T.C.<\/p>\n
Yarg\u0131tay<\/p>\n
Ceza Genel Kurulu<\/p>\n
2016\/1014 E. \u00a0, \u00a02018\/664 K.<\/p>\n
“\u0130\u00e7tihat Metni”<\/p>\n
Karar\u0131 Veren
\nYarg\u0131tay Dairesi : 10. Ceza Dairesi
\nMahkemesi :A\u011f\u0131r Ceza
\nSay\u0131s\u0131 : 72-175<\/p>\n
Uyu\u015fturucu madde ticareti yapma su\u00e7undan san\u0131k …’n\u0131n, 5237 say\u0131l\u0131 TCK’n\u0131n 188\/3, 62, 52, 53, 54 ve 63. maddeleri uyar\u0131nca 8 y\u0131l 4 ay hapis ve 80 TL adli para cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na, hak yoksunlu\u011funa, m\u00fcsadereye ve mahsuba ili\u015fkin \u00c7orum 1. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesince verilen 15.10.2015 tarihli ve 72-175 say\u0131l\u0131 h\u00fckm\u00fcn, san\u0131k ve m\u00fcdafisi taraf\u0131ndan temyiz edilmesi \u00fczerine dosyay\u0131 inceleyen Yarg\u0131tay 10. Ceza Dairesince 19.04.2016 tarih ve 5977-1270 say\u0131 ile;<\/p>\n
“Yarg\u0131lama s\u00fcrecindeki i\u015flemlerin kanuna uygun olarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, a\u015famalarda ileri s\u00fcr\u00fclen iddia ve savunmalar\u0131n toplanan t\u00fcm delillerle birlikte gerek\u00e7eli kararda g\u00f6sterilip tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, eylemin san\u0131k taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011finin saptand\u0131\u011f\u0131, vicdan\u00ee kan\u0131n\u0131n dosya i\u00e7indeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, eyleme uyan su\u00e7 tipi ile a\u015fa\u011f\u0131da belirtilenin d\u0131\u015f\u0131nda yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n do\u011fru bi\u00e7imde belirlendi\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, yerinde g\u00f6r\u00fclmeyen di\u011fer temyiz itirazlar\u0131n\u0131n reddine, ancak;<\/p>\n
1- San\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinin aranmas\u0131 konusunda arama karar\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, varsa asl\u0131 veya onayl\u0131 bir \u00f6rne\u011finin getirtilerek duru\u015fmada okunup tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131; arama karar\u0131 yoksa, san\u0131\u011f\u0131n \u00fczerindeki su\u00e7 konusu uyu\u015fturucu maddeleri g\u00f6revlilere teslim etmek suretiyle kendi su\u00e7unun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yard\u0131m etti\u011fi dikkate al\u0131narak etkin pi\u015fmanl\u0131kla ilgili TCK’n\u0131n 192. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131 gere\u011fince cezas\u0131ndan indirim yap\u0131lmas\u0131 gerekirken, eksik ara\u015ft\u0131rma ile h\u00fck\u00fcm kurulmas\u0131,<\/p>\n
2- H\u00fck\u00fcmden sonra 24.11.2015 tarih ve 29542 say\u0131l\u0131 Resmi Gazete’de yay\u0131mlanarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren Anayasa Mahkemesi’nin 08.10.2015 tarihli 2014\/140 esas ve 2015\/85 karar say\u0131l\u0131 karar\u0131 ile, 5237 say\u0131l\u0131 TCK’n\u0131n 53. maddesinin baz\u0131 h\u00fck\u00fcmlerinin iptal edilmesi ve h\u00fckm\u00fcn iptal edilen yoksunluklar\u0131 da kapsamas\u0131 nedeniyle, s\u00f6z\u00fc edilen maddenin uygulanmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, san\u0131\u011f\u0131n durumunun yeniden belirlenmesinde zorunluluk bulunmas\u0131”, isabetsizliklerinden bozulmas\u0131na karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ise 26.05.2016 tarih ve 386916 say\u0131 ile;
\n“Dosya incelendi\u011finde yarg\u0131lamaya konu olay\u0131n olu\u015fumunun \u015fu \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir: San\u0131\u011f\u0131n uyu\u015fturucu ticareti yapt\u0131\u011f\u0131na dair ihbarlar al\u0131n\u0131yor. Su\u00e7 tarihinde san\u0131k y\u00fcr\u00fcr vaziyette g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Durumundan ku\u015fkulan\u0131l\u0131yor. Durduruluyor. Polis olduklar\u0131 s\u00f6yleniyor. \u00dczerinde su\u00e7 unsuru olup olmad\u0131\u011f\u0131 soruluyor. San\u0131k cebinden 9 adet beyaz ka\u011f\u0131da sar\u0131lm\u0131\u015f halde uyu\u015fturucuyu \u00e7\u0131kar\u0131p veriyor. San\u0131\u011f\u0131n verdi\u011fi maddelerin sentetik uyu\u015fturucu oldu\u011fu tespit ediliyor.<\/p>\n
A\u015fa\u011f\u0131da ayr\u0131nt\u0131s\u0131na de\u011finildi\u011fi \u00fczere polisin yapt\u0131\u011f\u0131 durdurma i\u015flemi Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 27. maddesine uygun ‘durdurma’ i\u015flemidir. Ayn\u0131 maddede durdurman\u0131n amac\u0131, nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131 ayr\u0131nt\u0131s\u0131 ile d\u00fczenlenmi\u015ftir. Durdurma i\u015flemi bir arama i\u015flemi de\u011fildir. Durduran kolluk g\u00f6revlisi ki\u015finin \u00fcst aramas\u0131n\u0131 yapabilir. Uyu\u015fturucu su\u00e7un konusu ise arama izni olmaks\u0131z\u0131n ayr\u0131nt\u0131l\u0131 arama da yapabilir. Y\u00f6netmeli\u011fin uygulay\u0131c\u0131ya verdi\u011fi bu yetki y\u00f6netmelik Dan\u0131\u015ftay karar\u0131 ile iptal edilmedi\u011fi s\u00fcrece ge\u00e7erlidir ve uygulanma zorunlulu\u011fu vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla durdurma ve su\u00e7 unsuru uyu\u015fturucunun ele ge\u00e7irilme \u015fekli san\u0131\u011f\u0131n iradesine dayal\u0131 de\u011fildir. San\u0131k kendisi \u00fczerindeki uyu\u015fturucuyu teslim etmese dahi polis Y\u00f6netmeli\u011fin 27. maddesi kapsam\u0131nda ele ge\u00e7irecekti. Olayda TCK’n\u0131n 192\/3. maddesi ve f\u0131kras\u0131n\u0131n unsurlar\u0131 olu\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Mevzuat \u015fu \u015fekildedir:
\nKolluk taraf\u0131ndan ki\u015filerin \u00fcstlerinin, e\u015fyalar\u0131n\u0131n, ara\u00e7lar\u0131n\u0131n, \u00f6zel k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131n\u0131n, konut, i\u015fyeri ve eklentilerinin aranmas\u0131nda uygulanacak usul ve esaslar\u0131 kapsayan, adli ve \u00f6nleme aramas\u0131na karar verme yetkisi ve aramalar\u0131nda uyulacak usul ve esaslar\u0131 g\u00f6steren y\u00f6netmelik Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fidir.<\/p>\n
Be\u015f b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan Y\u00f6netmeli\u011fin ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ‘adli aramalar’, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde ‘\u00f6nleme aramalar\u0131’, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde ise ‘aramalar\u0131n yap\u0131lma \u015fekli’ b\u00f6l\u00fcm ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ‘durdurma ve kontrol i\u015flemleri’ ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ile 27. maddede durdurma ve kontrol i\u015flemleri d\u00fczenlenmi\u015ftir. Esasen Y\u00f6netmelik \u00fc\u00e7 hususu d\u00fczenlemektedir. Birincisi adli aramalar\u0131, ikincisi \u00f6nleme aramalar\u0131n\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise durdurma ve kontrol i\u015flemlerini. Durdurma ve kontrol i\u015flemleri bir adli arama veya \u00f6nleme aramas\u0131 de\u011fildir. Bu nedenle adli arama veya \u00f6nleme aramas\u0131 usul\u00fcne de tabi de\u011fildir. Durdurma ve kontrol i\u015flemlerinin ne oldu\u011fu, \u015fartlar\u0131, karar alma yetkisi, uygulanma usul\u00fc yine y\u00f6netmeli\u011fin ayn\u0131 maddesinde ayr\u0131nt\u0131s\u0131yla tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Buna g\u00f6re; durdurma ve kontrol i\u015flemleri:
\nKolluk g\u00f6revlisi, kolluk g\u00f6revlisi, tecr\u00fcbesine dayanarak, izledi\u011fi davran\u0131\u015flar\u0131ndan, o ki\u015finin bir su\u00e7 i\u015fleyece\u011fi veya i\u015fledi\u011fi hususunda kanaat elde eder veya ki\u015finin silahl\u0131 oldu\u011fu ve h\u00e2len tehlike yaratt\u0131\u011f\u0131 kanaatine var\u0131rsa ki\u015fiyi durdurabilir. Durdurma yetkisinin kullan\u0131labilmesi i\u00e7in, ‘umma’ derecesinde makul \u015f\u00fcphe bulunmal\u0131d\u0131r. Denetim i\u00e7in ara\u00e7lar\u0131n durdurulmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sebebin olu\u015fmas\u0131na veya \u015f\u00fcpheye yol a\u00e7an davran\u0131\u015flar\u0131 hakk\u0131nda, durdurulan ki\u015fiye sorular y\u00f6neltilebilir. Ki\u015fi bu sorulara cevap vermekle y\u00fck\u00fcml\u00fc de\u011fildir. Durdurma yetkisinin kullan\u0131lmas\u0131na neden olan \u015f\u00fcphe, yap\u0131lan a\u00e7\u0131klama ile ortadan kalkarsa, ki\u015finin gitmesine engel olunmaz.<\/p>\n
Durdurma \u00fczerine a\u015fa\u011f\u0131daki i\u015flemler yap\u0131l\u0131r:<\/p>\n
a) Durdurulan ki\u015fi \u00fczerinde giysilerinden herhangi birisi \u00e7\u0131kar\u0131lmaks\u0131z\u0131n, yoklama bi\u00e7iminde bir kontrol yap\u0131l\u0131r. Bu i\u015flem sonucunda, ki\u015fide silah bulundu\u011fu sonucunu \u00e7\u0131karmaya yeterli \u015f\u00fcphe meydana gelirse, memur kendili\u011finden sil\u00e2h ve di\u011fer su\u00e7 e\u015fyas\u0131 aramas\u0131 yapabilir.<\/p>\n
d) Bir ki\u015finin veya arac\u0131n durdurulma s\u00fcresinin, \u015fartlara g\u00f6re makul olmas\u0131 ve kontrol i\u00e7in ayr\u0131lan s\u00fcreyi a\u015fmamas\u0131 gerekir.<\/p>\n
f) Yap\u0131lan kontrol\u00fcn neticesinde su\u00e7a ili\u015fkin iz, eser, emare ve delil elde edilirse ki\u015fi yakalan\u0131r.<\/p>\n
g) Uyu\u015fturucu gibi belirli bir \u015feyin, ki\u015finin herhangi bir yerinde gizlendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyorsa, daha geni\u015f \u00e7apl\u0131 kontrol yap\u0131labilir.<\/p>\n
h) Yoklama suretiyle kontrol, ki\u015finin veya arac\u0131n ilk durduruldu\u011fu yerde veya o yerin yak\u0131n\u0131nda, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar ba\u015fkalar\u0131n\u0131n g\u00f6remeyece\u011fi tarzda yap\u0131l\u0131r. Ba\u015fka yere g\u00f6t\u00fcr\u00fclerek kontrol yap\u0131lamaz.<\/p>\n
i) Makul sebebi olu\u015ftu\u011fu takdirde, daha geni\u015f kapsaml\u0131 kontrol yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, kolluk arac\u0131ndan veya yak\u0131ndaki kapal\u0131 bir yerden yararlan\u0131labilir.
\nBu maddede yaz\u0131l\u0131 i\u015flemler gece de yap\u0131labilir.<\/p>\n
Bir ki\u015fiyi ge\u00e7ici olarak durdurmak, yakalama say\u0131lmaz; yakalama say\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ki\u015finin fiilen denetim alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekir.
\nA\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 \u015fekli ile i\u015flem Y\u00f6netmeli\u011fin 27. maddesine uygundur. Y\u00fcksek Dairenin (1) numaral\u0131 bozma nedeni usul ve yasalara ayk\u0131r\u0131 olup, birinci bozma nedeninin h\u00fck\u00fcmden \u00e7\u0131kart\u0131larak, ikinci bozma nedeni de yeniden yarg\u0131lamay\u0131 gerektirmedi\u011finden ve infaz a\u015famas\u0131nda dikkate al\u0131nabilece\u011finden yerel mahkeme h\u00fckm\u00fcn\u00fcn onanmas\u0131 gerekti\u011fi”, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle itiraz kanun yoluna ba\u015fvurmu\u015ftur.<\/p>\n
CMK’n\u0131n 308. maddesi uyar\u0131nca inceleme yapan Yarg\u0131tay 10. Ceza Dairesince 07.06.2016 tarih ve 2279-1793 say\u0131 ile; itiraz nedenlerinin yerinde g\u00f6r\u00fclmedi\u011finden bahisle Yarg\u0131tay Birinci Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca de\u011ferlendirilmi\u015f ve a\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle karara ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
T\u00dcRK M\u0130LLET\u0130 ADINA<\/p>\n
CEZA GENEL KURULU KARARI<\/p>\n
\u00d6zel Daire ile Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda olu\u015fan ve Ceza Genel Kurulunca \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gereken uyu\u015fmazl\u0131klar;<\/p>\n
1- Somut olayda adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n,<\/p>\n
2- Arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na gerek bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve su\u00e7 konusu delilin elde edilmesinde hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul\u00fc h\u00e2linde, TCK’n\u0131n 192\/3. maddesinin uygulan\u0131p uygulanmayaca\u011f\u0131n\u0131n,<\/p>\n
Belirlenmesine ili\u015fkindir.<\/p>\n
\u0130ncelenen dosya kapsam\u0131ndan;
\n26.01.2015 tarihli ihbar ile olay, yakalama, r\u0131zaen teslim, muhafaza alt\u0131na alma, \u00fcst arama tutana\u011f\u0131na g\u00f6re; KOM \u015eube M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6revlilerince uyu\u015fturucu madde ticareti yapma su\u00e7una y\u00f6nelik olarak yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda, … adl\u0131 \u015fahs\u0131n il genelinde ve \u00f6zellikle Akkent Mahallesinde bonzai olarak bilinen uyu\u015fturucu maddeyi satt\u0131\u011f\u0131, … ve … adl\u0131 ki\u015filerin …’dan uyu\u015fturucu madde sat\u0131n ald\u0131klar\u0131 bilgisinin elde edildi\u011fi, bu bilgiler do\u011frultusunda ad\u0131 ge\u00e7en \u015fah\u0131slar\u0131n kimliklerinin belirlenmesi amac\u0131yla yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda, tan\u0131k …’n\u00fcn 212386… kimlik numaral\u0131, Mustafa ve Z\u00fclfi o\u011flu, ..\/..\/1987 La\u00e7in do\u011fumlu oldu\u011funun, Ulukavak Mahallesi, G\u00fcne\u015fevler 9. Sokak,…. bilgileri ile kay\u0131tl\u0131 adreste ikamet etti\u011finin, tan\u0131k …’\u0131n 336102… kimlik numaral\u0131, Mehmet ve Ba\u011fdeg\u00fcl o\u011flu, ..\/..\/1994 Mecit\u00f6z\u00fc do\u011fumlu oldu\u011funun, Bah\u00e7elievler Mahallesi, …. bilgileri ile kay\u0131tl\u0131 adreste ikamet etti\u011finin, san\u0131k …’n\u0131n ise 335232… kimlik numaral\u0131, Necaettin ve G\u00fclhatun o\u011flu, ..\/..\/1976 \u00c7orum do\u011fumlu oldu\u011funun, Akkent Mahallesi,…… bilgileri ile kay\u0131tl\u0131 adreste ikamet etti\u011finin, ad\u0131 ge\u00e7en san\u0131k hakk\u0131nda KOM \u015eube M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnce 12.10.2014 tarihinde uyu\u015fturucu madde ticareti yapma su\u00e7una ili\u015fkin olarak i\u015flem yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespit edildi\u011fi, …’n\u0131n yakalanmas\u0131 amac\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda, 26.01.2015 tarihinde saat 17.32’de 155 Polis \u0130mdat hatt\u0131n\u0131 arayan ve kimlik bilgilerini vermek istemeyen bayan bir \u015fahs\u0131n, \u201cAkkent’te oturan tam adresini bilmedi\u011fim, yaln\u0131zca telefon numaras\u0131n\u0131 ve ismini bildi\u011fim … adl\u0131 \u015fah\u0131s, e\u015fimi s\u00fcrekli 053921… numaral\u0131 telefondan arayarak uyu\u015fturucu madde sat\u0131yor ve ben bundan dolay\u0131 \u00e7ok ma\u011fdurum, e\u015fimin uyu\u015fturucu madde kullanmas\u0131n\u0131 istemiyorum ve bu uyu\u015fturucu maddeyi satan … isimli \u015fahs\u0131 yakalayabilmeniz i\u00e7in ismini ve telefonunu size bildiriyorum\u201d \u015feklinde ihbarda bulunmas\u0131 \u00fczerine san\u0131\u011f\u0131n ikameti ve \u00e7evresinin g\u00f6revlilerce de\u011fi\u015fik tarih ve zamanlarda izlemeye al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, s\u00f6z konusu bu faaliyetler esnas\u0131nda 11.02.2015 tarihinde saat 16.00 s\u0131ralar\u0131nda ikametinden \u00e7\u0131kan ve Burun \u00c7iftli\u011fi Kav\u015fa\u011f\u0131na do\u011fru gitti\u011fi g\u00f6r\u00fclen san\u0131\u011f\u0131n g\u00f6revlilerce takip edilmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131, saat 16.15 s\u0131ralar\u0131nda s\u00f6z konusu kav\u015fa\u011fa gelen san\u0131\u011f\u0131n \u015f\u00fcpheli davran\u0131\u015flar sergilemesi nedeniyle fark edildiklerini de\u011ferlendiren g\u00f6revlilerin san\u0131\u011f\u0131n yan\u0131na gidip polis kimlik kartlar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdikleri, \u00fczerinde herhangi bir su\u00e7 unsuru bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 sorulan san\u0131\u011f\u0131n, pantolonunun \u00f6n ve arka cebinden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 beyaz k\u00e2\u011f\u0131da sar\u0131l\u0131 toplam (9) fi\u015fek h\u00e2lindeki uyu\u015fturucu maddeyi g\u00f6revlilere teslim etti\u011fi, ayn\u0131 g\u00fcn Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n verdi\u011fi yaz\u0131l\u0131 arama emrine istinaden saat 17.48 s\u0131ralar\u0131nda san\u0131\u011f\u0131n ikametinde yap\u0131lan aramada herhangi bir su\u00e7 unsuruna rastlan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, konu hakk\u0131nda Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bilgi verildi\u011finde san\u0131k hakk\u0131nda uyu\u015fturucu madde ticareti yapma su\u00e7undan i\u015flem yap\u0131lmas\u0131 talimat\u0131 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131,<\/p>\n
Su\u00e7 konusu uyu\u015fturucu maddeler ele ge\u00e7irildikten sonra Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bilgi verildi\u011fi, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan san\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinde ve ikametinde 17.30 ile 20.00 saatleri aras\u0131nda arama yap\u0131lmas\u0131 \u015feklinde yaz\u0131l\u0131 arama emri d\u00fczenlendi\u011fi,<\/p>\n
Samsun Kriminal Polis Laboratuvar\u0131nca d\u00fczenlenen uzmanl\u0131k raporuna g\u00f6re; ele ge\u00e7irilen toplam net 0,90 gram a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131ndaki maddenin \u201cADB-FUBINACA\u201d oldu\u011fu,
\nHitit \u00dcniversitesi \u00c7orum E\u011fitim ve Ara\u015ft\u0131rma Hastanesi taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen rapora g\u00f6re; san\u0131k …’ya ait idrar \u00f6rne\u011finde herhangi bir uyu\u015fturucu ya da uyar\u0131c\u0131 etken maddesine rastlan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131,<\/p>\n
Tan\u0131klar … ve … hakk\u0131nda soru\u015fturma evresinde kullanmak i\u00e7in uyu\u015fturucu madde bulundurma su\u00e7undan ay\u0131rma karar\u0131 verildi\u011fi,<\/p>\n
Anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Tan\u0131k … kollukta; san\u0131\u011f\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, olay tarihinden yakla\u015f\u0131k dokuz ay \u00f6nce san\u0131k ile birlikte Ankara’ya gittiklerini, burada san\u0131\u011f\u0131n kendisini Recep Do\u011fruel ile tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, san\u0131k ile birlikte ad\u0131 ge\u00e7enin evinde bulunduklar\u0131 s\u0131rada san\u0131\u011f\u0131n \u201cSizlere bir g\u00fczellik yapay\u0131m\u201d diyerek cebinden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 esrar\u0131 sar\u0131p kendisine ve Recep’e ikram etti\u011fini, hep birlikte uyu\u015fturucu madde kulland\u0131klar\u0131n\u0131, bu olaydan \u00fc\u00e7 ay sonra \u00c7orum \u00d6\u011fretmen Evi civar\u0131nda bulundu\u011fu s\u0131rada san\u0131\u011f\u0131n yan\u0131na gelerek, Ankara’dan esrar getirdi\u011fini s\u00f6yleyip birlikte i\u00e7meyi teklif etti\u011fini, kabul etmemesi \u00fczerine san\u0131\u011f\u0131n yan\u0131ndan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, mahkemede ise farkl\u0131 olarak; san\u0131k ile birlikte Ankara’da bulunduklar\u0131 s\u0131rada esrar i\u00e7tiklerini, san\u0131\u011f\u0131n kendisine uyu\u015fturucu madde i\u00e7meyi teklif etmedi\u011fini,<\/p>\n
Tan\u0131k … kollukta; san\u0131k …’in uzaktan akrabas\u0131 oldu\u011funu, san\u0131ktan en son bir ay \u00f6nce esrar sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, kulland\u0131\u011f\u0131 uyu\u015fturucu maddeler nedeniyle rahats\u0131zl\u0131k ge\u00e7irdi\u011fi i\u00e7in art\u0131k kullanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, mahkemede ise farkl\u0131 olarak; san\u0131ktan uyu\u015fturucu madde sat\u0131n almad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tan\u0131k …’n\u00fcn e\u015fi oldu\u011funu, eve ge\u00e7 gelmesi ve san\u0131k ile arkada\u015fl\u0131k yapmas\u0131 nedeniyle tan\u0131k Nazan’\u0131n kollu\u011fa ihbarda bulunmu\u015f olabilece\u011fini, emniyetteki ifadesini kabul etmedi\u011fini,<\/p>\n
Tan\u0131k …; tan\u0131k Kadir’in e\u015fi oldu\u011funu, san\u0131\u011f\u0131 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131, tan\u0131k Kadir’in kendisine san\u0131k ile birlikte uyu\u015fturucu madde kulland\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fini, tan\u0131k Kadir’in uyu\u015fturucu madde kullanmas\u0131n\u0131 istemedi\u011fi ve e\u015fine k\u0131zd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in 155 Polis \u0130mdat Hatt\u0131n\u0131 aray\u0131p san\u0131k hakk\u0131nda ihbarda bulundu\u011funu, ancak san\u0131\u011f\u0131n uyu\u015fturucu madde satt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmedi\u011fini,
\nTan\u0131k \u00dczeyir Camc\u0131; narkotik \u015fubede g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, d\u00fczenledikleri olay tutana\u011f\u0131n\u0131n do\u011fru oldu\u011funu, kendilerine san\u0131\u011f\u0131n uyu\u015fturucu madde satt\u0131\u011f\u0131na dair s\u00fcrekli ihbar geldi\u011fini, Ankara’ya gidip geldi\u011fini bildikleri san\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre takip ettiklerini, Ankara’dan uyu\u015fturucu madde getirebilece\u011fini de\u011ferlendirdikleri san\u0131\u011f\u0131 olay tarihinde TOK\u0130 Kav\u015fa\u011f\u0131nda g\u00f6rmeleri \u00fczerinde arama yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ve (9) fi\u015fek h\u00e2lindeki esrar\u0131 ele ge\u00e7irdiklerini,<\/p>\n
Tan\u0131k Necati Pehlivan; uyu\u015fturucu madde satt\u0131\u011f\u0131na dair duyumlar \u00fczerine san\u0131k hakk\u0131nda operasyon yapt\u0131klar\u0131n\u0131, olay tutana\u011f\u0131n\u0131n do\u011fru oldu\u011funu,
\n\u0130fade etmi\u015flerdir.<\/p>\n
San\u0131k … soru\u015fturma evresinde; uyu\u015fturucu madde kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131, 0539 212 .. .. numaral\u0131 GSM hatt\u0131n\u0131 kendisine ait oldu\u011funu, cebinden \u00e7\u0131kar\u0131p r\u0131zas\u0131 ile polislere teslim etti\u011fi (9) paket h\u00e2lindeki uyu\u015fturucu maddeyi, olay tarihinden yakla\u015f\u0131k 3-4 g\u00fcn \u00f6nce \u0130stanbul’da Mustafa Do\u011fan adl\u0131 ki\u015fiden 50 TL kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u0130stanbul’dan getirdi\u011fi su\u00e7 konusu uyu\u015fturucu maddeyi 11.02.2015 tarihinde evinde on par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcp k\u00e2\u011f\u0131tlara sard\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir paketini i\u00e7ip geriye kalan (9) paketini satmak ve arkada\u015flar\u0131na g\u00fczellik yapmak i\u00e7in \u00fczerine ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, ikametinden \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra polislerce yakaland\u0131\u011f\u0131n\u0131, g\u00f6revlilerce soruldu\u011funda \u00fczerinde uyu\u015fturucu madde bulundu\u011funu s\u00f6yleyip cebinden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 (9) fi\u015fek h\u00e2lindeki uyu\u015fturucu maddeyi r\u0131zas\u0131 ile teslim etti\u011fini, tan\u0131k Kadir’e uyu\u015fturucu madde satt\u0131\u011f\u0131n\u0131, tan\u0131k … ile birlikte esrar i\u00e7tiklerini, tan\u0131k Ahmet’e de esrar vermek istedi\u011fini ancak kabul etmedi\u011fini, kulland\u0131\u011f\u0131 uyu\u015fturucu maddenin paras\u0131n\u0131 bedavaya getirmek i\u00e7in uyu\u015fturucu madde satt\u0131\u011f\u0131n\u0131,<\/p>\n
Kovu\u015fturma evresinde ise farkl\u0131 olarak; tan\u0131klar Kadir ve Ahmet’e uyu\u015fturucu madde satmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kollukta uyu\u015fturucu madde kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesine kar\u015f\u0131n ifadesinin farkl\u0131 d\u00fczenlendi\u011fini, olay tarihinde polislere teslim etti\u011fi su\u00e7 konusu uyu\u015fturucu maddeyi kullanmak ve arkada\u015flar\u0131na ikram etmek amac\u0131yla \u0130stanbul’da ikamet eden Mustafa Do\u011fan adl\u0131 arkada\u015f\u0131ndan sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, at\u0131l\u0131 su\u00e7lamay\u0131 kabul etmedi\u011fini,<\/p>\n
Savunmu\u015ftur.<\/p>\n
1- Somut olayda adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131;
\nUyu\u015fmazl\u0131k konusunun isabetli bir bi\u00e7imde \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi i\u00e7in “arama” tedbirinin hukuki niteli\u011fi ile bu tedbire h\u00e2kim olan genel ilkelere de\u011findikten sonra konuya ili\u015fkin anayasal ve kanuni d\u00fczenlemelerin incelenmesinde fayda bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:
\nCeza muhakemesinin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 veya yap\u0131lan muhakemenin sonunda verilecek karar\u0131n k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde kalmamas\u0131n\u0131 ve muhakeme masraflar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla, kural olarak ceza muhakemesinde karar verme yetkisini haiz olan yetkililer taraf\u0131ndan, gecikmede sak\u0131nca bulunan durumlarda ge\u00e7ici olarak ba\u015fvurulan ve h\u00fck\u00fcmden \u00f6nce baz\u0131 temel hak ve h\u00fcrriyetlere m\u00fcdahaleyi gerektiren kanuni \u00e7arelere “koruma tedbiri” denir. (Bahri \u00d6zt\u00fcrk, Behiye Eker Kazanc\u0131, Sesim Soyer G\u00fcle\u00e7, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri, Se\u00e7kin, 2013, 1. Bas\u0131, s.1)<\/p>\n
Koruma tedbirleri genel itibar\u0131yla 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu’nda d\u00fczenlenmi\u015ftir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nun Birinci Kitab\u0131n\u0131n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc K\u0131sm\u0131 \u201cKoruma Tedbirleri\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131makta olup arama ve yakalama tedbirine de bu k\u0131s\u0131mda yer verilmi\u015ftir. Kanunun bu a\u00e7\u0131k d\u00fczenlemesine g\u00f6re arama ve yakalama birer koruma tedbiridir.
\nKoruma tedbirleriyle \u00e7o\u011fu zaman hen\u00fcz ger\u00e7ekten bir su\u00e7un i\u015flenip i\u015flenmedi\u011fi ya da i\u015fleme muhatap olan \u015f\u00fcpheli taraf\u0131ndan i\u015flendi\u011fi yarg\u0131 karar\u0131 ile sabit olmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde, gecikmesinde sak\u0131nca bulunmas\u0131ndan dolay\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte hakl\u0131l\u0131kla yetinilerek gerek \u015f\u00fcphelinin gerekse \u015f\u00fcpheli stat\u00fcs\u00fcnde olmayan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filerin temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine m\u00fcdahale edilmektedir. Bu nedenle koruma tedbirlerine \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bir \u015fekilde, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte hakl\u0131 olan ve gecikmesinde sak\u0131nca ya da tehlike bulunan h\u00e2llerde ba\u015fvurulmal\u0131d\u0131r.
\nYakalama ve tutuklaman\u0131n esaslar\u0131, Anayasam\u0131z\u0131n 19. maddesinde \u201cKi\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ile;<\/p>\n
“Herkes ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fine sahiptir.<\/p>\n
\u015eekil ve \u015fartlar\u0131 kanunda g\u00f6sterilen:<\/p>\n
Mahkemelerce verilmi\u015f h\u00fcrriyeti k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 cezalar\u0131n ve g\u00fcvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme karar\u0131n\u0131n veya kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn gere\u011fi olarak ilgilinin yakalanmas\u0131 veya tutuklanmas\u0131; bir k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn g\u00f6zetim alt\u0131nda \u0131slah\u0131 veya yetkili merci \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in verilen bir karar\u0131n yerine getirilmesi; toplum i\u00e7in tehlike te\u015fkil eden bir ak\u0131l hastas\u0131, uyu\u015fturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastal\u0131k yayabilecek bir ki\u015finin bir m\u00fcessesede tedavi, e\u011fitim veya \u0131slah\u0131 i\u00e7in kanunda belirtilen esaslara uygun olarak al\u0131nan tedbirin yerine getirilmesi; usul\u00fcne ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde \u00fclkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakk\u0131nda s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 etme yahut geri verme karar\u0131 verilen bir ki\u015finin yakalanmas\u0131 veya tutuklanmas\u0131; halleri d\u0131\u015f\u0131nda kimse h\u00fcrriyetinden yoksun b\u0131rak\u0131lamaz.<\/p>\n
Su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda kuvvetli belirti bulunan ki\u015filer, ancak ka\u00e7malar\u0131n\u0131, delillerin yokedilmesini veya de\u011fi\u015ftirilmesini \u00f6nlemek maksad\u0131yla veya bunlar gibi tutuklamay\u0131 zorunlu k\u0131lan ve kanunda g\u00f6sterilen di\u011fer hallerde h\u00e2kim karar\u0131yla tutuklanabilir. H\u00e2kim karar\u0131 olmadan yakalama, ancak su\u00e7\u00fcst\u00fc halinde veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hallerde yap\u0131labilir; bunun \u015fartlar\u0131n\u0131 kanun g\u00f6sterir.\u201d \u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 2. maddesinde ise su\u00e7\u00fcst\u00fcn\u00fcn tan\u0131m\u0131na yer verilmi\u015f, koruma tedbirleri ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ayn\u0131 Kanun’un 90. maddesinde yakalama ve yakalanan ki\u015fi hakk\u0131nda yap\u0131lacak i\u015flemler d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
“Madde 2: \u2026j) Su\u00e7\u00fcst\u00fc:<\/p>\n
1. \u0130\u015flenmekte olan su\u00e7u,<\/p>\n
2. Hen\u00fcz i\u015flenmi\u015f olan fiil ile fiilin i\u015flenmesinden sonra kolluk, su\u00e7tan zarar g\u00f6ren veya ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan takip edilerek yakalanan ki\u015finin i\u015fledi\u011fi su\u00e7u,<\/p>\n
3. Fiilin pek az \u00f6nce i\u015flendi\u011fini g\u00f6steren e\u015fya ve delille yakalanan kimsenin i\u015fledi\u011fi su\u00e7u\u2026ifade eder.”
\nMaddedeki tan\u0131m do\u011frultusunda; \u00f6rne\u011fin failin ma\u011fduru b\u0131\u00e7aklamas\u0131 durumunda CMK’n\u0131n 2\/j-1; failin ma\u011fduru b\u0131\u00e7aklad\u0131ktan sonra takip \u00fczerine yakalanmas\u0131 durumunda CMK’n\u0131n 2\/j-2; failin b\u0131\u00e7aklama eyleminden hemen sonra elinde kanl\u0131 b\u0131\u00e7akla yakalanmas\u0131 durumunda ise CMK’n\u0131n 2\/j-3 maddesindeki su\u00e7\u00fcst\u00fc h\u00e2lleri s\u00f6z konusu olacakt\u0131r.<\/p>\n
“Yakalama ve yakalanan ki\u015fi hakk\u0131nda yap\u0131lacak i\u015flemler<\/p>\n
Madde 90: (1) A\u015fa\u011f\u0131da belirtilen h\u00e2llerde, herkes taraf\u0131ndan ge\u00e7ici olarak yakalama yap\u0131labilir:<\/p>\n
a) Ki\u015fiye su\u00e7u i\u015flerken rastlanmas\u0131.<\/p>\n
b) Su\u00e7\u00fcst\u00fc bir fiilden dolay\u0131 izlenen ki\u015finin ka\u00e7mas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 veya hemen kimli\u011fini belirleme olana\u011f\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131.<\/p>\n
(2) Kolluk g\u00f6revlileri, tutuklama karar\u0131 veya yakalama emri d\u00fczenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde; Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na veya \u00e2mirlerine derh\u00e2l ba\u015fvurma olana\u011f\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler.<\/p>\n
(3) Soru\u015fturma ve kovu\u015fturmas\u0131 \u015fik\u00e2yete ba\u011fl\u0131 olmakla birlikte, \u00e7ocuklara, beden veya ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131, mal\u00fbll\u00fck veya g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fckleri nedeniyle kendilerini idareden aciz bulunanlara kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7\u00fcst\u00fc hallerinde ki\u015finin yakalanmas\u0131 \u015fik\u00e2yete ba\u011fl\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n
(4) Kolluk, yakaland\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada ka\u00e7mas\u0131n\u0131, kendisine veya ba\u015fkalar\u0131na zarar vermesini \u00f6nleyecek tedbirleri ald\u0131ktan sonra, yakalanan ki\u015fiye kanun\u00ee haklar\u0131n\u0131 derhal bildirir.<\/p>\n
(5) Birinci f\u0131kraya g\u00f6re yakalan\u0131p kollu\u011fa teslim edilen veya ikinci f\u0131kra uyar\u0131nca g\u00f6revlilerce yakalanan ki\u015fi ve olay hakk\u0131nda Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na hemen bilgi verilerek, emri do\u011frultusunda i\u015flem yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
(6) Yakalama emrine konu i\u015flemin yerine getirilmesi nedeniyle yakalama emrinin \u00e7\u0131kar\u0131lma amac\u0131n\u0131n ortadan kalkmas\u0131 durumunda mahkeme, h\u00e2kim veya Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan yakalama emrinin derh\u00e2l iadesi istenir.” \u015feklindedir. Madde gere\u011fince; ki\u015fiye bir su\u00e7 i\u015flerken rastlanmas\u0131 veya su\u00e7\u00fcst\u00fc bir fiilden dolay\u0131 izlenen ki\u015finin ka\u00e7mas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi veya kimli\u011finin hemen belirlenmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131 h\u00e2llerinde herkesin ge\u00e7ici olarak yakalama yetkisi bulunmaktad\u0131r. Kolluk g\u00f6revlileri, hakk\u0131nda tutuklama karar\u0131 veya yakalama emri d\u00fczenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde; Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na veya amirlerine ula\u015fma imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131 durumunda yakalama yetkisine sahiptirler. Kolluk, yakalad\u0131\u011f\u0131 ki\u015finin ka\u00e7mas\u0131n\u0131, kendisine ya da ba\u015fkalar\u0131na zarar vermesini \u00f6nleyecek tedbirleri almal\u0131, hemen Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na haber vermeli ve emirleri do\u011frultusunda i\u015flem yapmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
2559 say\u0131l\u0131 PVSK’n\u0131n 13. maddesinde de polise, su\u00e7\u00fcst\u00fc h\u00e2linde veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan di\u011fer h\u00e2llerde su\u00e7 i\u015flendi\u011fine veya su\u00e7a te\u015febb\u00fcs edildi\u011fine dair haklar\u0131nda kuvvetli iz, eser, emare veya delil bulunan \u015f\u00fcphelileri yakalama yetkisi verilmi\u015ftir.<\/p>\n
PVSK’n\u0131n su\u00e7 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan 13. maddesi;<\/p>\n
“Polis,<\/p>\n
A) Su\u00e7\u00fcst\u00fc h\u00e2linde veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan di\u011fer h\u00e2llerde su\u00e7 i\u015flendi\u011fine veya su\u00e7a te\u015febb\u00fcs edildi\u011fine dair haklar\u0131nda kuvvetli iz, eser, emare veya delil bulunan \u015f\u00fcphelileri,<\/p>\n
B) Haklar\u0131nda yetkili mercilerce verilen yakalama veya tutuklama karar\u0131 bulunanlar\u0131,<\/p>\n
C) Halk\u0131n rahat\u0131n\u0131 bozacak veya rezalet \u00e7\u0131karacak derecede sarho\u015f olanlar\u0131 veya sarho\u015fluk h\u00e2linde ba\u015fkalar\u0131na sald\u0131ranlar\u0131, yap\u0131lan uyar\u0131lara ra\u011fmen bu hareketlerine devam edenler ile ba\u015fkalar\u0131na sald\u0131rmaya yeltenenleri ve kavga edenleri,<\/p>\n
D) Usul\u00fcne ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde \u00fclkeye giren ya da haklar\u0131nda s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 etme veya geri verme karar\u0131 al\u0131nanlar\u0131,<\/p>\n
E) Polisin kanunlara uygun olarak ald\u0131\u011f\u0131 tedbirlere kar\u015f\u0131 gelenleri, direnenleri ve g\u00f6rev yapmas\u0131n\u0131 engelleyenleri,<\/p>\n
F) Bir kurumda tedavi, e\u011fitim ve \u0131slah\u0131 i\u00e7in kanunlarla ve bu Kanunun uygulanmas\u0131n\u0131 g\u00f6steren t\u00fcz\u00fckte belirtilen esaslara uygun olarak al\u0131nan tedbirlerin yerine getirilmesi amac\u0131yla, toplum i\u00e7in tehlike te\u015fkil eden ak\u0131l hastas\u0131, uyu\u015fturucu madde veya alkol ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 serseri veya hastal\u0131k bula\u015ft\u0131rabilecek ki\u015fileri,<\/p>\n
G) Haklar\u0131nda g\u00f6zetim alt\u0131nda \u0131slah\u0131na veya yetkili merci \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na karar verilen k\u00fc\u00e7\u00fckleri,<\/p>\n
Yakalar ve gerekli kanuni i\u015flemleri yapar.” \u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
Arama ve elkoyman\u0131n esaslar\u0131; Anayasam\u0131z\u0131n 20. maddesinde “\u00d6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi”, 21. maddesinde ise “Konut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131” ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
Anayasam\u0131z\u0131n 20. maddesi;
\n“Herkes, \u00f6zel hayat\u0131na ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini isteme hakk\u0131na sahiptir. \u00d6zel hayat\u0131n ve aile hayat\u0131n\u0131n gizlili\u011fine dokunulamaz.
\nMill\u00ee g\u00fcvenlik, kamu d\u00fczeni, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi, genel sa\u011fl\u0131k ve genel ahl\u00e2k\u0131n korunmas\u0131 veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin korunmas\u0131 sebeplerinden biri veya birka\u00e7\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, usul\u00fcne g\u00f6re verilmi\u015f h\u00e2kim karar\u0131 olmad\u0131k\u00e7a; yine bu sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hallerde de kanunla yetkili k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f merciin yaz\u0131l\u0131 emri bulunmad\u0131k\u00e7a; kimsenin \u00fcst\u00fc, \u00f6zel k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131 ve e\u015fyas\u0131 aranamaz ve bunlara el konulamaz. Yetkili merciin karar\u0131 yirmid\u00f6rt saat i\u00e7inde g\u00f6revli h\u00e2kimin onay\u0131na sunulur. H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 el koymadan itibaren k\u0131rksekiz saat i\u00e7inde a\u00e7\u0131klar; aksi halde, el koyma kendili\u011finden kalkar.\u201d<\/p>\n
21. maddesi ise;
\n\u201cKimsenin konutuna dokunulamaz. Mill\u00ee g\u00fcvenlik, kamu d\u00fczeni, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi, genel sa\u011fl\u0131k ve genel ahl\u00e2k\u0131n korunmas\u0131 veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin korunmas\u0131 sebeplerinden biri veya birka\u00e7\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak usul\u00fcne g\u00f6re verilmi\u015f h\u00e2kim karar\u0131 olmad\u0131k\u00e7a; yine bu sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hallerde de kanunla yetkili k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f merciin yaz\u0131l\u0131 emri bulunmad\u0131k\u00e7a; kimsenin konutuna girilemez, arama yap\u0131lamaz ve buradaki e\u015fyaya el konulamaz. Yetkili merciin karar\u0131 yirmid\u00f6rt saat i\u00e7inde g\u00f6revli h\u00e2kimin onay\u0131na sunulur. H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 el koymadan itibaren k\u0131rksekiz saat i\u00e7inde a\u00e7\u0131klar; aksi halde, el koyma kendili\u011finden kalkar.\u201d h\u00fck\u00fcmlerini amirdir.
\nAnayasam\u0131z\u0131n 13. maddesindeki d\u00fczenleme ile temel hak ve h\u00fcrriyetlerin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 anayasal g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f ve belli \u015fartlara tabi k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00fczenlemeye g\u00f6re; temel hak ve h\u00fcrriyetler, \u00f6zlerine dokunulmaks\u0131z\u0131n yaln\u0131zca Anayasan\u0131n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak ve ancak kanunla s\u0131n\u0131rlanabilir. Bu s\u0131n\u0131rlamalar ise Anayasam\u0131z\u0131n s\u00f6z\u00fcne ve ruhuna, demokratik toplum d\u00fczeninin ve l\u00e2ik Cumhuriyetin gereklerine ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine ayk\u0131r\u0131 olamaz.<\/p>\n
B- Koruma Tedbiri Olarak Arama ve \u00c7e\u015fitleri:<\/p>\n
1. Arama Kavram\u0131<\/p>\n
Arama; “arama i\u015fi, taharri, birini veya bir \u015feyi bulmaya \u00e7al\u0131\u015fmak, ara\u015ft\u0131rmak, yoklamak\u201d anlamlar\u0131na gelmektedir.(T\u00fcrk\u00e7e S\u00f6zl\u00fck, T\u00fcrk Dil Kurumu Yay\u0131nlar\u0131, 2009, s.113)
\nArama, gizli olan\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir faaliyet oldu\u011fundan g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclen veya a\u00e7\u0131kta b\u0131rak\u0131lan \u015feyler araman\u0131n konusu olamaz. \u00d6rne\u011fin; bir polis memurunun, yayalar ya da di\u011fer ara\u00e7lar bak\u0131m\u0131ndan tehlike olu\u015fturacak \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 nedeniyle durdurdu\u011fu bir arac\u0131n arka koltu\u011funda, uyu\u015fturucu madde veya tabanca g\u00f6rmesi \u00fczerine bunlara el koymas\u0131 arama olarak kabul edilmemektedir. (Veli \u00d6zer \u00d6zbek, Ceza Muhakemesinde Koruma Tedbiri Olarak Arama, Se\u00e7kin, 1999, 1. Bas\u0131, s.18)<\/p>\n
Arama; ki\u015filerin konutlar\u0131, i\u015f yerleri, ara\u00e7lar\u0131, di\u011fer yerleri, \u00fcstleri, e\u015fyalar\u0131, \u00f6zel k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131, kulland\u0131klar\u0131 bilgisayar ve bilgisayar programlar\u0131 ile k\u00fct\u00fckleri \u00fczerinde yap\u0131lmaktad\u0131r. Ki\u015finin \u00fcst\u00fcnde yap\u0131lan araman\u0131n beden muayenesi boyutuna varmamas\u0131 gerekir. Zira, beden muayenesi ve v\u00fccuttan \u00f6rnek al\u0131nmas\u0131 aramadan farkl\u0131 h\u00fck\u00fcmlere t\u00e2bi k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f olup cinsel organlar veya an\u00fcs b\u00f6lgesine bak\u0131lmas\u0131 i\u00e7 beden muayenesi say\u0131lmaktad\u0131r. Bu b\u00f6lgeler haricindeki a\u011f\u0131z, koltuk alt\u0131 gibi beden bo\u015fluklar\u0131 ile ayak, kol, sa\u00e7 aras\u0131 gibi v\u00fccut b\u00f6lgelerine t\u0131bbi ara\u00e7 veya y\u00f6ntemler kullan\u0131lmaks\u0131z\u0131n bak\u0131lmas\u0131 arama h\u00fck\u00fcmlerine tabidir.<\/p>\n
Aramaya ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler sadece Ceza Muhakemesi Kanunu’nda d\u00fczenlenmi\u015f de\u011fildir. Arama i\u015fleminin yap\u0131l\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin usulleri ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak d\u00fczenleyen Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 3. maddesinde yer verildi\u011fi \u00fczere 2559 say\u0131l\u0131 Polis Vazife ve Sal\u00e2hiyet Kanunu, 2803 say\u0131l\u0131 Jandarma Te\u015fkil\u00e2t, G\u00f6rev ve Yetkileri Kanunu, 2692 say\u0131l\u0131 Sahil G\u00fcvenlik Komutanl\u0131\u011f\u0131 Kanunu, 5607 say\u0131l\u0131 Ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131kla M\u00fccadele Kanunu, 5442 say\u0131l\u0131 \u0130l \u0130daresi Kanunu, 6222 say\u0131l\u0131 Sporda \u015eiddet ve D\u00fczensizli\u011fin \u00d6nlenmesine Dair Kanun, 5188 say\u0131l\u0131 \u00d6zel G\u00fcvenlik Hizmetlerine Dair Kanun, 5253 say\u0131l\u0131 Dernekler Kanunu, 2935 say\u0131l\u0131 Ola\u011fan\u00fcst\u00fc H\u00e2l Kanunu, 1402 say\u0131l\u0131 S\u0131k\u0131y\u00f6netim Kanunu ile 485 say\u0131l\u0131 G\u00fcmr\u00fck M\u00fcste\u015farl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Te\u015fkil\u00e2t ve G\u00f6revleri Hakk\u0131nda Kanun H\u00fckm\u00fcnde Kararnamede de bu hususta kurallar vazedilmi\u015ftir.<\/p>\n
2. Arama \u00c7e\u015fitleri<\/p>\n
Arama, amac\u0131na g\u00f6re “adli arama” ve “\u00f6nleme aramas\u0131” olarak ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r. Arama \u015f\u00fcpheli veya san\u0131\u011f\u0131 ya da bir delili elde etme amac\u0131yla yap\u0131labilece\u011fi gibi, bir su\u00e7un i\u015flenmesini veya bir tehlikeyi \u00f6nlemek amac\u0131yla da yap\u0131labilir. Birinci t\u00fcr aramaya “adli arama”, ikinci t\u00fcr aramaya ise “\u00f6nleme aramas\u0131” denilmektedir. Bu itibarla arama hem koruma, hem de \u00f6nleme tedbiridir. Her iki t\u00fcr arama aras\u0131nda ortak \u00f6zellikler bulunmakla birlikte hukuk\u00ee nitelikleri, t\u00e2bi olduklar\u0131 kanuni d\u00fczenlemeler ve kapsamlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar da bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
a. \u00d6nleme Aramas\u0131<\/p>\n
Genel emniyet ve asayi\u015fin korunmas\u0131 ile tehlikelerin \u00f6nlenmesi amac\u0131yla ba\u015fvurulan \u00f6nleme aramas\u0131; 2559 say\u0131l\u0131 PVSK’n\u0131n 9 ve Adl\u00ee ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 18-26. maddelerinde d\u00fczenlenmi\u015f olup Y\u00f6netmeli\u011fin 19. maddesinde; “Mill\u00ee g\u00fcvenlik ve kamu d\u00fczeninin, genel sa\u011fl\u0131k ve genel ahl\u00e2k\u0131n veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve h\u00fcrriyetlerinin korunmas\u0131, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi, ta\u015f\u0131nmas\u0131 veya bulundurulmas\u0131 yasak olan her t\u00fcrl\u00fc sil\u00e2h, patlay\u0131c\u0131 madde veya e\u015fyan\u0131n tespiti amac\u0131yla, h\u00e2kim karar\u0131 veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde m\u00fclk\u00ee \u00e2mirin yaz\u0131l\u0131 emriyle ikinci f\u0131krada belirtilen yerlerde, ki\u015filerin \u00fcstlerinde, arac\u0131nda, \u00f6zel k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131nda ve e\u015fyas\u0131nda yap\u0131lan arama i\u015flemidir.” \u015feklinde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylelikle kamu g\u00fcvenli\u011fi ile d\u00fczenini bozabilecek ki\u015fi ve e\u015fya bulunarak muhtemel bir zarar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesine veya su\u00e7 i\u015flenmesine engel olunarak toplum yak\u0131n bir tehlikeden korunacakt\u0131r.
\n\u00d6nleme aramas\u0131na karar verilebilmesi i\u00e7in belirtilen konulara ili\u015fkin somut ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir tehlike olmas\u0131 gerekir. 2559 say\u0131l\u0131 PVSK bu nitelikteki tehlike h\u00e2lini “makul sebep” olarak ifade etmektedir. Su\u00e7 delillerinin elde edilebilece\u011fi hususunda somut olgulara dayal\u0131 “makul \u015f\u00fcphe” ile \u00f6nleme aramas\u0131ndaki “makul sebep” farkl\u0131 kavramlard\u0131r. “Makul sebep” konunun uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan ortak g\u00f6r\u00fc\u015fle anlamland\u0131r\u0131l\u0131p de\u011ferlendirilen bir olgu iken “makul \u015f\u00fcphe” \u00e7ok say\u0131daki s\u0131radan insan\u0131n somut bir olguyu ayn\u0131 y\u00f6nde de\u011ferlendirmeleri h\u00e2lidir. (Feridun Yenisey, Ay\u015fe Nuho\u011flu, Ceza Muhakemesi Hukuku Ders Kitab\u0131, Se\u00e7kin, 4. Bask\u0131, 2016, s. 381-382)<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131 ancak kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen yerlerde yap\u0131labilir. 2559 say\u0131l\u0131 PVSK’n\u0131n 9. maddesinde somut ve yak\u0131n bir tehlikenin ba\u015f g\u00f6sterebilece\u011fi alanlar esas al\u0131nmak suretiyle \u00f6nleme aramas\u0131 yap\u0131labilecek yerler tek tek say\u0131lm\u0131\u015f olup buna g\u00f6re \u00f6nleme aramas\u0131;<\/p>\n
1) 2911 say\u0131l\u0131 Toplant\u0131 ve G\u00f6steri Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fleri Kanunu kapsam\u0131na giren toplant\u0131 ve g\u00f6steri y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerde veya yak\u0131n \u00e7evresinde,<\/p>\n
2) \u00d6zel hukuk t\u00fczel ki\u015fileri ile kamu kurumu niteli\u011findeki meslek kurulu\u015flar\u0131 veya sendikalar\u0131n genel kurul toplant\u0131lar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerin yak\u0131n \u00e7evresinde,<\/p>\n
3) Halk\u0131n topluca bulundu\u011fu veya toplanabilece\u011fi yerlerde,<\/p>\n
4) E\u011fitim ve \u00f6\u011fretim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in her derecede e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131n\u0131n idarecilerinin talebiyle ve kurumun imk\u00e2nlar\u0131yla \u00f6nlenmesi m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmeyen olaylar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131 ihtimali kar\u015f\u0131s\u0131nda rekt\u00f6r, acele h\u00e2llerde de dekan veya ba\u011fl\u0131 kurulu\u015f yetkililerinin kolluktan yard\u0131m istemeleri h\u00e2linde, girilecek y\u00fcksek \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde, bunlar\u0131n yak\u0131n \u00e7evreleri ile giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131nda,<\/p>\n
5) Umum\u00ee veya umuma a\u00e7\u0131k yerlerde,<\/p>\n
6) Her t\u00fcrl\u00fc toplu ta\u015f\u0131ma ara\u00e7lar\u0131nda, seyreden ta\u015f\u0131tlarda yap\u0131labilecektir.
\nKonutta, yerle\u015fim yerinde, kamuya a\u00e7\u0131k olmayan i\u015fyerlerinde ve eklentilerinde hi\u00e7bir \u015fekilde \u00f6nleme aramas\u0131 yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmay\u0131p bu yerlerde \u015fartlar\u0131 varsa ancak adli arama yap\u0131labilir.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131 idari bir i\u015flem olsa da kural olarak h\u00e2kim karar\u0131yla yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Kolluk taraf\u0131ndan somut tehlikenin olu\u015ftu\u011funu g\u00f6steren belirlemeler \u00f6nceden tespit edilip araman\u0131n yap\u0131lmas\u0131 \u00f6nerilen yer ve zaman ile birlikte o yer m\u00fclk\u00ee \u00e2mirine yaz\u0131l\u0131 olarak iletilir. \u0130llerde vali veya bu konuda yetkilendirdi\u011fi yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve il\u00e7elerde ise kaymakam\u0131 ifade eden m\u00fclki amir, kollu\u011fun talebini uygun bulursa h\u00e2kimden arama karar\u0131 talep eder; ancak gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde kendisi de yaz\u0131l\u0131 arama emri verebilir. \u00d6nleme aramas\u0131 karar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda ve icras\u0131nda Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n herhangi bir g\u00f6rev ve fonksiyonu yoktur. Kollu\u011fun kendi i\u00e7indeki birim amirlerinin emri ile \u00f6nleme aramas\u0131 yap\u0131lamaz. Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 4. maddesi uyar\u0131nca, \u00f6nleme aramas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2l; derh\u00e2l i\u015flem yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, mill\u00ee g\u00fcvenlik ve kamu d\u00fczeninin, genel sa\u011fl\u0131k ve genel ahl\u00e2k\u0131n veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve h\u00fcrriyetlerinin korunmas\u0131n\u0131n tehlikeye girmesi veya zarar g\u00f6rmesi, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenememesi, ta\u015f\u0131nmas\u0131 veya bulundurulmas\u0131 yasak olan her t\u00fcrl\u00fc sil\u00e2h, patlay\u0131c\u0131 madde veya e\u015fyan\u0131n tespit edilememesi ihtim\u00e2linin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve gerekti\u011finde h\u00e2kimden karar almak i\u00e7in vakit bulunmamas\u0131 h\u00e2lini ifade etmektedir. 2559 say\u0131l\u0131 PVSK’n\u0131n 9\/6. maddesi uyar\u0131nca spor kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131, miting, konser, festival, toplant\u0131 ve g\u00f6steri y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn d\u00fczenlendi\u011fi veya aniden topluluklar\u0131n olu\u015ftu\u011fu h\u00e2llerde gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2lin bulundu\u011fu kabul edilmektedir.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131 karar\u0131nda veya emrinde; araman\u0131n sebebi, konusu ve kapsam\u0131, araman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 yer, araman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 zaman ve ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 s\u00fcre belirtilmelidir. \u00d6nleme aramas\u0131nda gece ile ilgili bir istisnaya yer verilmedi\u011finden her zaman yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6nleme aramas\u0131 karar\u0131n\u0131n ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 s\u00fcrenin s\u0131n\u0131r\u0131 ile ilgili olarak da mevzuatta k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 bir h\u00fck\u00fcm bulunmamaktad\u0131r. Zira \u00f6nleme aramas\u0131n\u0131n ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 s\u00fcre, karar verilmesine dayanak te\u015fkil eden makul sebebin niteli\u011fine g\u00f6re de\u011fi\u015fkenlik arz edebilmektedir. \u00d6rne\u011fin; olimpiyat oyunlar\u0131 gibi iki ya da \u00fc\u00e7 hafta s\u00fcrecek ve d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ok \u00fclkesinden sporcu ve izleyicilerin kat\u0131laca\u011f\u0131 bir spor organizasyonunda ya\u015fanabilecek kamu d\u00fczenini bozucu nitelikteki olaylar\u0131n ve su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi amac\u0131yla makul sebep olu\u015fmas\u0131 h\u00e2linde yap\u0131lacak bir \u00f6nleme aramas\u0131n\u0131n ge\u00e7erlilik s\u00fcresi organizasyon s\u00fcresi kadar olabilece\u011fi gibi, ba\u015fka olaylarda duruma g\u00f6re bir g\u00fcn s\u00fcreli, hatta saatli \u00f6nleme aramas\u0131 kararlar\u0131n\u0131n verilmesi de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Her h\u00e2l\u00fck\u00e2rda bu s\u00fcrenin araman\u0131n hakl\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreden fazla olmamas\u0131 laz\u0131md\u0131r. \u00d6nleme aramas\u0131n\u0131n da ki\u015filerin temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine bir m\u00fcdahale niteli\u011finde bulunmas\u0131 nedeniyle, makul bir sebep olmad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2lde verilen uzun s\u00fcreli \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde yasal olsa bile hukuka uygun olmayacakt\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde makul bir sebep yokken belli periyotlarla yenilenmek suretiyle s\u00fcreklilik arzedecek ve genel arama izlenimi verecek \u015fekilde \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131 verilmesi de hukuka ayk\u0131r\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131n\u0131n nas\u0131l icra edilece\u011fi hususunda 2559 say\u0131l\u0131 PVSK’da ve Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nde \u00f6zel bir d\u00fczenleme bulunmamaktad\u0131r. Y\u00f6netmeli\u011fin “Aramalar\u0131n Yap\u0131lma \u015eekli” ba\u015fl\u0131kl\u0131 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki h\u00fck\u00fcmler hem adli hem de \u00f6nleme aramas\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erli ortak h\u00fck\u00fcmlerdir. Dolay\u0131s\u0131yla icra edili\u015fi bak\u0131m\u0131ndan adli arama ile \u00f6nleme aramas\u0131 aras\u0131nda bir fark g\u00f6zetilmemi\u015ftir.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131 sonucunda bir su\u00e7 unsuruna veya deliline rastlan\u0131rsa koruma alt\u0131na al\u0131nacak ve durum Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na derh\u00e2l bildirilerek elkoyma i\u015flemini ger\u00e7ekle\u015ftirmek \u00fczere Cumhuriyet savc\u0131s\u0131ndan yeni bir yaz\u0131l\u0131 emir istenecektir. Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na ula\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2llerde kolluk \u00e2mirinin yaz\u0131l\u0131 emriyle de elkoyma yap\u0131labilecektir. H\u00e2kim karar\u0131 olmaks\u0131z\u0131n yap\u0131lan elkoyma i\u015flemi, yirmid\u00f6rt saat i\u00e7inde g\u00f6revli h\u00e2kimin onay\u0131na sunulmal\u0131d\u0131r. \u00d6nleme aramas\u0131n\u0131n konusu ve kapsam\u0131 i\u00e7inde olan ancak su\u00e7 unsuru olu\u015fturmayan \u00f6rne\u011fin, bozuk para, \u00e7akmak gibi bir e\u015fya ise ge\u00e7ici olarak koruma alt\u0131na al\u0131n\u0131r ve aramaya sebep te\u015fkil eden husus sona erdi\u011finde ilgiliye teslim edilir.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131n\u0131n sonucu arama karar\u0131 veya emri veren merci veya makama bildirilir. Ayr\u0131ca arama s\u0131ras\u0131nda su\u00e7 unsuruna rastlan\u0131lm\u0131\u015fsa bununla ilgili \u00f6zel olarak \u00f6nleme aramas\u0131 tutana\u011f\u0131 haz\u0131rlan\u0131r. Bu tutanakta adli arama tutana\u011f\u0131nda oldu\u011fu gibi arama karar\u0131n\u0131n tarih ve say\u0131s\u0131, h\u00e2kim karar\u0131 yoksa verilmi\u015f olan yaz\u0131l\u0131 emrin tarih ve say\u0131s\u0131 ile emri veren merci, araman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer, tarih ve saat, araman\u0131n konusu, aranan ki\u015finin kimlik bilgileri, ad\u0131n\u0131 s\u00f6ylemedi\u011fi takdirde e\u015fk\u00e2l bilgileri, arama yap\u0131lan yerin adresi, ara\u00e7ta arama yap\u0131lm\u0131\u015fsa araman\u0131n mevkii ve arac\u0131n bilgileri, araman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131, elkonulan su\u00e7 e\u015fyas\u0131 varsa buna ili\u015fkin belirleyici bilgiler, aramada yakalanan ki\u015filer varsa kimlik bilgileri, kimli\u011fi belirlenemiyorsa e\u015fk\u00e2l bilgileri, arama sonucunda yaralanma veya madd\u00ee bir zarar meydana gelip gelmedi\u011fi ve arama i\u015flemini yapanlar\u0131n ad\u0131, soyad\u0131, sicili ve unvan\u0131 hususlar\u0131 yer al\u0131r. Tutanak arama i\u015flemine kat\u0131lm\u0131\u015f olanlar ve haz\u0131r bulunanlarca imzalanarak bir sureti ilgiliye verilir. Su\u00e7 unsuruna rastlanmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda, aranan ki\u015finin talebi h\u00e2linde, kendisine arama karar\u0131 veya emrinin tarih ve say\u0131s\u0131, araman\u0131n tarih ve saati, yeri, aranan \u015fahs\u0131n ve arayan g\u00f6revlinin kimlik bilgilerinin yer ald\u0131\u011f\u0131 bir belge verilir.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131 niteli\u011finde say\u0131lmayan idari denetimler i\u00e7in herhangi bir arama emir veya karar\u0131na gerek yoktur. Bir yerin faaliyeti bak\u0131m\u0131ndan uymakla y\u00fck\u00fcml\u00fc bulundu\u011fu kurallara uygun olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti bak\u0131m\u0131ndan o yerde yap\u0131lan i\u015flem bir denetlemedir. (Murat Ayd\u0131n, Arama ve El Koyma, Se\u00e7kin, 2012, 2. Bask\u0131, s.137) Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin “denetim yap\u0131lacak h\u00e2ller” ba\u015fl\u0131kl\u0131 18. maddesinde kolluk taraf\u0131ndan kendili\u011finden denetim yap\u0131labilecek bu h\u00e2ller g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bu kapsamda \u00f6rne\u011fin; umuma a\u00e7\u0131k istirahat ve e\u011flence yerlerinin genel g\u00fcvenlik ve asayi\u015f y\u00f6n\u00fcnden denetimi, kimlik sorma, 2918 say\u0131l\u0131 Karayollar\u0131 Trafik Kanunu’na g\u00f6re ara\u00e7larda bulunmas\u0131 gerekli belgeler ve e\u015fyalarla ilgili yap\u0131lan denetimler, elektromanyetik ayg\u0131tlar ve dedekt\u00f6r k\u00f6pekleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131lan tarama \u015feklindeki denetimler kolluk taraf\u0131ndan herhangi bir arama emir veya karar\u0131na gerek olmadan kendili\u011finden yap\u0131labilecektir. \u00d6nleme aramas\u0131 niteli\u011finde say\u0131lmayan idari denetimler y\u00f6netmelikte say\u0131lanlardan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131ndan daha pek \u00e7ok \u00f6zel kanunda ve d\u00fczenleyici i\u015flemde idari denetimlere ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler yer almaktad\u0131r.<\/p>\n
2559 say\u0131l\u0131 PVSK’nda ve Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nde h\u00e2kimden arama karar\u0131 al\u0131nmas\u0131 gerekmeyen h\u00e2ller g\u00f6sterilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re; polisin, tehlikenin \u00f6nlenmesi veya bertaraf edilmesi amac\u0131yla g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bina ve tesislere gelenlerin herhangi bir emir veya karar olmas\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, \u00fcst\u00fcn\u00fc, arac\u0131n\u0131 ve e\u015fyas\u0131n\u0131 teknik cihazlarla, gerekti\u011finde el ile kontrol etme ve arama yetkisi bulunmaktad\u0131r. (PVSK m.9\/7) Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 25. maddesi uyar\u0131nca Devlet\u00e7e kamu hizmetine \u00f6zg\u00fclenmi\u015f bina ve her t\u00fcrl\u00fc tesislere giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n belirli kurallara t\u00e2bi tutuldu\u011fu h\u00e2llerde, s\u00f6z konusu tesislere girenlerin \u00fcstlerinin veya \u00fczerlerindeki e\u015fyan\u0131n veya ara\u00e7lar\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda, 5442 say\u0131l\u0131 \u0130l \u0130daresi Kanunu’nun Ek 1. maddesi kapsam\u0131nda bulunan, sivil hava meydanlar\u0131nda, limanlarda ve s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131nda, binalar\u0131n, u\u00e7aklar\u0131n, gemilerin ve her t\u00fcrl\u00fc deniz ve kara ta\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n, giren \u00e7\u0131kan yolcular\u0131n X-ray cihaz\u0131ndan ge\u00e7irilerek, gerekti\u011finde \u00fcst\u00fcn\u00fcn ve e\u015fyas\u0131n\u0131n aranmas\u0131 ile buralarda g\u00f6revli kamu kurulu\u015flar\u0131 ve \u00f6zel kurulu\u015flar personelinin, \u00fcstlerinin, ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ve e\u015fyalar\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda, 2935 say\u0131l\u0131 Ola\u011fan\u00fcst\u00fc H\u00e2l Kanunu’nun 11. maddesi kapsam\u0131nda, ki\u015filerin \u00fcst\u00fcn\u00fcn, e\u015fyalar\u0131n\u0131n Ola\u011fan\u00fcst\u00fc H\u00e2l Valisinin emriyle aranmas\u0131nda, 1402 say\u0131l\u0131 S\u0131k\u0131y\u00f6netim Kanunu’nun 3. maddesi kapsam\u0131nda, konutlar\u0131n ve her t\u00fcrl\u00fc dernek, siyas\u00ee parti, sendika, kul\u00fcp gibi te\u015fekk\u00fcllere ait binalar\u0131n, i\u015fyerlerinin, \u00f6zel ve t\u00fczel ki\u015filiklere sahip m\u00fcesseseler ve bunlara ait eklentilerin ve her t\u00fcrl\u00fc kapal\u0131 ve a\u00e7\u0131k yerlerin, mektup, telgraf ve sair g\u00f6nderilerin ve ki\u015filerin \u00fczerlerinin s\u0131k\u0131y\u00f6netim komutan\u0131n\u0131n emriyle aranmas\u0131nda, kanunlar\u0131n, muhafaza alt\u0131na al\u0131nmalar\u0131na olanak verdi\u011fi ki\u015filerin, \u00fcst veya e\u015fyalar\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda, 298 say\u0131l\u0131 Se\u00e7imlerin Temel H\u00fck\u00fcmleri ve Se\u00e7men K\u00fct\u00fckleri Hakk\u0131nda Kanun \u00e7er\u00e7evesinde g\u00f6revli kollu\u011fun, ayn\u0131 Kanun’un 79. maddesindeki sil\u00e2h ta\u015f\u0131ma yasa\u011f\u0131 kapsam\u0131nda, sil\u00e2h ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphelenilen ki\u015filerin \u00fcstlerinin ve e\u015fyalar\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda ayr\u0131ca bir arama emri ya da karar\u0131 gerekmeyecektir. Yine 2559 say\u0131l\u0131 PVSK’n\u0131n 20. maddesi gere\u011fince; bir hukuka uygunluk nedenine ba\u011fl\u0131 olarak yap\u0131lan aramalarda da \u00f6rne\u011fin imdat istenmesi veya yang\u0131n, su bask\u0131n\u0131 ve bo\u011fulma gibi b\u00fcy\u00fck tehlikelerin haber verilmesi veya g\u00f6r\u00fclmesi h\u00e2llerinde de arama emir veya karar\u0131na gerek olmayacakt\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan 2559 say\u0131l\u0131 PVSK\u2019n\u0131n 4\/A maddesinde polise, ki\u015fileri ve ara\u00e7lar\u0131 tecr\u00fcbesine ve i\u00e7inde bulunulan durumdan edindi\u011fi izlenime dayanan makul bir sebebin bulunmas\u0131 h\u00e2linde durdurma yetkisi verilmi\u015ftir. Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 27. maddesinde bu yetkinin kullan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in “umma” derecesinde makul \u015f\u00fcphe aranm\u0131\u015ft\u0131r.
\n2559 say\u0131l\u0131 PVSK’n\u0131n su\u00e7 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan “Durdurma ve kimlik sorma” ba\u015fl\u0131kl\u0131 4\/A. maddesi;<\/p>\n
\u201cPolis, ki\u015fileri ve ara\u00e7lar\u0131;<\/p>\n
a) Bir su\u00e7 veya kabahatin i\u015flenmesini \u00f6nlemek,<\/p>\n
b) Su\u00e7 i\u015flendikten sonra ka\u00e7an faillerin yakalanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak, i\u015flenen su\u00e7 veya kabahatlerin faillerinin kimliklerini tespit etmek,<\/p>\n
c) Hakk\u0131nda yakalama emri ya da zorla getirme karar\u0131 verilmi\u015f olan ki\u015fileri tespit etmek,<\/p>\n
\u00e7) Ki\u015filerin hayat\u0131, v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc veya malvarl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ya da topluma y\u00f6nelik mevcut veya muhtemel bir tehlikeyi \u00f6nlemek,<\/p>\n
Amac\u0131yla durdurabilir.<\/p>\n
Durdurma yetkisinin kullan\u0131labilmesi i\u00e7in polisin tecr\u00fcbesine ve i\u00e7inde bulunulan durumdan edindi\u011fi izlenime dayanan makul bir sebebin bulunmas\u0131 gerekir. S\u00fcreklilik arz edecek, fiil\u00ee durum ve keyfilik olu\u015fturacak \u015fekilde durdurma i\u015flemi yap\u0131lamaz.<\/p>\n
Polis, durdurdu\u011fu ki\u015fiye durdurma sebebini bildirir ve durdurma sebebine ili\u015fkin sorular sorabilir; kimli\u011fini veya bulundurulmas\u0131 gerekli di\u011fer belgelerin ibraz edilmesini isteyebilir.<\/p>\n
Durdurma s\u00fcresi, durdurma sebebine esas te\u015fkil eden i\u015flemin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in zorunlu olan s\u00fcreden fazla olamaz.<\/p>\n
Durdurma sebebinin ortadan kalkmas\u0131 halinde ki\u015filerin ve ara\u00e7lar\u0131n ayr\u0131lmalar\u0131na izin verilir.<\/p>\n
Polis, durdurdu\u011fu ki\u015fi \u00fczerinde veya arac\u0131nda silah veya tehlike olu\u015fturan di\u011fer bir e\u015fyan\u0131n bulundu\u011fu hususunda yeterli \u015f\u00fcphenin varl\u0131\u011f\u0131 halinde, kendisine veya ba\u015fkalar\u0131na zarar verilmesini \u00f6nlemek amac\u0131na y\u00f6nelik gerekli tedbirleri alabilir. Ancak bu ama\u00e7la ki\u015finin \u00fczerindeki elbisenin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 veya arac\u0131n, d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7erisi g\u00f6r\u00fcnmeyen b\u00f6l\u00fcmlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 istenemez.” ,<\/p>\n
Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin su\u00e7 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan “Durdurma ve kontrol i\u015flemleri” ba\u015fl\u0131kl\u0131 27. maddesi ise;<\/p>\n
\u201cBir ki\u015fiyi ge\u00e7ici olarak durdurmak, yakalama say\u0131lmaz; yakalama say\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ki\u015finin fiilen denetim alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekir. Denetim i\u00e7in ara\u00e7lar\u0131n durdurulmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.
\nDurdurma yetkisinin kullan\u0131labilmesi i\u00e7in, “umma” derecesinde makul \u015f\u00fcphe bulunmal\u0131d\u0131r. Kolluk g\u00f6revlisi, tecr\u00fcbesine dayanarak, izledi\u011fi davran\u0131\u015flar\u0131ndan, o ki\u015finin bir su\u00e7 i\u015fleyece\u011fi veya i\u015fledi\u011fi hususunda kanaat elde eder veya ki\u015finin sil\u00e2hl\u0131 oldu\u011fu ve h\u00e2len tehlike yaratt\u0131\u011f\u0131 kanaatine var\u0131rsa ki\u015fi durdurulabilir.<\/p>\n
Somut emarelerle desteklenen \u015f\u00fcphe bulunmadan, s\u00fcreklilik arzedecek, fiil\u00ee durum ve keyfilik olu\u015fturacak \u015fekilde durdurma ve kontrol i\u015flemi yap\u0131lamaz.<\/p>\n
Sebebin olu\u015fmas\u0131na veya \u015f\u00fcpheye yol a\u00e7an davran\u0131\u015flar\u0131 hakk\u0131nda, durdurulan ki\u015fiye sorular y\u00f6neltilebilir. Ki\u015fi bu sorulara cevap vermekle y\u00fck\u00fcml\u00fc de\u011fildir. Durdurma yetkisinin kullan\u0131lmas\u0131na neden olan \u015f\u00fcphe, yap\u0131lan a\u00e7\u0131klama ile ortadan kalkarsa, ki\u015finin gitmesine engel olunmaz.<\/p>\n
Durdurma \u00fczerine a\u015fa\u011f\u0131daki i\u015flemler yap\u0131l\u0131r:<\/p>\n
a) Durdurulan ki\u015fi \u00fczerinde giysilerinden herhangi birisi \u00e7\u0131kar\u0131lmaks\u0131z\u0131n, yoklama bi\u00e7iminde bir kontrol yap\u0131l\u0131r. Bu i\u015flem sonucunda, ki\u015fide sil\u00e2h bulundu\u011fu sonucunu \u00e7\u0131karmaya yeterli \u015f\u00fcphe meydana gelirse, memur kendili\u011finden sil\u00e2h ve di\u011fer su\u00e7 e\u015fyas\u0131 aramas\u0131 yapabilir.<\/p>\n
b)Yoklama suretiyle kontrol, ki\u015finin cinsiyetinde bulunan g\u00f6revli taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
c) Yap\u0131lan kontrol\u00fcn konusu ve sebepleri ilgiliye a\u00e7\u0131klan\u0131r.<\/p>\n
d) Bir ki\u015finin veya arac\u0131n durdurulma s\u00fcresinin, \u015fartlara g\u00f6re makul olmas\u0131 ve kontrol i\u00e7in ayr\u0131lan s\u00fcreyi a\u015fmamas\u0131 gerekir.<\/p>\n
e) Yoklama suretiyle kontrol, ki\u015fiye en az s\u0131k\u0131nt\u0131 verici \u015fekilde yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
f) Yap\u0131lan kontrol\u00fcn neticesinde su\u00e7a ili\u015fkin iz, eser, emare ve delil elde edilirse, ki\u015fi yakalan\u0131r.<\/p>\n
g) Uyu\u015fturucu gibi belirli bir \u015feyin, ki\u015finin herhangi bir yerinde gizlendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyorsa, daha geni\u015f \u00e7apl\u0131 kontrol yap\u0131labilir.<\/p>\n
h) Yoklama suretiyle kontrol, ki\u015finin veya arac\u0131n ilk durduruldu\u011fu yerde veya o yerin yak\u0131n\u0131nda, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar ba\u015fkalar\u0131n\u0131n g\u00f6remeyece\u011fi tarzda yap\u0131l\u0131r. Ba\u015fka yere g\u00f6t\u00fcr\u00fclerek kontrol yap\u0131lamaz.<\/p>\n
i) Makul sebebi olu\u015ftu\u011fu takdirde, daha geni\u015f kapsaml\u0131 kontrol yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, kolluk arac\u0131ndan veya yak\u0131ndaki kapal\u0131 bir yerden yararlan\u0131labilir.<\/p>\n
j) Kontrolden sonra talep \u00fczerine olay yerinde derh\u00e2l bir tutanak d\u00fczenlenir.<\/p>\n
Bu maddede yaz\u0131l\u0131 i\u015flemler gece de yap\u0131labilir.\u201d \u015feklindedir.<\/p>\n
S\u00f6z konusu d\u00fczenlemelerle kollu\u011fa, ko\u015fullar\u0131 olu\u015ftu\u011fu takdirde ki\u015fi ve ara\u00e7lar\u0131 durdurma ve yoklama bi\u00e7iminde kontrol yapma yetkileri tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00f6netmeli\u011fin 27. maddesinin (g) ve (i) f\u0131kralar\u0131 gere\u011fince kolluk\u00e7a durdurulan ki\u015finin herhangi bir yerinde uyu\u015fturucu gibi belirli bir \u015feyin gizlendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyorsa veya makul sebep olu\u015fmu\u015fsa \u00f6nleyici kolluk yetkisi dahilinde daha geni\u015f kapsaml\u0131 kontrol yapma imk\u00e2n\u0131 do\u011facakt\u0131r. Burada dikkat edilmesi gereken husus, kolluk gerekli tedbirleri alabilecek ancak bu ama\u00e7la ki\u015finin \u00fczerindeki elbisenin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 veya arac\u0131n, d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7erisi g\u00f6r\u00fcnmeyen b\u00f6l\u00fcmlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 isteyemeyecektir.<\/p>\n
b. Adli Arama
\n\u015e\u00fcpheli ya da san\u0131\u011f\u0131n ya da delillerin yahut m\u00fcsadere edilecek e\u015fyalar\u0131n ele ge\u00e7irilmesi amac\u0131yla yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma i\u015flemi olan adli arama, elkoyma ile birlikte 5271 say\u0131l\u0131 CMK’n\u0131n 116-134, 2559 say\u0131l\u0131 PVSK’n\u0131n 2, Ek 4, Ek 6, 5607 say\u0131l\u0131 Ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131kla M\u00fccadele Kanunu’nun 9 ve Adl\u00ee ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin 5-17. maddelerinde d\u00fczenlenmi\u015f olup Y\u00f6netmeli\u011fin 5. maddesinde; “bir su\u00e7 i\u015flemek veya buna i\u015ftirak veyahut yatakl\u0131k etmek makul \u015f\u00fcphesi alt\u0131nda bulunan kimsenin, saklanan\u0131n, \u015f\u00fcphelinin, san\u0131\u011f\u0131n veya h\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn yakalanmas\u0131 ve su\u00e7un iz, eser, emare veya delillerinin elde edilmesi i\u00e7in bir kimsenin \u00f6zel hayat\u0131n\u0131n ve aile hayat\u0131n\u0131n gizlili\u011finin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131larak konutunda, i\u015fyerinde, kendisine ait di\u011fer yerlerde, \u00fczerinde, \u00f6zel k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131nda, e\u015fyas\u0131nda, arac\u0131nda 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu ile di\u011fer kanunlara g\u00f6re yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma i\u015flemidir” \u015feklinde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. (Bahri \u00d6zt\u00fcrk-Durmu\u015f Tezcan-Mustafa Ruhan Erdem-\u00d6zge S\u0131rma-Yasemin Sayg\u0131lar K\u0131r\u0131t-\u00d6zdem \u00d6zayd\u0131n-Esra Alan Akcan-Efser Erden, Nazari ve Uygulamal\u0131 Ceza Muhakemesi Hukuku, Se\u00e7kin, 10. Bask\u0131, 2016, s.492, Nur Centel-Hamide Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta, 12. Bask\u0131, 2015, s. 400)<\/p>\n
Arama tedbirine ba\u015fvurulabilmesi i\u00e7in \u015fu \u00fc\u00e7 \u00f6n \u015fart\u0131n birlikte bulunmas\u0131 gerekmektedir:<\/p>\n
1- Gecikmede sak\u0131nca ya da tehlike bulunmas\u0131,<\/p>\n
2- G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte hakl\u0131l\u0131k,<\/p>\n
3- \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck.<\/p>\n
Arama tedbirinin ilk \u00f6n \u015fart\u0131 gecikmede sak\u0131nca ya da tehlike bulunmas\u0131d\u0131r. Bu \u015fart hem arama tedbirine ba\u015fvurulmas\u0131 hem de kim taraf\u0131ndan karar verilebilece\u011finin belirlenmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nem arz etmektedir. Gecikmede sak\u0131nca ya da tehlike bulunmas\u0131 derh\u00e2l i\u015flem yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde tedbirden beklenen faydan\u0131n elde edilemeyecek, ceza muhakemesinin gere\u011fi gibi ve amac\u0131na uygun bi\u00e7imde yap\u0131lamayacak olmas\u0131d\u0131r. Gecikmede sak\u0131nca bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 olay\u0131n \u00f6zelliklerine g\u00f6re tedbire karar vermeye yetkili mercii takdir edecektir.
\nArama tedbirinin ikinci \u00f6n \u015fart\u0131 ise g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte hakl\u0131l\u0131kt\u0131r. Buna g\u00f6re arama tedbirine ancak bir hakk\u0131n tehlikede oldu\u011funu g\u00f6steren olaylar mevcut oldu\u011fu takdirde ba\u015fvurulabilecektir. Hakk\u0131n bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 zaman alaca\u011f\u0131ndan ve tehlike gecikmeye m\u00fcsaade etmedi\u011finden hakl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fle yetinilmek zorunludur. Bu ba\u011flamda bir ihlal ya da su\u00e7 i\u015flendi\u011fi hususunda \u015f\u00fcphe bulunmal\u0131d\u0131r.(Buck\/Almanya, 28.04.2005; Ba\u015fvuru no:41604)<\/p>\n
Arama tedbirinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve son \u00f6n \u015fart\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fckt\u00fcr. \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesinin temel ama\u00e7 ve i\u015flevi, arama tedbirine muhatap olacak ki\u015filerin temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in kullan\u0131lacak kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc, hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler lehine s\u0131n\u0131rland\u0131rmak, m\u00fcdahalelerde a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011fa gidilmesini ve buna ba\u011fl\u0131 olarak do\u011fabilecek ma\u011fduriyetleri \u00f6nleyebilmektir. Dar anlamda \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck de denilen orant\u0131l\u0131l\u0131k ise; tedbirin ilgililere \u201c\u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck\u201d getirmemesini ve \u201ckatlan\u0131lamaz” nitelikte olmamas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmektedir. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi taraf\u0131ndan da, Buck\/Almanya (28.04.2005; Ba\u015fvuru no:41604) ile Smirnov\/Rusya (07.06.2007; Ba\u015fvuru no:71362\/01) kararlar\u0131nda; yap\u0131lan m\u00fcdahale ile izlenen me\u015fru amac\u0131n orant\u0131l\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Aramaya konu olabilecek yerler \u015f\u00fcphelinin veya san\u0131\u011f\u0131n yahut di\u011fer bir ki\u015finin \u00fcst\u00fc, e\u015fyas\u0131, konutu, i\u015f yeri veya ona ait di\u011fer yerlerdir. Adli araman\u0131n g\u00fcn\u00fcn her saatinde yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmakla birlikte konutta, i\u015f yerlerinde ve di\u011fer kapal\u0131 yerlerde araman\u0131n kural olarak g\u00fcnd\u00fcz yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Su\u00e7\u00fcst\u00fc veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2ller ile yakalanm\u0131\u015f veya g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olup da firar eden ki\u015fi veya tutuklu veya h\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn tekrar yakalanmas\u0131 amac\u0131yla yap\u0131lan aramalar hari\u00e7, s\u00f6z konusu yerlerde gece vakti arama yap\u0131lamayacakt\u0131r.
\nArama karar\u0131 verilebilmesi i\u00e7in araman\u0131n konusunu olu\u015fturan ki\u015fi veya \u015feylerin, arama yap\u0131lacak yerde bulundu\u011fu hususunda belli bir \u015f\u00fcphenin olmas\u0131 gerekir. Kanun aranacak ki\u015finin su\u00e7la ilgisine g\u00f6re, bu \u015f\u00fcphenin yo\u011funlu\u011funu farkl\u0131 \u015fekillerde d\u00fczenlemi\u015f ve su\u00e7la ilgisi olmayan ki\u015filer nezdinde aramay\u0131 daha s\u0131k\u0131 ko\u015fullara t\u00e2bi k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
CMK’n\u0131n 116. maddesinin su\u00e7 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan h\u00e2line g\u00f6re \u015f\u00fcpheli veya san\u0131kla ilgili yap\u0131lacak aramalarda arama sonunda \u015f\u00fcpheli veya san\u0131\u011f\u0131n yakalanabilece\u011fi veya su\u00e7 delillerinin elde edilebilece\u011fi hususunda makul \u015f\u00fcphe bulunmal\u0131d\u0131r. Makul \u015f\u00fcphe Y\u00f6netmeli\u011fin 6. maddesinde \u015f\u00f6yle tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r;<\/p>\n
“Makul \u015f\u00fcphe, hayat\u0131n ak\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re somut olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda genellikle duyulan \u015f\u00fcphedir.<\/p>\n
Makul \u015f\u00fcphe, araman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 zaman, yer ve ilgili ki\u015finin veya onunla birlikte olanlar\u0131n davran\u0131\u015f, tutum ve bi\u00e7imleri, kolluk memurunun ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphe etti\u011fi e\u015fyan\u0131n niteli\u011fi gibi sebepler g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutularak belirlenir.<\/p>\n
Makul \u015f\u00fcphede, ihbar veya \u015fikayeti destekleyen emarelerin var olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Belirtilen konularda \u015f\u00fcphenin somut olgulara dayanmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Arama sonucunda belirli bir \u015feyin bulunaca\u011f\u0131n\u0131 veya belirli bir ki\u015finin yakalanaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmeyi gerektiren somut olgular mevcut bulunmal\u0131d\u0131r.”<\/p>\n
Bu d\u00fczenlemenin getirdi\u011fi en b\u00fcy\u00fck yenilik, makul \u015f\u00fcphe sebeplerinin somut olgulara dayanmas\u0131 gerekti\u011finin a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmesi ve arama sonucunda belirli bir \u015feyin bulunaca\u011f\u0131n\u0131n veya belirli bir ki\u015finin yakalanaca\u011f\u0131n\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi gerekti\u011fidir.<\/p>\n
Buna g\u00f6re; soyut olarak belirli bir yerde su\u00e7lular\u0131n yakalanma ihtimaline binaen adli arama karar\u0131 verilemez.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin; meydana gelen bir h\u0131rs\u0131zl\u0131k olay\u0131n\u0131n soru\u015fturmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda; olay \u00f6ncesinde benzer \u015fekilde h\u0131rs\u0131zl\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenen ki\u015filerin soru\u015fturma konusu olaya kar\u0131\u015ft\u0131klar\u0131na, evlerinde bu su\u00e7un delillerinin bulundu\u011funa dair somut bir olgu yoktur ve bunlara y\u00f6nelik \u015f\u00fcphe, makul \u015f\u00fcphe de\u011fildir.<\/p>\n
Arama konusunda karar verecek merciye iletilecek raporda; makul \u015f\u00fcpheyi a\u00e7\u0131klayan bilgiler, makul \u015f\u00fcphe sebebinin ne oldu\u011funa dair bilgi ve emareler, bilginin kayna\u011f\u0131, aranan \u015feyin veya ki\u015finin ne oldu\u011fu, bir ki\u015fi veya \u015feyin aranmak istenen yerde oldu\u011funa dair duyulan inanc\u0131n nedenleri a\u00e7\u0131klanmal\u0131d\u0131r. Araman\u0131n ki\u015fi hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine ciddi boyutta bir m\u00fcdahale oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda makul \u015f\u00fcphede, ihbar veya \u015fik\u00e2yeti destekleyen emarelerin var olmas\u0131 ve belirtilen konularda \u015f\u00fcphenin somut olgulara dayanmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Ba\u015fka bir anlat\u0131mla, arama sonunda belirli bir \u015feyin bulunaca\u011f\u0131n\u0131 veya belirli bir ki\u015finin yakalanaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmeyi gerektiren somut olgular mevcut olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
CMK’n\u0131n 117. maddesi uyar\u0131nca, su\u00e7 i\u015fleme \u015f\u00fcphesi alt\u0131nda olmayan di\u011fer ki\u015filerin de \u00fcst\u00fc, e\u015fyas\u0131, konutu, i\u015f yeri veya kendisine ait di\u011fer yerleri, \u015f\u00fcphelinin veya san\u0131\u011f\u0131n yakalanabilmesi veya su\u00e7 delillerinin elde edilebilmesi amac\u0131yla aranabilecektir. “Di\u011fer ki\u015filer” kavram\u0131na t\u00fczel ki\u015filer ile resmi makam ve daireler de dahildir. Ki\u015finin tan\u0131kl\u0131ktan \u00e7ekinme hakk\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 da aramaya engel de\u011fildir. Maddenin ikinci f\u0131kras\u0131na g\u00f6re di\u011fer ki\u015filerle ilgili arama yap\u0131lmas\u0131, makul \u015f\u00fcphenin yan\u0131 s\u0131ra aran\u0131lan ki\u015finin veya su\u00e7 delillerinin, belirtilen yerlerde bulundu\u011funun kabul edilebilmesine olanak sa\u011flayan olaylar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ancak bu s\u0131n\u0131rlama \u015f\u00fcphelinin veya san\u0131\u011f\u0131n bulundu\u011fu yerler ile izlendi\u011fi s\u0131rada girdi\u011fi yerler bak\u0131m\u0131ndan ge\u00e7erli de\u011fildir.<\/p>\n
Arama karar\u0131 veya emrinin belli baz\u0131 bilgileri i\u00e7ermesi zorunludur. (CMK m.119\/2) Arama karar veya emrinde; araman\u0131n nedenini olu\u015fturan fiil, aran\u0131lacak ki\u015fi, araman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 konut veya di\u011fer yerin adresi ya da e\u015fya, karar veya emrin ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 zaman s\u00fcresi, a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilmelidir.<\/p>\n
Arama kural olarak h\u00e2kim karar\u0131 ile gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na ula\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2llerde ise kolluk amirinin yaz\u0131l\u0131 emri ile yap\u0131labilecektir. Konutta, i\u015f yerinde ve kamuya a\u00e7\u0131k olmayan kapal\u0131 alanlarda sadece h\u00e2kim karar\u0131 veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131 emri ile arama yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ancak baz\u0131 durumlarda h\u00e2kim karar\u0131 ve yaz\u0131l\u0131 arama emri bulunmasa dahi arama yap\u0131labilecektir. Bu h\u00e2ller olay\u0131n \u00f6zelli\u011finden veya kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn verdi\u011fi arama yetkisinden kaynaklanabilece\u011fi gibi arama emri almaya imk\u00e2n bulunmamas\u0131 nedenine de dayanabilir. Bu durumlarda kolluk g\u00f6revlileri, bir arama karar\u0131 veya emri beklemeden arama yapmak, delilleri elde etmek ve failleri yakalamakla g\u00f6revlidir.<\/p>\n
Yakalama ki\u015finin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 bir koruma tedbiridir. Bu niteli\u011fi gere\u011fi \u00fcst arama i\u015flemine g\u00f6re daha geni\u015f kapsaml\u0131 bir i\u015flemdir. Yakalama ve yakalanan ki\u015fi hakk\u0131nda yap\u0131lacak i\u015flemleri d\u00fczenleyen CMK\u2019n\u0131n 90\/4. maddesi gere\u011fince de, kolluk yakalad\u0131\u011f\u0131 ki\u015finin ka\u00e7mas\u0131n\u0131, kendisine ya da ba\u015fkalar\u0131na zarar vermesini engelleyecek tedbirleri almal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda ki\u015finin yakalanmas\u0131ndan sonra tedbir olarak kaba \u00fcst aramas\u0131 yap\u0131labilir. Ayr\u0131ca karar al\u0131nmas\u0131na gerek olmayan bu arama i\u015flemi, en k\u0131sa zamanda ve dikkatli bir bi\u00e7imde elle yoklama \u015feklinde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu \u015fekilde yap\u0131lan i\u015flem di\u011fer bir anlat\u0131mla yoklama bir arama de\u011fildir. Bu nedenle arama prosed\u00fcr\u00fcne uyulmas\u0131na da gerek bulunmamaktad\u0131r. Ancak yap\u0131lan yoklaman\u0131n arama boyutuna ula\u015fmamas\u0131 gerekir. (Veli \u00d6zer \u00d6zbek-Koray Do\u011fan-P\u0131nar Bacaks\u0131z-\u0130lker Tepe, Ceza Muhakemesi Hukuku, Se\u00e7kin, 9. Bask\u0131, 2017, s.305) Yakalanan ki\u015finin \u00fcst\u00fcndeki k\u0131yafetlerin tamamen \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve beden \u00e7ukurlar\u0131n\u0131n aranmas\u0131 ise m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
2559 say\u0131l\u0131 PVSK\u2019n\u0131n Ek 4. maddesinde \u201cPolis, g\u00f6revli bulundu\u011fu m\u00fclki s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde, hizmet bran\u015f\u0131, yeri ve zaman\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, bir su\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda su\u00e7a el koymak, \u00f6nlemek, san\u0131k ve su\u00e7 delillerini tesbit, muhafaza ve yetkili zab\u0131taya teslim etmekle g\u00f6revli ve yetkilidir.\u201d,<\/p>\n
“Adl\u00ee g\u00f6rev ve yetkiler” ba\u015fl\u0131kl\u0131 Ek 6. maddesinde \u201cPolis, bu maddede yaz\u0131l\u0131 g\u00f6revlerinin yan\u0131nda, Ceza Muhakemesi Kanunu ve di\u011fer mevzuatta yaz\u0131l\u0131 soru\u015fturma i\u015flemlerine ili\u015fkin g\u00f6revleri de yerine getirir.<\/p>\n
Polis, bir su\u00e7a ili\u015fkin olarak kendisine yap\u0131lan s\u00f6zl\u00fc ihbar ve \u015fik\u00e2yetleri ve g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda \u00f6\u011frendi\u011fi su\u00e7a ili\u015fkin bilgileri yaz\u0131l\u0131 hale getirir.<\/p>\n
Edinilen bilgi veya al\u0131nan ihbar veya \u015fik\u00e2yet \u00fczerine veya kendili\u011finden bir su\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015fan polis, olay yerinde ki\u015filerin ve toplumun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na, v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne veya malvarl\u0131\u011f\u0131na zarar gelmemesi ve su\u00e7un delillerinin kaybolmamas\u0131 ya da bozulmamas\u0131 i\u00e7in derhal gerekli tedbirleri al\u0131r.<\/p>\n
Bir su\u00e7 i\u015flendi\u011fi veya i\u015flenmekte oldu\u011fu bilgisini edinen polis, olay yerinin korunmas\u0131, delillerin tespiti, kaybolmamas\u0131 ya da bozulmamas\u0131 i\u00e7in acele tedbirleri ald\u0131ktan sonra el koydu\u011fu olaylar\u0131, yakalanan ki\u015filer ile uygulanan tedbirleri derhal Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bildirir ve Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n emri do\u011frultusunda i\u015fin ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli soru\u015fturma i\u015flemlerini yapar.\u201d \u015feklindeki d\u00fczenlemeler birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde, edinilen bilgi, ihbar veya \u015fik\u00e2yet \u00fczerine ya da kendili\u011finden su\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015fan polisin, olay yerinde ki\u015filerin ve toplumun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na, v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne veya malvarl\u0131\u011f\u0131na zarar gelmemesi ve su\u00e7un delillerinin tespiti, kaybolmamas\u0131 ya da bozulmamas\u0131 i\u00e7in derh\u00e2l gerekli tedbirleri almas\u0131 zorunludur. Gerekli tedbirler derh\u00e2l al\u0131n\u0131rken, tedbire ba\u015fvurulmad\u0131\u011f\u0131 takdirde ceza muhakemesinin amac\u0131na ula\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131, yani delillerin kaybolmas\u0131 gibi bir sonucun ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fi de\u011ferlendirilerek, i\u015flemin yap\u0131lmas\u0131 esnas\u0131nda hakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmesi ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine uygun olarak hareket edilmesi gerekti\u011fi dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Aksi durumda ise maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015fma amac\u0131 tehlikeye girecek, ma\u011fdur ve san\u0131k haklar\u0131n\u0131n ihlali s\u00f6z konusu olacakt\u0131r. Bu h\u00e2lde su\u00e7un i\u015flendi\u011fi bilgisini alan kolluk, olay yerinde delillerin karart\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleme yetki ve g\u00f6revi kapsam\u0131nda yakalad\u0131\u011f\u0131 ki\u015fi ya da ki\u015filerin kaba \u00fcst aramas\u0131n\u0131 yapabilecek ve el koydu\u011fu olay\u0131, yakalanan ki\u015fi ya da ki\u015filer ile uygulad\u0131\u011f\u0131 tedbirleri en k\u0131sa zamanda Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bildirecektir.
\nBu a\u015famada soru\u015fturma i\u015flemleri ve hukuka ayk\u0131r\u0131 aramaya ili\u015fkin d\u00fczenlemelere de\u011finilmesinde fayda bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 2. maddesinde soru\u015fturman\u0131n tan\u0131m\u0131na yer verilmi\u015f, ayn\u0131 Kanun’un 158. maddesinde ihbar ve \u015fik\u00e2yet, 160. maddesinde bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fini \u00f6\u011frenen Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6revi, 161. maddesinde Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6rev ve yetkileri, 164. maddesinde ise adl\u00ee kolluk ve g\u00f6revi d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
5271 say\u0131l\u0131 CMK’n\u0131n 2. maddesinin (e) bendinde soru\u015fturma; “Kanuna g\u00f6re yetkili mercilerce su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin \u00f6\u011frenilmesinden iddianamenin kabul\u00fcne kadar ge\u00e7en evreyi,.. ifade eder.” \u015feklinde tan\u0131mlanm\u0131\u015f,<\/p>\n
\u201c\u0130hbar ve \u015fikayet\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 158. maddesi;<\/p>\n
“(1) Su\u00e7a ili\u015fkin ihbar veya \u015fik\u00e2yet, Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na veya kolluk makamlar\u0131na yap\u0131labilir.<\/p>\n
(2) Valilik veya kaymakaml\u0131\u011fa ya da mahkemeye yap\u0131lan ihbar veya \u015fik\u00e2yet, ilgili Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderilir.<\/p>\n
(3) Yurt d\u0131\u015f\u0131nda i\u015flenip \u00fclkede takibi gereken su\u00e7lar hakk\u0131nda T\u00fcrkiye’nin el\u00e7ilik ve konsolosluklar\u0131na da ihbar veya \u015fik\u00e2yette bulunulabilir.<\/p>\n
(4) Bir kamu g\u00f6revinin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak i\u015flendi\u011fi iddia edilen bir su\u00e7 nedeniyle, ilgili kurum ve kurulu\u015f idaresine yap\u0131lan ihbar veya \u015fik\u00e2yet, gecikmeksizin ilgili Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderilir.<\/p>\n
(5) \u0130hbar veya \u015fik\u00e2yet yaz\u0131l\u0131 veya tutana\u011fa ge\u00e7irilmek \u00fczere s\u00f6zl\u00fc olarak yap\u0131labilir.<\/p>\n
(6) Y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma sonucunda kovu\u015fturma evresine ge\u00e7ildikten sonra su\u00e7un \u015fik\u00e2yete ba\u011fl\u0131 oldu\u011funun anla\u015f\u0131lmas\u0131 halinde; ma\u011fdur a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015fik\u00e2yetten vazge\u00e7medi\u011fi takdirde, yarg\u0131lamaya devam olunur.” ,<\/p>\n
\u201cBir su\u00e7un i\u015flendi\u011fini \u00f6\u011frenen Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6revi\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 160. maddesi;<\/p>\n
“(1) Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, ihbar veya ba\u015fka bir suretle bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi izlenimini veren bir h\u00e2li \u00f6\u011frenir \u00f6\u011frenmez kamu davas\u0131n\u0131 a\u00e7maya yer olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermek \u00fczere hemen i\u015fin ger\u00e7e\u011fini ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flar.<\/p>\n
(2) Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, madd\u00ee ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve adil bir yarg\u0131laman\u0131n yap\u0131labilmesi i\u00e7in, emrindeki adl\u00ee kolluk g\u00f6revlileri marifetiyle, \u015f\u00fcphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza alt\u0131na almakla ve \u015f\u00fcphelinin haklar\u0131n\u0131 korumakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr” ,<\/p>\n
“Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6rev ve yetkileri” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 161. maddesi;<\/p>\n
“(1) Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, do\u011frudan do\u011fruya veya emrindeki adl\u00ee kolluk g\u00f6revlileri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile her t\u00fcrl\u00fc ara\u015ft\u0131rmay\u0131 yapabilir; yukar\u0131daki maddede yaz\u0131l\u0131 sonu\u00e7lara varmak i\u00e7in b\u00fct\u00fcn kamu g\u00f6revlilerinden her t\u00fcrl\u00fc bilgiyi isteyebilir. Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, adl\u00ee g\u00f6revi gere\u011fince nezdinde g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 mahkemenin yarg\u0131 \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131nda bir i\u015flem yapmak ihtiyac\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca, bu hususta o yer Cumhuriyet savc\u0131s\u0131ndan s\u00f6z konusu i\u015flemi yapmas\u0131n\u0131 ister.<\/p>\n
(2) Adl\u00ee kolluk g\u00f6revlileri, elkoyduklar\u0131 olaylar\u0131, yakalanan ki\u015filer ile uygulanan tedbirleri emrinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na derh\u00e2l bildirmek ve bu Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n adliyeye ili\u015fkin b\u00fct\u00fcn emirlerini gecikmeksizin yerine getirmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
(3) Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, adl\u00ee kolluk g\u00f6revlilerine emirleri yaz\u0131l\u0131; acele h\u00e2llerde, s\u00f6zl\u00fc olarak verir. (Ek c\u00fcmle: 25\/5\/2005 – 5353\/24 md.) S\u00f6zl\u00fc emir, en k\u0131sa s\u00fcrede yaz\u0131l\u0131 olarak da bildirilir.<\/p>\n
(4) Di\u011fer kamu g\u00f6revlileri de, y\u00fcr\u00fct\u00fclmekte olan soru\u015fturma kapsam\u0131nda ihtiya\u00e7 duyulan bilgi ve belgeleri, talep eden Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na vakit ge\u00e7irmeksizin temin etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.”<\/p>\n
“Adl\u00ee kolluk ve g\u00f6revi” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 164. maddesi;<\/p>\n
“…(2) Soru\u015fturma i\u015flemleri, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n emir ve talimatlar\u0131 do\u011frultusunda \u00f6ncelikle adl\u00ee kollu\u011fa yapt\u0131r\u0131l\u0131r. Adl\u00ee kolluk g\u00f6revlileri, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n adl\u00ee g\u00f6revlere ili\u015fkin emirlerini yerine getirir.” \u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
Ceza muhakemesinin kurallar\u0131n\u0131n uygulanmaya ba\u015flamas\u0131 “ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesi” ile olmaktad\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesinin, dayand\u0131\u011f\u0131 deliller basit, di\u011fer a\u015famalarda elde edilebilecek delillere g\u00f6re yetersiz ve\/veya say\u0131ca az olmakla birlikte en az\u0131ndan belirti d\u00fczeyinde delillere dayan\u0131yor olmas\u0131 ve bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi yolunda akla ve mant\u0131\u011fa uygun bir \u015f\u00fcphe ortaya koymas\u0131 gerekmektedir. Bu bak\u0131mdan somut olaylara dayanmayan, soyut iddia ve tahminler ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesi olarak kabul edilemeyecek, buna kar\u015f\u0131l\u0131k ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesinin belirli bir ki\u015fiye y\u00f6nelmesi de gerekmeyecektedir. Ortada bu nitelikte bir \u015f\u00fcphe yokken ceza muhakemesi soru\u015fturmas\u0131n\u0131n ba\u015flat\u0131lmas\u0131 ve koruma tedbirlerine m\u00fcracaat edilmesi h\u00e2linde, bu i\u015flemin kayna\u011f\u0131 hukuki olmayaca\u011f\u0131ndan keyfilik olarak de\u011ferlendirilmesi s\u00f6z konusu olacakt\u0131r. (Bahri \u00d6zt\u00fcrk, Ceza Hukukunda Ko\u011fu\u015fturma Mecburiyeti, Ankara \u00dcniversitesi Bas\u0131mevi, 1991, s.54, Feridun Yenisey, Haz\u0131rl\u0131k Soru\u015fturmas\u0131 ve Polis, Beta, 1. Bas\u0131, May\u0131s 1987, s.45) 5271 say\u0131l\u0131 CMK’da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak a\u00e7\u0131klanmayan ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesine ili\u015fkin olarak 4483 say\u0131l\u0131 Memurlar ve Di\u011fer Kamu G\u00f6revlilerinin Yarg\u0131lanmas\u0131 Hakk\u0131nda Kanun’un 4. maddesinin 3 ve 4. f\u0131kralar\u0131nda; “Bu Kanuna g\u00f6re memurlar ve di\u011fer kamu g\u00f6revlileri hakk\u0131nda yap\u0131lacak ihbar ve \u015fik\u00e2yetlerin soyut ve genel nitelikte olmamas\u0131, ihbar veya \u015fik\u00e2yetlerde ki\u015fi veya olay belirtilmesi, iddialar\u0131n cidd\u00ee bulgu ve belgelere dayanmas\u0131, ihbar veya \u015fik\u00e2yet dilek\u00e7esinde dilek\u00e7e sahibinin do\u011fru ad, soyad ve imzas\u0131 ile i\u015f veya ikametg\u00e2h adresinin bulunmas\u0131 zorunludur. Bu \u015fartlar\u0131 (\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kradaki) ta\u015f\u0131mayan ihbar ve \u015fik\u00e2yetler Cumhuriyet ba\u015fsavc\u0131lar\u0131 ve izin vermeye yetkili merciler taraf\u0131ndan i\u015fleme konulmaz ve durum, ihbar veya \u015fik\u00e2yette bulunana bildirilir. Ancak iddialar\u0131n, s\u0131hhati \u015f\u00fcpheye mahal vermeyecek belgelerle ortaya konulmu\u015f olmas\u0131 halinde ad, soyad ve imza ile i\u015f veya ikametg\u00e2h adresinin do\u011frulu\u011fu \u015fart\u0131 aranmaz.” \u015feklinde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 d\u00fczenlemeye yer verilmi\u015ftir. Soru\u015fturma i\u015flemlerine fiilen ba\u015flamak i\u00e7in gerekli \u015f\u00fcphe bak\u0131m\u0131ndan getirilen bu kriterlerin sadece bu kanun kapsam\u0131ndaki kamu g\u00f6revlileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil t\u00fcm soru\u015fturmalar i\u00e7in uygulanmas\u0131 soru\u015fturmalar\u0131n hukuka uygun olarak ba\u015flat\u0131lmas\u0131 ve y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi noktas\u0131nda yararl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m tarz\u0131 olacakt\u0131r. Su\u00e7 i\u015flendi\u011fi izlenimi yaratan bir durumun ihbar, \u015fik\u00e2yet veya resen yetkili makamlar taraf\u0131ndan \u00f6\u011frenilmesi \u00fczerine durum derh\u00e2l Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bildirilip, al\u0131nan talimatlar do\u011frultusunda konunun ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 soru\u015fturma evresini ba\u015flatacak olan \u015f\u00fcphenin somut olayda bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 takdir edecek, soru\u015fturma ba\u015flatacak \u015f\u00fcphe oldu\u011funu de\u011ferlendirmesi durumunda maddi ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in emrinde bulunan adli kolluk g\u00f6revlileri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile \u015f\u00fcphelinin lehinde ve aleyhine olan b\u00fct\u00fcn delilleri toplay\u0131p, \u015f\u00fcphelinin haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in gerekli olan tedbirleri alacakt\u0131r. Adli kolluk g\u00f6revlileri el koydu\u011fu olaylar\u0131, uygulad\u0131\u011f\u0131 tedbirleri Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na derh\u00e2l bildirmek ve ald\u0131\u011f\u0131 emirleri yerine getirmek zorundad\u0131r. Ceza muhakemesinde yap\u0131lan i\u015flemlerin tekrarlanma f\u0131rsat\u0131n\u0131n olmamas\u0131, s\u00fcrecin h\u0131zl\u0131 i\u015flemesi nedeniyle adli kolluk g\u00f6revlilerinin Cumhuriyet savc\u0131s\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 talimatlara uygun bir bi\u00e7imde delil toplamas\u0131, toplanan delilleri muhafaza etmesi ve yetkililere teslim etmesi gerekmektedir.<\/p>\n
Araman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131, arama karar veya emrinin ya da araman\u0131n icras\u0131n\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n
Hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k bir hukuk kural\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 veya yanl\u0131\u015f uygulanmas\u0131d\u0131r. Kanuna ayk\u0131r\u0131l\u0131ktan daha geni\u015f bir i\u00e7eri\u011fe sahip olan hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k kavram\u0131n\u0131n \u00e7er\u00e7evesi ve kapsam\u0131 belirlenirken gerek pozitif hukuk kurallar\u0131na gerekse temel hak ve h\u00fcrriyetlere ili\u015fkin evrensel hukuk ilkelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131k bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetilmeli ve ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 h\u00e2linde hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n mevcudiyeti kabul edilmelidir. Nitekim, Anayasa Mahkemesi\u2019nin 22.06.2001 tarihli ve 2-2 say\u0131l\u0131 karar\u0131nda: \u201cHukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k en ba\u015fta milli hukuk sistemimiz i\u00e7inde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki t\u00fcm hukuk kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131k anlam\u0131na gelir. Bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde, anayasaya, usul\u00fcne uygun olarak kabul edilmi\u015f uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelere, kanunlara, kanun h\u00fckm\u00fcnde kararnamelere, t\u00fcz\u00fcklere, y\u00f6netmeliklere, i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131na ve team\u00fcl hukukuna ayk\u0131r\u0131 uygulamalar\u0131n t\u00fcm\u00fc hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k kavram\u0131 i\u00e7inde yer al\u0131r.<\/p>\n
Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, hukuk sistemimiz, hukukun genel ilkeleri ad\u0131 verilen ve uygar d\u00fcnyan\u0131n t\u00fcm medeni \u00fclkelerinde uygulanan kurallar\u0131 da hukuk kural\u0131 olarak kabul etmektedir. Hukukun genel ilkelerinin neler oldu\u011fu konusunda bir belirsizlik olsa da, hukukun genel ilkelerinin hukuki ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulundu\u011fu gerek uygulamada gerekse doktrinde tart\u0131\u015fmas\u0131z olarak kabul edilmektedir. Anayasa Mahkememiz de bir\u00e7ok karar\u0131nda, hukukun genel ilkelerinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmenin hukuk devletinin gereklerinden biri oldu\u011funu ve bu ilkelerin yasakoyucu taraf\u0131ndan dahi yok edilemeyece\u011fini h\u00fckme ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. (\u00d6rne\u011fin, E. 1985\/31. K. 1986\/1, KT. 17.3.1986, Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, S.22. s.115). Anayasa Mahkemesi\u2019nin bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u00e7er\u00e7evesinde hukukun genel ilkeleri, yasalardan, hatta Anayasa\u2019n\u0131n de\u011fi\u015ftirilebilir h\u00fck\u00fcmlerinden de \u00fcst\u00fcn bir konuma getirilmi\u015ftir.\u201d denilmektedir.<\/p>\n
Bu itibarla araman\u0131n hukuka uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131 arama tedbirine ba\u015fvurulma \u015fartlar\u0131 ve uygulanmas\u0131yla ilgili gerek pozitif hukuk kurallar\u0131 gerekse evrensel hukuk kaideleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla belirlenmelidir.<\/p>\n
Hukuka ayk\u0131r\u0131 olarak yap\u0131lan araman\u0131n hem ceza muhakemesi hukuku, hem maddi ceza hukuku, hem de tazminat hukuku bak\u0131m\u0131ndan bir tak\u0131m m\u00fceyyideleri ortaya \u00e7\u0131kabilecektir.
\nAraman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131n\u0131n ceza muhakemesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sonucu arama sonucunda elde edilen delillerin h\u00fckme esas al\u0131namamas\u0131d\u0131r. 5271 say\u0131l\u0131 CMK’n\u0131n 217. maddesinde; “1) H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilir. Bu deliller h\u00e2kimin vicdan\u00ee kanaatiyle serbest\u00e7e takdir edilir.<\/p>\n
(2) Y\u00fcklenen su\u00e7, hukuka uygun bir \u015fekilde elde edilmi\u015f her t\u00fcrl\u00fc delille ispat edilebilir.\u201d \u015feklindeki d\u00fczenlemeyle h\u00e2kimin ancak hukukun izin verdi\u011fi y\u00f6ntemlerle elde edilen delilleri dikkate alabilece\u011fi h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
An\u0131lan Kanun’un 206. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131n\u0131n (a) bendinde de, ortaya konulmak istenen delilin kanuna ayk\u0131r\u0131 olarak elde edilmi\u015f olmas\u0131 h\u00e2linde reddolunaca\u011f\u0131 ifade edilerek hukuka uygun olarak elde edilmeyen delillerin ispat arac\u0131 olarak kabul edilmeyece\u011fi ve h\u00fckme esas al\u0131nmayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Kald\u0131 ki, ayn\u0131 Kanun’un 230. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca, mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn gerek\u00e7esinde, delillerin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve de\u011ferlendirilmesi, h\u00fckme esas al\u0131nan ve reddedilen delillerin belirtilmesi; bu kapsamda dosya i\u00e7erisinde bulunan ve hukuka ayk\u0131r\u0131 y\u00f6ntemlerle elde edilen delillerin ayr\u0131ca ve a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilmesi de zorunludur.<\/p>\n
Hukuka ayk\u0131r\u0131 araman\u0131n maddi ceza hukuku bak\u0131m\u0131ndan yapt\u0131r\u0131m\u0131 ise eylemin su\u00e7 te\u015fkil etmesidir. 5237 say\u0131l\u0131 TCK’n\u0131n “haks\u0131z arama” ba\u015fl\u0131kl\u0131 120. maddesinde hukuka ayk\u0131r\u0131 olarak bir kimsenin \u00fcst\u00fcn\u00fc veya e\u015fyas\u0131n\u0131 arayan kamu g\u00f6revlisinin \u00fc\u00e7 aydan bir y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Konut ve i\u015fyerleri bak\u0131m\u0131ndan hukuka ayk\u0131r\u0131 aramalar ise 5237 say\u0131l\u0131 TCK’n\u0131n 116 ve 119\/1-e maddeleri kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilecektir.<\/p>\n
Nihayet, aramadaki hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar gerek Devletin, gerekse arama karar\u0131n\u0131 veren veya uygulayan kamu g\u00f6revlilerinin tazminat sorumlulu\u011funu g\u00fcndeme getirebilecektir. Bu kapsamda 5271 say\u0131l\u0131 CMK’n\u0131n 141\/1. maddesinde araman\u0131n amac\u0131yla orant\u0131l\u0131 olmayacak bi\u00e7imde \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi durumunda ki\u015filerin madd\u00ee ve manev\u00ee her t\u00fcrl\u00fc zararlar\u0131n\u0131 Devletten isteyebilecekleri \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Bu a\u00e7\u0131klamalar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda uyu\u015fmazl\u0131k konusu de\u011ferlendirildi\u011finde;<\/p>\n
KOM \u015eube M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6revlilerince uyu\u015fturucu madde ticareti yapma su\u00e7una y\u00f6nelik olarak yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda, san\u0131\u011f\u0131n uyu\u015fturucu madde satt\u0131\u011f\u0131, tan\u0131klar Kadir ve Ahmet’in san\u0131ktan uyu\u015fturucu madde sat\u0131n ald\u0131klar\u0131 bilgisinin elde edildi\u011fi, yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda, tan\u0131klar Kadir ve Ahmet ile san\u0131\u011f\u0131n a\u00e7\u0131k kimlik ve adres bilgilerinin tespit edildi\u011fi, yine 26.01.2015 tarihinde saat 17.32’de 155 Polis \u0130mdat hatt\u0131n\u0131 arayan tan\u0131k Nazan’\u0131n, e\u015fi olan tan\u0131k Kadir’e san\u0131\u011f\u0131n uyu\u015fturucu madde satt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyip, san\u0131\u011f\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 telefon numaras\u0131n\u0131 bildirdi\u011fi, bunun \u00fczerine g\u00f6revlilerin san\u0131\u011f\u0131n ikameti ve \u00e7evresini de\u011fi\u015fik tarih ve zamanlarda izlemeye ald\u0131klar\u0131, san\u0131k hakk\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalara devam edildi\u011fi esnada 11.02.2015 tarihinde saat 16.00 s\u0131ralar\u0131nda ikametinden \u00e7\u0131kan ve Burun \u00c7iftli\u011fi Kav\u015fa\u011f\u0131na do\u011fru gitti\u011fi g\u00f6r\u00fclen san\u0131\u011f\u0131n takibe al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, saat 16.15 s\u0131ralar\u0131nda s\u00f6z konusu kav\u015fa\u011fa gelen san\u0131\u011f\u0131n \u015f\u00fcpheli davran\u0131\u015flar sergilemesi nedeniyle fark edildiklerini de\u011ferlendiren g\u00f6revlilerin, san\u0131\u011f\u0131n yan\u0131na gidip polis kimlik kartlar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdikleri, san\u0131\u011fa \u00fczerinde herhangi bir su\u00e7 unsuru bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 sorduklar\u0131nda pantolonunun \u00f6n ve arka cebinden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 beyaz k\u00e2\u011f\u0131da sar\u0131l\u0131 toplam (9) fi\u015fek h\u00e2lindeki uyu\u015fturucu maddeyi san\u0131\u011f\u0131n g\u00f6revlilere teslim etti\u011fi, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131ndan al\u0131nan yaz\u0131l\u0131 arama emrine istinaden san\u0131\u011f\u0131n ikametinde yap\u0131lan aramada herhangi bir su\u00e7 unsuruna rastlan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 olayda;<\/p>\n
Kolluk\u00e7a al\u0131nan istihbarat bilgisi \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar sonucunda, san\u0131\u011f\u0131n, tan\u0131klar Ahmet ve Kadir’in a\u00e7\u0131k kimlik ve adres bilgileri ile san\u0131k hakk\u0131nda daha \u00f6nce uyu\u015fturucu madde ticareti yapma su\u00e7undan i\u015flem yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespit edilmesi, 26.01.2015 tarihinde al\u0131nan telefon ihbar\u0131nda tan\u0131k Nazan’\u0131n, san\u0131\u011f\u0131n uyu\u015fturucu madde ticareti yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyip kulland\u0131\u011f\u0131 telefon numaras\u0131n\u0131 bildirmesi, al\u0131nan t\u00fcm bilgiler do\u011frultusunda san\u0131\u011f\u0131n ikameti ve \u00e7evresinin de\u011fi\u015fik tarih ve zamanlarda izlemeye al\u0131nmas\u0131, istihbarat bilgisi ve telefon ihbar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 ile san\u0131\u011f\u0131n yakalanmas\u0131 aras\u0131nda ge\u00e7en zaman aral\u0131\u011f\u0131 uzun oldu\u011fu gibi yakaland\u0131\u011f\u0131 anda bir su\u00e7\u00fcst\u00fc h\u00e2linin de mevcut olmamas\u0131, dosya kapsam\u0131 itibar\u0131yla g\u00f6revlilerce yakalanan san\u0131\u011f\u0131n su\u00e7un konusu ve delilini olu\u015fturan uyu\u015fturucu maddeleri yok edebilece\u011fine ili\u015fkin bir davran\u0131\u015f i\u00e7erisinde olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve tutanak d\u00fczenleyicisi tan\u0131klar\u0131n san\u0131k hakk\u0131nda s\u00fcrekli ihbarlar geldi\u011fini beyan etmeleri kar\u015f\u0131s\u0131nda; kolluk g\u00f6revlilerinin su\u00e7la ilgili edindikleri t\u00fcm bilgileri 5271 say\u0131l\u0131 CMK’n\u0131n 2\/e, 158, 160, 161 ve 164. maddeleri uyar\u0131nca derh\u00e2l Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bildirip bu konuda adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri talep etmeleri ve Cumhuriyet savc\u0131s\u0131ndan alacaklar\u0131 talimat do\u011frultusunda i\u015flem yapmalar\u0131n\u0131n gerekti\u011fi, adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri al\u0131nmadan yap\u0131lacak arama i\u015flemi sonucu ele ge\u00e7irilecek uyu\u015fturucu maddenin hukuka ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde elde edilmi\u015f olaca\u011f\u0131, su\u00e7un maddi konusu ve delili olan uyu\u015fturucu maddenin hukuka ayk\u0131r\u0131 y\u00f6ntemle elde edilmesi durumunda ise Anayasan\u0131n 38. maddesinin 6. f\u0131kras\u0131 ile CMK’n\u0131n 206. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131n\u0131n (a) bendi, 217. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131, 230. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131n\u0131n (b) bendi uyar\u0131nca h\u00fckme esas al\u0131namayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Ancak; somut olayda g\u00f6revlilerce durdurularak \u00fczerinde herhangi bir su\u00e7 unsuru olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorulan san\u0131\u011f\u0131n, pantolonunun \u00f6n ve arka ceplerinden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 su\u00e7 konusu uyu\u015fturucu maddeleri g\u00f6revlilere teslim etmesi \u00fczerine uyu\u015fturucu maddelerin muhafaza alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetildi\u011finde, uyu\u015fturucu maddelere bu \u015fekilde el konulmas\u0131n\u0131n; \u201cGizlenmi\u015f bir \u015feyi bulmaya \u00e7al\u0131\u015fma ve ara\u015ft\u0131rma\u201d anlamlar\u0131na gelen arama i\u015flemi olarak de\u011ferlendirilemeyece\u011fi, bu nedenle \u00d6zel Dairenin \u201c…San\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinin aranmas\u0131 konusunda arama karar\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, varsa asl\u0131 veya onayl\u0131 bir \u00f6rne\u011finin getirtilerek duru\u015fmada okunup tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131…\u201d \u015feklindeki bozma nedeninin isabetli olmad\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla san\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinde arama yap\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n sa\u011flayan adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emrinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve su\u00e7 konusu uyu\u015fturucu maddenin elde edilmesinde herhangi bir hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul\u00fc gerekmektedir.<\/p>\n
Bu itibarla, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131 itiraz\u0131n\u0131n kabul\u00fcne karar verilmelidir.<\/p>\n
2- San\u0131k hakk\u0131nda TCK’n\u0131n 192. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131nda d\u00fczenlenen etkin pi\u015fmanl\u0131k h\u00fckm\u00fcn\u00fcn uygulan\u0131p uygulanmayaca\u011f\u0131na gelince;
\n5237 say\u0131l\u0131 TCK’n\u0131n \u201cUyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 madde imal ve ticareti\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 188. maddesinin su\u00e7 tarihininde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan 3. f\u0131kras\u0131; \u201cUyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 maddeleri ruhsats\u0131z veya ruhsata ayk\u0131r\u0131 olarak \u00fclke i\u00e7inde satan, sat\u0131\u015fa arz eden, ba\u015fkalar\u0131na veren, sevk eden, nakleden, depolayan, sat\u0131n alan, kabul eden, bulunduran ki\u015fi, on y\u0131ldan az olmamak \u00fczere hapis ve yirmibin g\u00fcne kadar adl\u00ee para cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131l\u0131r. (Ek c\u00fcmle: 18\/6\/2014- 6545\/66 md.) Ancak, uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 madde verilen veya sat\u0131lan ki\u015finin \u00e7ocuk olmas\u0131 h\u00e2linde, veren veya satan ki\u015fiye verilecek hapis cezas\u0131 on be\u015f y\u0131ldan az olamaz.\u201d bi\u00e7iminde olup, madde gerek\u00e7esinde de vurguland\u0131\u011f\u0131 gibi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131krada, uyu\u015fturucu ve uyar\u0131c\u0131 madde ticaretine ili\u015fkin \u00e7e\u015fitli fiiller, ayr\u0131 bir su\u00e7 olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 maddelerin ruhsats\u0131z veya ruhsata ayk\u0131r\u0131 olarak \u00fclke i\u00e7inde sat\u0131\u015f\u0131, sat\u0131\u015fa arz\u0131, ba\u015fkalar\u0131na verilmesi, sevk edilmesi, nakli, depolanmas\u0131 ya da kazan\u00e7 amac\u0131yla sat\u0131n al\u0131nmas\u0131, kabul edilmesi veya bulundurulmas\u0131, bir ve ikinci f\u0131kralara g\u00f6re ayr\u0131 bir su\u00e7 olu\u015fturmaktad\u0131r. F\u0131kradaki su\u00e7un olu\u015fabilmesi i\u00e7in maddede belirtilen se\u00e7imlik hareketlerden herhangi birisinin yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Ayn\u0131 Kanun’un uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 madde im\u00e2l ve ticareti ile kullanmak i\u00e7in uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 madde sat\u0131n almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 madde kullanmak su\u00e7lar\u0131nda etkin pi\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenleyen 192. maddesinin su\u00e7 ve karar tarihi itibar\u0131yla y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan h\u00e2li;<\/p>\n
\u201c(1) Uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 madde imal ve ticareti su\u00e7lar\u0131na i\u015ftirak etmi\u015f olan ki\u015fi, resm\u00ee makamlar taraf\u0131ndan haber al\u0131nmadan \u00f6nce, di\u011fer su\u00e7 ortaklar\u0131n\u0131 ve uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 maddelerin sakland\u0131\u011f\u0131 veya imal edildi\u011fi yerleri merciine haber verirse, verilen bilginin su\u00e7 ortaklar\u0131n\u0131n yakalanmas\u0131n\u0131 veya uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 maddenin ele ge\u00e7irilmesini sa\u011flamas\u0131 h\u00e2linde, hakk\u0131nda cezaya h\u00fckmolunmaz.<\/p>\n
(2) Kullanmak i\u00e7in uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 madde sat\u0131n alan, kabul eden veya bulunduran ki\u015fi, resm\u00ee makamlar taraf\u0131ndan haber al\u0131nmadan \u00f6nce, bu maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin etti\u011fini merciine haber vererek su\u00e7lular\u0131n yakalanmalar\u0131n\u0131 veya uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 maddenin ele ge\u00e7irilmesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131rsa, hakk\u0131nda cezaya h\u00fckmolunmaz.<\/p>\n
(3) Bu su\u00e7lar haber al\u0131nd\u0131ktan sonra g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak, su\u00e7un meydana \u00e7\u0131kmas\u0131na ve fail veya di\u011fer su\u00e7 ortaklar\u0131n\u0131n yakalanmas\u0131na hizmet ve yard\u0131m eden ki\u015fi hakk\u0131nda verilecek ceza, yard\u0131m\u0131n niteli\u011fine g\u00f6re d\u00f6rtte birden yar\u0131s\u0131na kadar\u0131 indirilir.<\/p>\n
(4) Uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 madde kullanan ki\u015fi, hakk\u0131nda kullanmak i\u00e7in uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 madde sat\u0131n almak, kabul etmek veya bulundurmaktan dolay\u0131 soru\u015fturma ba\u015flat\u0131lmadan \u00f6nce resm\u00ee makamlara ba\u015fvurarak tedavi ettirilmesini isterse, cezaya h\u00fckmolunmaz\u201d h\u00fck\u00fcmlerini i\u00e7ermektedir.<\/p>\n
Maddenin gerek\u00e7esinde de; \u201cMaddede, uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 maddelere ili\u015fkin su\u00e7lar bak\u0131m\u0131ndan \u00f6zel bir pi\u015fmanl\u0131k h\u00e2li d\u00fczenlenmi\u015ftir\u2026\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131krada, uyu\u015fturucu veya uyar\u0131c\u0131 madde imal veya ticareti ya da kullanmak i\u00e7in sat\u0131n al\u0131nmas\u0131, kabul edilmesi veya bulundurulmas\u0131 su\u00e7lar\u0131 ile ilgili olarak soru\u015fturma ba\u015flad\u0131ktan sonra, etkin pi\u015fmanl\u0131k g\u00f6stererek su\u00e7un meydana \u00e7\u0131kmas\u0131na ve fail veya di\u011fer su\u00e7 ortaklar\u0131n\u0131n yakalanmas\u0131na hizmet ve yard\u0131m eden ki\u015fi hakk\u0131nda verilecek cezada indirim yap\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ancak, bu bilgi vermenin g\u00f6n\u00fcll\u00fc olmas\u0131 gerekir. Etkin pi\u015fmanl\u0131ktan yararlanabilmek i\u00e7in, bunun en ge\u00e7 h\u00fck\u00fcm verilmeden \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fmesi gerekir…\u201d a\u00e7\u0131klamalar\u0131na yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n
5237 say\u0131l\u0131 TCK\u2019da \u201cetkin pi\u015fmanl\u0131k\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda yap\u0131lan d\u00fczenlemede, eylem su\u00e7 olmaktan \u00e7\u0131kmamakta, duyulan pi\u015fmanl\u0131k ve eylemin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n bertaraf edilmesi nedeniyle faile ceza verilmemek veya verilecek cezadan indirim yap\u0131lmak suretiyle cezay\u0131 kald\u0131ran ya da azaltan bir durum s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ceza Genel Kurulunun 20.12.1993 tarihli ve 301-338 say\u0131l\u0131 karar\u0131nda belirtildi\u011fi \u00fczere, uyu\u015fturucu madde ticareti su\u00e7lar\u0131 ile korunan hukuki yarar genel kamu esenli\u011fi oldu\u011fundan, i\u015ftirak\u00e7ilerin kimliklerinin veya uyu\u015fturucu maddelerin sakland\u0131\u011f\u0131 yerin bu su\u00e7u i\u015fleyen failler taraf\u0131ndan bildirilmesi h\u00e2linde, su\u00e7a konu maddelerin ele ge\u00e7irilmesine, dolay\u0131s\u0131yla genel kamu esenli\u011fini korumaya y\u00f6nelik olarak uyu\u015fturucu madde temini su\u00e7uyla m\u00fccadeleye katk\u0131da bulunan bu su\u00e7 faillerine tayin edilecek cezadan indirim yap\u0131lmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.
\nBenzer su\u00e7larla ilgili uygulamada en \u00e7ok kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan h\u00e2l olan, san\u0131\u011f\u0131n eylemi yetkili mercii taraf\u0131ndan haber al\u0131nd\u0131ktan sonra etkin pi\u015fmanl\u0131kta bulunmas\u0131na ili\u015fkin 5237 say\u0131l\u0131 TCK’n\u0131n 192. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131 \u00fczerinde durulmal\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6re, uyu\u015fturucu ve uyar\u0131c\u0131 madde imal veya ticareti eylemine i\u015ftirak etmi\u015f olan veya kullanmak i\u00e7in uyu\u015fturucu ve uyar\u0131c\u0131 maddeyi sat\u0131n alan, kabul eden veya bulunduran kimsenin, su\u00e7un i\u015flendi\u011finin yetkili makamlar taraf\u0131ndan \u00f6\u011frenilmesinden sonra, su\u00e7un meydana \u00e7\u0131kmas\u0131na ya da fail ve su\u00e7 ortaklar\u0131n\u0131n yakalanmas\u0131na hizmet ve yard\u0131m etmesi verilen cezadan indirim nedeni olup, etkin pi\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n bu h\u00e2li ayn\u0131 maddenin 1 ve 2. f\u0131kralar\u0131nda d\u00fczenlenen cezas\u0131zl\u0131k h\u00e2linden zaman itibar\u0131yla ayr\u0131l\u0131r. Cezas\u0131zl\u0131k durumunda yetkili merciler taraf\u0131ndan haber al\u0131nmadan \u00f6nce ihbar ve yard\u0131m yap\u0131lmas\u0131 gerekirken, 3. f\u0131krada d\u00fczenlenen ve indirim nedeni olarak kabul edilen etkin pi\u015fmanl\u0131kta resmi makamlarca haber al\u0131nmas\u0131ndan sonra i\u015fbirli\u011fi aranmaktad\u0131r.<\/p>\n
Yerle\u015fmi\u015f yarg\u0131sal kararlar ve \u00f6\u011fretide yer alan bask\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, 5237 say\u0131l\u0131 TCK\u2019n\u0131n 192. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131nda yer alan etkin pi\u015fmanl\u0131k h\u00fckm\u00fcn\u00fcn uygulanabilmesi i\u00e7in \u015fu \u015fartlar\u0131n birlikte ger\u00e7ekle\u015fmesi gereklidir:<\/p>\n
1- Fail 5237 say\u0131l\u0131 TCK’n\u0131n 188 ve 191. maddelerinde d\u00fczenlenen su\u00e7lardan birini i\u015flemi\u015f olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
2- Hizmet ve yard\u0131m bizzat fail taraf\u0131ndan yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
3- Hizmet ve yard\u0131m soru\u015fturma ya da kovu\u015fturma makamlar\u0131na yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
4- Hizmet ve yard\u0131m, su\u00e7un resmi makamlar taraf\u0131ndan haber al\u0131nmas\u0131ndan sonra, ancak mahkemece h\u00fck\u00fcm verilmeden \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fmelidir. 5271 say\u0131l\u0131 CMK\u2019n\u0131n 158. maddesinde g\u00f6sterilen, bir su\u00e7 hakk\u0131nda soru\u015fturma yapmakla yetkili olan adli ve idari merciler, Adalet ve \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131klar\u0131, savc\u0131l\u0131klar, emniyet ve jandarma te\u015fkilat\u0131, su\u00e7lar\u0131 savc\u0131l\u0131klara iletmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc olan vali ve kaymakaml\u0131klar, el\u00e7ilikler ve konsolosluklar resmi makamlar kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n
5- Fail kendi su\u00e7unun ya da bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n su\u00e7unun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde katk\u0131 sa\u011flamal\u0131, bilgi aktar\u0131m\u0131 ile su\u00e7un meydana \u00e7\u0131kmas\u0131na ya da di\u011fer su\u00e7 ortaklar\u0131n\u0131n yakalanmas\u0131na hizmet ve yard\u0131m etmelidir.<\/p>\n
6- Failin verdi\u011fi bilgiler do\u011fru, yap\u0131lan hizmet ve yard\u0131m sonuca etkili ve yararl\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Failin etkin pi\u015fmanl\u0131k nedeniyle indirimden yararlanabilmesi i\u00e7in kendi su\u00e7unun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ya da su\u00e7 ortaklar\u0131n\u0131n yakalanmas\u0131na yard\u0131m ve hizmet etmi\u015f olmas\u0131 gerekmektedir. Su\u00e7 ortaklar\u0131 kavram\u0131 uyu\u015fturucu madde su\u00e7una kat\u0131lan ya da ba\u015fka bir uyu\u015fturucu madde ile ilgili su\u00e7 i\u015fleyen kimse olarak anla\u015f\u0131lmal\u0131; “yakalanmas\u0131” s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc de, “su\u00e7 ortaklar\u0131n\u0131n yakalanmas\u0131 ya da kim oldu\u011funun belirlenmesi” olarak kabul edilmelidir. Fail su\u00e7 orta\u011f\u0131n\u0131n, uyu\u015fturucu maddeyi sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 veya satt\u0131\u011f\u0131 ki\u015finin ya da ba\u015fka bir uyu\u015fturucu madde su\u00e7u i\u015fleyen ki\u015finin yakalanmas\u0131na ya da kim oldu\u011funun belirlenmesine katk\u0131da bulundu\u011funda indirimden yararlanacakt\u0131r. Failin kendi su\u00e7unun ya da su\u00e7 ortaklar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na y\u00f6nelik olarak verdi\u011fi bilginin yard\u0131m ve hizmet niteli\u011finde kabul edilebilmesi i\u00e7in, hizmet ve yard\u0131m\u0131n konusu olan bilgilerin do\u011fru olmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda, hizmet ve yard\u0131m\u0131n sonuca etkili ve yararl\u0131 olmas\u0131 da gerekmektedir.<\/p>\n
Buna g\u00f6re, yakalanan kimsenin uyu\u015fturucu maddeyi a\u00e7\u0131k kimli\u011fini bilmedi\u011fi bir \u015fah\u0131stan ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesi ya da hayal\u00ee isimler vermesi veya daha \u00f6nceden uyu\u015fturucu i\u015fine kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fi ki\u015finin ad\u0131n\u0131 vermesi etkin pi\u015fmanl\u0131k h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanmas\u0131 i\u00e7in yeterli g\u00f6r\u00fclmemeli, failin bildirdi\u011fi ki\u015fi yakalanm\u0131\u015f ise mahk\u00fbm edilmi\u015f olmas\u0131 ya da yakalanamam\u0131\u015fsa kimli\u011fi ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesi, failin bildirdi\u011fi ki\u015fiye su\u00e7 atmas\u0131 i\u00e7in bir neden bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131, mevcut delillerin o ki\u015finin su\u00e7lulu\u011funu kabule yeterli bulunmas\u0131 ve verilen bilginin daha \u00f6nce g\u00f6revliler taraf\u0131ndan \u00f6\u011frenilmemi\u015f olmas\u0131 durumlar\u0131nda etkin pi\u015fmanl\u0131k h\u00fck\u00fcmleri uygulanmal\u0131d\u0131r. De\u011finilen bu h\u00e2llerin d\u0131\u015f\u0131nda, failin \u00fczerinde kullan\u0131m miktar\u0131 i\u00e7erisinde uyu\u015fturucu ve uyar\u0131c\u0131 madde ile yakalanm\u0131\u015f olmas\u0131 h\u00e2linde ba\u015fka bir \u015fekilde sat\u0131\u015f i\u00e7in haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmayan maddeyi satmak i\u00e7in bulundurdu\u011funu bildirmesinde de, uyu\u015fturucu ve uyar\u0131c\u0131 madde satmak su\u00e7undan etkin pi\u015fmanl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi kabul edilmelidir.<\/p>\n
Bu a\u00e7\u0131klamalar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda uyu\u015fmazl\u0131k konusu de\u011ferlendirildi\u011finde;<\/p>\n
Birinci uyu\u015fmazl\u0131k konusunda belirtilen, a\u00e7\u0131k kimlik ve adres bilgileri tespit edilen san\u0131k hakk\u0131nda elde edilen istihbarat bilgisi ve telefonla yap\u0131lan ihbar ile san\u0131\u011f\u0131n yakalanmas\u0131 aras\u0131nda ge\u00e7en zaman aral\u0131\u011f\u0131n\u0131n uzun olmas\u0131 ve kolluk g\u00f6revlilerince san\u0131\u011f\u0131n ikameti ve \u00e7evresinin de\u011fi\u015fik tarih ve zamanlarda izlendi\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131 nedeniyle san\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinde arama yap\u0131labilmesi i\u00e7in adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fine ili\u015fkin a\u00e7\u0131klamalar da dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda; san\u0131k hakk\u0131nda TCK’n\u0131n 192. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131nda d\u00fczenlenen etkin pi\u015fmanl\u0131k h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, san\u0131\u011f\u0131 durduran g\u00f6revlilerin, su\u00e7un konusu ve delilini olu\u015fturan uyu\u015fturucu maddeleri elde etme \u015fekillerine ili\u015fkin ihtimallere g\u00f6re bir de\u011ferlendirme yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
Birinci ihtimal; san\u0131\u011f\u0131 durduran g\u00f6revlilerin ellerinde bir adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri bulunmas\u0131 h\u00e2lidir. Bu durumda, kolluk g\u00f6revlilerinin ellerinde bulunan karar ya da emri san\u0131\u011fa ibraz edip yapacaklar\u0131 arama sonucunda su\u00e7 konusu delile ula\u015fabilecekleri anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, \u00fczerindeki uyu\u015fturucu maddeyi \u00e7\u0131kar\u0131p teslim eden san\u0131k hakk\u0131nda TCK’n\u0131n 192. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131nda d\u00fczenlenen etkin pi\u015fmanl\u0131k h\u00fck\u00fcmleri uygulanamayacakt\u0131r.<\/p>\n
\u0130kinci ihtimal; ellerinde bir adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri bulunmayan kolluk g\u00f6revlilerinin san\u0131\u011f\u0131 durdurduktan sonra Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bilgi verip talimatlar\u0131 do\u011frultusunda i\u015flem yapmalar\u0131 h\u00e2lidir. Bu durumda da adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri verilip verilmemesine g\u00f6re iki olas\u0131l\u0131k s\u00f6z konusu olacakt\u0131r.<\/p>\n
Adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri al\u0131nmas\u0131 durumunda; san\u0131\u011f\u0131 durduran kolluk g\u00f6revlilerinin bu karar ya da emri san\u0131\u011fa ibraz edip yapacaklar\u0131 arama sonucunda su\u00e7 konusu delile ula\u015fabilecekleri anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, \u00fczerindeki uyu\u015fturucu maddeyi \u00e7\u0131kar\u0131p teslim eden san\u0131k hakk\u0131nda TCK’n\u0131n 192. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131nda d\u00fczenlenen etkin pi\u015fmanl\u0131k h\u00fck\u00fcmleri uygulanamayacakt\u0131r.<\/p>\n
Adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri al\u0131namamas\u0131 durumunda ise; \u00fczerine arama yap\u0131lamayacak olan san\u0131\u011f\u0131n, uyu\u015fturucu maddeleri teslim etmek suretiyle su\u00e7un konusu ve delilini hukuka uygun h\u00e2le getirerek kendi su\u00e7unu ortaya \u00e7\u0131karmas\u0131 nedeniyle san\u0131k hakk\u0131nda TCK’n\u0131n 192. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131nda d\u00fczenlenen etkin pi\u015fmanl\u0131k h\u00fck\u00fcmleri uygulanacakt\u0131r.
\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ihtimal ise; ellerinde bir adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri bulunmayan g\u00f6revlilerin san\u0131\u011f\u0131 durdurmalar\u0131 sonras\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 arama sonras\u0131nda su\u00e7un konusu ve delili olan uyu\u015fturucu maddeleri ele ge\u00e7irmeleri h\u00e2lidir. Bu durumda su\u00e7un maddi konusunu olu\u015fturan uyu\u015fturucu maddeler hukuka ayk\u0131r\u0131 elde edilmi\u015f olaca\u011f\u0131ndan, Anayasan\u0131n 38. maddesinin 6. f\u0131kras\u0131 ile CMK’n\u0131n 206. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131n\u0131n (a) bendi, 217. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131, 230. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131n\u0131n (b) bendi uyar\u0131nca h\u00fckme esas al\u0131namayacakt\u0131r.<\/p>\n
Bu ihtimaller d\u00e2hilinde somut olay incelendi\u011finde; kolluk g\u00f6revlilerinin elinde bir arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri bulunmad\u0131\u011f\u0131 hususu, takip alt\u0131nda bulundurduklar\u0131 san\u0131\u011f\u0131 durdurduklar\u0131nda herhangi bir karar ya da emir ibraz etmemelerinden ve san\u0131\u011fa \u201c\u00dczerinde herhangi bir su\u00e7 unsuru olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d sormalar\u0131ndan anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Zira, kolluk g\u00f6revlilerinin ellerinde adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri bulunmas\u0131 h\u00e2linde san\u0131\u011fa bu \u015fekilde bir soru y\u00f6neltmeleri de beklenmeyecektir. Tutanak i\u00e7eri\u011fi ve tutanak d\u00fczenleyicisi tan\u0131klar\u0131n anlat\u0131mlar\u0131ndan da su\u00e7un konusunu ve delilini olu\u015fturan uyu\u015fturucu maddelerin elde edilmesinden \u00f6nce Cumhuriyet savc\u0131s\u0131ndan adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri talep edildi\u011fine ili\u015fkin bir bilgi ve anlat\u0131m\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131, kolluk g\u00f6revlilerinin su\u00e7 konusu uyu\u015fturucu maddeler ele ge\u00e7irildikten sonra Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na olay\u0131 bildirdikleri a\u00e7\u0131kt\u0131r. Kolluk g\u00f6revlilerinin, san\u0131k …’i durdurmalar\u0131ndan sonra Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na haber verecekleri ve alacaklar\u0131 adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri \u00fczerine arama i\u015flemini ger\u00e7ekle\u015ftirecekleri ihtimali ise bir varsay\u0131mdan ibaret olup, hen\u00fcz bir karar veya yaz\u0131l\u0131 arama emri verilip verilmeyece\u011finin belirsiz oldu\u011fu bu durum, san\u0131k aleyhine de\u011ferlendirilemeyecektir.<\/p>\n
Kolluk g\u00f6revlilerince durduruldu\u011fu s\u0131rada hakk\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015f bir adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri bulunmayan ve bu nedenle \u00fczerinde arama yap\u0131l\u0131p delil elde edilemeyecek olan san\u0131\u011f\u0131n, \u00fczerindeki uyu\u015fturucu maddeleri g\u00f6revlilere teslim etmek suretiyle su\u00e7un konusu ve delilini hukuka uygun h\u00e2le getirerek kendi su\u00e7unu ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131n, bu a\u015famaya kadar da kolluk g\u00f6revlilerince ger\u00e7ekle\u015ftirilen i\u015flemlerin Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bildirildi\u011fine ili\u015fkin herhangi bir bilgi ve belgenin de bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda; san\u0131k hakk\u0131nda TCK’n\u0131n 192. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131nda d\u00fczenlenen etkin pi\u015fmanl\u0131k h\u00fck\u00fcmlerinin uygulanmas\u0131 gerekti\u011fi kabul edilmelidir.<\/p>\n
Bu itibarla, Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131 itiraz\u0131n\u0131n reddine karar verilmelidir.<\/p>\n
SONU\u00c7:<\/p>\n
A\u00e7\u0131klanan nedenlerle;<\/p>\n
1- Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131 itiraz\u0131n\u0131n,<\/p>\n
a) Somut olayda adli arama karar\u0131 ya da yaz\u0131l\u0131 arama emri bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekli olup olmad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin uyu\u015fmazl\u0131k konusu bak\u0131m\u0131ndan KABUL\u00dcNE,<\/p>\n
b) San\u0131k hakk\u0131nda TCK’n\u0131n 192. maddesinin 3. f\u0131kras\u0131n\u0131n uygulan\u0131p uygulanamayaca\u011f\u0131na ili\u015fkin uyu\u015fmazl\u0131k konusu bak\u0131m\u0131ndan REDD\u0130NE,<\/p>\n
2- Yarg\u0131tay 10. Ceza Dairesinin 19.04.2016 tarihli ve 5977-1270 say\u0131l\u0131 bozma karar\u0131nda yer alan \u201c\u00fczerinin aranmas\u0131 konusunda arama karar\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, varsa asl\u0131 veya onayl\u0131 bir \u00f6rne\u011finin getirtilerek duru\u015fmada okunup tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131; arama karar\u0131 yoksa, san\u0131\u011f\u0131n\u201d ibaresinin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na,<\/p>\n
\u00d6zel Daire bozma nedenine ve san\u0131\u011f\u0131n tutuklulukta ge\u00e7irdi\u011fi s\u00fcre g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak san\u0131\u011f\u0131n SALIVER\u0130LMES\u0130NE, ba\u015fka bir su\u00e7tan tutuklu ya da h\u00fck\u00fcml\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 takdirde derh\u00e2l sal\u0131verilmesi i\u00e7in ilgili Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na YAZI YAZILMASINA,<\/p>\n
3- Dosyan\u0131n bozma nedeni do\u011frultusunda i\u015flem yap\u0131lmak \u00fczere mahalline g\u00f6nderilmesi i\u00e7in Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na TEVD\u0130 ED\u0130LMES\u0130NE, 20.12.2018 tarihinde yap\u0131lan m\u00fczakerede her iki uyu\u015fmazl\u0131k y\u00f6n\u00fcnden oy birli\u011fiyle karar verildi.<\/p>\n
\u200bYarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu’nun 20.12.2018 tarihli, 2016\/1014 E., 2018\/664 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T.C. Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu 2016\/1014 E. \u00a0, \u00a02018\/664 K. “\u0130\u00e7tihat Metni” Karar\u0131 Veren Yarg\u0131tay Dairesi : 10. Ceza Dairesi Mahkemesi :A\u011f\u0131r Ceza Say\u0131s\u0131 : 72-175 Uyu\u015fturucu madde ticareti yapma su\u00e7undan san\u0131k …’n\u0131n, 5237 say\u0131l\u0131 TCK’n\u0131n 188\/3, 62, 52, 53, 54 ve 63. maddeleri uyar\u0131nca 8 y\u0131l 4 ay hapis ve 80 TL adli para cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na, hak yoksunlu\u011funa, m\u00fcsadereye ve mahsuba ili\u015fkin \u00c7orum 1. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesince verilen 15.10.2015 tarihli ve 72-175 say\u0131l\u0131 h\u00fckm\u00fcn, san\u0131k ve m\u00fcdafisi taraf\u0131ndan temyiz edilmesi \u00fczerine dosyay\u0131 inceleyen Yarg\u0131tay 10. Ceza Dairesince 19.04.2016 tarih ve 5977-1270 say\u0131 ile; “Yarg\u0131lama s\u00fcrecindeki i\u015flemlerin kanuna uygun olarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, a\u015famalarda ileri s\u00fcr\u00fclen iddia ve savunmalar\u0131n toplanan t\u00fcm delillerle birlikte gerek\u00e7eli kararda g\u00f6sterilip tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131, eylemin san\u0131k taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011finin saptand\u0131\u011f\u0131, vicdan\u00ee kan\u0131n\u0131n dosya i\u00e7indeki belge ve bilgilerle uyumlu olarak kesin verilere dayand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, eyleme uyan su\u00e7 tipi ile a\u015fa\u011f\u0131da belirtilenin d\u0131\u015f\u0131nda yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n do\u011fru bi\u00e7imde belirlendi\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, yerinde g\u00f6r\u00fclmeyen di\u011fer temyiz itirazlar\u0131n\u0131n reddine, ancak; 1- San\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinin aranmas\u0131 konusunda arama karar\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, varsa asl\u0131 veya onayl\u0131 bir \u00f6rne\u011finin getirtilerek duru\u015fmada okunup tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131; arama karar\u0131 yoksa, san\u0131\u011f\u0131n \u00fczerindeki su\u00e7 konusu uyu\u015fturucu maddeleri g\u00f6revlilere teslim etmek suretiyle kendi su\u00e7unun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yard\u0131m etti\u011fi dikkate al\u0131narak etkin pi\u015fmanl\u0131kla ilgili TCK’n\u0131n 192. …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-35289","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n