T\u00dcRK\u0130YE CUMHUR\u0130YET\u0130<\/p>\n
ANAYASA MAHKEMES\u0130<\/p>\n
B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM<\/p>\n
KARAR<\/p>\n
O.V.A. BA\u015eVURUSU<\/p>\n
(Ba\u015fvuru Numaras\u0131: 2022\/46325)<\/p>\n
Karar Tarihi: 29\/4\/2025<\/p>\n
B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM<\/p>\n
KARAR<\/p>\n
G\u0130ZL\u0130L\u0130K TALEB\u0130 KABUL<\/p>\n
Ba\u015fkan<\/p>\n
:<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN<\/p>\n
\u00dcyeler<\/p>\n
:<\/p>\n
Recai AKYEL<\/p>\n
Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ<\/p>\n
Selahaddin MENTE\u015e<\/p>\n
Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L<\/p>\n
Raport\u00f6r<\/p>\n
:<\/p>\n
Ayd\u0131n DEM\u0130REL<\/p>\n
Ba\u015fvurucu<\/p>\n
:<\/p>\n
O.V.A.<\/p>\n
Vekili<\/p>\n
:<\/p>\n
Av. Samed ASLAN<\/p>\n
I. BA\u015eVURUNUN \u00d6ZET\u0130<\/p>\n
1. Ba\u015fvuru; beraat karar\u0131 sonras\u0131 a\u00e7\u0131lan koruma tedbiri nedeniyle tazminat davas\u0131nda h\u00fckmedilen maddi tazminat miktar\u0131n\u0131n yetersiz olmas\u0131, adli kontrol tedbirleri ve bunlara ba\u011fl\u0131 olarak \u00fcniversite e\u011fitimi i\u00e7in yap\u0131lmak zorunda kal\u0131nan harcamalar\u0131n maddi tazminat miktar\u0131nda g\u00f6zetilmemesi nedeniyle adil yarg\u0131lanma hakk\u0131, m\u00fclkiyet hakk\u0131, e\u011fitim hakk\u0131 ile ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddialar\u0131na ili\u015fkindir.<\/p>\n
2. Ba\u015fvurucu, \u00fcste\u011fmen r\u00fctbesiyle g\u00f6rev yapmakta iken silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma ve anayasal d\u00fczeni ortadan kald\u0131rmaya te\u015febb\u00fcs etme su\u00e7lar\u0131ndan 7\/8\/2016 tarihinde g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f; 17\/8\/2016 tarihinde ise tutuklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
3. 5\/12\/2016 tarihinde Sulh Ceza H\u00e2kimli\u011fince h\u00e2kim taraf\u0131ndan belirlenen yerlere belirtilen s\u00fcreler i\u00e7inde d\u00fczenli olarak ba\u015fvurmak ve yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamamak \u015feklinde adli kontrol kararlar\u0131 uygulanarak ba\u015fvurucunun tahliyesine karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
4. Erzurum 3. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesince yap\u0131lan yarg\u0131lama sonunda 12\/10\/2018 tarihinde ba\u015fvurucu hakk\u0131nda beraat karar\u0131 verilmi\u015ftir. Karara ili\u015fkin duru\u015fma zapt\u0131 ile gerek\u00e7eli karar\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131nda adli kontrol\u00fcn kald\u0131r\u0131lmas\u0131na dair bir kay\u0131t bulunmamaktad\u0131r. Bununla birlikte ba\u015fvurucu hakk\u0131nda yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamamak ve belirlenen yerlere ba\u015fvurmak \u015feklindeki adli kontrol y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin 12\/10\/2018 tarihinde dosyan\u0131n karara \u00e7\u0131kmas\u0131 nedeniyle kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
5. Beraat karar\u0131na y\u00f6nelik olarak Cumhuriyet Savc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n istinaf talebi 6\/5\/2019 tarihinde B\u00f6lge Adliye Mahkemesi taraf\u0131ndan esastan reddedilmi\u015ftir. Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan 2\/6\/2020 tarihinde temyiz isteminin kesin olarak reddedilmesi sonras\u0131 beraat karar\u0131 kesinle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n
6. 26\/8\/2020 tarihinde ba\u015fvurucu; uygulanan g\u00f6zalt\u0131, tutuklama ve adli kontrol tedbirleri nedeniyle 4\/12\/2004 tarihli ve 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 141. maddesi uyar\u0131nca tazminat davas\u0131 a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fvurucu 76.976 TL maddi, 400.000 TL manevi tazminat talep etmi\u015ftir.<\/p>\n
7. Ba\u015fvurucu dava dilek\u00e7esinde “Maddi Tazminat Talebi” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda g\u00f6zalt\u0131 ve tutuklama tedbiri dolay\u0131s\u0131yla u\u011frad\u0131\u011f\u0131 gelir kayb\u0131 ile yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki bir \u00fcniversitede devam eden e\u011fitimini hakk\u0131ndaki adli kontrol tedbirleri dolay\u0131s\u0131yla s\u00fcrd\u00fcrememesi nedeniyle u\u011frad\u0131\u011f\u0131 maddi zarar\u0131, yarg\u0131lama s\u00fcresince yol ve konaklama masraflar\u0131n\u0131 talep etmektedir.<\/p>\n
8. Ba\u015fvurucu; manevi tazminat olarak ise g\u00f6zalt\u0131 ve tutuklama tedbiri nedeniyle u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti\u011fi manevi zararlar d\u0131\u015f\u0131nda 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 141. maddesinin (3) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca adli kontrol tedbirinin hukuka ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde uygulanmas\u0131 ve uzun s\u00fcre devam ettirilmesi ile adli kontrol tedbirleri dolay\u0131s\u0131yla e\u011fitimine devam edememesi nedenleriyle u\u011frad\u0131\u011f\u0131 zararlar\u0131n tazminini istemektedir.<\/p>\n
9. Yap\u0131lan yarg\u0131lama sonunda Malatya 3. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi (A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi) 19\/11\/2020 tarihinde davan\u0131n k\u0131smen kabul\u00fcne karar vermi\u015ftir. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi al\u0131nan 9\/11\/2020 tarihli bilirki\u015fi raporuna binaen ba\u015fvurucuya maddi tazminat olarak 563,77 TL, manevi tazminat olarak 10.000 TL \u00f6denmesine karar vermi\u015ftir. Karar\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131 \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n
“…Davac\u0131n\u0131n tutuklulukta kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre, isnat edilen su\u00e7, sosyal stat\u00fcs\u00fc, hakkaniyet ilkeleri ve y\u00fcksek mahkemelerin manevi tazminat\u0131n zenginle\u015fme arac\u0131 olamayaca\u011f\u0131na dair ilkesel kararlar\u0131 ile dosya kapsam\u0131na g\u00f6re; davac\u0131n\u0131n 07\/08\/2016-17\/08\/2016 tarihleri aras\u0131nda g\u00f6zalt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131, 17\/08\/2016-05\/12\/2016 tarihleri aras\u0131nda tutuklu kald\u0131\u011f\u0131, davac\u0131n\u0131n tutuklu kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre i\u00e7erisinde 22\/11\/2016 tarihinde g\u00f6revli oldu\u011fu 109. Toplu AK.’dan 677 say\u0131l\u0131 KHK ile ihra\u00e7 edildi\u011fi, davac\u0131n\u0131n hakk\u0131nda ihra\u00e7 karar\u0131 verilene kadar olan s\u00fcre\u00e7te 2\/3 oran\u0131nda maa\u015f ald\u0131\u011f\u0131 bu sebeple herhangi bir maddi zarar\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 nazara al\u0131narak; davac\u0131n\u0131n maddi tazminat talebinin k\u0131smen kabul\u00fc ile ilk maa\u015f alamad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem olan 22\/11\/2016 tarihinden itibaren y\u00fcr\u00fct\u00fclecek yasal faiz ile birlikte 563,77 TL maddi tazminat\u0131n hazineden tahsili ile davac\u0131ya \u00f6denmesine, <\/p>\n
Manevi tazminat ili\u015fkin talebin k\u0131smen kabulu ile; davac\u0131n\u0131n g\u00f6zalt\u0131nda ve tutuklulukta kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre de nazara al\u0131narak; haks\u0131z g\u00f6zalt\u0131 tarihi olan 07\/08\/2016 tarihinden itibaren i\u015fleyecek faiziyle 10.000,00 TL Manevi tazminat\u0131n hazineden al\u0131narak davac\u0131ya \u00f6denmesine, davac\u0131 duru\u015fmalarda kendisini vekaletnameli avukat arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile temsil ettirdi\u011finden karar tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan Avukatl\u0131k Asgari \u00dccret Tarifesi uyar\u0131nca h\u00fckmedilen tazminat miktar\u0131 \u00fczerinden hesaplanan 1320,00 TL vekalet \u00fccretinin Hazineden tahsili ile davac\u0131ya \u00f6denmesine, karar verilmesi gerekti\u011fi sonu\u00e7 ve kanaatine var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r…”<\/p>\n
10. 15\/3\/2022 tarihinde A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi karar\u0131 d\u00fczeltilerek istinaf talebi esastan reddedilmi\u015ftir. B\u00f6lge Adliye Mahkemesi taraf\u0131ndan ba\u015fvurucu lehine 5.000 TL maddi tazminat, 25.000 TL manevi tazminat \u00f6denmesine reddedilen manevi tazminat talebi y\u00f6n\u00fcnden temyiz yolu a\u00e7\u0131k olmak \u00fczere karar verilmi\u015ftir. Karar\u0131n maddi tazminata ili\u015fkin k\u0131sm\u0131 \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n
“…b-)Maddi tazminat\u0131n reddedilen k\u0131sm\u0131na y\u00f6nelik davac\u0131 vekilinin istinaf ba\u015fvurusunun incelemesinde; <\/p>\n
Koruma tedbirleri nedeniyle maddi tazminat davas\u0131na ili\u015fkin yap\u0131lan yarg\u0131lamaya, toplan\u0131p karar yerinde g\u00f6sterilen delillere ve incelenen dosya kapsam\u0131na g\u00f6re; Her ne kadar memur olan davac\u0131n\u0131n 15\/12\/2016 tarihine kadarki maa\u015f\u0131n\u0131 bir \u00f6nceki ay pe\u015fin olarak ald\u0131\u011f\u0131, s\u00f6z konusu son maa\u015f\u0131n\u0131n iade edilmemi\u015f olmas\u0131 da dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda koruma tedbirlerine maruz kald\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde maddi hak kayb\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lan davac\u0131 lehine maddi tazminata h\u00fckmedilmesi kanuna ayk\u0131r\u0131 g\u00f6r\u00fclse de, davac\u0131 hakk\u0131nda 05\/12\/2016 ile 12\/10\/2018 tarihleri aras\u0131nda haftan\u0131n \u00fc\u00e7 g\u00fcn\u00fc en yak\u0131n karakola imza atma \u015feklinde adli kontrol karar\u0131 uygulanmas\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu ma\u011fduriyet, uygulanan koruma tedbirleri ile adli kontrol uygulamas\u0131n\u0131n s\u00fcresi, davac\u0131n\u0131n dava dilek\u00e7esinde adli kontrol nedeniyle de tazminat iste\u011finde bulunmas\u0131 hususlar\u0131 birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde maddi tazminat\u0131n eksik belirlenmesi,<\/p>\n
Hususu kanuna ayk\u0131r\u0131, bu itibarla davac\u0131n\u0131n istinaf istemi yerinde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ise de; bu ayk\u0131r\u0131l\u0131k yeniden yarg\u0131lama yapmay\u0131 gerektirmeyen, HMK’n\u0131n 353\/1-b-2 maddesi uyar\u0131nca d\u00fczeltilebilir nitelikte bir yan\u0131lg\u0131 oldu\u011fundan; <\/p>\n
563,77 TL olarak h\u00fckmedilen maddi tazminat miktar\u0131n\u0131n 5.000,00 TL ye \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 suretiyle, hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n D\u00dcZELT\u0130LEREK \u0130ST\u0130NAF BA\u015eVURUSUNUN ESASTAN REDD\u0130NE [karar verildi.]”<\/p>\n
11. Ba\u015fvurucu, nihai h\u00fckm\u00fc 25\/3\/2022 tarihinde \u00f6\u011frendikten sonra 22\/4\/2022 tarihinde bireysel ba\u015fvuruda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
12. 20\/6\/2022 tarihinde ba\u015fvurucu vekili taraf\u0131ndan verilen dilek\u00e7ede, maddi tazminat y\u00f6n\u00fcnden iletilen istinaf talebinin usulden reddedildi\u011fi, manevi tazminat talebi y\u00f6n\u00fcnden iletilen istinaf talebinin ise kesin oldu\u011fu belirtilmi\u015f ve karar\u0131n kesinle\u015ftirilmesi istenmi\u015ftir.<\/p>\n
13. B\u00f6lge Adliye Mahkemesi taraf\u0131ndan 22\/6\/2022 tarihinde karar\u0131n maddi tazminat y\u00f6n\u00fcnden d\u00fczeltilerek esastan reddedildi\u011fi, manevi tazminat y\u00f6n\u00fcnden ise temyiz edilmedi\u011fi ifade edilerek kesinle\u015fme \u015ferhi d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
14. Ba\u015fvuru formunda, B\u00f6lge Adliye Mahkemesinin maddi tazminata ili\u015fkin kesin karar\u0131 sonras\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilen bireysel ba\u015fvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin B\u00f6l\u00fcm taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131na karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
II. \u0130LG\u0130L\u0130 HUKUK<\/p>\n
A. \u0130lgili Mevzuat<\/p>\n
15. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un “Adli kontrol” kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 109. maddesinin ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“(1) Bir su\u00e7 sebebiyle y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturmada, 100 \u00fcnc\u00fc maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varl\u0131\u011f\u0131 halinde, \u015f\u00fcphelinin tutuklanmas\u0131 yerine adl\u00ee kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131na karar verilebilir.<\/p>\n
(2) Kanunda tutuklama yasa\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclen hallerde de, adl\u00ee kontrole ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler uygulanabilir.<\/p>\n
(3) Adl\u00ee kontrol, \u015f\u00fcphelinin a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6sterilen bir veya birden fazla y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011fe tabi tutulmas\u0131n\u0131 i\u00e7erir<\/p>\n
a) Yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamamak.<\/p>\n
b) H\u00e2kim taraf\u0131ndan belirlenen yerlere, belirtilen s\u00fcreler i\u00e7inde d\u00fczenli olarak ba\u015fvurmak.<\/p>\n
…”<\/p>\n
16. 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un “Tazminat istemi” kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 141. maddesinin ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“(1) Su\u00e7 soru\u015fturmas\u0131 veya kovu\u015fturmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda; <\/p>\n
a) Kanunlarda belirtilen ko\u015fullar d\u0131\u015f\u0131nda yakalanan, tutuklanan veya tutuklulu\u011funun devam\u0131na karar verilen,<\/p>\n
b) Kanun\u00ee g\u00f6zalt\u0131 s\u00fcresi i\u00e7inde h\u00e2kim \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lmayan,<\/p>\n
c) Kanun\u00ee haklar\u0131 hat\u0131rlat\u0131lmadan veya hat\u0131rlat\u0131lan haklar\u0131ndan yararland\u0131r\u0131lma iste\u011fi yerine getirilmeden tutuklanan,<\/p>\n
d) Kanuna uygun olarak tutukland\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde makul s\u00fcrede yarg\u0131lama mercii huzuruna \u00e7\u0131kar\u0131lmayan ve bu s\u00fcre i\u00e7inde hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm verilmeyen,<\/p>\n
e) Kanuna uygun olarak yakaland\u0131ktan veya tutukland\u0131ktan sonra haklar\u0131nda kovu\u015fturmaya yer olmad\u0131\u011f\u0131na veya beraatlerine karar verilen,<\/p>\n
f) Mahk\u00fbm olup da g\u00f6zalt\u0131 ve tutuklulukta ge\u00e7irdi\u011fi s\u00fcreleri, h\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck s\u00fcrelerinden fazla olan veya i\u015fledi\u011fi su\u00e7 i\u00e7in kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen cezan\u0131n sadece para cezas\u0131 olmas\u0131 nedeniyle zorunlu olarak bu cezayla cezaland\u0131r\u0131lan,<\/p>\n
g) Yakalama veya tutuklama nedenleri ve haklar\u0131ndaki su\u00e7lamalar kendilerine, yaz\u0131yla veya bunun hemen olanakl\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2llerde s\u00f6zle a\u00e7\u0131klanmayan,<\/p>\n
h) Yakalanmalar\u0131 veya tutuklanmalar\u0131 yak\u0131nlar\u0131na bildirilmeyen,<\/p>\n
i) Hakk\u0131ndaki arama karar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirilen,<\/p>\n
j) E\u015fyas\u0131na veya di\u011fer malvarl\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlerine, ko\u015fullar\u0131 olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 halde elkonulan veya korunmas\u0131 i\u00e7in gerekli tedbirler al\u0131nmayan ya da e\u015fyas\u0131 veya di\u011fer malvarl\u0131\u011f\u0131 de\u011ferleri ama\u00e7 d\u0131\u015f\u0131 kullan\u0131lan veya zaman\u0131nda geri verilmeyen, <\/p>\n
k) (Ek: 11\/4\/2013-6459\/17 md.) Yakalama veya tutuklama i\u015flemine kar\u015f\u0131 Kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ba\u015fvuru imk\u00e2nlar\u0131ndan yararland\u0131r\u0131lmayan,<\/p>\n
Ki\u015filer, madd\u00ee ve manev\u00ee her t\u00fcrl\u00fc zararlar\u0131n\u0131, Devletten isteyebilirler.<\/p>\n
(2) Birinci f\u0131kran\u0131n (e) ve (f) bentlerinde belirtilen kararlar\u0131 veren merciler, ilgiliye tazminat haklar\u0131 bulundu\u011funu bildirirler ve bu husus verilen karara ge\u00e7irilir.<\/p>\n
(3) (Ek:18\/6\/2014-6545\/70 md.) Birinci f\u0131krada yazan h\u00e2ller d\u0131\u015f\u0131nda, su\u00e7 soru\u015fturmas\u0131 veya kovu\u015fturmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda ki\u015fisel kusur, haks\u0131z fiil veya di\u011fer sorumluluk h\u00e2lleri de d\u00e2hil olmak \u00fczere h\u00e2kimler ve Cumhuriyet savc\u0131lar\u0131n\u0131n verdikleri kararlar veya yapt\u0131klar\u0131 i\u015flemler nedeniyle tazminat davalar\u0131 ancak Devlet aleyhine a\u00e7\u0131labilir.<\/p>\n
(4) (Ek:18\/6\/2014-6545\/70 md.) Devlet, \u00f6dedi\u011fi tazminattan dolay\u0131 g\u00f6revinin gereklerine ayk\u0131r\u0131 hareket etmek suretiyle g\u00f6revini k\u00f6t\u00fcye kullanan h\u00e2kimler ve Cumhuriyet savc\u0131lar\u0131na bir y\u0131l i\u00e7inde r\u00fccu eder.”<\/p>\n
B. Yarg\u0131tay Kararlar\u0131<\/p>\n
17. Yarg\u0131tay 12. Ceza Dairesinin 3\/4\/2023 tarihli ve E.2021\/4868, K.2023\/1064 say\u0131l\u0131 karar\u0131n\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“…5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 141 nci maddesinin birinci f\u0131kras\u0131nda tazminat istenebilecek hallerin tahdidi olarak say\u0131lmak suretiyle h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, adli kontrol kararlar\u0131n\u0131n ise tazminat istenebilecek koruma tedbirleri aras\u0131nda say\u0131lmamas\u0131 nedeniyle adli kontrol tedbirine ili\u015fkin manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekirken k\u0131smen kabul\u00fcne karar verilmesi daval\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan karar\u0131n kesin olmas\u0131 sebebiyle bozma nedeni yap\u0131lamam\u0131\u015ft\u0131r…”<\/p>\n
18. Yarg\u0131tay 12. Ceza Dairesinin 9\/7\/2024 tarihli ve E.2021\/6244, K.2024\/3747 say\u0131l\u0131 karar\u0131n\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131 \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
“…Koruma tedbirleri nedeniyle tazminat talep edilebilecek haller 5271 say\u0131l\u0131 CMK’n\u0131n 141\/1. maddesinde tahdidi olarak say\u0131lm\u0131\u015f olup adli kontrol\u00fcn bunlar aras\u0131nda say\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 ve davac\u0131 hakk\u0131nda uygulanan adli kontrol ve malvarl\u0131\u011f\u0131na konulan tedbir bak\u0131m\u0131ndan CMK’n\u0131n 141\/3. maddesi uyar\u0131nca tazminat gerektirir herhangi bir ihlalin s\u00f6z konusu olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmakla, davac\u0131n\u0131n tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekirken yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde k\u0131smen kabul\u00fcne karar verilmesi [hukuka ayk\u0131r\u0131 olup]…”<\/p>\n
III. DE\u011eERLEND\u0130RME<\/p>\n
19. Ba\u015fvurucu, ba\u015fvuru formunda koruma tedbiri nedeniyle tazminat davas\u0131nda temyiz edilmeksizin kesinle\u015fen manevi tazminat d\u0131\u015f\u0131ndaki maddi tazminata ili\u015fkin \u015fik\u00e2yetlerini dile getirmi\u015ftir. Bu nedenle de\u011ferlendirme temel olarak maddi tazminat nedeniyle iletilen \u015fik\u00e2yetlere ili\u015fkin olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n
A. Maddi Tazminat Miktar\u0131nda Adli Kontrol H\u00fck\u00fcmlerinin Dikkate Al\u0131nmamas\u0131 Nedeniyle Adil Yarg\u0131lanma Hakk\u0131n\u0131n \u0130hlal Edildi\u011fine \u0130li\u015fkin \u0130ddia <\/p>\n
20. Ba\u015fvurucu a\u00e7\u0131lan tazminat davas\u0131nda h\u00fckmedilen tazminat miktar\u0131 belirlenirken g\u00f6zalt\u0131 ve tutuklama tedbirleri d\u0131\u015f\u0131nda h\u00e2kim taraf\u0131ndan belirlenen yerlere, belirtilen s\u00fcreler i\u00e7inde d\u00fczenli olarak ba\u015fvurmak ve yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamamak tedbirlerinin de de\u011ferlendirme konusu yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini ileri s\u00fcrmektedir. Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 (Bakanl\u0131k) yap\u0131lacak incelemede Anayasa ve mevzuat h\u00fck\u00fcmleri do\u011frultusunda somut olay\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc ko\u015fullar\u0131n\u0131n g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc bildirmi\u015ftir. Ba\u015fvurucu, Bakanl\u0131\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kar\u015f\u0131 beyanda bulunmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
21. Anayasa Mahkemesi, olaylar\u0131n ba\u015fvurucu taraf\u0131ndan yap\u0131lan hukuki nitelendirmesi ile ba\u011fl\u0131 olmay\u0131p olay ve olgular\u0131n hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Ba\u015fvurucu h\u00fckmedilen tazminat miktar\u0131n\u0131n yetersizli\u011fi nedeniyle m\u00fclkiyet hakk\u0131 ile ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f ise de fiziksel \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe y\u00f6nelik m\u00fcdahale niteli\u011fine sahip olmayan tedbirlere ili\u015fkin iddialar adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131nda incelenmi\u015ftir.<\/p>\n
22. Anayasa’n\u0131n 36. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131nda, herkesin me\u015fru vas\u0131ta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg\u0131 mercileri \u00f6n\u00fcnde davac\u0131 veya daval\u0131 olarak iddiada bulunma ve savunma ile adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na sahip oldu\u011fu belirtilmi\u015f ancak hakk\u0131n kapsam\u0131 d\u00fczenlenmemi\u015ftir. 3\/10\/2001 tarihli ve 4709 say\u0131l\u0131 Kanun’un Anayasa’n\u0131n 36. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131na “ile adil yarg\u0131lanma” ibaresinin eklenmesine ili\u015fkin 14. maddesinin gerek\u00e7esine g\u00f6re “de\u011fi\u015fiklikle T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin taraf oldu\u011fu uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerce de g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olan adil yarg\u0131lama hakk\u0131 metne dahil” edilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla Anayasa’n\u0131n 36. maddesinde herkesin adil yarg\u0131lanma hakk\u0131na sahip oldu\u011fu ibaresinin eklenmesinin amac\u0131n\u0131n Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi’nde (S\u00f6zle\u015fme) d\u00fczenlenen adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 anayasal g\u00fcvence alt\u0131na almak oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r (Ya\u015far \u00c7oban [GK], B. No: 2014\/6673, 25\/7\/2017, \u00a7 53). Bu itibarla Anayasa’da g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n kapsam ve i\u00e7eri\u011fi belirlenirken S\u00f6zle\u015fme’nin “Adil yarg\u0131lanma hakk\u0131” kenar ba\u015fl\u0131kl\u0131 6. maddesinin ve buna ili\u015fkin A\u0130HM i\u00e7tihad\u0131n\u0131n da g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 gerekir (Onurhan Solmaz [1. B.], B. No: 2012\/1049, 26\/3\/2013, \u00a7 22).<\/p>\n
23. S\u00f6zle\u015fme, bir ki\u015finin sahip oldu\u011funu ileri s\u00fcrebilece\u011fi t\u00fcm hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler bak\u0131m\u0131ndan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 g\u00fcvenceye almamaktad\u0131r. S\u00f6zle\u015fme’nin adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen 6. maddesinde adil yarg\u0131lanmaya ili\u015fkin hak ve ilkelerin medeni hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler ile ilgili uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n ve bir su\u00e7 isnad\u0131n\u0131n esas\u0131n\u0131n karara ba\u011flanmas\u0131 esnas\u0131nda ge\u00e7erli oldu\u011fu belirtilerek hakk\u0131n kapsam\u0131 bu konularla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hak arama h\u00fcrriyetinin ihlal edildi\u011fi gerek\u00e7esiyle bireysel ba\u015fvuruda bulunabilmek i\u00e7in ya ba\u015fvurucunun medeni hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleriyle ilgili bir uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n taraf\u0131 olmas\u0131 ya da ba\u015fvurucuya y\u00f6nelik bir su\u00e7 isnad\u0131n\u0131n esas\u0131 hakk\u0131nda karar verilmi\u015f olmas\u0131 gerekti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bahsedilen h\u00e2ller d\u0131\u015f\u0131nda kalan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlali iddias\u0131na dayanan ba\u015fvurular Anayasa ve S\u00f6zle\u015fme’nin ortak koruma alan\u0131 kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalaca\u011f\u0131ndan bireysel ba\u015fvuruya konu olamaz (Onurhan Solmaz, \u00a7 23).<\/p>\n
24. Anayasa’n\u0131n 36. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 su\u00e7 isnad\u0131na ba\u011fl\u0131 yarg\u0131lamalar\u0131n yan\u0131nda bir kimsenin medeni hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerinin karara ba\u011flanmas\u0131yla ilgili yarg\u0131lamalarda da uygulan\u0131r. Anayasa’n\u0131n 36. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131n\u0131n medeni meselelerde uygulanabilmesi i\u00e7in ortada hukuk d\u00fczeni taraf\u0131ndan ki\u015fiye tan\u0131nm\u0131\u015f veya en az\u0131ndan savunulabilir temeli bulunan bir hakk\u0131n bulunmas\u0131 gerekir. Bu hakk\u0131n Anayasa’da do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak tan\u0131mlanan ve g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan bir hakka ili\u015fkin olmas\u0131 zorunlu de\u011fildir. Bu bak\u0131mdan kanunla ki\u015filere tan\u0131nan ve savunulabilir bir temeli bulunan hak ve ayr\u0131cal\u0131klar da -mahkemelerde ileri s\u00fcr\u00fclebilmesi ko\u015fuluyla- Anayasa’n\u0131n 36. maddesi ba\u011flam\u0131nda hak kavram\u0131na d\u00e2hildir (baz\u0131 farkl\u0131l\u0131klarla birlikte bkz. Mehmet G\u00fc\u00e7l\u00fc ve Ramazan Erdem [2. B.], B. No: 2015\/7942, 28\/5\/2019, \u00a7 28; M.B. [GK], B. No: 2018\/37392, 23\/7\/2020, \u00a7 67).<\/p>\n
25. Bir hakk\u0131n bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitinde hakk\u0131n tan\u0131nmas\u0131 hususunda yetkili otoritelere takdir yetkisi verilip verilmedi\u011fi de b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bir hakk\u0131n ki\u015fiye tan\u0131n\u0131p tan\u0131nmamas\u0131 hususunda yetkili otoritelere mutlak takdir yetkisi tan\u0131nm\u0131\u015f ise Anayasa’n\u0131n 36. maddesi ba\u011flam\u0131nda adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n kapsam\u0131na giren bir hakk\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilemeyecektir (Mehmet G\u00fc\u00e7l\u00fc ve Ramazan Erdem, \u00a7 29). Ayr\u0131ca bu hakka ili\u015fkin olarak ilgili ki\u015finin menfaatini etkileyen bir uyu\u015fmazl\u0131k mevcut olmal\u0131d\u0131r. Bu uyu\u015fmazl\u0131k ihtilaf konusu hakk\u0131n tespiti ve bu haktan yararlan\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan belirleyici bir nitelik arz etmelidir (Mehmet G\u00fc\u00e7l\u00fc ve Ramazan Erdem, \u00a7 28). Son olarak s\u00f6z konusu hakk\u0131n medeni karakterli olmas\u0131 gerekir. Devletin egemenlik yetkisinin \u00e7ekirdek alan\u0131na ili\u015fkin haklar adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n kapsam\u0131na girmez (Travnik \u00dcniversitesi [2. B.], B. No: 2017\/33627, 19\/11\/2020, \u00a7 32).<\/p>\n
26. Somut olayda ba\u015fvurucu, uygulanan g\u00f6zalt\u0131 ve tutuklama tedbirleri d\u0131\u015f\u0131nda uzun s\u00fcre uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti\u011fi h\u00e2kim taraf\u0131ndan belirlenen yerlere, belirtilen s\u00fcreler i\u00e7inde d\u00fczenli olarak ba\u015fvurmak ve yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamamak tedbirleri nedeniyle a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 tazminat davas\u0131n\u0131 bireysel ba\u015fvuruya konu etmi\u015ftir. Ba\u015fvurucu, bireysel ba\u015fvurusunda maddi tazminat miktar\u0131n\u0131n belirlenmesinde uzun s\u00fcre uygulanan adli kontrol tedbirlerinin g\u00f6zetilmemesinden ve bunlardan do\u011fan zararlar\u0131n\u0131n tazmin edilmemesinden \u015fik\u00e2yet etmektedir.<\/p>\n
27. Bireysel ba\u015fvuru konusu uyu\u015fmazl\u0131kta yani haks\u0131z koruma tedbiri nedeniyle a\u00e7\u0131lan tazminat davas\u0131nda su\u00e7 isnad\u0131na ba\u011fl\u0131 bir yarg\u0131laman\u0131n mevcut olmad\u0131\u011f\u0131 hususunda herhangi bir teredd\u00fct bulunmamaktad\u0131r. Uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n medeni hak ve y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler kapsam\u0131nda kal\u0131p kalmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnden yap\u0131lan de\u011ferlendirmede ise Anayasa Mahkemesi Yahya \u00c7evik ([1. B.], B. No: 2018\/15454, 17\/11\/2021) karar\u0131nda birtak\u0131m tespitlerde bulunmu\u015ftur. Buna g\u00f6re uyu\u015fmazl\u0131\u011fa konu temel kanuni d\u00fczenleme olan 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 141. maddesine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kimlerin hangi \u015fartlar alt\u0131nda ve hangi s\u00fcreler i\u00e7inde tazminat talep edebilece\u011fi hususunda a\u00e7\u0131k d\u00fczenlemelerin bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir (bkz. \u00a7 16). Bu maddede hangi h\u00e2ller ve \u015fartlar alt\u0131nda tazminat\u0131n verilece\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a ve s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak say\u0131lm\u0131\u015f olup madde metninde adli kontrol kararlar\u0131 ile ilgili olarak bir d\u00fczenlemenin bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
28. A\u00e7\u0131k\u00e7a kanun taraf\u0131ndan tan\u0131nan medeni nitelikte savunulabilir bir hakk\u0131n kabul edilmemesinin yan\u0131nda b\u00f6yle bir hakk\u0131n bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitinde ayr\u0131ca yetkili yarg\u0131sal makamlar\u0131n pratik ve uygulamalar\u0131n\u0131n da s\u00f6z konusu hakk\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 hususunda de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir. Bu nitelikteki bir hakk\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 veya ki\u015filere bu hakk\u0131n verilmesi noktas\u0131nda ilgili makamlar\u0131n m\u00fcstakar h\u00e2le gelmi\u015f bir uygulamas\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131 h\u00e2linde de bu hakk\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan bahsedilemeyecektir (Yahya \u00c7evik, \u00a7 38).<\/p>\n
29. Bu kapsamda Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan adli kontrol tedbirleri nedeniyle a\u00e7\u0131lan davalar\u0131n 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 141. maddesinde a\u00e7\u0131k d\u00fczenleme bulunmamas\u0131 nedeniyle reddedilmesi gerekti\u011fine dair i\u00e7tihad\u0131n\u0131n yerle\u015fik h\u00e2le geldi\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (bir\u00e7ok karar aras\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in bkz. \u00a7\u00a7 17, 18).<\/p>\n
30. T\u00fcm bu a\u00e7\u0131klamalar sonras\u0131nda \u00f6zetle iddialara dayanak olarak ileri s\u00fcr\u00fclen 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 141. maddesinde, ba\u015fvurucunun h\u00e2kim taraf\u0131ndan belirlenen yerlere belirtilen s\u00fcreler i\u00e7inde d\u00fczenli olarak ba\u015fvurmak ve yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamamak \u015feklinde adli kontrol alt\u0131nda kalmas\u0131 nedeniyle olu\u015ftu\u011funu iddia etti\u011fi zararlar i\u00e7in a\u00e7\u0131k bir yasal dayana\u011f\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131, di\u011fer ifadeyle ortada kanun taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131k\u00e7a veya dolayl\u0131 olarak kabul edilmi\u015f bir hakk\u0131n varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z edilemeyece\u011fi de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n
31. A\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle ba\u015fvurunun bu k\u0131sm\u0131n\u0131n di\u011fer kabul edilebilirlik ko\u015fullar\u0131 y\u00f6n\u00fcnden incelenmeksizin konu bak\u0131m\u0131ndan yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu\u011funa karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
B. G\u00f6zalt\u0131nda ve Tutuklulukta Ge\u00e7en S\u00fcrelere \u0130li\u015fkin Maddi Tazminat Miktar\u0131n\u0131n D\u00fc\u015f\u00fck Olmas\u0131 Nedeniyle Ki\u015fi H\u00fcrriyeti ve G\u00fcvenli\u011fi Hakk\u0131n\u0131n \u0130hlal Edildi\u011fine \u0130li\u015fkin \u0130ddia<\/p>\n
32. Ba\u015fvurucu, a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 tazminat davas\u0131nda yetersiz bilirki\u015fi raporuna dayal\u0131 olarak h\u00fckmedilen maddi tazminat miktar\u0131n\u0131n az olmas\u0131 nedeniyle adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini ileri s\u00fcrmektedir.<\/p>\n
33. Anayasa Mahkemesi, olaylar\u0131n ba\u015fvurucu taraf\u0131ndan yap\u0131lan hukuki nitelendirmesi ile ba\u011fl\u0131 olmay\u0131p olay ve olgular\u0131n hukuki tavsifini kendisi takdir eder. Bu itibarla ba\u015fvurucunun bu b\u00f6l\u00fcmdeki iddialar\u0131n\u0131n ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131 kapsam\u0131nda incelenmesi gerekir.<\/p>\n
34. 30\/3\/2011 tarih ve 6216 say\u0131l\u0131 Anayasa Mahkemesinin Kurulu\u015fu ve Yarg\u0131lama Usulleri Hakk\u0131nda Kanun\u2019un 48. maddesinin (2) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131nda, a\u00e7\u0131k\u00e7a dayanaktan yoksun bireysel ba\u015fvurular\u0131n Anayasa Mahkemesince kabul edilemezli\u011fine karar verilebilece\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
35. Somut olayda ba\u015fvurucu, yetersiz bilirki\u015fi raporuna dayanan kararda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen maddi tazminat miktar\u0131n\u0131n az olmas\u0131ndan \u015fik\u00e2yet\u00e7idir. Ba\u015fvurucunun g\u00f6zalt\u0131nda ve tutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcreler nedeniyle iletti\u011fi maddi tazminat talebine ili\u015fkin olarak A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi taraf\u0131ndan bilirki\u015fi raporu al\u0131nm\u0131\u015f, karar gerek\u00e7esinde de ba\u015fvurucunun talepleri ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re ba\u015fvurucunun g\u00f6zalt\u0131nda ve tutuklulukta ge\u00e7irdi\u011fi s\u00fcreler ile kamu g\u00f6revinden ihra\u00e7 edildi\u011fi tarih aras\u0131nda 2\/3 oran\u0131nda maa\u015f ald\u0131\u011f\u0131, bu kapsamda maddi bir zarar\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 ifade edilmi\u015ftir. Bununla birlikte ihra\u00e7 edildi\u011fi tarihten sonraki d\u00f6neme ili\u015fkin olarak ise al\u0131nan bilirki\u015fi raporu ile uyumlu olarak ba\u015fvurucuya 563,77 TL maddi tazminat \u00f6denmesine h\u00fckmedilmi\u015ftir(bkz. \u00a7 9). B\u00f6lge Adliye Mahkemesi taraf\u0131ndan ise ba\u015fvurucu lehine h\u00fckmedilen maddi tazminat miktar\u0131n\u0131n 5.000 TL olarak d\u00fczeltilmesine ve istinaf taleplerinin kesin olarak reddine karar verilmi\u015ftir (bkz. \u00a7 10) . B\u00f6lge Adliye Mahkemesi taraf\u0131ndan \u00f6denmesine karar verilen tazminat miktar\u0131 ile davan\u0131n ko\u015fullar\u0131 ve ba\u015fvurucunun u\u011frad\u0131\u011f\u0131 zarar aras\u0131nda a\u00e7\u0131k bir orant\u0131s\u0131zl\u0131k bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Sonu\u00e7 olarak derece mahkemelerinin kararlar\u0131nda bariz bir takdir hatas\u0131 veya keyf\u00eelik tespit edilmedi\u011finden Anayasa Mahkemesinin tazminat miktar\u0131n\u0131n belirlenmesi konusunda an\u0131lan mahkemelerin takdir yetkisine m\u00fcdahalesi s\u00f6z konusu olamaz (\u00d6zkan \u015een, B. No: 2012\/791, 7\/11\/2013, \u00a7 45; Sad\u0131k Ko\u00e7ak ve di\u011ferleri, B. No: 2013\/841, 23\/1\/2014, \u00a7 87).<\/p>\n
36. Bu durumda somut ba\u015fvuruya konu davada h\u00fckmedilen tazminat\u0131n, m\u00fcdahalenin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n giderilmesi bak\u0131m\u0131ndan yetersiz olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatine var\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan ba\u015fvurucunun ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131na y\u00f6nelik a\u00e7\u0131k bir ihlalin bulunmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
37. A\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle ba\u015fvurunun bu k\u0131sm\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a dayanaktan yoksun olmas\u0131 nedeniyle kabul edilemez oldu\u011funa karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
C. Adli Kontrol Tedbirleri Nedeniyle \u00dcniversiteye Devam Edemeyen Ba\u015fvurucunun Zararlar\u0131n\u0131n Maddi Tazminat Belirlenirken G\u00f6zetilmemesi Nedeniyle E\u011fitim Hakk\u0131n\u0131n \u0130hlal Edildi\u011fine \u0130li\u015fkin \u0130ddia <\/p>\n
38. Ba\u015fvurucu \u00f6zetle hakk\u0131ndaki ceza yarg\u0131lamas\u0131nda aleyhine h\u00fckmedilen adli kontrol tedbirleri ile aksayan \u00fcniversite e\u011fitimi nedeniyle yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6demelerin h\u00fckmedilen maddi tazminat belirlenirken g\u00f6zetilmemesi nedeniyle e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011finden \u015fik\u00e2yet etmektedir.<\/p>\n
39. E\u011fitim, Anayasa taraf\u0131ndan do\u011frudan g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f bir hakt\u0131r. Ayr\u0131ca e\u011fitim, \u00e7ok \u00f6zel bir kamu hizmeti olarak sadece do\u011frudan faydalar\u0131 olan bir hizmet de\u011fil geni\u015f sosyal fonksiyonlar\u0131 da olan bir hizmettir. Demokratik bir toplumda insan haklar\u0131n\u0131n sa\u011flamla\u015fmas\u0131 ve devam\u0131 i\u00e7in e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n vazge\u00e7ilmez ve temel bir katk\u0131s\u0131 oldu\u011fu da a\u015fik\u00e2rd\u0131r (Mehmet Re\u015fit Arslan ve di\u011ferleri [2. B.], B. No: 2013\/583, 10\/12\/2014, \u00a7 66). Anayasa Mahkemesi \u00f6nceki kararlar\u0131nda e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n y\u00fcksek\u00f6\u011frenim seviyesini de kapsad\u0131\u011f\u0131na (Hikmet Balabano\u011flu [2. B.], B. No: 2012\/1334, 17\/9\/2013, \u00a7 28; \u0130hsan Asutay [1. B.], B. No: 2012\/606, 20\/2\/2014, \u00a7 36), belli bir zamanda mevcut olan e\u011fitim kurumlar\u0131na etkili bir bi\u00e7imde eri\u015fimin sa\u011flanmas\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131na (Mehmet Re\u015fit Arslan ve di\u011ferleri, \u00a7 68), kamu otoritelerine bireyin e\u011fitim ve \u00f6\u011frenim almas\u0131n\u0131 engellememe \u015feklinde bir negatif \u00f6dev y\u00fckledi\u011fine (Adem \u00d6\u011f\u00fct ve di\u011ferleri [1. B.], B. No: 2014\/20527, 22\/11\/2017, \u00a7 44; Y\u00fcksel Baran [2. B.], B. No: 2012\/782, 26\/6\/2014, \u00a7 36) karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
40. Adli kontrol tedbirleri nedeniyle e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi ve bu nedenle maddi tazminatta bu hususun g\u00f6zetilmesi gerekti\u011fi \u015fik\u00e2yetini bar\u0131nd\u0131ran somut ba\u015fvuruda \u00f6ncelikle ba\u015fvurunun s\u00fcresinde yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 sorununun ele al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
41. T\u00fcketilmesi gereken ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131n ula\u015f\u0131labilir olmas\u0131 yan\u0131nda telafi kabiliyetini haiz olmas\u0131 ve t\u00fcketildi\u011finde ba\u015fvurucunun \u015fik\u00e2yetlerini gidermede makul ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131 tan\u0131mas\u0131 gerekir. Dolay\u0131s\u0131yla mevzuatta bu yollara yer verilmesi tek ba\u015f\u0131na yeterli olmay\u0131p uygulamada da etkili oldu\u011funun g\u00f6sterilmesi ya da en az\u0131ndan etkili olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131tlanmam\u0131\u015f olmas\u0131 gerekir (Ramazan Aras [1. B.], B. No: 2012\/239, 2\/7\/2013, \u00a7 29). E\u011fitim hakk\u0131na m\u00fcdahale te\u015fkil eden adli kontrol tedbirlerinden do\u011fan zararlar\u0131n 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 141. maddesi uyar\u0131nca talep edilmesi m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmemektedir. Zira daha \u00f6nce ifade edildi\u011fi gibi Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan adli kontrol tedbirleri nedeniyle a\u00e7\u0131lan davalar\u0131n 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 141. maddesinde a\u00e7\u0131k d\u00fczenleme bulunmamas\u0131 nedeniyle reddedilmesi gerekti\u011fi ifade edilmektedir (bir\u00e7ok karar aras\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 i\u00e7in bkz. \u00a7\u00a7 17, 18). Bu kapsamda her ne kadar B\u00f6lge Adliye Mahkemesince adli kontrol tedbirlerinin ba\u015fvurucu \u00fczerindeki etkisi ve yaratt\u0131\u011f\u0131 ma\u011fduriyete at\u0131fla tazminat miktarlar\u0131nda art\u0131r\u0131ma gidilmi\u015f ise de (bkz. \u00a7 10) s\u00f6z konusu yakla\u015f\u0131m\u0131n ilgili mevzuat h\u00fckm\u00fc yan\u0131nda Yarg\u0131tay\u0131n yerle\u015fik uygulamas\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu kapsamda salt bu tespitlerin koruma tedbiri nedeniyle tazminat yolunu adli kontrol tedbirleri y\u00f6n\u00fcnden etkili bir ba\u015fvuru yolu h\u00e2line getirdi\u011fini s\u00f6ylemek yerinde olmayacakt\u0131r.<\/p>\n
42. 6216 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un 47. maddesinin (5) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 ile Anayasa Mahkemesi \u0130\u00e7t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc’n\u00fcn 64. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131 gere\u011fi bireysel ba\u015fvurunun ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131n t\u00fcketildi\u011fi, ba\u015fvuru yolu \u00f6ng\u00f6r\u00fclmemi\u015f ise ihlalin \u00f6\u011frenildi\u011fi tarihten itibaren otuz g\u00fcn i\u00e7inde yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Bu, sadece ba\u015fvurucunun \u015fik\u00e2yetleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan makul bir ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131 sunabilecek ve bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sa\u011flayabilecek nitelikte, kullan\u0131labilir ve etkili ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131n dikkate al\u0131nmas\u0131na olanak sunar. Zira bir ba\u015fvurucunun \u015fik\u00e2yetlerine ili\u015fkin etkili bir telafi kabiliyetini haiz olmayan yollara uygunsuz veya hatal\u0131 g\u00f6r\u00fclebilecek ba\u015fvurular yapmas\u0131n\u0131n bireysel ba\u015fvuru s\u00fcresi \u00fczerinde herhangi bir etkisi olmayacakt\u0131r (S.K. [GK], B. No: 2018\/24280, 17\/3\/2021, \u00a7 48).<\/p>\n
43. Anayasa Mahkemesi Kaan Bozg\u00fcl ve Mehmet Velat \u0130nci ([2. B.] B. No: 2022\/39494, 18\/7\/2024) karar\u0131nda yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamama \u015feklindeki adli kontrol tedbiri nedeniyle e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddias\u0131n\u0131 incelemi\u015ftir. Adli kontrol tedbirlerinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 taleplerinin \u00f6nce sulh ceza h\u00e2kimli\u011fi ile asliye ceza mahkemesi, daha sonra a\u011f\u0131r ceza mahkemesi taraf\u0131ndan reddedilmesinin ard\u0131ndan yap\u0131lan ba\u015fvuruda ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131n t\u00fcketildi\u011fi kabul edilmi\u015ftir. Yap\u0131lan inceleme sonunda Anayasa Mahkemesi taraf\u0131ndan adli kontrol tedbirine karar verilirken ki\u015finin yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki ba\u011flar\u0131 ile ona isnat edilen su\u00e7un niteli\u011fi, delil durumu ve mahk\u00fbmiyet h\u00e2linde alaca\u011f\u0131 cezan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 birlikte de\u011ferlendirilerek adli kontrol tedbirinden beklenen kamusal menfaat ile ba\u015fvurucunun menfaatleri aras\u0131nda adil bir dengenin kurulmas\u0131 ve bu durumun yeterli gerek\u00e7eyle a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir. Sonu\u00e7 olarak ba\u015fvurucular hakk\u0131nda uygulanan adli kontrol tedbirleri nedeniyle e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
44. Somut ba\u015fvuruda ba\u015fvurucunun belirtti\u011fi \u00fczere e\u011fitim hakk\u0131na m\u00fcdahale te\u015fkil eden adli kontrol tedbirlerine y\u00f6nelik itirazlar farkl\u0131 tarihlerde mahkemelerce reddedilmi\u015ftir. Ba\u015fvurucunun ne s\u00f6z konusu kararlara kar\u015f\u0131 ne de 12\/10\/2018 tarihinde adli kontrolleri kald\u0131ran A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi karar\u0131na kar\u015f\u0131 bireysel ba\u015fvuru yoluna gitmedi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
45. Bu bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ba\u015fvurucu taraf\u0131ndan e\u011fitim hakk\u0131 y\u00f6n\u00fcnden etkilibir yol oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnden bir a\u00e7\u0131klama bar\u0131nd\u0131rmayan ve bu y\u00f6nde bir tespit yap\u0131lamayan tazminat davas\u0131na ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131n bireysel ba\u015fvuru s\u00fcresi \u00fczerinde herhangi bir etkisi olmayaca\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda somut ba\u015fvuruda uygulanan adli kontrol tedbirleri nedeniyle e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddias\u0131 y\u00f6n\u00fcnden s\u00fcre a\u015f\u0131m\u0131 bulundu\u011fu de\u011ferlendirilmektedir. Zira ba\u015fvurucu, yarg\u0131lama s\u00fcreci i\u00e7inde adli kontrollerinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 taleplerinin kesin olarak reddi kararlar\u0131 sonras\u0131 ya da en ge\u00e7 A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi taraf\u0131ndan adli kontrollerin 12\/10\/2018 tarihinde kald\u0131r\u0131lmas\u0131 karar\u0131 sonras\u0131 s\u00fcresi i\u00e7inde bireysel ba\u015fvurusunu ger\u00e7ekle\u015ftirmemi\u015ftir. Ba\u015fvurucu, bunun yerine ilgili mevzuat ve Yarg\u0131tay uygulamas\u0131na g\u00f6re adli kontrollerden kaynaklanan hak ihlalleri y\u00f6n\u00fcnden etkili bir giderim imk\u00e2n\u0131 sunmayan 5271 say\u0131l\u0131 Kanun’un 141. maddesinde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen tazminat yolunu t\u00fckettikten sonra bireysel ba\u015fvuruda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
46. A\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle ba\u015fvurunun bu k\u0131sm\u0131n\u0131n s\u00fcre a\u015f\u0131m\u0131 nedeniyle kabul edilemez oldu\u011funa karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
D. Di\u011fer \u0130hlal \u0130ddialar\u0131<\/p>\n
47. Ba\u015fvurucunun haks\u0131z olarak yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamama adli kontrol tedbiri uygulanmas\u0131 nedeniyle seyahat h\u00fcrriyetinin ihlal edildi\u011fine ili\u015fkin iddias\u0131n\u0131n Sebahat Tuncel [1. B.] (B. No: 2012\/1051, 20\/2\/2014, \u00a7\u00a7 41-55) karar\u0131 do\u011frultusunda konu bak\u0131m\u0131ndan yetkisizlik nedeniyle; hakk\u0131ndaki pasaport tahdidi nedeniyle e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi \u015fik\u00e2yeti y\u00f6n\u00fcnden bu hususun idari yarg\u0131da dava konusu yap\u0131labilece\u011fi anla\u015f\u0131lmakla Ay\u015fe Z\u0131raman ve Cennet Ye\u015filyurt (B. No: 2012\/403, 26\/3\/2013, \u00a7\u00a7 16, 17) ve Bayram G\u00f6k (B. No: 2012\/946, 26\/3\/2013, \u00a7 18) kararlar\u0131 do\u011frultusunda ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131n t\u00fcketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu\u011funa karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
IV. H\u00dcK\u00dcM<\/p>\n
A\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle;<\/p>\n
A. Kamuya a\u00e7\u0131k belgelerde ba\u015fvurucunun kimli\u011finin gizli tutulmas\u0131 talebinin KABUL\u00dcNE,<\/p>\n
B. 1. Maddi tazminat miktar\u0131nda adli kontrol h\u00fck\u00fcmlerinin dikkate al\u0131nmamas\u0131 nedeniyle adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine ili\u015fkin iddian\u0131n konu bak\u0131m\u0131ndan yetkisizlik nedeniyle KABUL ED\u0130LEMEZ OLDU\u011eUNA,<\/p>\n
2. G\u00f6zalt\u0131nda ve tutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcrelere ili\u015fkin maddi tazminat miktar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 nedeniyle ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine ili\u015fkin iddian\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a dayanaktan yoksun olmas\u0131 nedeniyle KABUL ED\u0130LEMEZ OLDU\u011eUNA,<\/p>\n
3. Adli kontrol tedbirleri nedeniyle \u00fcniversiteye devam edemeyen ba\u015fvurucunun zararlar\u0131n\u0131n maddi tazminat belirlenirken g\u00f6zetilmemesi nedeniyle e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine ili\u015fkin iddian\u0131n s\u00fcre a\u015f\u0131m\u0131 nedeniyle KABUL ED\u0130LEMEZ OLDU\u011eUNA,<\/p>\n
4. Di\u011fer ihlal iddialar\u0131n\u0131n kabul edilebilirlik kriterlerini kar\u015f\u0131lamamas\u0131 nedeniyle KABUL ED\u0130LEMEZ OLDU\u011eUNA,<\/p>\n
C. Yarg\u0131lama giderlerinin ba\u015fvurucu \u00fczerinde BIRAKILMASINA 29\/4\/2025 tarihinde OYB\u0130RL\u0130\u011e\u0130YLE karar verildi.<\/p>\n
\u200bAnayasa Mahkemesi’nin 29\/4\/2025 tarihli ve 2022\/46325 ba\u015fvuru numaral\u0131 karar\u0131\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00dcRK\u0130YE CUMHUR\u0130YET\u0130 ANAYASA MAHKEMES\u0130 B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM KARAR O.V.A. BA\u015eVURUSU (Ba\u015fvuru Numaras\u0131: 2022\/46325) Karar Tarihi: 29\/4\/2025 B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM KARAR G\u0130ZL\u0130L\u0130K TALEB\u0130 KABUL Ba\u015fkan : Hasan Tahsin G\u00d6KCAN \u00dcyeler : Recai AKYEL Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE\u015e Y\u0131lmaz AK\u00c7\u0130L Raport\u00f6r : Ayd\u0131n DEM\u0130REL Ba\u015fvurucu : O.V.A. Vekili : Av. Samed ASLAN I. BA\u015eVURUNUN \u00d6ZET\u0130 1. Ba\u015fvuru; beraat karar\u0131 sonras\u0131 a\u00e7\u0131lan koruma tedbiri nedeniyle tazminat davas\u0131nda h\u00fckmedilen maddi tazminat miktar\u0131n\u0131n yetersiz olmas\u0131, adli kontrol tedbirleri ve bunlara ba\u011fl\u0131 olarak \u00fcniversite e\u011fitimi i\u00e7in yap\u0131lmak zorunda kal\u0131nan harcamalar\u0131n maddi tazminat miktar\u0131nda g\u00f6zetilmemesi nedeniyle adil yarg\u0131lanma hakk\u0131, m\u00fclkiyet hakk\u0131, e\u011fitim hakk\u0131 ile ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddialar\u0131na ili\u015fkindir. 2. Ba\u015fvurucu, \u00fcste\u011fmen r\u00fctbesiyle g\u00f6rev yapmakta iken silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma ve anayasal d\u00fczeni ortadan kald\u0131rmaya te\u015febb\u00fcs etme su\u00e7lar\u0131ndan 7\/8\/2016 tarihinde g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f; 17\/8\/2016 tarihinde ise tutuklanm\u0131\u015ft\u0131r. 3. 5\/12\/2016 tarihinde Sulh Ceza H\u00e2kimli\u011fince h\u00e2kim taraf\u0131ndan belirlenen yerlere belirtilen s\u00fcreler i\u00e7inde d\u00fczenli olarak ba\u015fvurmak ve yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamamak \u015feklinde adli kontrol kararlar\u0131 uygulanarak ba\u015fvurucunun tahliyesine karar verilmi\u015ftir. 4. Erzurum 3. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesince yap\u0131lan yarg\u0131lama sonunda 12\/10\/2018 tarihinde ba\u015fvurucu hakk\u0131nda beraat karar\u0131 verilmi\u015ftir. Karara ili\u015fkin duru\u015fma zapt\u0131 ile gerek\u00e7eli karar\u0131n ilgili k\u0131sm\u0131nda adli kontrol\u00fcn kald\u0131r\u0131lmas\u0131na dair bir kay\u0131t bulunmamaktad\u0131r. Bununla birlikte ba\u015fvurucu hakk\u0131nda yurt d\u0131\u015f\u0131na …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-120121","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n