluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 belirlemekte ve taraflar aras\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik ilkesini temin etmektedir. Nitekim Yarg\u0131tay i\u00e7tihatlar\u0131nda da ifade edildi\u011fi \u00fczere, belirsizli\u011fin garantisi olmamaktad\u0131r, bu nedene binaen garanti edilen tutar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n objektif bi\u00e7imde g\u00f6sterilmesi elzem niteliktedir.<\/p>\n
3. Teminat\u0131n Konusu ve Amac\u0131:<\/p>\n
Teminat mektubunun hangi s\u00f6zle\u015fmesel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn veya edimin yerine getirilmesini g\u00fcvence alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 mektuplarda ve teminat mektuplar\u0131n\u0131n dayana\u011f\u0131 olan s\u00f6zle\u015fme ili\u015fkilerinde a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmelidir. Teminat\u0131n soyut karakteri, borcun mahiyetinden ba\u011f\u0131ms\u0131z g\u00f6r\u00fcnse de, amac\u0131 itibariyle belirli bir s\u00f6zle\u015fmeye ba\u011fl\u0131 edimin ihlali, s\u00fcresinde ifa edilmemesi veya y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011fe ayk\u0131r\u0131 davran\u0131\u015f gibi h\u00e2lleri g\u00fcvence alt\u0131na almal\u0131d\u0131r. Aksi takdirde, teminat\u0131n hangi riskleri kapsad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde belirsizlik do\u011facak ve teminat\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi tart\u0131\u015fmal\u0131 h\u00e2le gelecektir.<\/p>\n
4. \u00d6deme Ko\u015fullar\u0131:<\/p>\n
Teminat mektuplar\u0131nda, lehtar\u0131n \u00f6deme talebinde bulunabilmesi i\u00e7in gereken \u015fartlar a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlenmelidir. Uygulamada s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan \u201cilk talepte ve \u015farts\u0131z \u00f6deme\u201d gibi ibareler, bankan\u0131n \u00f6deme y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kolayla\u015ft\u0131rmakla birlikte; bu ibarelerin k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131, teminat\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 (TMK m. 2) \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir. Ancak uygulamada bankalar, \u00f6deme talebiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda \u015feklen bu ifadeye ba\u011fl\u0131 olmakla birlikte, alacakl\u0131n\u0131n talebi halinde teminat amac\u0131na uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelik bir de\u011ferlendirme yapmaks\u0131z\u0131n i\u015flem yapmaktad\u0131rlar.<\/p>\n
5. S\u00fcre (Ge\u00e7erlilik Tarihi):<\/p>\n
Teminat mektubunun ge\u00e7erlilik s\u00fcresi, ba\u015flang\u0131\u00e7 ve biti\u015f tarihleri ile birlikte a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmelidir. S\u00fcresi belirlenmemi\u015f veya s\u00fcresi sona ermi\u015f teminat mektuplar\u0131, uygulamada \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde belirsizlik yaratmakta ve bankan\u0131n teminat y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn s\u00fcresi bak\u0131m\u0131ndan teredd\u00fct do\u011furmaktad\u0131r. Bu nedenle, ge\u00e7erlilik s\u00fcresi, hem garanti ili\u015fkisinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 hem de lehtar\u0131n talep hakk\u0131n\u0131n zaman boyutunu belirlemesi bak\u0131m\u0131ndan zorunlu bir unsurdur.<\/p>\n
6. Geri Verilme veya \u0130ptal \u015eartlar\u0131:<\/p>\n
Teminat mektubunun hangi h\u00e2llerde h\u00fck\u00fcms\u00fcz h\u00e2le gelece\u011fi, hangi ko\u015fullar alt\u0131nda ge\u00e7erlili\u011fini yitirece\u011fi yahut iade edilece\u011fi hususlar\u0131n\u0131n mektup i\u00e7eri\u011finde a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlenmesi gerekmektedir. Genellikle borcun ifas\u0131, s\u00f6zle\u015fmenin feshi, teminat s\u00fcresinin sona ermesi gibi durumlarda teminat mektubunun iadesi veya h\u00fck\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcndeme gelmekle birlikte; bu \u015fartlar\u0131n \u00f6nceden belirlenmesi, teminat mektubunun sona ermesine ili\u015fkin belirsizlikleri bertaraf edecek ve taraflar aras\u0131ndaki uyu\u015fmazl\u0131k riskini azaltacakt\u0131r.<\/p>\n
V. TEM\u0130NAT MEKTUBUNUN NAKDE \u00c7EVR\u0130LMES\u0130 VE TAZM\u0130N BOYUTU<\/p>\n
Teminat mektubu, alacakl\u0131n\u0131n zarar\u0131n\u0131 tazmin amac\u0131yla d\u00fczenlenmi\u015f bir teminat arac\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda teminat mektubu, asli borcun ifa edilmemesi durumunda, alacakl\u0131n\u0131n ekonomik olarak g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131n\u0131 ama\u00e7layan ve aksi kararla\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131k\u00e7a tazminat hukukuna \u00f6zg\u00fc prensiplerle s\u0131n\u0131rl\u0131 bi\u00e7imde h\u00fck\u00fcm ve sonu\u00e7 do\u011furan bir garanti arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Bu y\u00f6n\u00fcyle, mektubun nakde \u00e7evrilmesi:<\/p>\n
1. S\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131k h\u00e2linin mevcut olmas\u0131,<\/p>\n
2. Bu ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n bor\u00e7lunun kusuruna dayanmas\u0131,<\/p>\n
3. Alacakl\u0131n\u0131n bu ayk\u0131r\u0131l\u0131ktan do\u011frudan ve somut bir zarara u\u011framas\u0131,<\/p>\n
4. S\u00f6z konusu zarar\u0131n, teminat mektubuyla g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan miktarla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olmas\u0131,<\/p>\n
\u015fartlar\u0131n\u0131n k\u00fcm\u00fclatif olarak ger\u00e7ekle\u015fmesine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Her ne kadar teminat mektuplar\u0131 uygulamada s\u0131kl\u0131kla \u201c\u015farts\u0131z ve gayrikabili r\u00fccu\u201d ibaresiyle d\u00fczenlense de, bu ibare teminat\u0131n keyfi \u015fekilde nakde \u00e7evrilmesini me\u015fru k\u0131lmaz; zira teminat\u0131 talep edenin talepte bulunma hakk\u0131n\u0131 d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 (MK m. 2) \u00e7er\u00e7evesinde ve hakk\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmamas\u0131 ilkesiyle uyumlu olarak kullanmas\u0131 gerekti\u011fi \u00f6\u011fretide ve yarg\u0131 kararlar\u0131nda m\u00fcstakar hale gelmi\u015ftir. Her ne kadar lehtar\u0131n teminat mektubuna dayanarak \u00f6deme talebinde bulunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnse de; bu talebin, teminat mektubunun asli fonksiyonuyla \u00f6rt\u00fc\u015fen ve teminat\u0131n varl\u0131k sebebine uygun d\u00fc\u015fen bir zarara \u2014ve yaln\u0131zca bu zarara\u2014 dayanmas\u0131 bir zorunluluktur. Zira aksi halde, teminat mektubu bir ceza arac\u0131 h\u00e2line d\u00f6n\u00fc\u015ferek, alacakl\u0131ya s\u00f6zle\u015fmesel g\u00fcvenceyi a\u015fan \u00f6l\u00e7\u00fcde menfaat sa\u011flar ki bu durum, s\u00f6zle\u015fme serbest\u00eesi ve \u00f6zel hukukun temel ilkeleriyle ba\u011fda\u015fmaz.<\/p>\n
Bu \u00e7er\u00e7evede, teminat mektubunun nakde \u00e7evrilmesi, tazminat hukukunun temel ilkesi olan zarar ilkesi ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Zarar\u0131n mevcut olmamas\u0131 veya zarardan fazla tutarda teminat\u0131n tahsili halinde ise bu durum haks\u0131z zenginle\u015fme sonucunu do\u011furacakt\u0131r. Ba\u015fka bir ifadeyle, teminat mektubunun hukuken ge\u00e7erli \u015fekilde nakde \u00e7evrilebilmesi, yaln\u0131zca s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bu ayk\u0131r\u0131l\u0131ktan kaynaklanan zarar\u0131n ger\u00e7ekli\u011fine, \u00f6l\u00e7\u00fclebilirli\u011fine ve bu zarar ile teminat talebi aras\u0131nda makul bir orant\u0131 bulunmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda, lehtar\u0131n teminat mektubundan yararlanma talebi ancak makul, ger\u00e7ek ve ispat edilebilir zarar ko\u015fullar\u0131nda me\u015fruiyet kazan\u0131r. Bu gibi hallerde teminat mektubuna ba\u015fvurulmas\u0131, alacakl\u0131 bak\u0131m\u0131ndan iyi niyet kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil edecek ve hukuken korunmayacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla teminat mektubunun nakde \u00e7evrilmesi, sadece hukuken ge\u00e7erli bir sebebe de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ahlaki me\u015fruiyet zemini \u00fczerine de oturtulmak zorundad\u0131r. Yarg\u0131tay\u2019\u0131n yerle\u015fik i\u00e7tihatlar\u0131nda da, teminat mektuplar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca garanti alt\u0131na al\u0131nan riskin somut bi\u00e7imde ger\u00e7ekle\u015fmesi ve bu riskten kaynakl\u0131 zarar\u0131n ispat edilmesi halinde nakde \u00e7evrilebilece\u011fi belirtilmi\u015ftir. Teminat mektubu, teminat alan\u0131n keyfi ve s\u0131n\u0131rs\u0131z taleplerine imk\u00e2n tan\u0131yan bir ara\u00e7 de\u011fil, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve objektif bir teminat sistemidir. Bu do\u011frultuda, garanti bedelinin do\u011fan zarar ile \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesi \u00e7er\u00e7evesinde s\u0131n\u0131rl\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fi vurgulanmaktad\u0131r. Aksi durumun kabul\u00fc halinde, garanti sisteminin \u00f6z\u00fc olan g\u00fcven prensibi zedelenecek ve ticari ili\u015fkilerde teminat mektubunun i\u015flevi sars\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n
VI. TEM\u0130NAT MEKTUBUNUN \u0130RAT (GEL\u0130R) KAYDI \u015eARTLARI<\/p>\n
Teminat mektubunun hukuki \u015fartlar\u0131 husule gelmeksizin gelir kaydedilmesi, mektubun tazmin i\u015flevinden \u00e7\u0131karak s\u00f6zle\u015fmesel g\u00fcvence amac\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mesi ve adeta cezai \u015fart ya da do\u011frudan gelir aktar\u0131m\u0131 i\u015flevine b\u00fcr\u00fcnmesi anlam\u0131na gelecektir. Bu durum, teminat mektubunun asli fonksiyonu olan zarar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131na y\u00f6nelik teminat rol\u00fcn\u00fc a\u015farak, alacakl\u0131 lehine s\u00f6zle\u015fmesel veya s\u00f6zle\u015fme d\u0131\u015f\u0131 bir m\u00fceyyideye d\u00f6n\u00fc\u015fmesine yol a\u00e7ar. Bu t\u00fcr bir kullan\u0131m ise, teminat mektubunun asli amac\u0131 olan zarar tazminine ili\u015fkin fonksiyonundan saparak, lehtar yarar\u0131na sebepsiz zenginle\u015fme sonucunu do\u011furabilecek nitelik arz edecektir. Teminat mektuplar\u0131, hukuki niteli\u011fi itibariyle garanti s\u00f6zle\u015fmeleridir ve bor\u00e7 ili\u015fkisinde bir g\u00fcven unsuru te\u015fkil etmektedir. Bu \u00e7er\u00e7evede, ifaya ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n sonu\u00e7lar\u0131na ili\u015fkin s\u0131n\u0131rlar, ancak s\u00f6zle\u015fmede taraf iradeleriyle belirlenebilir. Mamafih, alacakl\u0131, yaln\u0131zca ispat edilebilir ger\u00e7ek zarar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak \u00f6l\u00e7\u00fcde teminata ba\u015fvurabilir ve elde etti\u011fi fazlay\u0131, haks\u0131z zenginle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri \u00e7er\u00e7evesinde iade etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Teminat mektubunun g\u00fcvence i\u015flevi zarar ilkesiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 olup; zarar bulunmayan bir h\u00e2lde teminata ba\u015fvurulmas\u0131 veya zarar\u0131 a\u015fan tutarda tahsil yoluna gidilmesi d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 ile ba\u011fda\u015fmaz. Bu nedenle, teminat mektubunun bu \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 ancak taraflar aras\u0131nda akdedilen s\u00f6zle\u015fmede a\u00e7\u0131k ve net bir h\u00fck\u00fcmle, teminat mektubunun irat kaydedilebilece\u011fine dair bir d\u00fczenlemenin bulunmas\u0131 halinde m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu hususta teminat mektubunun irat kayd\u0131na konu edilebilece\u011fi h\u00e2llerin belirli, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir \u015fekilde ifade edilmesi gerekmektedir. Aksi h\u00e2lde teminat mektubunun g\u00fcven i\u015flevi, bor\u00e7lar hukuku ilkeleriyle \u00e7at\u0131\u015facak bi\u00e7imde suistimale a\u00e7\u0131k hale gelecektir.<\/p>\n
Nitekim bu \u00e7er\u00e7evede, teminat mektubu ile sa\u011flanan bedelin zarar tazminini a\u015facak \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131, gerek d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 gerekse Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun sebepsiz zenginle\u015fmeye ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmleri bak\u0131m\u0131ndan hukuka ayk\u0131r\u0131 kabul edilmektedir.<\/p>\n
Yarg\u0131tay 11. HD 2015\/9959 E. \u2013 2016\/4930 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda bu durum a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade edilmi\u015ftir:<\/p>\n
\u201c\u2026teminat mektubunun irad kaydedilmesinin haks\u0131z oldu\u011fu, nakte \u00e7evrilmi\u015f teminat\u0131n iadesinin talep edildi\u011fi tarihten itibaren faiz i\u015fletilmesi gerekti\u011fi, s\u00f6zle\u015fmenin feshi nedeni ile davac\u0131n\u0131n menfi zarar\u0131n\u0131 talep edebilece\u011fi, davac\u0131n\u0131n ihale nedeni ile kar kayb\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmamas\u0131ndan do\u011fan zarar\u0131n\u0131n menfi zarar kapsam\u0131nda bulunmad\u0131\u011f\u0131, ihalelere girememe ve ticari itibar kaybedilmesi nedeni ile zarara u\u011fran\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin somut delil sunulmad\u0131\u011f\u0131, ancak, davac\u0131n\u0131n s\u00f6zle\u015fmeden kaynaklanan damga vergisi ve karar pulu bedeli toplam\u0131 olan 2137.05 TL’yi daval\u0131 tarafa \u00f6dedi\u011fi ve s\u00f6zle\u015fmenin 3 ay\u0131n\u0131n ifa edilmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda 2137.05 TL \/12 x9 = 1602.74 TL menfi zarar\u0131 bulundu\u011fu gerek\u00e7esiyle, talep miktar\u0131 nazara al\u0131narak daval\u0131dan tahsiline karar verilmi\u015f, kar\u015f\u0131 dava y\u00f6n\u00fcnden ise s\u00f6zle\u015fmenin haks\u0131z olarak feshedilmesi nedeni ile menfi zarar talep edemeyece\u011fi gerek\u00e7esiyle, davan\u0131n reddine karar verilmi\u015ftir…\u201d<\/p>\n
An\u0131lan kararda, Yarg\u0131tay yaln\u0131zca teminat\u0131n irat kayd\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakla kalmam\u0131\u015f; ayn\u0131 zamanda iadesi gereken tutar\u0131n iade talep tarihinden itibaren faiziyle birlikte hesaplanmas\u0131 gerekti\u011fine h\u00fckmederek, teminat mektuplar\u0131n\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k bir koruma yakla\u015f\u0131m\u0131 benimsemi\u015ftir. Bu yakla\u015f\u0131m, teminat mektuplar\u0131n\u0131n g\u00fcvenlik amac\u0131na uygun \u015fekilde yorumlanmas\u0131 gerekti\u011fini ve keyfi tasarruflara hukuki m\u00fceyyide uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu kapsamda, lehtar taraf\u0131ndan teminat mektubunun ifa edilmeyen borca kar\u015f\u0131l\u0131k kullan\u0131labilmesi i\u00e7in, somut, \u00f6l\u00e7\u00fclebilir ve do\u011frudan zarar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 \u015fartt\u0131r. Aksi uygulamalar, teminat sisteminin temelini olu\u015fturan g\u00fcven ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ilkelerini zedeleyecektir.<\/p>\n
VII. SOMUT OLAYA UYGULAMA<\/p>\n
Somut olayda daval\u0131\/al\u0131c\u0131, davac\u0131\/sat\u0131c\u0131n\u0131n s\u00f6zle\u015fmeye konu malzemeleri gecikmeli teslim etti\u011fini ve bu nedenle zarara u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerek teminat alt\u0131na al\u0131nan 220.000 TL tutar\u0131ndaki kesin teminat mektubunun 143.676 Euro tutar\u0131ndaki k\u0131sm\u0131n\u0131 nakde \u00e7evirmi\u015f ve bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak yakla\u015f\u0131k 2.638.329,05 TL\u2019lik bir bedeli tahsil etmi\u015ftir. S\u00f6z konusu tahsilat, taraflar aras\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131na dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ne var ki, teminat mektubunun nakde \u00e7evrilmesi suretiyle elde edilen bedelin, ger\u00e7ekten mevcut, somut, do\u011frudan ve \u00f6l\u00e7\u00fclebilir bir zarara tekab\u00fcl edip etmedi\u011fi; daha da \u00f6nemlisi, bu zarar\u0131n s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131ktan ve do\u011frudan davac\u0131\/sat\u0131c\u0131n\u0131n kusurundan kaynaklan\u0131p kaynaklanmad\u0131\u011f\u0131 hususlar\u0131 bu a\u015famada a\u00e7\u0131k de\u011fildir. Bu nedenle, tahsil edilen bedelin hukuki me\u015fruiyeti, teminat\u0131n amac\u0131na uygun kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnden tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Ancak:<\/p>\n
– Taraflar aras\u0131nda imzalanan s\u00f6zle\u015fmede, teminat mektubunun do\u011frudan gelir kaydedilece\u011fine dair bir d\u00fczenleme yer almamaktad\u0131r. S\u00f6zle\u015fmesel ili\u015fkilerde teminat mektuplar\u0131, kural olarak yaln\u0131zca teminat amac\u0131 ta\u015f\u0131r ve cezai \u015fart ya da tazminat h\u00fckm\u00fc yerine ge\u00e7mez. Bu kapsamda, teminat mektubunun gelir kaydedilmesi gibi ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 bir uygulaman\u0131n s\u00f6z konusu olabilmesi i\u00e7in, s\u00f6zle\u015fmede bu hususun a\u00e7\u0131k, yoruma kapal\u0131, detayl\u0131 \u015fekilde ve \u00f6zellikle irat kayd\u0131na izin verecek bir d\u00fczenlemeyle belirtilmi\u015f olmas\u0131 gerekmektedir. Teminat mektubunun do\u011frudan gelir kayd\u0131 suretiyle nakde \u00e7evrilebilmesi, yaln\u0131zca s\u00f6zle\u015fmede a\u00e7\u0131k, belirli ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak kabul edilmi\u015f bir h\u00fckm\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 halinde m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Aksi durumda bu t\u00fcr bir i\u015flem, teminat\u0131n amac\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131 ve sebepsiz zenginle\u015fmeye neden olmas\u0131 sonucunu do\u011furmaktad\u0131r. Aksi takdirde, teminat mektuplar\u0131 yaln\u0131zca alacakl\u0131 lehine bir ara\u00e7 haline gelir ki; bu da bor\u00e7lunun teminat alt\u0131na girme iradesini zay\u0131flatacak ve ticari s\u00f6zle\u015fmelerde teminat m\u00fcessesesinin \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fini ve g\u00fcvenilirli\u011fini zedeleyecektir.<\/p>\n
– Daval\u0131\/al\u0131c\u0131n\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti\u011fi zarar\u0131n miktar\u0131 ve bu zarar\u0131n ger\u00e7ekten davac\u0131\/sat\u0131c\u0131n\u0131n gecikmesinden kaynakland\u0131\u011f\u0131 hususunun, kesin ve somut delillerle ispatlanmas\u0131 gerekmektedir. Bu noktada, iddia edilen zarar\u0131n; fiilen olu\u015fup olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131, hesaplama y\u00f6ntemlerinin objektif olup olmad\u0131\u011f\u0131, zarar\u0131n do\u011frudan teslimat gecikmesiyle nedensellik ba\u011f\u0131 i\u00e7inde bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 ve davac\u0131n\u0131n kusur oran\u0131 gibi unsurlar ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde de\u011ferlendirilmeye muhta\u00e7t\u0131r. Zarar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, miktar\u0131 ve m\u00fccbir sebep gibi sorumlulu\u011fu ortadan kald\u0131rabilecek hususlar\u0131n mevcudiyeti de\u011ferlendirilmeden yap\u0131lan bir nakde \u00e7evirme i\u015flemi, teminat mektubunun fonksiyonunu a\u015fmakta ve alacakl\u0131n\u0131n keyfi tasarrufuna d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. Bu durum, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu m. 2\u2019de yer bulan d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131 ile de ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla, s\u00f6zle\u015fmede gelir kayd\u0131 y\u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131k bir d\u00fczenleme bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, ve ayr\u0131ca zarar unsurunun hem miktar hem de sorumluluk y\u00f6n\u00fcnden hen\u00fcz hukuken belirlenmedi\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, daval\u0131\/al\u0131c\u0131n\u0131n teminat mektubunun tamam\u0131n\u0131 nakde \u00e7evirerek gelir yazma hakk\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Teminat mektuplar\u0131, Bor\u00e7lar Kanunu ve Ticaret Hukuku \u00e7er\u00e7evesinde g\u00fcven unsuru ta\u015f\u0131yan, objektif \u015fartlara ba\u011fl\u0131 olarak i\u015flerlik kazanan hukuki ara\u00e7lard\u0131r. Bu ara\u00e7lar\u0131n cezai m\u00fceyyideye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, ancak taraflarca a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fse m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Teminat mektubu, esas itibar\u0131yla zarar\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131 amac\u0131na hizmet etmektedir; cezaland\u0131r\u0131c\u0131 veya gelir getirici bir i\u015flev ta\u015f\u0131mamaktad\u0131r. Bu nedenle, teminat mektubunun yaln\u0131zca ger\u00e7ekle\u015fen zarar\u0131n tazmini amac\u0131yla kullan\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Aksi h\u00e2lde, daval\u0131\/al\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan tahsil edilen tutar\u0131n zarar\u0131 a\u015fan k\u0131sm\u0131 iade edilmelidir. Bu iade y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun 77 ve devam\u0131 maddelerinde d\u00fczenlenen sebepsiz zenginle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmelidir. Bu husus, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun sebepsiz zenginle\u015fmeye ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmleri ile d\u00fcr\u00fcstl\u00fck ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkeleri \u00e7er\u00e7evesinde de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n
Bu a\u015famada mahkeme taraf\u0131ndan bir ta\u015f\u0131ma\/tedarik zinciri alan\u0131nda uzmanla\u015fm\u0131\u015f bir bilirki\u015fi heyeti atanarak, zarar\u0131n t\u00fcr\u00fc, miktar\u0131 ve s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131kla nedensellik ba\u011f\u0131 i\u00e7inde olu\u015fup olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilmelidir. Bilirki\u015finin de\u011ferlendirmesi, teknik ve hukuki boyutlar\u0131 birlikte i\u00e7ermeli; \u00f6rne\u011fin lojistik planlama, tedarik termin s\u00fcresi, \u00fcretim zincirindeki k\u0131r\u0131lmalar ve bu unsurlar\u0131n y\u00fckleniciye mi yoksa d\u0131\u015fsal fakt\u00f6rlere mi atfedilebilece\u011fi hususlar\u0131na a\u00e7\u0131kl\u0131k getirmelidir. \u00d6zellikle gecikmenin hangi unsurlardan kaynakland\u0131\u011f\u0131, bu gecikmenin tedarik zinciri i\u00e7inde \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir olup olmad\u0131\u011f\u0131, zarar\u0131n alternatif kaynaklarla giderilip giderilemeyece\u011fi gibi unsurlar da dikkate al\u0131narak bilirki\u015fi raporu haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r. Ancak bu \u015fekilde teminat mektubunun hakl\u0131 nakde \u00e7evrilip \u00e7evrilmedi\u011fi hukuki olarak denetlenebilecektir. Bu denetim ayn\u0131 zamanda, taraflar aras\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmesel dengenin ve teminat sisteminin g\u00fcvenilirli\u011finin korunmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da zorunluluk arz etmektedir. Aksi durumun kabul\u00fc halinde, s\u00f6zle\u015fmesel teminat\u0131n keyfi kullan\u0131m\u0131, ticari uyu\u015fmazl\u0131klarda taraflar aras\u0131nda g\u00fcvensizlik do\u011furacak ve teminat mektuplar\u0131n\u0131n i\u015flevi amac\u0131ndan sapmas\u0131na sebebiyet verecektir.<\/p>\n
VI. SONU\u00c7 VE DE\u011eERLEND\u0130RME<\/p>\n
Teminat mektuplar\u0131, s\u00f6zle\u015fmeden do\u011fan bor\u00e7lar\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131na hizmet eden g\u00fc\u00e7l\u00fc teminat ara\u00e7lar\u0131d\u0131r. Bu mektuplar, \u00f6zellikle ticari ili\u015fkilerde edimlerin ifa edilmemesi veya s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131 davran\u0131lmas\u0131 durumunda alacakl\u0131 tarafa belirli bir g\u00fcvenlik sa\u011flamak amac\u0131yla kullan\u0131lmakta olup, riskin dengelemesine ve s\u00f6zle\u015fme dengesinin korunmas\u0131na hizmet etmektedir. Bu y\u00f6n\u00fcyle teminat mektuplar\u0131, taraflar aras\u0131nda do\u011fabilecek ihtilaflar\u0131n \u00f6nlenmesine ve s\u00f6zle\u015fme taraflar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven ili\u015fkisinin tesisine katk\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Ancak bu teminatlar\u0131n hukuka uygun bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131, s\u00f6zle\u015fmesel h\u00fck\u00fcmlere, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131na ve zarar\u0131n ispat\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Teminat mektubunun keyfi bi\u00e7imde veya s\u00f6zle\u015fmede \u00f6ng\u00f6r\u00fclmeyen \u015fekilde kullan\u0131m\u0131, temel i\u015flevi olan g\u00fcvence sa\u011flama amac\u0131n\u0131 a\u015fmakta ve hukuk d\u00fczeni taraf\u0131ndan korunmamaktad\u0131r. Zira teminat mektuplar\u0131n\u0131n, alacakl\u0131n\u0131n tek tarafl\u0131 iradesiyle s\u0131n\u0131rs\u0131z bi\u00e7imde tasarrufta bulunabilece\u011fi bir mali kayna\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, Bor\u00e7lar Hukuku ilkeleriyle ba\u011fda\u015fmaz.<\/p>\n
Bu kapsamda yap\u0131lacak de\u011ferlendirme ile bir teminat mektubunun:<\/p>\n
– Zarar\u0131 a\u015far \u015fekilde nakde \u00e7evrilmesi,<\/p>\n
– Gelir olarak kaydedilmesi,<\/p>\n
– S\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131k ve zarar ispat\u0131 yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n tahsil edilmesi,<\/p>\n
durumlar\u0131nda, hakk\u0131n k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131lmas\u0131 g\u00fcndeme gelecek ve bu tutum hukuken korunmayacakt\u0131r. Bu t\u00fcr kullan\u0131mlar, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu m. 2\u2019de d\u00fczenlenen d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131na a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil ederken; yine Bor\u00e7lar Kanunu ilgili maddelerinde d\u00fczenlenen sebepsiz zenginle\u015fme h\u00fck\u00fcmleri \u00e7er\u00e7evesinde de iade y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc do\u011furacakt\u0131r. Ayr\u0131ca, s\u00f6z konusu i\u015flemler, teminat mektubunun teminat amac\u0131n\u0131 a\u015farak bir cezai \u015fart gibi uygulanmas\u0131 sonucunu do\u011furabilecek olmas\u0131 hasebiyle teminat\u0131n asli fonksiyonu olan zarar tazminine y\u00f6nelik g\u00fcvenlik arac\u0131ndan sapma niteli\u011fi ta\u015f\u0131yacakt\u0131r. Binaenaleyh, bu durum, teminat m\u00fcessesesinin temelini olu\u015fturan g\u00fcven ilkesiyle de ba\u011fda\u015fmamakla birlikte teminat sa\u011flayan taraf bak\u0131m\u0131ndan ekonomik olarak a\u011f\u0131r sonu\u00e7lar do\u011furacak nitelik arz edecektir. Nitekim uygulamada, teminat mektubunun bu \u015fekilde ama\u00e7 d\u0131\u015f\u0131 tahsili halinde, mahkemeler teminat bedelinin iadesine karar verebilmekte ve k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131m nedeniyle faiz veya tazminat yapt\u0131r\u0131m\u0131 da \u00f6ng\u00f6rebilmektedir.<\/p>\n
Bu ba\u011flamda yarg\u0131lama makamlar\u0131n\u0131n, hem s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmlerini hem de taraflar aras\u0131ndaki fiili ili\u015fkiyi dikkate alarak bilirki\u015fi incelemesiyle birlikte hakkaniyete uygun bir de\u011ferlendirme yapmas\u0131 zorunludur. Zira teminat mektubunun nakde \u00e7evrilmesine ili\u015fkin uyu\u015fmazl\u0131klarda yaln\u0131zca \u015fekli de\u011fil, maddi ger\u00e7ekli\u011fe dayal\u0131 bir yarg\u0131sal denetim esast\u0131r. Mahkemenin g\u00f6revi, teminat\u0131n sadece \u015feklen tahsil edilip edilmedi\u011fini de\u011fil, hukuken bu tahsilin hakl\u0131 bir gerek\u00e7eye dayan\u0131p dayanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ara\u015ft\u0131rmakt\u0131r. Bu kapsamda mahkemece yap\u0131lacak de\u011ferlendirmede; teminat\u0131n hangi \u015fartlarla verildi\u011fi, s\u00f6zle\u015fme h\u00fck\u00fcmlerinde hangi risklerin teminat alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, teminat\u0131n nakde \u00e7evrilme \u015fartlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fip ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi ve zarar\u0131n t\u00fcr\u00fc, kapsam\u0131 ve nedensellik ba\u011f\u0131 gibi unsurlar\u0131n tamam\u0131 dikkate al\u0131nmakla birlikte; \u00f6zellikle bilirki\u015fi marifetiyle maddi zarar analiz edilerek davan\u0131n esas\u0131na uygun \u00e7\u00f6z\u00fcmleme yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu t\u00fcr bir inceleme, sadece ilgili teminat\u0131n hukuka uygun kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil; ayn\u0131 zamanda taraflar aras\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmesel y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerin ihlali nedeniyle do\u011fabilecek hak kay\u0131plar\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesini de ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/p>\n
Anahtar Kelimeler: Teminat Mektubu, Bor\u00e7lar Hukuku, \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Ki\u015finin Fiilini \u00dcstlenme, Tazminat, Gelir Kayd\u0131, Haks\u0131z Zenginle\u015fme, Bilirki\u015fi \u0130ncelemesi<\/p>\n
Keywords: Letter of Guarantee, Law of Obligations, Undertaking the Act of a Third Person, Compensation, Income Record, Unjust Enrichment, Expert Review\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00d6ZET Teminat mektuplar\u0131, s\u00f6zle\u015fmeden do\u011fan edimlerin g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 amac\u0131yla s\u0131kl\u0131kla ba\u015fvurulan teminat ara\u00e7lar\u0131ndand\u0131r. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada, teminat mektubunun hukuki mahiyeti, T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu madde 128 \u00e7er\u00e7evesinde \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015finin fiilini taahh\u00fct h\u00fck\u00fcmleri kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmi\u015f; s\u00f6zle\u015fmeye ayk\u0131r\u0131l\u0131k halinde bu mektuplar\u0131n hangi \u015fartlarla nakde \u00e7evrilebilece\u011fi ve gelir (irat) olarak kaydedilip kaydedilemeyece\u011fi incelenmi\u015ftir. Teminat mektuplar\u0131n\u0131n aksi kararla\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131k\u00e7a yaln\u0131zca alacakl\u0131n\u0131n ger\u00e7ek ve somut zarar\u0131n\u0131 tazmin amac\u0131yla nakde \u00e7evrilebilece\u011fi, zarar miktar\u0131n\u0131 a\u015fan tahsilatlar\u0131n hukuki dayanaktan yoksun olaca\u011f\u0131, s\u00f6zle\u015fmede a\u00e7\u0131k h\u00fck\u00fcm bulunmad\u0131k\u00e7a gelir kayd\u0131 yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Uygulamaya y\u00f6nelik olarak incelenen somut bir olay \u00e7er\u00e7evesinde, taraflar aras\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fmede teminat mektubunun gelir kaydedilece\u011fine ili\u015fkin a\u00e7\u0131k bir h\u00fck\u00fcm bulunmad\u0131\u011f\u0131 halde, al\u0131c\u0131n\u0131n mektubun \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131 nakde \u00e7evirmesi de\u011ferlendirilmi\u015f ve zarar\u0131n kapsam\u0131n\u0131n tespiti i\u00e7in uzman bilirki\u015fi incelemesinin zorunlulu\u011fu vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, teminat mektuplar\u0131n\u0131n hukuki s\u0131n\u0131rlar\u0131, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck kural\u0131, haks\u0131z zenginle\u015fme yasa\u011f\u0131 ve s\u00f6zle\u015fme serbestisi ilkeleri ba\u011flam\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. ABSTRACT Letters of guarantee are frequently used collateral instruments for securing contractual obligations. In this study, the legal nature of letters of guarantee is evaluated within the scope of the provisions of Article 128 of the Turkish Code of Obligations, which guarantee the acts of a third party; it is examined under what conditions these letters can be converted into cash in the event …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-123346","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n