Hem maddi ve hem de hukuki denetim yapmakla g\u00f6revli b\u00f6lge adliye mahkemesi ceza dairesinin; dosyay\u0131 ve dosyada bulunan delilleri inceledikten sonra verebilecekleri karar, 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 280. maddesinde d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u0130nceleme neticesinde; somut olay\u0131n CMK m.280\/1-a-f bentlerinde yer verilen durumlardan birisine uygun olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, (g) bendi uyar\u0131nca gerekli tedbirler al\u0131narak davan\u0131n yeninden g\u00f6r\u00fclmesine ve duru\u015fma haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u015flemlerine ba\u015flanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
\u0130stinaf mahkemesi duru\u015fma a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda izlenecek usul; CMK m.281\u2019de ve m.282\u2019de g\u00f6sterilmi\u015f olup, CMK m.282\u2019de g\u00f6sterilen istisnalar haricinde, ilk derece yarg\u0131lamas\u0131nda hakim olan ilke ve kurallar uygulanacakt\u0131r.<\/p>\n
\u0130stinaf\u0131n duru\u015fma a\u00e7mas\u0131 halinde delillerin incelenmesi y\u00f6n\u00fcnden farkl\u0131l\u0131k arz eden esas husus; ilk derece yarg\u0131lamas\u0131nda deliller daha \u00f6nce de\u011ferlendirildi\u011finden, bu delillerin anlat\u0131lmas\u0131 ile yetinilmesi ve sadece gerekli g\u00f6r\u00fclen tan\u0131klar\u0131n ve bilirki\u015filerin dinlenmek \u00fczere \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r[1]. Buna g\u00f6re; ilk derece yarg\u0131lamas\u0131nda dinlenen t\u00fcm tan\u0131klar\u0131n ve bilirki\u015filerin tekrar dinlenmesine gerek olmay\u0131p, sadece gerekli g\u00f6r\u00fclen ki\u015filerin davet edilerek huzurda dinlenmesi yeterlidir. Bu nedenle CMK m.282\/1-c\u2019de; ilk derece mahkemesinde dinlenen tan\u0131klar\u0131n ifadelerini i\u00e7eren tutanaklar\u0131n, ke\u015fif tutanaklar\u0131n\u0131n ve bilirki\u015fi raporunun anlat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zel olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Bir tan\u0131\u011f\u0131n veya bilirki\u015finin dinlenmesinin gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitinde; beyanlar\u0131n\u0131n ispat de\u011feri, beyanlar\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi hakk\u0131nda tart\u0131\u015fma bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131, di\u011fer delillerle uyumu ve tutana\u011f\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131, taml\u0131\u011f\u0131 ve netli\u011fi dikkate al\u0131nacakt\u0131r[2]. Dolay\u0131s\u0131yla; bir tan\u0131\u011f\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015f\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli ve belirleyici oldu\u011fu durumlarda, bu beyanlar\u0131n do\u011frulu\u011fundan emin olunmas\u0131 i\u00e7in tutanaklar\u0131n anlat\u0131lmas\u0131 ile yetinilmemeli, tan\u0131k duru\u015fmada dinlenerek kendisine soru sorulmal\u0131, varsa \u00e7eli\u015fkiler giderilmeli ve beyanlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fi teyit edilmelidir.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere; bir tan\u0131\u011f\u0131n veya bilirki\u015finin hangi durumda istinaf\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 duru\u015fmada dinlenmesinin gerekli oldu\u011fu, somut olay\u0131n \u00f6zelliklerine g\u00f6re belirlenecektir. Ancak kovu\u015fturman\u0131n t\u00fcm evrelerinde ge\u00e7erli olan, \u201cDuru\u015fmada okunmayacak belgeler\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 CMK m.210\/1\u2019da; olay\u0131n delilinin, bir tan\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan ibaret olmas\u0131 halinde, bu tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada dinlenmesinin zorunlu oldu\u011fu ve daha \u00f6nce yap\u0131lan dinleme s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f tutana\u011f\u0131n veya yaz\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klaman\u0131n okunmas\u0131n\u0131n dinleme yerine ge\u00e7meyece\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlendi\u011finden, istinaf\u0131n duru\u015fma a\u00e7mas\u0131 halinde bu tan\u0131\u011f\u0131n dinlenmesinin gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131na l\u00fczum olmay\u0131p, huzurda dinlemenin zorunlu oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Belirtmeliyiz ki; cinsel dokunulmazl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 su\u00e7lar, nitelikleri gere\u011fi genellikle kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda, ma\u011fdurun anlat\u0131m\u0131ndan ba\u015fka delil bulunmayacak \u015fekilde i\u015flendi\u011finden, olay\u0131n delilinin bir tan\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan ibaret oldu\u011fu durumlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir. Buna g\u00f6re; cinsel dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 ihlal edilen, yani su\u00e7un ma\u011fduru olan ki\u015fi, ayn\u0131 zamanda olay\u0131n tek tan\u0131\u011f\u0131 olup, duru\u015fmada dinlenmesi zorunlu ki\u015filerdendir.<\/p>\n
\u201cMa\u011fdur ile \u015fikayet\u00e7inin dinlenmesi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 CMK m.236\/1\u2019de; ma\u011fdurun tan\u0131k olarak dinlenmesi halinde, yemin hari\u00e7, tan\u0131kl\u0131\u011fa ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerin uygulanaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, ayn\u0131 maddenin 2. f\u0131kras\u0131nda ise, i\u015flenen su\u00e7un etkisiyle psikolojisi bozulmu\u015f \u00e7ocuk veya ma\u011fdurun, bu su\u00e7a ili\u015fkin soru\u015fturma veya kovu\u015fturmada tan\u0131k olarak bir defa dinlenebilece\u011fine, fakat maddi ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in zorunluluk arz eden hallerin sakl\u0131 tutuldu\u011funa yer verilmi\u015ftir. Psikolojisi bozulmu\u015f \u00e7ocuk veya ma\u011fdurun tan\u0131k olarak bir defa dinlenece\u011fine ili\u015fkin d\u00fczenlemenin sebebi, ma\u011fdurun su\u00e7 sonras\u0131nda yap\u0131lan i\u015flemler nedeniyle \u00f6rselenmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mektir[3]. Ancak istinaf\u0131n duru\u015fma a\u00e7ma gerek\u00e7esi, olay\u0131n olu\u015fu ile ilgili \u015f\u00fcpheye dayanmakta ise; bu \u015f\u00fcphe, olay\u0131n tek tan\u0131\u011f\u0131 olan ma\u011fdurun, CMK m.236\/3-4\u2019de yer verilen \u00f6nlemler al\u0131narak dinlenmesini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Aksi halde mahkeme, CMK m.210\/1\u2019in amir h\u00fckm\u00fcne ayk\u0131r\u0131 karar vermi\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n
Nitekim, Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu\u2019nun 27.03.2024 tarihli, 2021\/138 E., 2024\/146 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda; \u201c\u2026CMK\u2019n\u0131n 217. maddesi uyar\u0131nca hakim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilecektir. Bu nedenle kural olarak san\u0131k, tan\u0131k ya da bilirki\u015filer mahkeme huzurunda dinlenecek ve daha \u00f6nce yap\u0131lan dinleme s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f tutana\u011f\u0131n veya yaz\u0131l\u0131 bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n okunmas\u0131 dinleme yerine ge\u00e7meyecektir.<\/p>\n
Duru\u015fmada dinlenmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan ya da dinlenmelerine gerek bulunmayan tan\u0131k, bilirki\u015fi ya da su\u00e7 orta\u011f\u0131n\u0131n daha \u00f6nce dinlenmeleri s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f olan tutanaklar\u0131n okunmas\u0131yla yetinilebilece\u011fi haller CMK\u2019n\u0131n 211. maddesinde g\u00f6sterilmi\u015f ve do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesinin istisnalar\u0131ndan birine i\u015faret edilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re, zorunlu hallerde tan\u0131\u011f\u0131n veya su\u00e7 orta\u011f\u0131n\u0131n soru\u015fturma a\u015famas\u0131ndaki beyanlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren tutanaklar\u0131n duru\u015fmada okunmas\u0131yla yetinilebilecektir.<\/p>\n
\u00d6te yandan, CMK\u2019n\u0131n 282. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (d) bendinde; \u2018B\u00f6lge adliye mahkemesi duru\u015fmas\u0131nda dinlenilmeleri gerekli g\u00f6r\u00fclen tan\u0131k ve bilirki\u015filer \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r.\u2019 denilmek suretiyle istinaf yarg\u0131lamas\u0131nda da tan\u0131k dinlenmesine imkan sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u0130spat hususunda belirleyici delil mahiyeti arz eden ve olay\u0131n tek tan\u0131\u011f\u0131 konumunda olan kat\u0131lan ma\u011fdurenin, maddi hakikatin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, B\u00f6lge Adliye Mahkemesi taraf\u0131ndan CMK\u2019n\u0131n 210. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131 ile 217. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131 gere\u011fince duru\u015fmaya getirilip bizzat dinlenerek eylemin ne \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi hususunda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 beyan\u0131 al\u0131nd\u0131ktan sonra t\u00fcm delillerin birlikte de\u011ferlendirilmesi suretiyle san\u0131\u011f\u0131n hukuki durumunun takdir ve tayin edilmesi gerekti\u011fi g\u00f6zetilmeden eksik ara\u015ft\u0131rma sonucunda karar verildi\u011fi kabul edilmelidir.\u201d ifadelerine yer verilerek, hem CMK m.217 uyar\u0131nca hakimin, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilece\u011fine ve hem de CMK m.210 uyar\u0131nca olay\u0131n tek tan\u0131\u011f\u0131n\u0131n huzurda dinlenmesi gerekti\u011fine, CMK m.282\u2019nin de istinaf\u0131n tan\u0131k dinlemesine imkan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekilmi\u015ftir.<\/p>\n
Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu\u2019nun karar\u0131ndan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere; CMK m.210\u2019un ve m.217\u2019nin d\u00fczenlemeleri kesin ve emredici oldu\u011fundan, istinaf mahkemesi taraf\u0131ndan san\u0131k hakk\u0131nda verilecek karar\u0131n beraat veya mahkumiyet olup olmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n bu h\u00fck\u00fcmlerin tatbiki gerekmektedir.<\/p>\n
Benzer \u015fekilde; Anayasa Mahkemesi 30.12.2014 tarihli, 2013\/2630 ba\u015fvuru numaral\u0131 Ali R\u0131za Telek karar\u0131nda, kovu\u015fturma s\u0131ras\u0131nda b\u00fct\u00fcn kan\u0131tlar\u0131n tart\u0131\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in, kural olarak bu kan\u0131tlar\u0131n aleni bir duru\u015fmada ve san\u0131\u011f\u0131n huzurunda ortaya koyulmas\u0131 gerekti\u011fini; 16.04.2015 tarihli ve 2013\/560 ba\u015fvuru numaral\u0131 AZ. M. karar\u0131nda ise, olay\u0131n tek delilinin bir tan\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan ibaret olmas\u0131 halinde, CMK m.210\/1 uyar\u0131nca, bu tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada dinlenmesi yerine \u00f6nceki beyanlar\u0131n\u0131n okunmas\u0131 ile yetinilebilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015ft\u0131r[4].<\/p>\n
Yeri gelmi\u015fken; tan\u0131\u011f\u0131n sadece huzurda dinlenmesi de\u011fil, nas\u0131l dinlendi\u011fi, yani hangi \u015fartlarda dinlendi\u011finin de \u00f6nemine de\u011finmek gerekir. Tan\u0131\u011f\u0131n sorgusu, beyanlar\u0131n g\u00fcvenilirli\u011finin test edilmesi bak\u0131m\u0131ndan gerekli olup, san\u0131\u011fa, tan\u0131\u011f\u0131 etkin bir \u015fekilde sorgulama imkan\u0131n\u0131n tan\u0131nmamas\u0131 halinde \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zle\u015fmesi m.6\u2019da ve Anayasa m.36\u2019da d\u00fczenlenen adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlali g\u00fcndeme gelecektir. Tan\u0131\u011f\u0131n g\u00fcvenlik sorunu \u00e7ekmemesi, duru\u015fma salonunun d\u0131\u015f\u0131nda veya i\u00e7inde kendisini bask\u0131 alt\u0131nda hissetmemesi, usule uygun bir \u015fekilde Anayasa m.38\/5\u2019e uygun olarak nemo tenetur hakk\u0131n\u0131n, yani kendisi ve yak\u0131nlar\u0131 aleyhinde beyanda bulunmaya ve delil g\u00f6stermeye zorlanamayaca\u011f\u0131na dair kural\u0131n tan\u0131\u011fa bildirilmesi, tan\u0131\u011f\u0131n yeminin usule uygun al\u0131nmas\u0131, tan\u0131k beyan\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131t\u0131lmadan ve oldu\u011fu gibi duru\u015fma tutana\u011f\u0131na aktar\u0131lmas\u0131, tan\u0131\u011fa do\u011frudan g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, duydu\u011fu ve bildi\u011fi ile ilgili sorular sorulmas\u0131, tan\u0131\u011f\u0131n \u00f6zg\u00fcr irade beyan\u0131 hakk\u0131n\u0131n korunmas\u0131, maddi hakikate ve adalete ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u015fekilde tan\u0131\u011f\u0131n tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ba\u015fvurulmas\u0131 ve tan\u0131\u011fa \u00e7apraz soru sorma hakk\u0131n\u0131n taraflara tan\u0131nmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi 18.09.2024 tarihli, 2021\/26906 ba\u015fvuru numaral\u0131 karar\u0131nda; a\u00e7\u0131klamalar\u0131 mahkumiyet karar\u0131na esas al\u0131nan san\u0131\u011f\u0131n, tan\u0131\u011f\u0131n sorgusunun yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 celseye SEGB\u0130S ile kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ba\u011flant\u0131da kesintiler oldu\u011fu ve tan\u0131\u011f\u0131n \u00f6nceki beyanlar\u0131ndan ve duru\u015fmada haz\u0131r edilece\u011finden haberdar edilmemesi sebebiyle, adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar vermi\u015ftir:<\/p>\n
\u201c27. Bu noktada Mahkemenin, ba\u015fvurucunun SEGB\u0130S ile kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 celsede tan\u0131k M.A.n\u0131n ba\u015fvurucu aleyhine verdi\u011fi ifadeyi mahkumiyet karar\u0131na g\u00f6t\u00fcren belirleyici delil olarak de\u011ferlendirdi\u011finin de alt\u0131 \u00e7izilmelidir (bkz. \u00a7 13). Buradan hareketle, ba\u015fvurucuya olaylar\u0131 kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re anlatma ve delillerini sunma imkan\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015fsa da, tan\u0131\u011f\u0131n beyan\u0131n\u0131n denetlenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeniden dinlenilmesine ve beyan\u0131nda adlar\u0131 ge\u00e7en di\u011fer ki\u015filerin de tan\u0131k s\u0131fat\u0131yla dinlenilmelerine dair taleplerin Mahkemece reddedilmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda (bkz. \u00a7 11) ba\u015fvurucunun haz\u0131r bulundu\u011fu celselerde ba\u015fkaca esasl\u0131 i\u015flemler yap\u0131lm\u0131\u015f ise de ba\u015fvurucunun SEGB\u0130S arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 celsede tan\u0131k M.A.n\u0131n ifadesinin al\u0131nmas\u0131n\u0131n mahkumiyet karar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli ve ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na yarg\u0131laman\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc etkileyen bir esasl\u0131 i\u015flem oldu\u011fu vurgulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
28. Sonu\u00e7 olarak, 21\/11\/2017 tarihine kadar yap\u0131lan celselerde bizzat haz\u0131r bulundurulan ba\u015fvurucunun 21\/11\/2017 tarihli celsede hangi nedenle SEGB\u0130S arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla duru\u015fmaya kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131na karar verildi\u011finin ortaya konulmamas\u0131 ve bu celsede mahkumiyet karar\u0131nda belirleyici delil olarak de\u011ferlendirilen tan\u0131k M.A.n\u0131n beyan\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na dair esasl\u0131 i\u015flemin yap\u0131lmas\u0131 nedeniyle m\u00fcdahalenin gerekli olmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Ba\u015fvurucunun bir sonraki celsede ba\u011flant\u0131larda kesinti olmas\u0131 nedeniyle duru\u015fmaya bizzat kat\u0131lmak istedi\u011fini dile getirmesi ve Mahkemenin de sonradan benzer nedenle san\u0131klar\u0131n duru\u015fmaya kat\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n SEGB\u0130S ile sa\u011flanmas\u0131ndan vazge\u00e7mesi, ba\u015fvurucunun tan\u0131k M.A.n\u0131n ifadesinin al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve kendisinin SEGB\u0130S yoluyla kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 oturumda, bu tan\u0131\u011f\u0131n \u00f6nceki beyanlar\u0131ndan ve duru\u015fmada haz\u0131r edilece\u011finden haberdar olmad\u0131\u011f\u0131na, tan\u0131\u011fa SEGB\u0130S yoluyla yapt\u0131r\u0131lan te\u015fhis s\u0131ras\u0131nda usuli hatalar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ve savunmas\u0131n\u0131 \u00f6nceden haz\u0131rlayamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tan\u0131\u011f\u0131 sorgulama hakk\u0131n\u0131 etkili \u015fekilde kullanamad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin itirazlar\u0131n\u0131 sonraki celselerin yan\u0131 s\u0131ra istinaf ve temyiz dilek\u00e7elerinde de dile getirmesi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda yukar\u0131da an\u0131lan kararlarda yer alan ilkelerden ve ula\u015f\u0131lan sonu\u00e7tan ayr\u0131lmay\u0131 gerektiren bir durum bulunmamaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak; istinaf\u0131n duru\u015fma a\u00e7mas\u0131 halinde, her ne kadar CMK m.281\/1-e\u2019de gerekli g\u00f6r\u00fclen tan\u0131klar\u0131n ve bilirki\u015filerin dinlenece\u011finden bahsedilmi\u015f ise de, kimlerin dinlenmesi gerekti\u011fi keyfi olarak belirlenmemeli, istinaf mahkemesi ilk derece mahkemesinden farkl\u0131 bir kanaat olu\u015fturacaksa da, ilk derece mahkemesinin gerek\u00e7eli karar\u0131na esas ald\u0131\u011f\u0131 tan\u0131klara ve bilirki\u015filere temas etmelidir; zira ilk derece mahkemesi bu ki\u015fileri huzurda dinleyerek, bunlara bizzat temas ederek vicdani kanaatini olu\u015fturmu\u015ftur. \u0130lk derece mahkemesinin karar\u0131n\u0131n tek bir tan\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131na dayand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumda ise, istinaf mahkemesinin gereklilik de\u011ferlendirmesi yapmaks\u0131z\u0131n, CMK m.210\/1\u2019i tatbik ederek, bu tan\u0131\u011f\u0131 huzurda dinleyip karar vermesi gerekti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u0130stinaf mahkemesinin, bir tan\u0131\u011f\u0131n veya bilirki\u015finin tekrar dinlenmesinin gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmesini yapmas\u0131 gerekti\u011finde; ilk derece mahkemesinin karar\u0131na gerek\u00e7e te\u015fkil eden beyanlar\u0131 dikkate almal\u0131, ilk derece mahkemesi ile farkl\u0131 kanaatte ise de, bu ki\u015fileri dinleyerek karar vermelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc istinaf mahkemesinin, ilk derece mahkemesinin karar\u0131n\u0131 dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 delilleri ayn\u0131 \u015fekilde inceleyerek karar vermesi, hem \u201cdelillerin do\u011frudan do\u011fruyal\u0131\u011f\u0131\u201d ile \u201cy\u00fcz y\u00fczelik\u201d ilkelerinin, hem maddi hakikate ve adalete ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n ve hem de yarg\u0131ya g\u00fcvenin sa\u011flanmas\u0131n\u0131n gere\u011fidir.<\/p>\n
Yeri gelmi\u015fken duru\u015fma konusunda team\u00fcle d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f hatal\u0131 bir uygulamaya i\u015faret etmek istiyoruz;<\/p>\n
Bizim duru\u015fma sistemimiz, CMK m.190\u2019a g\u00f6re gecikmeksizin, h\u0131zl\u0131 ve birka\u00e7 celselik duru\u015fma yap\u0131lmas\u0131n\u0131, ayn\u0131 hakim taraf\u0131ndan sorgunun yap\u0131l\u0131p, ifadelerin al\u0131nmas\u0131 ve delil tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini \u00f6ng\u00f6r\u00fcrken, uygulamada b\u0131rakal\u0131m i\u015fin esas\u0131na m\u00fcessir tan\u0131\u011f\u0131 dinleyen ayn\u0131 hakimin karar vermesini, sorguyu yapmayan, delil tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 izleyip dinlemeyen, hatta son bir veya iki celseye \u00e7\u0131km\u0131\u015f hakim taraf\u0131ndan karar verildi\u011fi g\u00f6r\u00fclebilmektedir ki, bu y\u00f6ntem deyim yerinde ise olmas\u0131 gereken veya \u00f6zlenen bir duru\u015fma usul\u00fc de\u011fildir, a\u00e7\u0131k\u00e7a san\u0131\u011f\u0131n d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 ihlal edece\u011fi gibi, maddi hakikate ve adalete ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 da engeller.<\/p>\n
Hakim de\u011fi\u015fikli\u011fi olursa; bir hakimli mahkemelerde esasa m\u00fcessir yarg\u0131lama i\u015fleminin, san\u0131\u011f\u0131n sorgusunun, tan\u0131\u011f\u0131n dinlenmesinin tekrarlanmas\u0131, heyetli mahkemelerde ise bir hakim de\u011fi\u015fikli\u011finde, o hakimin dosyay\u0131 ve ihtilaf\u0131 anlayacak kadar duru\u015fmaya kat\u0131lmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, hakim de\u011fi\u015fikli\u011finin birden fazla olmas\u0131 halinde delil tart\u0131\u015fmas\u0131na ve de\u011ferlendirmesine ili\u015fkin yarg\u0131lama i\u015f ve i\u015flemlerinin tekrarlanmas\u0131 gerekir. Ancak uygulamada; ger\u00e7ek bir duru\u015fma ile kastedilen usul\u00fcn uygulanmad\u0131\u011f\u0131, bunun yerine sorguya, delillerin ortaya koyulmas\u0131na ve hatta tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na neredeyse hi\u00e7 i\u015ftirak etmemi\u015f hakimin sonradan mahkemeye atanmak suretiyle h\u00fck\u00fcm verdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
\u0130lk derece mahkemelerinde, kovu\u015fturman\u0131n can damar\u0131 olan duru\u015fma konusunda ciddi usuli eksikli\u011fin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, yeterli usuli g\u00fcvencelerin taraflara sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131, uzun s\u00fcren yarg\u0131lamalarda sorguyu yapan ve tan\u0131klar\u0131 dinleyen hakimin karar vermeden bir ba\u015fka adliyeye veya mahkemeye tayinin \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, \u00f6n\u00fcnde sorgu yap\u0131lmadan, tan\u0131k dinlenmeden ve delil tart\u0131\u015f\u0131lmadan karar veren hakimin davan\u0131n esas\u0131 ile ilgili h\u00fck\u00fcm verdi\u011fi,<\/p>\n
\u0130stinaf kanun yolunda a\u00e7\u0131lan duru\u015fmalarda da benzer eksikli\u011fin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, fakat istinafta bunlar\u0131n usuli g\u00fcvenceleri etkileyen eksiklik olarak de\u011ferlendirilmedi\u011fi, istinaf mahkemesinin gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kadar duru\u015fmay\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ve geni\u015fletti\u011fi, ilk derece mahkemesinin karar\u0131n\u0131 kald\u0131rmak suretiyle a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 duru\u015fmada b\u00fct\u00fcn s\u00fcreci yenilemedi\u011fi, huzurunda san\u0131\u011f\u0131n tekrar dinlenip, b\u00fct\u00fcn delillerin ortaya koyulmak suretiyle tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 usul\u00fcn\u00fc uygulamad\u0131\u011f\u0131, bunun yerine duru\u015fma a\u00e7ma sebebine ba\u011fl\u0131 olacak kadar duru\u015fma yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Prof. Dr. Ersan \u015een<\/p>\n
Av. Do\u011fa Ceylan<\/p>\n
(Bu makale, say\u0131n Prof. Dr. Ersan \u015eEN taraf\u0131ndan www.hukukihaber.net sitesinde yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynak g\u00f6sterilse dahi makalenin tamam\u0131 \u00f6zel izin al\u0131nmadan kullan\u0131lamaz. Ancak al\u0131nt\u0131lanan makalenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, aktif link verilerek kullan\u0131labilir. Yazar\u0131 ve kayna\u011f\u0131 g\u00f6sterilmeden k\u0131smen ya da tamamen yay\u0131nlanmas\u0131 \u015fahsi haklara ve fikri haklara ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil eder.)<\/p>\n
———–<\/p>\n
[1] CMK m.282\/1-e: \u201cB\u00f6lge adliye mahkemesi duru\u015fmas\u0131nda dinlenilmeleri gerekli g\u00f6r\u00fclen tan\u0131k ve bilirki\u015filer \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r\u201d.<\/p>\n
[2] Feridun Yenisey, Ay\u015fe Nuho\u011flu, Ceza Muhakemesi Hukuku, Se\u00e7kin Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 6. Bask\u0131, Ankara 2018, s.876.<\/p>\n
[3] CMK m.236 gerek\u00e7esi.<\/p>\n
[4] Ersan \u015een, Berra Ber\u00e7ik, Belirleyici Delilin Tan\u0131k Beyan\u0131 Olmas\u0131 ve Tan\u0131\u011f\u0131 Sorgulama Hakk\u0131, 30.10.2022, https:\/\/www.hukukihaber.net\/belirleyici-delilin-tanik-beyani-olmasi-ve-tanigi-sorgulama-hakki-1, eri\u015fim tarihi: 25.11.2024.<\/p>\n
\u200bHem maddi ve hem de hukuki denetim yapmakla g\u00f6revli b\u00f6lge adliye mahkemesi ceza dairesinin; dosyay\u0131 ve dosyada bulunan delilleri inceledikten sonra verebilecekleri karar, 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 280. maddesinde d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u0130nceleme neticesinde; somut olay\u0131n CMK m.280\/1-a-f bentlerinde yer verilen durumlardan birisine uygun olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, (g) bendi uyar\u0131nca gerekli tedbirler al\u0131narak davan\u0131n yeninden g\u00f6r\u00fclmesine ve duru\u015fma haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u015flemlerine ba\u015flanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
\u0130stinaf mahkemesi duru\u015fma a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda izlenecek usul; CMK m.281\u2019de ve m.282\u2019de g\u00f6sterilmi\u015f olup, CMK m.282\u2019de g\u00f6sterilen istisnalar haricinde, ilk derece yarg\u0131lamas\u0131nda hakim olan ilke ve kurallar uygulanacakt\u0131r.<\/p>\n
\u0130stinaf\u0131n duru\u015fma a\u00e7mas\u0131 halinde delillerin incelenmesi y\u00f6n\u00fcnden farkl\u0131l\u0131k arz eden esas husus; ilk derece yarg\u0131lamas\u0131nda deliller daha \u00f6nce de\u011ferlendirildi\u011finden, bu delillerin anlat\u0131lmas\u0131 ile yetinilmesi ve sadece gerekli g\u00f6r\u00fclen tan\u0131klar\u0131n ve bilirki\u015filerin dinlenmek \u00fczere \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r[1]. Buna g\u00f6re; ilk derece yarg\u0131lamas\u0131nda dinlenen t\u00fcm tan\u0131klar\u0131n ve bilirki\u015filerin tekrar dinlenmesine gerek olmay\u0131p, sadece gerekli g\u00f6r\u00fclen ki\u015filerin davet edilerek huzurda dinlenmesi yeterlidir. Bu nedenle CMK m.282\/1-c\u2019de; ilk derece mahkemesinde dinlenen tan\u0131klar\u0131n ifadelerini i\u00e7eren tutanaklar\u0131n, ke\u015fif tutanaklar\u0131n\u0131n ve bilirki\u015fi raporunun anlat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zel olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Bir tan\u0131\u011f\u0131n veya bilirki\u015finin dinlenmesinin gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitinde; beyanlar\u0131n\u0131n ispat de\u011feri, beyanlar\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi hakk\u0131nda tart\u0131\u015fma bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131, di\u011fer delillerle uyumu ve tutana\u011f\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131, taml\u0131\u011f\u0131 ve netli\u011fi dikkate al\u0131nacakt\u0131r[2]. Dolay\u0131s\u0131yla; bir tan\u0131\u011f\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015f\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli ve belirleyici oldu\u011fu durumlarda, bu beyanlar\u0131n do\u011frulu\u011fundan emin olunmas\u0131 i\u00e7in tutanaklar\u0131n anlat\u0131lmas\u0131 ile yetinilmemeli, tan\u0131k duru\u015fmada dinlenerek kendisine soru sorulmal\u0131, varsa \u00e7eli\u015fkiler giderilmeli ve beyanlar\u0131n\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fi teyit edilmelidir.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere; bir tan\u0131\u011f\u0131n veya bilirki\u015finin hangi durumda istinaf\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 duru\u015fmada dinlenmesinin gerekli oldu\u011fu, somut olay\u0131n \u00f6zelliklerine g\u00f6re belirlenecektir. Ancak kovu\u015fturman\u0131n t\u00fcm evrelerinde ge\u00e7erli olan, \u201cDuru\u015fmada okunmayacak belgeler\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 CMK m.210\/1\u2019da; olay\u0131n delilinin, bir tan\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan ibaret olmas\u0131 halinde, bu tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada dinlenmesinin zorunlu oldu\u011fu ve daha \u00f6nce yap\u0131lan dinleme s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f tutana\u011f\u0131n veya yaz\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klaman\u0131n okunmas\u0131n\u0131n dinleme yerine ge\u00e7meyece\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a d\u00fczenlendi\u011finden, istinaf\u0131n duru\u015fma a\u00e7mas\u0131 halinde bu tan\u0131\u011f\u0131n dinlenmesinin gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131na l\u00fczum olmay\u0131p, huzurda dinlemenin zorunlu oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Belirtmeliyiz ki; cinsel dokunulmazl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 su\u00e7lar, nitelikleri gere\u011fi genellikle kapal\u0131 kap\u0131lar ard\u0131nda, ma\u011fdurun anlat\u0131m\u0131ndan ba\u015fka delil bulunmayacak \u015fekilde i\u015flendi\u011finden, olay\u0131n delilinin bir tan\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan ibaret oldu\u011fu durumlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir. Buna g\u00f6re; cinsel dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 ihlal edilen, yani su\u00e7un ma\u011fduru olan ki\u015fi, ayn\u0131 zamanda olay\u0131n tek tan\u0131\u011f\u0131 olup, duru\u015fmada dinlenmesi zorunlu ki\u015filerdendir.<\/p>\n
\u201cMa\u011fdur ile \u015fikayet\u00e7inin dinlenmesi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 CMK m.236\/1\u2019de; ma\u011fdurun tan\u0131k olarak dinlenmesi halinde, yemin hari\u00e7, tan\u0131kl\u0131\u011fa ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerin uygulanaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, ayn\u0131 maddenin 2. f\u0131kras\u0131nda ise, i\u015flenen su\u00e7un etkisiyle psikolojisi bozulmu\u015f \u00e7ocuk veya ma\u011fdurun, bu su\u00e7a ili\u015fkin soru\u015fturma veya kovu\u015fturmada tan\u0131k olarak bir defa dinlenebilece\u011fine, fakat maddi ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in zorunluluk arz eden hallerin sakl\u0131 tutuldu\u011funa yer verilmi\u015ftir. Psikolojisi bozulmu\u015f \u00e7ocuk veya ma\u011fdurun tan\u0131k olarak bir defa dinlenece\u011fine ili\u015fkin d\u00fczenlemenin sebebi, ma\u011fdurun su\u00e7 sonras\u0131nda yap\u0131lan i\u015flemler nedeniyle \u00f6rselenmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mektir[3]. Ancak istinaf\u0131n duru\u015fma a\u00e7ma gerek\u00e7esi, olay\u0131n olu\u015fu ile ilgili \u015f\u00fcpheye dayanmakta ise; bu \u015f\u00fcphe, olay\u0131n tek tan\u0131\u011f\u0131 olan ma\u011fdurun, CMK m.236\/3-4\u2019de yer verilen \u00f6nlemler al\u0131narak dinlenmesini zorunlu k\u0131lmaktad\u0131r. Aksi halde mahkeme, CMK m.210\/1\u2019in amir h\u00fckm\u00fcne ayk\u0131r\u0131 karar vermi\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n
Nitekim, Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu\u2019nun 27.03.2024 tarihli, 2021\/138 E., 2024\/146 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda; \u201c\u2026CMK\u2019n\u0131n 217. maddesi uyar\u0131nca hakim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilecektir. Bu nedenle kural olarak san\u0131k, tan\u0131k ya da bilirki\u015filer mahkeme huzurunda dinlenecek ve daha \u00f6nce yap\u0131lan dinleme s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f tutana\u011f\u0131n veya yaz\u0131l\u0131 bir a\u00e7\u0131klaman\u0131n okunmas\u0131 dinleme yerine ge\u00e7meyecektir.<\/p>\n
Duru\u015fmada dinlenmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan ya da dinlenmelerine gerek bulunmayan tan\u0131k, bilirki\u015fi ya da su\u00e7 orta\u011f\u0131n\u0131n daha \u00f6nce dinlenmeleri s\u0131ras\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f olan tutanaklar\u0131n okunmas\u0131yla yetinilebilece\u011fi haller CMK\u2019n\u0131n 211. maddesinde g\u00f6sterilmi\u015f ve do\u011frudan do\u011fruyal\u0131k ilkesinin istisnalar\u0131ndan birine i\u015faret edilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re, zorunlu hallerde tan\u0131\u011f\u0131n veya su\u00e7 orta\u011f\u0131n\u0131n soru\u015fturma a\u015famas\u0131ndaki beyanlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren tutanaklar\u0131n duru\u015fmada okunmas\u0131yla yetinilebilecektir.<\/p>\n
\u00d6te yandan, CMK\u2019n\u0131n 282. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131n\u0131n (d) bendinde; \u2018B\u00f6lge adliye mahkemesi duru\u015fmas\u0131nda dinlenilmeleri gerekli g\u00f6r\u00fclen tan\u0131k ve bilirki\u015filer \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r.\u2019 denilmek suretiyle istinaf yarg\u0131lamas\u0131nda da tan\u0131k dinlenmesine imkan sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u0130spat hususunda belirleyici delil mahiyeti arz eden ve olay\u0131n tek tan\u0131\u011f\u0131 konumunda olan kat\u0131lan ma\u011fdurenin, maddi hakikatin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, B\u00f6lge Adliye Mahkemesi taraf\u0131ndan CMK\u2019n\u0131n 210. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131 ile 217. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131 gere\u011fince duru\u015fmaya getirilip bizzat dinlenerek eylemin ne \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi hususunda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 beyan\u0131 al\u0131nd\u0131ktan sonra t\u00fcm delillerin birlikte de\u011ferlendirilmesi suretiyle san\u0131\u011f\u0131n hukuki durumunun takdir ve tayin edilmesi gerekti\u011fi g\u00f6zetilmeden eksik ara\u015ft\u0131rma sonucunda karar verildi\u011fi kabul edilmelidir.\u201d ifadelerine yer verilerek, hem CMK m.217 uyar\u0131nca hakimin, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilece\u011fine ve hem de CMK m.210 uyar\u0131nca olay\u0131n tek tan\u0131\u011f\u0131n\u0131n huzurda dinlenmesi gerekti\u011fine, CMK m.282\u2019nin de istinaf\u0131n tan\u0131k dinlemesine imkan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekilmi\u015ftir.<\/p>\n
Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu\u2019nun karar\u0131ndan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere; CMK m.210\u2019un ve m.217\u2019nin d\u00fczenlemeleri kesin ve emredici oldu\u011fundan, istinaf mahkemesi taraf\u0131ndan san\u0131k hakk\u0131nda verilecek karar\u0131n beraat veya mahkumiyet olup olmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n bu h\u00fck\u00fcmlerin tatbiki gerekmektedir.<\/p>\n
Benzer \u015fekilde; Anayasa Mahkemesi 30.12.2014 tarihli, 2013\/2630 ba\u015fvuru numaral\u0131 Ali R\u0131za Telek karar\u0131nda, kovu\u015fturma s\u0131ras\u0131nda b\u00fct\u00fcn kan\u0131tlar\u0131n tart\u0131\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in, kural olarak bu kan\u0131tlar\u0131n aleni bir duru\u015fmada ve san\u0131\u011f\u0131n huzurunda ortaya koyulmas\u0131 gerekti\u011fini; 16.04.2015 tarihli ve 2013\/560 ba\u015fvuru numaral\u0131 AZ. M. karar\u0131nda ise, olay\u0131n tek delilinin bir tan\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131ndan ibaret olmas\u0131 halinde, CMK m.210\/1 uyar\u0131nca, bu tan\u0131\u011f\u0131n duru\u015fmada dinlenmesi yerine \u00f6nceki beyanlar\u0131n\u0131n okunmas\u0131 ile yetinilebilmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015ft\u0131r[4].<\/p>\n
Yeri gelmi\u015fken; tan\u0131\u011f\u0131n sadece huzurda dinlenmesi de\u011fil, nas\u0131l dinlendi\u011fi, yani hangi \u015fartlarda dinlendi\u011finin de \u00f6nemine de\u011finmek gerekir. Tan\u0131\u011f\u0131n sorgusu, beyanlar\u0131n g\u00fcvenilirli\u011finin test edilmesi bak\u0131m\u0131ndan gerekli olup, san\u0131\u011fa, tan\u0131\u011f\u0131 etkin bir \u015fekilde sorgulama imkan\u0131n\u0131n tan\u0131nmamas\u0131 halinde \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zle\u015fmesi m.6\u2019da ve Anayasa m.36\u2019da d\u00fczenlenen adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlali g\u00fcndeme gelecektir. Tan\u0131\u011f\u0131n g\u00fcvenlik sorunu \u00e7ekmemesi, duru\u015fma salonunun d\u0131\u015f\u0131nda veya i\u00e7inde kendisini bask\u0131 alt\u0131nda hissetmemesi, usule uygun bir \u015fekilde Anayasa m.38\/5\u2019e uygun olarak nemo tenetur hakk\u0131n\u0131n, yani kendisi ve yak\u0131nlar\u0131 aleyhinde beyanda bulunmaya ve delil g\u00f6stermeye zorlanamayaca\u011f\u0131na dair kural\u0131n tan\u0131\u011fa bildirilmesi, tan\u0131\u011f\u0131n yeminin usule uygun al\u0131nmas\u0131, tan\u0131k beyan\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131t\u0131lmadan ve oldu\u011fu gibi duru\u015fma tutana\u011f\u0131na aktar\u0131lmas\u0131, tan\u0131\u011fa do\u011frudan g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, duydu\u011fu ve bildi\u011fi ile ilgili sorular sorulmas\u0131, tan\u0131\u011f\u0131n \u00f6zg\u00fcr irade beyan\u0131 hakk\u0131n\u0131n korunmas\u0131, maddi hakikate ve adalete ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u015fekilde tan\u0131\u011f\u0131n tan\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ba\u015fvurulmas\u0131 ve tan\u0131\u011fa \u00e7apraz soru sorma hakk\u0131n\u0131n taraflara tan\u0131nmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi 18.09.2024 tarihli, 2021\/26906 ba\u015fvuru numaral\u0131 karar\u0131nda; a\u00e7\u0131klamalar\u0131 mahkumiyet karar\u0131na esas al\u0131nan san\u0131\u011f\u0131n, tan\u0131\u011f\u0131n sorgusunun yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 celseye SEGB\u0130S ile kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, ba\u011flant\u0131da kesintiler oldu\u011fu ve tan\u0131\u011f\u0131n \u00f6nceki beyanlar\u0131ndan ve duru\u015fmada haz\u0131r edilece\u011finden haberdar edilmemesi sebebiyle, adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar vermi\u015ftir:<\/p>\n
\u201c27. Bu noktada Mahkemenin, ba\u015fvurucunun SEGB\u0130S ile kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 celsede tan\u0131k M.A.n\u0131n ba\u015fvurucu aleyhine verdi\u011fi ifadeyi mahkumiyet karar\u0131na g\u00f6t\u00fcren belirleyici delil olarak de\u011ferlendirdi\u011finin de alt\u0131 \u00e7izilmelidir (bkz. \u00a7 13). Buradan hareketle, ba\u015fvurucuya olaylar\u0131 kendi bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re anlatma ve delillerini sunma imkan\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015fsa da, tan\u0131\u011f\u0131n beyan\u0131n\u0131n denetlenmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeniden dinlenilmesine ve beyan\u0131nda adlar\u0131 ge\u00e7en di\u011fer ki\u015filerin de tan\u0131k s\u0131fat\u0131yla dinlenilmelerine dair taleplerin Mahkemece reddedilmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda (bkz. \u00a7 11) ba\u015fvurucunun haz\u0131r bulundu\u011fu celselerde ba\u015fkaca esasl\u0131 i\u015flemler yap\u0131lm\u0131\u015f ise de ba\u015fvurucunun SEGB\u0130S arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 celsede tan\u0131k M.A.n\u0131n ifadesinin al\u0131nmas\u0131n\u0131n mahkumiyet karar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece \u00f6nemli ve ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na yarg\u0131laman\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc etkileyen bir esasl\u0131 i\u015flem oldu\u011fu vurgulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
28. Sonu\u00e7 olarak, 21\/11\/2017 tarihine kadar yap\u0131lan celselerde bizzat haz\u0131r bulundurulan ba\u015fvurucunun 21\/11\/2017 tarihli celsede hangi nedenle SEGB\u0130S arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla duru\u015fmaya kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131na karar verildi\u011finin ortaya konulmamas\u0131 ve bu celsede mahkumiyet karar\u0131nda belirleyici delil olarak de\u011ferlendirilen tan\u0131k M.A.n\u0131n beyan\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na dair esasl\u0131 i\u015flemin yap\u0131lmas\u0131 nedeniyle m\u00fcdahalenin gerekli olmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Ba\u015fvurucunun bir sonraki celsede ba\u011flant\u0131larda kesinti olmas\u0131 nedeniyle duru\u015fmaya bizzat kat\u0131lmak istedi\u011fini dile getirmesi ve Mahkemenin de sonradan benzer nedenle san\u0131klar\u0131n duru\u015fmaya kat\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n SEGB\u0130S ile sa\u011flanmas\u0131ndan vazge\u00e7mesi, ba\u015fvurucunun tan\u0131k M.A.n\u0131n ifadesinin al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve kendisinin SEGB\u0130S yoluyla kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 oturumda, bu tan\u0131\u011f\u0131n \u00f6nceki beyanlar\u0131ndan ve duru\u015fmada haz\u0131r edilece\u011finden haberdar olmad\u0131\u011f\u0131na, tan\u0131\u011fa SEGB\u0130S yoluyla yapt\u0131r\u0131lan te\u015fhis s\u0131ras\u0131nda usuli hatalar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ve savunmas\u0131n\u0131 \u00f6nceden haz\u0131rlayamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tan\u0131\u011f\u0131 sorgulama hakk\u0131n\u0131 etkili \u015fekilde kullanamad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin itirazlar\u0131n\u0131 sonraki celselerin yan\u0131 s\u0131ra istinaf ve temyiz dilek\u00e7elerinde de dile getirmesi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda yukar\u0131da an\u0131lan kararlarda yer alan ilkelerden ve ula\u015f\u0131lan sonu\u00e7tan ayr\u0131lmay\u0131 gerektiren bir durum bulunmamaktad\u0131r.\u201d<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak; istinaf\u0131n duru\u015fma a\u00e7mas\u0131 halinde, her ne kadar CMK m.281\/1-e\u2019de gerekli g\u00f6r\u00fclen tan\u0131klar\u0131n ve bilirki\u015filerin dinlenece\u011finden bahsedilmi\u015f ise de, kimlerin dinlenmesi gerekti\u011fi keyfi olarak belirlenmemeli, istinaf mahkemesi ilk derece mahkemesinden farkl\u0131 bir kanaat olu\u015fturacaksa da, ilk derece mahkemesinin gerek\u00e7eli karar\u0131na esas ald\u0131\u011f\u0131 tan\u0131klara ve bilirki\u015filere temas etmelidir; zira ilk derece mahkemesi bu ki\u015fileri huzurda dinleyerek, bunlara bizzat temas ederek vicdani kanaatini olu\u015fturmu\u015ftur. \u0130lk derece mahkemesinin karar\u0131n\u0131n tek bir tan\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131klamalar\u0131na dayand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumda ise, istinaf mahkemesinin gereklilik de\u011ferlendirmesi yapmaks\u0131z\u0131n, CMK m.210\/1\u2019i tatbik ederek, bu tan\u0131\u011f\u0131 huzurda dinleyip karar vermesi gerekti\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u0130stinaf mahkemesinin, bir tan\u0131\u011f\u0131n veya bilirki\u015finin tekrar dinlenmesinin gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmesini yapmas\u0131 gerekti\u011finde; ilk derece mahkemesinin karar\u0131na gerek\u00e7e te\u015fkil eden beyanlar\u0131 dikkate almal\u0131, ilk derece mahkemesi ile farkl\u0131 kanaatte ise de, bu ki\u015fileri dinleyerek karar vermelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc istinaf mahkemesinin, ilk derece mahkemesinin karar\u0131n\u0131 dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 delilleri ayn\u0131 \u015fekilde inceleyerek karar vermesi, hem \u201cdelillerin do\u011frudan do\u011fruyal\u0131\u011f\u0131\u201d ile \u201cy\u00fcz y\u00fczelik\u201d ilkelerinin, hem maddi hakikate ve adalete ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n ve hem de yarg\u0131ya g\u00fcvenin sa\u011flanmas\u0131n\u0131n gere\u011fidir.<\/p>\n
Yeri gelmi\u015fken duru\u015fma konusunda team\u00fcle d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f hatal\u0131 bir uygulamaya i\u015faret etmek istiyoruz;<\/p>\n
Bizim duru\u015fma sistemimiz, CMK m.190\u2019a g\u00f6re gecikmeksizin, h\u0131zl\u0131 ve birka\u00e7 celselik duru\u015fma yap\u0131lmas\u0131n\u0131, ayn\u0131 hakim taraf\u0131ndan sorgunun yap\u0131l\u0131p, ifadelerin al\u0131nmas\u0131 ve delil tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini \u00f6ng\u00f6r\u00fcrken, uygulamada b\u0131rakal\u0131m i\u015fin esas\u0131na m\u00fcessir tan\u0131\u011f\u0131 dinleyen ayn\u0131 hakimin karar vermesini, sorguyu yapmayan, delil tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 izleyip dinlemeyen, hatta son bir veya iki celseye \u00e7\u0131km\u0131\u015f hakim taraf\u0131ndan karar verildi\u011fi g\u00f6r\u00fclebilmektedir ki, bu y\u00f6ntem deyim yerinde ise olmas\u0131 gereken veya \u00f6zlenen bir duru\u015fma usul\u00fc de\u011fildir, a\u00e7\u0131k\u00e7a san\u0131\u011f\u0131n d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131 ihlal edece\u011fi gibi, maddi hakikate ve adalete ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 da engeller.<\/p>\n
Hakim de\u011fi\u015fikli\u011fi olursa; bir hakimli mahkemelerde esasa m\u00fcessir yarg\u0131lama i\u015fleminin, san\u0131\u011f\u0131n sorgusunun, tan\u0131\u011f\u0131n dinlenmesinin tekrarlanmas\u0131, heyetli mahkemelerde ise bir hakim de\u011fi\u015fikli\u011finde, o hakimin dosyay\u0131 ve ihtilaf\u0131 anlayacak kadar duru\u015fmaya kat\u0131lmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, hakim de\u011fi\u015fikli\u011finin birden fazla olmas\u0131 halinde delil tart\u0131\u015fmas\u0131na ve de\u011ferlendirmesine ili\u015fkin yarg\u0131lama i\u015f ve i\u015flemlerinin tekrarlanmas\u0131 gerekir. Ancak uygulamada; ger\u00e7ek bir duru\u015fma ile kastedilen usul\u00fcn uygulanmad\u0131\u011f\u0131, bunun yerine sorguya, delillerin ortaya koyulmas\u0131na ve hatta tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na neredeyse hi\u00e7 i\u015ftirak etmemi\u015f hakimin sonradan mahkemeye atanmak suretiyle h\u00fck\u00fcm verdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
\u0130lk derece mahkemelerinde, kovu\u015fturman\u0131n can damar\u0131 olan duru\u015fma konusunda ciddi usuli eksikli\u011fin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, yeterli usuli g\u00fcvencelerin taraflara sa\u011flanamad\u0131\u011f\u0131, uzun s\u00fcren yarg\u0131lamalarda sorguyu yapan ve tan\u0131klar\u0131 dinleyen hakimin karar vermeden bir ba\u015fka adliyeye veya mahkemeye tayinin \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, \u00f6n\u00fcnde sorgu yap\u0131lmadan, tan\u0131k dinlenmeden ve delil tart\u0131\u015f\u0131lmadan karar veren hakimin davan\u0131n esas\u0131 ile ilgili h\u00fck\u00fcm verdi\u011fi,<\/p>\n
\u0130stinaf kanun yolunda a\u00e7\u0131lan duru\u015fmalarda da benzer eksikli\u011fin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, fakat istinafta bunlar\u0131n usuli g\u00fcvenceleri etkileyen eksiklik olarak de\u011ferlendirilmedi\u011fi, istinaf mahkemesinin gerekli g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc kadar duru\u015fmay\u0131 a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 ve geni\u015fletti\u011fi, ilk derece mahkemesinin karar\u0131n\u0131 kald\u0131rmak suretiyle a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 duru\u015fmada b\u00fct\u00fcn s\u00fcreci yenilemedi\u011fi, huzurunda san\u0131\u011f\u0131n tekrar dinlenip, b\u00fct\u00fcn delillerin ortaya koyulmak suretiyle tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 usul\u00fcn\u00fc uygulamad\u0131\u011f\u0131, bunun yerine duru\u015fma a\u00e7ma sebebine ba\u011fl\u0131 olacak kadar duru\u015fma yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Prof. Dr. Ersan \u015een<\/p>\n
Av. Do\u011fa Ceylan<\/p>\n
(Bu makale, say\u0131n Prof. Dr. Ersan \u015eEN taraf\u0131ndan www.hukukihaber.net sitesinde yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynak g\u00f6sterilse dahi makalenin tamam\u0131 \u00f6zel izin al\u0131nmadan kullan\u0131lamaz. Ancak al\u0131nt\u0131lanan makalenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, aktif link verilerek kullan\u0131labilir. Yazar\u0131 ve kayna\u011f\u0131 g\u00f6sterilmeden k\u0131smen ya da tamamen yay\u0131nlanmas\u0131 \u015fahsi haklara ve fikri haklara ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil eder.)<\/p>\n
———–<\/p>\n
[1] CMK m.282\/1-e: \u201cB\u00f6lge adliye mahkemesi duru\u015fmas\u0131nda dinlenilmeleri gerekli g\u00f6r\u00fclen tan\u0131k ve bilirki\u015filer \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r\u201d.<\/p>\n
[2] Feridun Yenisey, Ay\u015fe Nuho\u011flu, Ceza Muhakemesi Hukuku, Se\u00e7kin Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 6. Bask\u0131, Ankara 2018, s.876.<\/p>\n
[3] CMK m.236 gerek\u00e7esi.<\/p>\n
[4] Ersan \u015een, Berra Ber\u00e7ik, Belirleyici Delilin Tan\u0131k Beyan\u0131 Olmas\u0131 ve Tan\u0131\u011f\u0131 Sorgulama Hakk\u0131, 30.10.2022, https:\/\/www.hukukihaber.net\/belirleyici-delilin-tanik-beyani-olmasi-ve-tanigi-sorgulama-hakki-1, eri\u015fim tarihi: 25.11.2024.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hem maddi ve hem de hukuki denetim yapmakla g\u00f6revli b\u00f6lge adliye mahkemesi ceza dairesinin; dosyay\u0131 ve dosyada bulunan delilleri inceledikten sonra verebilecekleri karar, 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 280. maddesinde d\u00fczenlenmi\u015ftir. \u0130nceleme neticesinde; somut olay\u0131n CMK m.280\/1-a-f bentlerinde yer verilen durumlardan birisine uygun olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, (g) bendi uyar\u0131nca gerekli tedbirler al\u0131narak davan\u0131n yeninden g\u00f6r\u00fclmesine ve duru\u015fma haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u015flemlerine ba\u015flanmas\u0131 gerekir. \u0130stinaf mahkemesi duru\u015fma a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda izlenecek usul; CMK m.281\u2019de ve m.282\u2019de g\u00f6sterilmi\u015f olup, CMK m.282\u2019de g\u00f6sterilen istisnalar haricinde, ilk derece yarg\u0131lamas\u0131nda hakim olan ilke ve kurallar uygulanacakt\u0131r. \u0130stinaf\u0131n duru\u015fma a\u00e7mas\u0131 halinde delillerin incelenmesi y\u00f6n\u00fcnden farkl\u0131l\u0131k arz eden esas husus; ilk derece yarg\u0131lamas\u0131nda deliller daha \u00f6nce de\u011ferlendirildi\u011finden, bu delillerin anlat\u0131lmas\u0131 ile yetinilmesi ve sadece gerekli g\u00f6r\u00fclen tan\u0131klar\u0131n ve bilirki\u015filerin dinlenmek \u00fczere \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r[1]. Buna g\u00f6re; ilk derece yarg\u0131lamas\u0131nda dinlenen t\u00fcm tan\u0131klar\u0131n ve bilirki\u015filerin tekrar dinlenmesine gerek olmay\u0131p, sadece gerekli g\u00f6r\u00fclen ki\u015filerin davet edilerek huzurda dinlenmesi yeterlidir. Bu nedenle CMK m.282\/1-c\u2019de; ilk derece mahkemesinde dinlenen tan\u0131klar\u0131n ifadelerini i\u00e7eren tutanaklar\u0131n, ke\u015fif tutanaklar\u0131n\u0131n ve bilirki\u015fi raporunun anlat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zel olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bir tan\u0131\u011f\u0131n veya bilirki\u015finin dinlenmesinin gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespitinde; beyanlar\u0131n\u0131n ispat de\u011feri, beyanlar\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi hakk\u0131nda tart\u0131\u015fma bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131, di\u011fer delillerle uyumu ve tutana\u011f\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131, taml\u0131\u011f\u0131 ve netli\u011fi dikkate al\u0131nacakt\u0131r[2]. Dolay\u0131s\u0131yla; bir tan\u0131\u011f\u0131n beyanlar\u0131n\u0131n maddi …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-117031","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n