I.\u00a0Giri\u015f<\/p>\n
FET\u00d6\/PDY yarg\u0131lamalar\u0131 kapsam\u0131nda \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesine ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar uzun bir s\u00fcredir devam etmektedir[1]. \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa Mahkemesi\u2019nin (\u0130HAM), ByLock kullan\u0131c\u0131s\u0131 olan herkesin otomatik olarak FET\u00d6\/PDY \u00fcyesi olarak kabul edilmesinin geni\u015fletici ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bir yorum oldu\u011funa, dolay\u0131s\u0131yla \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa s\u00f6zle\u015fmesi (\u0130HAS) m.7\u2019de d\u00fczenlenen \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturdu\u011funa dair karar\u0131[2] (B\u00fcy\u00fck Daire, Y\u00fcksel Yal\u00e7\u0131nkaya\/T\u00fcrkiye (BD), B. No: 15669\/20, 26\/09\/2023) bu konudaki en \u00f6nemli karar olma \u00f6zelli\u011fini korumaktad\u0131r. B\u00fcy\u00fck Daire bu karar\u0131nda, tespit edilen ihlalin somut olayla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmayan bir sorundan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015f ve \u0130HAS m.46 uyar\u0131nca, s\u00f6zkonusu sorunu giderecek genel tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131n ulusal makamlar\u0131n sorumlulu\u011funda oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck Daire karar\u0131ndan sonra i\u00e7 hukukta bu y\u00f6nde hi\u00e7bir ad\u0131m at\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek do\u011fru olmayacakt\u0131r. Y\u00fcksel Yal\u00e7\u0131nkaya karar\u0131n\u0131n konusunu te\u015fkil eden ByLock delilinin de\u011ferlendirilmesinde; san\u0131\u011f\u0131n cep telefonunda ByLock uygulamas\u0131 tespit edilmi\u015fse, do\u011frudan \u00f6rg\u00fct \u00fcyesi oldu\u011funun kabul\u00fc ile mahkumiyete gidilmeyip, hiyerar\u015fik yap\u0131ya girdi\u011finin tespiti a\u00e7\u0131s\u0131ndan ekleyen ve eklenen ki\u015filerin dosyalar\u0131n\u0131n getirtilip incelenip, gerekirse tan\u0131k olarak dinlenmesi sonras\u0131nda ve di\u011fer delillere birlikte de\u011ferlendirilerek incelendi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir[3].<\/p>\n
Yarg\u0131tay 3. Ceza Dairesi, 30.10.2024 tarihli, 2022\/5667 E. ve 2024\/12523 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131na g\u00f6re; \u201cByLock kullan\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funu kabul etmeyen san\u0131\u011f\u0131n, ByLock uygulamas\u0131n\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131n ku\u015fkuya yer vermeyecek \u015fekilde teknik verilerle tespiti halinde, ByLock kullan\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funa dair delilin at\u0131l\u0131 su\u00e7un s\u00fcbutu a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirleyici nitelikte olmas\u0131 kars\u0131s\u0131nda, ilgili birimlerden ByLock tespit ve de\u011ferlendirme tutana\u011f\u0131n\u0131n getirtilip, dosyaya sunuldu\u011fu takdirde ByLock tespit ve de\u011ferlendirme tutana\u011f\u0131nda ismi ge\u00e7en \u015fah\u0131slar\u0131n kimlik bilgilerinin tespitine \u00e7al\u0131\u015f\u0131larak, bu su\u00e7tan san\u0131k olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131n ve dosya san\u0131\u011f\u0131 ile ilgili beyanlarda bulunup bulunmad\u0131klar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, temyiz a\u015famas\u0131nda dosya i\u00e7erisine geldi\u011fi anla\u015f\u0131lan …\u2019ya ait ifade ve te\u015fhis tutanaklar\u0131 ile san\u0131\u011f\u0131n ankes\u00f6r veya sabit hatlardan periyodik ya da ard\u0131\u015f\u0131k olarak aranan ki\u015filerden oldu\u011funa dair ara\u015ft\u0131rma tutana\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6ncelikle san\u0131\u011f\u0131n HTS kay\u0131tlar\u0131n\u0131n dosya i\u00e7erisine getirtilerek \u00fczerinde bir bilirki\u015fi incelemesi yapt\u0131r\u0131larak \u2018ger\u00e7ekle\u015ftirilen arama say\u0131s\u0131, aramalar\u0131n ard\u0131\u015f\u0131k ya da periyodik olup olmad\u0131\u011f\u0131, aramalar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi saatler, konu\u015fma s\u00fcreleri, san\u0131\u011f\u0131n farkl\u0131 ankes\u00f6rl\u00fc telefonlardan aran\u0131p aranmad\u0131\u011f\u0131, ard\u0131\u015f\u0131k aramaya dahil olan \u015fah\u0131slar\u0131n ayn\u0131 kuvvete mensup ve ayn\u0131 r\u00fctbede olup olmad\u0131klar\u0131, aramalar\u0131 gizlemek i\u00e7in herhangi bir \u015fifreleme y\u00f6nteminin kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131\u2019 hususlar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir bir analiz inceleme ve tespit raporunun d\u00fczenlettirilmesi, yine san\u0131k ile birlikte ard\u0131\u015f\u0131k arand\u0131\u011f\u0131 tespit edilen \u015fah\u0131slar var ise bu \u015fah\u0131slarla ilgili herhangi bir soru\u015fturma ya da kovu\u015fturma olup olmad\u0131\u011f\u0131 belirlendikten sonra \u015fah\u0131slar\u0131n t\u00fcm a\u015fama ifadelerinin getirtilerek ve t\u00fcm bu \u015fah\u0131slar\u0131n duru\u015fmada tan\u0131k s\u0131fat\u0131 ile dinlenmeleri ile dosya kapsam\u0131n\u0131n bir b\u00fct\u00fcn halinde de\u011ferlendirilmesi suretiyle san\u0131\u011f\u0131n hukuki durumunun takdir ve tayini gerekirken yetersiz belgelere dayanarak eksik ara\u015ft\u0131rma ile yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde karar verilmesi\u2026\u201d bozma nedeni say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u0130HAM \u0130kinci Dairesi; Y\u00fcksel Yal\u00e7\u0131nkaya karar\u0131ndan yakla\u015f\u0131k 11 ay sonra, \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesi ile ilgili bir ba\u015fka \u00f6nemli karar vermi\u015ftir (Yasak\/T\u00fcrkiye, B. No: 17389\/20, 27\/08\/2024). Bu kararda; bir \u015fahs\u0131n, bilhassa 2011-2014 y\u0131llar\u0131nda \u201cB\u00fcy\u00fck B\u00f6lge Talebe Mesul\u00fc\u201d olarak mahrem yap\u0131lanma i\u00e7inde \u00f6rg\u00fctte yer ald\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki tan\u0131k beyanlar\u0131na ve \u00f6rg\u00fct \u00fcyeleri ile ileti\u015fim kurdu\u011funu g\u00f6steren HTS kay\u0131tlar\u0131na dayan\u0131larak FET\u00d6\/PDY \u00fcyeli\u011finden mahkum edilmesi, \u0130HAM taraf\u0131ndan varsay\u0131ma dayal\u0131 bir mahkumiyet olarak kabul edilmemi\u015ftir. \u0130HAM; \u015fahs\u0131n \u00f6rg\u00fct i\u00e7indeki konumunu dikkate alarak, su\u00e7un manevi unsurunun mevcut oldu\u011funu kabul eden mahkemelerin geni\u015fletici ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bir yorumda bulunmad\u0131\u011f\u0131na, dolay\u0131s\u0131yla \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesinin ihlal edilmedi\u011fine kanaat getirmi\u015ftir. Baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan ele\u015ftiriye a\u00e7\u0131k oldu\u011funu daha \u00f6nce ifade etti\u011fimiz[4] Yasak karar\u0131, B\u00fcy\u00fck Daire taraf\u0131ndan incelenmesi talebi kabul edildi\u011finden kesinle\u015fmemi\u015ftir. B\u00fcy\u00fck Daire, ba\u015fvuruyu t\u00fcm y\u00f6nleri ile inceleyecek ve kesin bir karar verecektir.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi ise Bilal Celalettin \u015ea\u015fmaz karar\u0131nda (B. No: 2019\/20791, 18\/10\/2022), hakk\u0131nda 17\/25 Aral\u0131k 2013 tarihinden \u00f6nce dini sohbetlere kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde tan\u0131k beyanlar\u0131 bulunan, \u00f6rg\u00fctle irtibatl\u0131 oldu\u011fu kabul edilen sendikaya 2013 y\u0131l\u0131ndan sonra \u00fcye olmaya devam eden ve imam seviyesinde olduklar\u0131 iddias\u0131yla yarg\u0131lanmakta olan ki\u015filerle ileti\u015fim kurdu\u011fu tespit edilen bir \u015fahs\u0131n silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan mahkum edilmesini \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesi bak\u0131m\u0131ndan de\u011ferlendirmi\u015f, bu faaliyetlerin \u00f6rg\u00fctsel i\u00e7eri\u011finin ortaya koyulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dikkate alarak, \u201cba\u015fvurucunun bir ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma bilinciyle hareket etti\u011finin\u201d g\u00f6sterilemedi\u011fini, \u201cmahkumiyetine delil olarak kullan\u0131lan fiillerinin kendisini cezai y\u00f6nden sorumluluk alt\u0131na sokaca\u011f\u0131n\u0131 makul olarak \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn\u201d ortaya koyulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir. Bu gerek\u00e7elerle AYM, silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7unun ba\u015fvurucu aleyhine \u201c\u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bi\u00e7imde geni\u015fletici bir yoruma\u201d tabi tutuldu\u011funa karar vermi\u015ftir. Y\u00fcksek Mahkeme bu karar\u0131nda, FET\u00d6\/PDY \u00fcyeli\u011finden mahkumiyet i\u00e7in delil olarak kullan\u0131lan fiillerin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi tarih konusunda net bir kriter belirlemekten ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f, bunun yerine \u201cFET\u00d6\/PDY\u2019nin devlet\u00e7e bir ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc kabul edilmeye ve herkes\u00e7e \u00f6yle bilinmeye ba\u015flanmas\u0131\u201d \u015feklinde esnek bir ifade kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
II.\u00a0AYM Genel Kurulu\u2019nun 09.10.2024 tarihli kararlar\u0131<\/p>\n
AYM Genel Kurulu, 22.01.2025 tarihli Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mlanan, 09.10.2024 tarihli iki yeni kararla FET\u00d6\/PDY yarg\u0131lamalar\u0131 ba\u011flam\u0131nda \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesini tekrar ele alm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fcksek Mahkeme Hasan Sar\u0131c\u0131\u00a0karar\u0131nda ([GK], B. No: 2018\/37695, 9\/10\/2024) bu ilkenin ihlal edildi\u011fine, Yahya Turgut\u00a0karar\u0131nda ([GK], B. No: 2021\/43694, 9\/10\/2024) ise ihlal edilmedi\u011fine karar vermi\u015ftir. Her ikisi de ayn\u0131 heyet taraf\u0131ndan oybirli\u011fi ile al\u0131nan bu kararlar, AYM\u2019nin \u00f6n\u00fcnde bekleyen \u00e7ok say\u0131da benzer ba\u015fvurunun nas\u0131l sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131 konusunda bir fikir vermektedir.<\/p>\n
Hasan Sar\u0131c\u0131\u00a0ba\u015fvurusunda; olay tarihinde \u00f6\u011fretmen olarak g\u00f6rev yapan ba\u015fvurucu, FET\u00d6\/PDY\u2019ye m\u00fczahir oldu\u011fu kabul edilen bir dernek ile sendika \u00fcyeli\u011fi, 2013-2014 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Bank Asya\u2019daki hesab\u0131nda art\u0131\u015f, 2009 y\u0131l\u0131na kadar sohbet toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair tan\u0131k beyan\u0131 ve Zaman Gazetesi aboneli\u011fi delillerine dayan\u0131larak T\u00fcrk Ceza Kanunu m.314\/2\u2019de d\u00fczenlenen silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan mahkum edilmi\u015ftir. AYM, yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmede \u00f6zetle; ba\u015fvurucunun mahkumiyetine esas al\u0131nan delillerin, tek ba\u015f\u0131na, \u00f6rg\u00fct\u00fcn nihai amac\u0131n\u0131n ba\u015fvurucu taraf\u0131ndan bilindi\u011fini ve ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc hiyerar\u015fisi i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f \u00f6rg\u00fctsel faaliyetlerin var oldu\u011funu ortaya koymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. AYM bu de\u011ferlendirmeyi yaparken mahkumiyet karar\u0131n\u0131n gerek\u00e7esine dayanm\u0131\u015f ve Yarg\u0131tay i\u00e7tihad\u0131 ile belirlenen kriterlere s\u0131k\u00e7a at\u0131f yapm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla AYM\u2019ye g\u00f6re, silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7u hakk\u0131nda Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan belirlenen kriterler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bir de\u011ferlendirme yap\u0131lmal\u0131 ve delillerin arka arkaya s\u0131ralanmas\u0131yla yetinilmeden su\u00e7un maddi ve manevi unsurlar\u0131 ile toplanan deliller aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurulmal\u0131d\u0131r. Kararda her ne kadar ba\u015fvurucuya isnat edilen sohbet toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131lma fiilinin 2009 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131na vurgu yap\u0131lmam\u0131\u015fsa da, yukar\u0131da an\u0131lan Bilal Celalettin \u015ea\u015fmaz karar\u0131na \u00e7ok say\u0131da at\u0131f yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, su\u00e7a konu fiillerin ger\u00e7ekle\u015fme tarihinin AYM\u2019nin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 sonuca etkili oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. AYM sonu\u00e7 olarak; \u201cba\u015fvurucunun mahkumiyetinde delil olarak kullan\u0131lan fiillerinin kendisini cezai y\u00f6nden sorumluluk alt\u0131na sokaca\u011f\u0131n\u0131 makul olarak \u00f6ng\u00f6rebilece\u011fi ilk derece mahkemesince somut olayda g\u00f6sterilememi\u015ftir\u201d tespitiyle, TCK m.314\/2\u2019de d\u00fczenlenen su\u00e7un ba\u015fvurucu aleyhine \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez \u015fekilde geni\u015fletici bir yoruma tabi tutuldu\u011funa kanaat getirmi\u015ftir.<\/p>\n
Yahya Turgut\u00a0ba\u015fvurusunda; ba\u015fvurucu, sendika \u00fcyeli\u011fi, toplant\u0131 ve g\u00f6steri y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lma, Bank Asya hesap hareketleri, kendisinde ele ge\u00e7irilen dijital materyallere ili\u015fkin bilirki\u015fi raporunda yer verilen tespitler ve bilhassa ba\u015fvurucunun \u201c\u00f6rg\u00fct i\u00e7i tayine tabi\u201d olarak \u00f6rg\u00fcte ait okulda y\u00f6netici olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve 2014 y\u0131l\u0131ndan itibaren \u00f6rg\u00fctsel faaliyetlerde bulundu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki tan\u0131k beyanlar\u0131 esas al\u0131narak FET\u00d6\/PDY \u00fcyeli\u011finden mahkum edilmi\u015ftir. Bu beyanlarda, ba\u015fvurucunun \u00f6rg\u00fct ad\u0131na kurban paras\u0131 ve himmet ad\u0131 alt\u0131nda para toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131, \u00f6rg\u00fcte y\u00f6nelik soru\u015fturmalar\u0131n g\u00fcndeme geldi\u011fi s\u00fcre\u00e7te \u00f6\u011frencilere \u00f6rg\u00fct\u00fc ve Fetullah G\u00fclen\u2019i \u00f6ven konu\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131, okuldaki \u00f6\u011fretmenlerin \u00f6rg\u00fct talimat\u0131 ile bir protesto eylemine kat\u0131lmalar\u0131n\u0131 organize edip bu eyleme kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ifade edilmi\u015ftir. \u0130lk Derece Mahkemesi; ba\u015fvurucunun s\u00f6zkonusu eylemlere 17\/25 Aral\u0131k s\u00fcrecinden sonra da devam etti\u011fini, bunlar\u0131 \u201c\u00f6rg\u00fct i\u00e7i tayine tabi\u201d s\u0131fat\u0131yla yerine getirdi\u011fini, dolay\u0131s\u0131yla \u00f6rg\u00fct\u00fcn nihai amac\u0131n\u0131 bilmedi\u011finin s\u00f6ylenemeyece\u011fini ifade etmi\u015ftir. AYM; \u0130lk Derece Mahkemesinin kabul\u00fcn\u00fcn \u201csomut olay\u0131n \u015fartlar\u0131na g\u00f6re temelsiz ve keyfi\u201d olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, mahkemenin su\u00e7un manevi unsuruna ili\u015fkin yorumunun \u201ckanun koyucunun yasak olarak belirledi\u011fi fiilin kapsam\u0131n\u0131 su\u00e7 ve cezalar\u0131n kanunili\u011fi ilkesine ayk\u0131r\u0131 olacak \u015fekilde geni\u015fletmedi\u011fi, \u00f6rg\u00fct \u00fcyeli\u011fine ili\u015fkin kural\u0131n \u00f6z\u00fcyle \u00e7eli\u015fmedi\u011fi ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir oldu\u011fu\u201d sonucuna ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
III.\u00a0AYM\u2019nin yakla\u015f\u0131m\u0131 hakk\u0131ndaki de\u011ferlendirmemiz<\/p>\n
Yukar\u0131da aktar\u0131lan Genel Kurul kararlar\u0131, FET\u00d6\/PDY \u00fcyeli\u011finden mahkum olmu\u015f ki\u015filerce yap\u0131lan di\u011fer ba\u015fvurularda AYM\u2019nin verece\u011fi kararlar\u0131n ne y\u00f6nde olaca\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur. Buna g\u00f6re AYM\u2019nin; net bir \u201cmilat\u201d belirlemekten ka\u00e7\u0131nmaya devam edece\u011fini, bununla birlikte derece mahkemelerince 17\/25 Aral\u0131k s\u00fcrecinin \u201cmilat\u201d olarak kabul edilmesinde bir sorun g\u00f6rmeyece\u011fini, hakk\u0131nda bu tarihten sonra \u00f6rg\u00fctsel faaliyette bulundu\u011funa dair tan\u0131k beyan\u0131 veya ba\u015fka delil bulunan ki\u015filerin ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyeli\u011finden cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n, kural olarak, \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesine ayk\u0131r\u0131 bulunmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Elbette; her somut olay\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131n farkl\u0131 oldu\u011fu, bu bak\u0131mdan mahkumiyet kararlar\u0131n\u0131n gerek\u00e7elerinin AYM\u2019nin de\u011ferlendirmesine y\u00f6n veren en \u00f6nemli unsuru olu\u015fturdu\u011fu hat\u0131rda tutulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
AYM\u2019nin; \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesinin ihlal edildi\u011fine karar verdi\u011fi Hasan Sar\u0131c\u0131\u00a0karar\u0131 esasen Bilal Celalettin \u015ea\u015fmaz karar\u0131ndan farkl\u0131 bir \u015fey s\u00f6ylememektedir. Derece mahkemeleri, silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan mahkumiyet karar\u0131 verdi\u011fi durumlarda, \u201cFET\u00d6\/PDY\u2019nin devlet\u00e7e bir ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc kabul edilmeye ve herkes\u00e7e \u00f6yle bilinmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131\u201d tarihten \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fen eylemler bak\u0131m\u0131ndan ki\u015finin \u201cbir ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma bilinciyle hareket etti\u011fini\u201d ortaya koymalar\u0131 i\u00e7in \u00f6zel bir \u00e7aba g\u00f6stermelidir. Sendika veya dernek \u00fcyeli\u011fi, gazete aboneli\u011fi, Bank Asya\u2019da mutat hesap hareketleri ve dini sohbet toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131lma gibi fiiller, tek ba\u015flar\u0131na, ki\u015finin \u201cbir ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma bilinciyle hareket etti\u011fini\u201d g\u00f6stermemektedir. Hasan Sar\u0131c\u0131\u00a0ba\u015fvurusunun 2018 y\u0131l\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve aradan ge\u00e7en s\u00fcre zarf\u0131nda Yarg\u0131tay i\u00e7tihad\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fi, ayr\u0131ca Bilal Celalettin \u015ea\u015fmaz karar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne yeni bir \u015fey katmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu karar\u0131n etkisinin s\u0131n\u0131rl\u0131 olaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
Bununla birlikte kanaatimizce, \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesinin ihlal edilmedi\u011fi tespitinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Yahya Turgut\u00a0karar\u0131 \u00f6nemli sonu\u00e7lar do\u011furabilecek niteliktedir. AYM bu karar\u0131nda, derece mahkemelerince \u201cmilat\u201d olarak kabul edilen olaylardan sonra, eski ad\u0131yla Cemaate mensup olmaya devam eden ve bu yap\u0131 i\u00e7in legal faaliyetlerde bulunan ki\u015filerin, yap\u0131 i\u00e7indeki konumlar\u0131 dikkate al\u0131narak, FET\u00d6\/PDY\u2019nin nihai amac\u0131n\u0131 bildiklerinin kabul edilmesini \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesi bak\u0131m\u0131ndan sorunlu g\u00f6rmemi\u015ftir. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n, AYM taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131k\u00e7a dile getirilmese de \u0130HAM\u2019\u0131n Yasak karar\u0131n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130HAM bu karar\u0131nda, 2011-2014 y\u0131llar\u0131nda \u00f6rg\u00fct\u00fcn mahrem yap\u0131lanmas\u0131na dahil oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde tan\u0131k beyanlar\u0131 bulunan bir ki\u015finin silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan mahkum edilmesini varsay\u0131ma dayal\u0131 bir mahkumiyet olarak g\u00f6rmemi\u015ftir. Yukar\u0131da da belirtildi\u011fi \u00fczere, bir daire karar\u0131 olan Yasak karar\u0131 \u015fu anda B\u00fcy\u00fck Daire \u00f6n\u00fcnde derdesttir. B\u00fcy\u00fck Dairenin, \u0130kinci Daireden farkl\u0131 bir sonuca ula\u015fmas\u0131 durumunda, AYM\u2019nin Yahya Turgut\u00a0karar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmeleri g\u00f6zden ge\u00e7irmesi g\u00fcndeme gelebilecektir. Bu a\u015famada; Y\u00fcksel Yal\u00e7\u0131nkaya karar\u0131n\u0131n i\u00e7 hukuka yans\u0131mas\u0131n\u0131n oldu\u011fu, fakat ulusal d\u00fczeyde bir etki olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftirileri dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, AYM\u2019nin FET\u00d6\/PDY yarg\u0131lamalar\u0131 konusunda \u0130HAM\u2019\u0131 takip etmeyece\u011fi, \u0130HAM \u00f6n\u00fcnde hak ihlaline sebebiyet verme pahas\u0131na kendi pozisyonunu koruyaca\u011f\u0131 da ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Bu t\u00fcr bir senaryoyu savunanlara g\u00f6re; bu k\u0131s\u0131tl\u0131 kabul, bireysel ba\u015fvuru yolunun amac\u0131yla ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin uluslararas\u0131 taahh\u00fctleri ile ba\u011fda\u015fmayacakt\u0131r.<\/p>\n
IV.\u00a0AYM\u2019nin denetim yetkisinin s\u0131n\u0131rlar\u0131na ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar<\/p>\n
Bireysel ba\u015fvuru yolunun kabul edilmesiyle birlikte, AYM ve di\u011fer yarg\u0131 organlar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiler zaman zaman gerilmekte, hatta son olarak Can Atalay vakas\u0131nda ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 gibi bir hukuk devletinde kabul\u00fc m\u00fcmk\u00fcn olmayan neticelerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131nmaktad\u0131r. AYM s\u0131kl\u0131kla, esasa ili\u015fkin denetim yapmakla, bir nevi \u201cs\u00fcper temyiz mahkemesi\u201d gibi davranmakla ve Anayasa ile kanunlar\u0131n kendisine verdi\u011fi yetkileri a\u015fmakla itham edilmektedir. \u00dclkemizdeki kadar \u015fiddetli olmasa da bireysel ba\u015fvuru yolunun mevcut oldu\u011fu ba\u015fka \u00fclkelerde de anayasa mahkemelerine kimi zaman benzer ele\u015ftirilerin y\u00f6neltildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bireysel ba\u015fvuru yolunun, yarg\u0131 erkinin klasik yap\u0131lanmas\u0131 ve i\u015fleyi\u015fi ile tam olarak uyu\u015fmayan \u00f6zellikleri bulundu\u011fu bir ger\u00e7ektir. Ancak anayasa mahkemelerine bireysel ba\u015fvurular\u0131 karara ba\u011flama yetkisi ve g\u00f6revi veren bir hukuk sistemi bu t\u00fcr uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6zme kapasitesine sahip olmal\u0131d\u0131r. Bu konudaki tart\u0131\u015fmalara bu k\u0131sa yaz\u0131m\u0131zda de\u011finmek m\u00fcmk\u00fcn olmasa da AYM\u2019nin \u201csu\u00e7 ve cezada kanunilik\u201d ilkesi kapsam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi denetimin niteli\u011fi \u00fczerinde k\u0131saca durmakta fayda vard\u0131r.<\/p>\n
Anayasa (m.148\/3) ile 6216 say\u0131l\u0131 Kanun (m.49\/6), bireysel ba\u015fvuru yolunda kanun yolunda g\u00f6zetilmesi gereken hususlarda inceleme yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir. Bu d\u00fczenlemeden hareketle, bireysel ba\u015fvuru yolunda kanunlar\u0131n uygulanmas\u0131 ile mahkemelerin yorum ve de\u011ferlendirmeleri hakk\u0131nda AYM\u2019nin bir denetim yapamayaca\u011f\u0131, aksi takdirde yetkisini a\u015fm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131 ve temyiz mahkemesine d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fi savunulmaktad\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe cevap verirken, adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131 ile di\u011fer hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapmak zaruri g\u00f6r\u00fcnmektedir. AYM\u2019nin, adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir incelemede i\u015fin esas\u0131na girmesi (\u00f6rne\u011fin bir ceza davas\u0131nda ki\u015finin su\u00e7lulu\u011fu veya su\u00e7suzlu\u011fu hakk\u0131nda yorumda bulunmas\u0131, s\u00fcbuta veya delillerin kabul\u00fc yahut de\u011ferlendirilmesine ili\u015fkin tespitlere yer vermesi, verilen cezan\u0131n miktar\u0131na dair de\u011ferlendirme yapmas\u0131) durumunda, yukar\u0131daki ele\u015ftiriler hakl\u0131l\u0131k kazanacakt\u0131r. Nitekim bariz takdir hatas\u0131 veya a\u00e7\u0131k keyfilik istisnas\u0131 sakl\u0131 kalmak kayd\u0131yla, bu hususlar\u0131n tamam\u0131 kanun yolunda g\u00f6zetilmesi gereken hususlardand\u0131r.<\/p>\n
Buna kar\u015f\u0131n, Anayasa\u2019da g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin ihlal edildi\u011fine dair bir iddia bulundu\u011funda, AYM Anayasa kural\u0131n\u0131n ihlal edilip edilmedi\u011fini tespit etmek i\u00e7in i\u015fin esas\u0131na ili\u015fkin bir denetim de yapabilmektedir. \u00d6rnekle vermek gerekirse, ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc propagandas\u0131 su\u00e7undan mahkum olan bir ki\u015finin, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ihlal edildi\u011fi iddias\u0131 ile AYM\u2019ye ba\u015fvuruda bulunmas\u0131 halinde, AYM\u2019nin su\u00e7a konu ifadelerin i\u00e7eri\u011fini ve uygulanan cezan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelemeksizin ki\u015finin ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne getirilen s\u0131n\u0131rlaman\u0131n demokratik toplumda gerekli ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu durumda AYM; ki\u015finin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fi ve h\u00fckmedilen cezan\u0131n miktar\u0131 hakk\u0131nda, yani i\u015fin esas\u0131na ili\u015fkin konularda karar vermektedir. Burada, adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131ndan farkl\u0131 olarak, kanun yolu incelemesi ele\u015ftirilerinin g\u00fcndeme gelmemesi gerekir; zira Anayasa\u2019da d\u00fczenlenen temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin etkili bir bi\u00e7imde korunabilmesi i\u00e7in AYM\u2019nin, mahkemelerin yarg\u0131sal faaliyetini de denetlemesi gerekmektedir. Aksi takdirde, bireysel ba\u015fvuru yolunun bir anlam\u0131 ve i\u015flevi kalmayacakt\u0131r.<\/p>\n
\u0130HAS m.7 ile Anayasa m.38\u2019de d\u00fczenlenen \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesi, bireysel ba\u015fvuruya konu yap\u0131labilecek temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerden biri olarak kabul edilmektedir. Bu kapsamda AYM, uygulanan kanun maddesinin \u201ckanunilik\u201d ko\u015fulunu sa\u011flay\u0131p sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve somut bir olayda geni\u015fletici bir yoruma tabi tutulmadan, \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir \u015fekilde uygulan\u0131p uygulanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceleme yetkisine sahiptir. FET\u00d6\/PDY yarg\u0131lamalar\u0131na ili\u015fkin ba\u015fvurularda, kanunilik bak\u0131m\u0131ndan tart\u0131\u015fmal\u0131 olan husus, silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7unun derece mahkemelerince \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir \u015fekilde yorumlan\u0131p yorumlanmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bunun ortaya koyulabilmesi i\u00e7in, mahkemelerin hangi delilleri esas ald\u0131\u011f\u0131, bu delilleri ne y\u00f6nde de\u011ferlendirdi\u011fi ve mevcut delillerle su\u00e7un unsurlar\u0131n\u0131n olu\u015ftu\u011funu g\u00f6sterip g\u00f6stermedi\u011fi AYM taraf\u0131ndan incelenmektedir. AYM bunu yaparken, delilleri bizzat de\u011ferlendirmemekte, delillerin kabul edilebilir veya mahkumiyet i\u00e7in yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131 konular\u0131nda yorum yapmamaktad\u0131r. Y\u00fcksek Mahkeme, delilleri ve mahkemelerin bu delillere ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerini bir b\u00fct\u00fcn olarak inceleyip, dava konusu su\u00e7un \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez \u015fekilde geni\u015fletici bir yoruma tabi tutulup tutulmad\u0131\u011f\u0131 konusunda kendi kanaatini ortaya koymaktad\u0131r. Bu faaliyetin AYM\u2019yi s\u00fcper temyiz mahkemesi konumuna getirece\u011fi ele\u015ftirileri kan\u0131m\u0131zca hakl\u0131 de\u011fildir. Nitekim, AYM\u2019nin de belirtti\u011fi gibi \u201cbireysel ba\u015fvuru yolunda Anayasa Mahkemesinin g\u00f6revi bir yarg\u0131laman\u0131n sonucu itibar\u0131yla adil olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla ba\u015fvurucular hakk\u0131nda isnat edilen ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyesi olma su\u00e7unun s\u00fcbuta erip ermedi\u011fi veya toplanan delillerin su\u00e7un s\u00fcbutu i\u00e7in yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131 meselesi, ilkesel olarak Anayasa Mahkemesinin ilgi alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r (…). Bundan ba\u015fka bir ceza yarg\u0131lamas\u0131nda hangi delillerin h\u00fckme esas al\u0131nabilece\u011finin belirlenmesi meselesi de esas itibar\u0131yla Anayasa Mahkemesinin g\u00f6rev alan\u0131nda de\u011fildir (..)\u201d (Yahya Turgut\u00a0[GK], B. No: 2021\/43694, 9\/10\/2024, \u00a7 54)\u00a0. AYM\u2019nin i\u015faret etti\u011fi hususlar, yani su\u00e7un s\u00fcbuta erip ermedi\u011fi, toplanan delillerin su\u00e7un s\u00fcbutu i\u00e7in yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131 veya hangi delillerin h\u00fckme esas al\u0131nabilece\u011fi, kanun yolunda g\u00f6zetilmesi gereken hususlar oldu\u011fundan, AYM\u2019nin bu konuda yapaca\u011f\u0131 denetim \u201cbariz takdir hatas\u0131 ve keyfilik\u201d denetiminin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7meyecektir.<\/p>\n
Peki Bu Durumda AYM S\u00fcper Temyiz Mahkemesi midir, bu \u015fekilde nitelendirilmesine gerek var m\u0131?<\/p>\n
Yaz\u0131m\u0131zda; Anayasa Mahkemesi\u2019nin, \u0130HAS m.7\u2019nin g\u00fcvencesi alt\u0131nda bulunan \u201ckanunilik\u201d ilkesinin ihlal edilip edilmedi\u011fine dair iki Genel Kurul karar\u0131 hakk\u0131nda de\u011ferlendirmede bulunduk. K\u0131sa bir \u00f6n sorun olarak da, AYM\u2019nin \u201ckanunilik\u201d ilkesi y\u00f6n\u00fcnden yetkisinin \u201cs\u00fcper temyiz yetkisi\u201d olarak de\u011ferlendirilip de\u011ferlendirilmeyece\u011fine dair bir tart\u0131\u015fma ve g\u00f6r\u00fc\u015f ortaya koyman\u0131n faydal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi\u2019nin; \u201ckanunilik\u201d ilkesinin temel hak ve h\u00fcrriyetler kapsam\u0131na girmesi nedeniyle, ceza kanunlar\u0131n\u0131n somut olaylarda uygulanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc sorunlara ili\u015fkin ihlal tespitinde bulunmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde bir engel bulunmamaktad\u0131r. Ancak \u201ckanunilik\u201d ilkesinden veya \u0130spat Hukuku kapsam\u0131na giren hususlardan hareketle; bariz takdir hatas\u0131 veya a\u00e7\u0131k keyfilik veya dayanaktan yoksunluk veya su\u00e7a konu olabilecek fiil yoklu\u011fu gibi gerek\u00e7elerle Anayasa Mahkemesi\u2019nin verece\u011fi ihlal kararlar\u0131, Y\u00fcksek Mahkemeyi bir s\u00fcper temyiz mahkemesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrece\u011fine dair ciddi iddialar\u0131 ve ele\u015ftirileri g\u00fcndeme getirdi\u011fi gibi, ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yolu olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fclen Ba\u015fsavc\u0131 veya ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131n\u0131 veya yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesini veya kanun yarar\u0131na bozmay\u0131, hatta ola\u011fan kanun yollar\u0131n\u0131 bile i\u015flevsiz hale getirebilecektir. Anayasa Mahkemesi ile adli yarg\u0131 mekanizmas\u0131 aras\u0131nda bu derece ciddi bir sorun ve tehlike var m\u0131d\u0131r? Evet, var g\u00f6z\u00fckmektedir. Bunun en \u00f6nemli \u00f6rne\u011fi de, \u015eerafettin Can Atalay ile ilgili Anayasa Mahkemesi\u2019ne yap\u0131lan bireysel ba\u015fvurular sonras\u0131 verilen ihlal kararlar\u0131nda ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi bireysel ba\u015fvuru yoluyla yasama organ\u0131n\u0131n g\u00f6revine de m\u00fcdahale edebilir, oysa soyut veya somut norm denetiminde yapamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bireysel ba\u015fvuruda da yapamamal\u0131d\u0131r. Anayasa Mahkemesi\u2019ne tan\u0131nan bireysel ba\u015fvuru yetkisini bir \u201cs\u00fcper temyiz yetkisi\u201d olarak kabulle hareket etmek, hem di\u011fer ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yollar\u0131n\u0131 y\u0131prat\u0131r ve hem de AYM\u2019ye ba\u015fvurmayanlar y\u00f6n\u00fcnden dengesizlik ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Burada AYM\u2019nin bireysel ba\u015fvuru kararlar\u0131n\u0131n ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu yolun bir ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yolu olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7acak de\u011filiz. Ancak uygulama ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131k ve AYM\u2019ye bireysel ba\u015fvurunun bir ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yolu oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnden geli\u015fmi\u015ftir. Bizce, hukuk d\u00fczeni bozulmamal\u0131 ve yaz\u0131l\u0131 hukuk sisteminin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Amaca d\u00f6n\u00fck hareketle yetki d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131larak, yaz\u0131l\u0131 olan kurallar dikkate al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131nda, sistem i\u00e7inde Radbruch form\u00fclleri ortaya \u00e7\u0131kabilir. Bu t\u00fcr hukuka ayk\u0131r\u0131 uygulamalara ihtiya\u00e7 kalmamas\u0131 i\u00e7in; yasal d\u00fczenlemelerin ve uygulamalar\u0131n \u201chukuk devleti\u201d ilkesi dikkate al\u0131narak, bir e\u015fitlik ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fck \u00e7er\u00e7evesinde herkese uygulanmas\u0131, bu yolla hukuk d\u00fczeninin korunmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin; yakalama, g\u00f6zalt\u0131na alma ve tutuklama ile ilgili h\u00fck\u00fcmler var, kim s\u00f6yleyebilir bunlar\u0131n do\u011fru uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131? Kanunlar\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz, ama i\u00e7erikleri ve tatbiki hukukun evrensel ilke ve esaslar\u0131 ile uyumlu mu ona bak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Anayasa Mahkemesi de bir tutuklama tedbirinin veya devam\u0131n\u0131n, \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zle\u015fmesi m.5\u2019e ve Anayasa m.19\u2019a uygunlu\u011funu denetlerken maddi vakaya ve tutuklamaya dayanak g\u00f6sterilen delillere girmek, bunlar\u0131 incelemek zorundad\u0131r. Anayasa Mahkemesi\u2019nin i\u015fin esas\u0131na girmemesi gerekti\u011fi, bu yolla bir \u201cS\u00fcper Temyiz Mercii\u201d s\u0131fat\u0131yla hareket etmesinin yanl\u0131\u015f oldu\u011fu, bunun yetki gasp\u0131 olarak nitelendirilebilece\u011fi oldu\u011fu s\u00f6ylenmekle birlikte, bu y\u00f6nde ele\u015ftirilere kat\u0131lmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ki\u015fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131, hem \u0130HAS m.5 ve hem de Anayasa m.19 ile g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Belki Anayasa Mahkemesi ihlal kararlar\u0131 verirken, bu karar\u0131 neden verdi\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmek suretiyle somut kriter ortaya koymal\u0131d\u0131r. Hakimin takdir yetkisi bak\u0131m\u0131ndan AYM\u2019nin benimsedi\u011fi bariz takdir hatas\u0131, a\u00e7\u0131k keyfilik veya dayanaktan yoksunluk gibi kriterler buna \u00f6rnek g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n
Sorun; en sert iklimde bile dik durabilmek, ama bunu yapabilme imkan\u0131na ve kabiliyetine sahip olabilmek i\u00e7in oralarda ger\u00e7ekten ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z, hukuku iyi bilen, liyakati esas alan yarg\u0131 mensuplar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 gerekiyor. Esas\u0131nda olmas\u0131 gereken, hukukun evrensel ilke ve esaslar\u0131na g\u00f6re hareket edilmesi de\u011fil mi? \u201cKuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201d ilkesinin varl\u0131k sebebi, yarg\u0131 erkinin ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z hareket ederek, ihtilaf\u0131n taraf\u0131 kim olursa olsun hukuk ad\u0131na hareket edip, hakk\u0131 sahibine teslim etmek de\u011fil mi? Bunlar\u0131 do\u011fru uygulad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ve hukuk d\u00fczeni i\u00e7inde yarg\u0131 erki ger\u00e7ek adalet da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131nda, Radbruch form\u00fcllerine de ihtiya\u00e7 duyulmayacakt\u0131r.<\/p>\n
Sonu\u00e7<\/p>\n
AYM\u2019nin bireysel ba\u015fvuru yolunda yapt\u0131\u011f\u0131 denetim bir \u201ckanuna veya hukuka uygunluk denetimi\u201d de\u011fil, \u201cAnayasa\u2019ya uygunluk\u201d denetimidir. Bu denetim yetkisi, kayna\u011f\u0131n\u0131 do\u011frudan Anayasa\u2019dan almaktad\u0131r. Kesin h\u00fck\u00fcmle sonu\u00e7lanm\u0131\u015f uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n AYM\u2019ye bireysel ba\u015fvuru yoluyla anayasall\u0131k denetimine tabi tutulmas\u0131, referandum yoluyla kabul edilmi\u015f bir anayasa de\u011fi\u015fikli\u011finin, dolay\u0131s\u0131yla tali kurucu iktidar\u0131n tercihinin bir sonucudur. Kan\u0131m\u0131zca, her f\u0131rsatta AYM\u2019nin yetkisini a\u015f\u0131p a\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmak yerine, 2013 y\u0131l\u0131ndan beri y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan bireysel ba\u015fvuru yolunun \u00fclkemizde neden hala \u00f6z\u00fcmsenemedi\u011fini, y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n AYM kararlar\u0131na neden diren\u00e7 g\u00f6sterdi\u011fini, bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015f ve a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n hakl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hukuk devletini zedeleyen bu sorunun giderilmesi i\u00e7in ne t\u00fcr tedbirler al\u0131nabilece\u011fini tart\u0131\u015fmak daha yap\u0131c\u0131 bir tutum olacakt\u0131r.<\/p>\n
Yaz\u0131m\u0131z\u0131n konusunu te\u015fkil eden FET\u00d6\/PDY yarg\u0131lamalar\u0131 konusunda ise; AYM\u2019nin kendi i\u00e7inde tutarl\u0131 bir i\u00e7tihat geli\u015ftirip geli\u015ftirmedi\u011fi, bilhassa su\u00e7ta ve cezada kanunilik ilkesine ili\u015fkin kriterlerin yeterince a\u00e7\u0131k olup olmad\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7 ku\u015fku yok ki tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu yaz\u0131n\u0131n esas konusunu olu\u015fturan yak\u0131n tarihli Genel Kurul kararlar\u0131, derece mahkemelerince benimsenen \u201cmilat\u201d kriterinin, AYM taraf\u0131ndan, prensip olarak, sorunlu bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 teyit etmektedir. Bundan sonraki tart\u0131\u015fmalar\u0131n bu konuda yo\u011funla\u015fmas\u0131 olas\u0131d\u0131r; zira \u0130HAM B\u00fcy\u00fck Dairenin Yasak ba\u015fvurusunda verece\u011fi kararda, bu konuyu ele almas\u0131 ve ulusal yarg\u0131 organlar\u0131nca belirlenen \u201cmilattan\u201d sonra \u00f6rg\u00fct\u00fcn nihai amac\u0131n\u0131n bilindi\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki varsay\u0131m\u0131 sorgulamas\u0131 beklenmektedir. Silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7unun manevi unsurunun ortaya koyulmas\u0131 amac\u0131yla, bir yap\u0131n\u0131n \u201cdevlet\u00e7e ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak kabul edilmeye ve herkes\u00e7e \u00f6yle bilinmeye ba\u015flanmas\u0131\u201d, \u201ckamuoyunda bu konuda hararetli tart\u0131\u015fmalar\u0131n ya\u015fanmas\u0131\u201d, \u201c\u00f6rg\u00fct\u00fcn ger\u00e7ek y\u00fcz\u00fcn\u00fc ortaya koyan olaylar\u0131n ya\u015fanmas\u0131\u201d veya \u201csoru\u015fturmalar\u0131n ba\u015flamas\u0131\u201d, Milli G\u00fcvenlik Kurulunun \u201clegal g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc illegal yap\u0131\u201d ifadesini kullanmas\u0131 gibi zamansal k\u0131staslara ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131n \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesi ile ba\u011fda\u015f\u0131p ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131 uzun bir s\u00fcre tart\u0131\u015f\u0131lmaya devam edecektir.<\/p>\n
Prof. Dr. Ersan \u015een<\/p>\n
Dr. Erkan Duymaz<\/p>\n
(Bu makale, say\u0131n\u00a0Prof. Dr. Ersan \u015eEN\u00a0taraf\u0131ndan\u00a0www.hukukihaber.net\u00a0sitesinde yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynak g\u00f6sterilse dahi makalenin tamam\u0131 \u00f6zel izin al\u0131nmadan kullan\u0131lamaz. Ancak al\u0131nt\u0131lanan makalenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, aktif link verilerek kullan\u0131labilir. Yazar\u0131 ve kayna\u011f\u0131 g\u00f6sterilmeden k\u0131smen ya da tamamen yay\u0131nlanmas\u0131 \u015fahsi haklara ve fikri haklara ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil eder.)<\/p>\n
————–<\/p>\n
[1] https:\/\/www.hukukihaber.net\/fetopdy-silahli-teror-orgutu-yargilamalarinda-esaslikasti-kaldiran-hata-ile-sucta-ve-cezada-kanunilik-ilkesi<\/p>\n
[2] https:\/\/www.hukukihaber.net\/iham-buyuk-dairenin-bylock-karari-nasil-yorumlanmali<\/p>\n
[3] Yarg\u0131tay 3. Ceza Dairesi, 07.10.2024 tarihli, 2022\/4766 E. ve 2024\/11832 K.; Yarg\u0131tay 3. Ceza Dairesi, 31.10.2024 tarihli, 2022\/7293 E. ve 2024\/13040 K.<\/p>\n
[4] https:\/\/www.hukukihaber.net\/ihamin-yasakturkiye-karari-degerlendirmesi-ersan-sen<\/p>\n
\u200bI.\u00a0Giri\u015f<\/p>\n
FET\u00d6\/PDY yarg\u0131lamalar\u0131 kapsam\u0131nda \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesine ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar uzun bir s\u00fcredir devam etmektedir[1]. \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa Mahkemesi\u2019nin (\u0130HAM), ByLock kullan\u0131c\u0131s\u0131 olan herkesin otomatik olarak FET\u00d6\/PDY \u00fcyesi olarak kabul edilmesinin geni\u015fletici ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bir yorum oldu\u011funa, dolay\u0131s\u0131yla \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa s\u00f6zle\u015fmesi (\u0130HAS) m.7\u2019de d\u00fczenlenen \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturdu\u011funa dair karar\u0131[2] (B\u00fcy\u00fck Daire, Y\u00fcksel Yal\u00e7\u0131nkaya\/T\u00fcrkiye (BD), B. No: 15669\/20, 26\/09\/2023) bu konudaki en \u00f6nemli karar olma \u00f6zelli\u011fini korumaktad\u0131r. B\u00fcy\u00fck Daire bu karar\u0131nda, tespit edilen ihlalin somut olayla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmayan bir sorundan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015f ve \u0130HAS m.46 uyar\u0131nca, s\u00f6zkonusu sorunu giderecek genel tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131n ulusal makamlar\u0131n sorumlulu\u011funda oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n
B\u00fcy\u00fck Daire karar\u0131ndan sonra i\u00e7 hukukta bu y\u00f6nde hi\u00e7bir ad\u0131m at\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek do\u011fru olmayacakt\u0131r. Y\u00fcksel Yal\u00e7\u0131nkaya karar\u0131n\u0131n konusunu te\u015fkil eden ByLock delilinin de\u011ferlendirilmesinde; san\u0131\u011f\u0131n cep telefonunda ByLock uygulamas\u0131 tespit edilmi\u015fse, do\u011frudan \u00f6rg\u00fct \u00fcyesi oldu\u011funun kabul\u00fc ile mahkumiyete gidilmeyip, hiyerar\u015fik yap\u0131ya girdi\u011finin tespiti a\u00e7\u0131s\u0131ndan ekleyen ve eklenen ki\u015filerin dosyalar\u0131n\u0131n getirtilip incelenip, gerekirse tan\u0131k olarak dinlenmesi sonras\u0131nda ve di\u011fer delillere birlikte de\u011ferlendirilerek incelendi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir[3].<\/p>\n
Yarg\u0131tay 3. Ceza Dairesi, 30.10.2024 tarihli, 2022\/5667 E. ve 2024\/12523 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131na g\u00f6re; \u201cByLock kullan\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funu kabul etmeyen san\u0131\u011f\u0131n, ByLock uygulamas\u0131n\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131n ku\u015fkuya yer vermeyecek \u015fekilde teknik verilerle tespiti halinde, ByLock kullan\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funa dair delilin at\u0131l\u0131 su\u00e7un s\u00fcbutu a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirleyici nitelikte olmas\u0131 kars\u0131s\u0131nda, ilgili birimlerden ByLock tespit ve de\u011ferlendirme tutana\u011f\u0131n\u0131n getirtilip, dosyaya sunuldu\u011fu takdirde ByLock tespit ve de\u011ferlendirme tutana\u011f\u0131nda ismi ge\u00e7en \u015fah\u0131slar\u0131n kimlik bilgilerinin tespitine \u00e7al\u0131\u015f\u0131larak, bu su\u00e7tan san\u0131k olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131n ve dosya san\u0131\u011f\u0131 ile ilgili beyanlarda bulunup bulunmad\u0131klar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, temyiz a\u015famas\u0131nda dosya i\u00e7erisine geldi\u011fi anla\u015f\u0131lan …\u2019ya ait ifade ve te\u015fhis tutanaklar\u0131 ile san\u0131\u011f\u0131n ankes\u00f6r veya sabit hatlardan periyodik ya da ard\u0131\u015f\u0131k olarak aranan ki\u015filerden oldu\u011funa dair ara\u015ft\u0131rma tutana\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6ncelikle san\u0131\u011f\u0131n HTS kay\u0131tlar\u0131n\u0131n dosya i\u00e7erisine getirtilerek \u00fczerinde bir bilirki\u015fi incelemesi yapt\u0131r\u0131larak \u2018ger\u00e7ekle\u015ftirilen arama say\u0131s\u0131, aramalar\u0131n ard\u0131\u015f\u0131k ya da periyodik olup olmad\u0131\u011f\u0131, aramalar\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi saatler, konu\u015fma s\u00fcreleri, san\u0131\u011f\u0131n farkl\u0131 ankes\u00f6rl\u00fc telefonlardan aran\u0131p aranmad\u0131\u011f\u0131, ard\u0131\u015f\u0131k aramaya dahil olan \u015fah\u0131slar\u0131n ayn\u0131 kuvvete mensup ve ayn\u0131 r\u00fctbede olup olmad\u0131klar\u0131, aramalar\u0131 gizlemek i\u00e7in herhangi bir \u015fifreleme y\u00f6nteminin kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131\u2019 hususlar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir bir analiz inceleme ve tespit raporunun d\u00fczenlettirilmesi, yine san\u0131k ile birlikte ard\u0131\u015f\u0131k arand\u0131\u011f\u0131 tespit edilen \u015fah\u0131slar var ise bu \u015fah\u0131slarla ilgili herhangi bir soru\u015fturma ya da kovu\u015fturma olup olmad\u0131\u011f\u0131 belirlendikten sonra \u015fah\u0131slar\u0131n t\u00fcm a\u015fama ifadelerinin getirtilerek ve t\u00fcm bu \u015fah\u0131slar\u0131n duru\u015fmada tan\u0131k s\u0131fat\u0131 ile dinlenmeleri ile dosya kapsam\u0131n\u0131n bir b\u00fct\u00fcn halinde de\u011ferlendirilmesi suretiyle san\u0131\u011f\u0131n hukuki durumunun takdir ve tayini gerekirken yetersiz belgelere dayanarak eksik ara\u015ft\u0131rma ile yaz\u0131l\u0131 \u015fekilde karar verilmesi\u2026\u201d bozma nedeni say\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u0130HAM \u0130kinci Dairesi; Y\u00fcksel Yal\u00e7\u0131nkaya karar\u0131ndan yakla\u015f\u0131k 11 ay sonra, \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesi ile ilgili bir ba\u015fka \u00f6nemli karar vermi\u015ftir (Yasak\/T\u00fcrkiye, B. No: 17389\/20, 27\/08\/2024). Bu kararda; bir \u015fahs\u0131n, bilhassa 2011-2014 y\u0131llar\u0131nda \u201cB\u00fcy\u00fck B\u00f6lge Talebe Mesul\u00fc\u201d olarak mahrem yap\u0131lanma i\u00e7inde \u00f6rg\u00fctte yer ald\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki tan\u0131k beyanlar\u0131na ve \u00f6rg\u00fct \u00fcyeleri ile ileti\u015fim kurdu\u011funu g\u00f6steren HTS kay\u0131tlar\u0131na dayan\u0131larak FET\u00d6\/PDY \u00fcyeli\u011finden mahkum edilmesi, \u0130HAM taraf\u0131ndan varsay\u0131ma dayal\u0131 bir mahkumiyet olarak kabul edilmemi\u015ftir. \u0130HAM; \u015fahs\u0131n \u00f6rg\u00fct i\u00e7indeki konumunu dikkate alarak, su\u00e7un manevi unsurunun mevcut oldu\u011funu kabul eden mahkemelerin geni\u015fletici ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bir yorumda bulunmad\u0131\u011f\u0131na, dolay\u0131s\u0131yla \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesinin ihlal edilmedi\u011fine kanaat getirmi\u015ftir. Baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan ele\u015ftiriye a\u00e7\u0131k oldu\u011funu daha \u00f6nce ifade etti\u011fimiz[4] Yasak karar\u0131, B\u00fcy\u00fck Daire taraf\u0131ndan incelenmesi talebi kabul edildi\u011finden kesinle\u015fmemi\u015ftir. B\u00fcy\u00fck Daire, ba\u015fvuruyu t\u00fcm y\u00f6nleri ile inceleyecek ve kesin bir karar verecektir.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi ise Bilal Celalettin \u015ea\u015fmaz karar\u0131nda (B. No: 2019\/20791, 18\/10\/2022), hakk\u0131nda 17\/25 Aral\u0131k 2013 tarihinden \u00f6nce dini sohbetlere kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde tan\u0131k beyanlar\u0131 bulunan, \u00f6rg\u00fctle irtibatl\u0131 oldu\u011fu kabul edilen sendikaya 2013 y\u0131l\u0131ndan sonra \u00fcye olmaya devam eden ve imam seviyesinde olduklar\u0131 iddias\u0131yla yarg\u0131lanmakta olan ki\u015filerle ileti\u015fim kurdu\u011fu tespit edilen bir \u015fahs\u0131n silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan mahkum edilmesini \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesi bak\u0131m\u0131ndan de\u011ferlendirmi\u015f, bu faaliyetlerin \u00f6rg\u00fctsel i\u00e7eri\u011finin ortaya koyulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dikkate alarak, \u201cba\u015fvurucunun bir ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma bilinciyle hareket etti\u011finin\u201d g\u00f6sterilemedi\u011fini, \u201cmahkumiyetine delil olarak kullan\u0131lan fiillerinin kendisini cezai y\u00f6nden sorumluluk alt\u0131na sokaca\u011f\u0131n\u0131 makul olarak \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn\u201d ortaya koyulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir. Bu gerek\u00e7elerle AYM, silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7unun ba\u015fvurucu aleyhine \u201c\u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bi\u00e7imde geni\u015fletici bir yoruma\u201d tabi tutuldu\u011funa karar vermi\u015ftir. Y\u00fcksek Mahkeme bu karar\u0131nda, FET\u00d6\/PDY \u00fcyeli\u011finden mahkumiyet i\u00e7in delil olarak kullan\u0131lan fiillerin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi tarih konusunda net bir kriter belirlemekten ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f, bunun yerine \u201cFET\u00d6\/PDY\u2019nin devlet\u00e7e bir ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc kabul edilmeye ve herkes\u00e7e \u00f6yle bilinmeye ba\u015flanmas\u0131\u201d \u015feklinde esnek bir ifade kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
II.\u00a0AYM Genel Kurulu\u2019nun 09.10.2024 tarihli kararlar\u0131<\/p>\n
AYM Genel Kurulu, 22.01.2025 tarihli Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mlanan, 09.10.2024 tarihli iki yeni kararla FET\u00d6\/PDY yarg\u0131lamalar\u0131 ba\u011flam\u0131nda \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesini tekrar ele alm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fcksek Mahkeme Hasan Sar\u0131c\u0131\u00a0karar\u0131nda ([GK], B. No: 2018\/37695, 9\/10\/2024) bu ilkenin ihlal edildi\u011fine, Yahya Turgut\u00a0karar\u0131nda ([GK], B. No: 2021\/43694, 9\/10\/2024) ise ihlal edilmedi\u011fine karar vermi\u015ftir. Her ikisi de ayn\u0131 heyet taraf\u0131ndan oybirli\u011fi ile al\u0131nan bu kararlar, AYM\u2019nin \u00f6n\u00fcnde bekleyen \u00e7ok say\u0131da benzer ba\u015fvurunun nas\u0131l sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131 konusunda bir fikir vermektedir.<\/p>\n
Hasan Sar\u0131c\u0131\u00a0ba\u015fvurusunda; olay tarihinde \u00f6\u011fretmen olarak g\u00f6rev yapan ba\u015fvurucu, FET\u00d6\/PDY\u2019ye m\u00fczahir oldu\u011fu kabul edilen bir dernek ile sendika \u00fcyeli\u011fi, 2013-2014 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Bank Asya\u2019daki hesab\u0131nda art\u0131\u015f, 2009 y\u0131l\u0131na kadar sohbet toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair tan\u0131k beyan\u0131 ve Zaman Gazetesi aboneli\u011fi delillerine dayan\u0131larak T\u00fcrk Ceza Kanunu m.314\/2\u2019de d\u00fczenlenen silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan mahkum edilmi\u015ftir. AYM, yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmede \u00f6zetle; ba\u015fvurucunun mahkumiyetine esas al\u0131nan delillerin, tek ba\u015f\u0131na, \u00f6rg\u00fct\u00fcn nihai amac\u0131n\u0131n ba\u015fvurucu taraf\u0131ndan bilindi\u011fini ve ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc hiyerar\u015fisi i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f \u00f6rg\u00fctsel faaliyetlerin var oldu\u011funu ortaya koymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. AYM bu de\u011ferlendirmeyi yaparken mahkumiyet karar\u0131n\u0131n gerek\u00e7esine dayanm\u0131\u015f ve Yarg\u0131tay i\u00e7tihad\u0131 ile belirlenen kriterlere s\u0131k\u00e7a at\u0131f yapm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla AYM\u2019ye g\u00f6re, silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7u hakk\u0131nda Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan belirlenen kriterler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bir de\u011ferlendirme yap\u0131lmal\u0131 ve delillerin arka arkaya s\u0131ralanmas\u0131yla yetinilmeden su\u00e7un maddi ve manevi unsurlar\u0131 ile toplanan deliller aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 kurulmal\u0131d\u0131r. Kararda her ne kadar ba\u015fvurucuya isnat edilen sohbet toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131lma fiilinin 2009 y\u0131l\u0131ndan \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131na vurgu yap\u0131lmam\u0131\u015fsa da, yukar\u0131da an\u0131lan Bilal Celalettin \u015ea\u015fmaz karar\u0131na \u00e7ok say\u0131da at\u0131f yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, su\u00e7a konu fiillerin ger\u00e7ekle\u015fme tarihinin AYM\u2019nin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 sonuca etkili oldu\u011fu anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. AYM sonu\u00e7 olarak; \u201cba\u015fvurucunun mahkumiyetinde delil olarak kullan\u0131lan fiillerinin kendisini cezai y\u00f6nden sorumluluk alt\u0131na sokaca\u011f\u0131n\u0131 makul olarak \u00f6ng\u00f6rebilece\u011fi ilk derece mahkemesince somut olayda g\u00f6sterilememi\u015ftir\u201d tespitiyle, TCK m.314\/2\u2019de d\u00fczenlenen su\u00e7un ba\u015fvurucu aleyhine \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez \u015fekilde geni\u015fletici bir yoruma tabi tutuldu\u011funa kanaat getirmi\u015ftir.<\/p>\n
Yahya Turgut\u00a0ba\u015fvurusunda; ba\u015fvurucu, sendika \u00fcyeli\u011fi, toplant\u0131 ve g\u00f6steri y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lma, Bank Asya hesap hareketleri, kendisinde ele ge\u00e7irilen dijital materyallere ili\u015fkin bilirki\u015fi raporunda yer verilen tespitler ve bilhassa ba\u015fvurucunun \u201c\u00f6rg\u00fct i\u00e7i tayine tabi\u201d olarak \u00f6rg\u00fcte ait okulda y\u00f6netici olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve 2014 y\u0131l\u0131ndan itibaren \u00f6rg\u00fctsel faaliyetlerde bulundu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki tan\u0131k beyanlar\u0131 esas al\u0131narak FET\u00d6\/PDY \u00fcyeli\u011finden mahkum edilmi\u015ftir. Bu beyanlarda, ba\u015fvurucunun \u00f6rg\u00fct ad\u0131na kurban paras\u0131 ve himmet ad\u0131 alt\u0131nda para toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131, \u00f6rg\u00fcte y\u00f6nelik soru\u015fturmalar\u0131n g\u00fcndeme geldi\u011fi s\u00fcre\u00e7te \u00f6\u011frencilere \u00f6rg\u00fct\u00fc ve Fetullah G\u00fclen\u2019i \u00f6ven konu\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131, okuldaki \u00f6\u011fretmenlerin \u00f6rg\u00fct talimat\u0131 ile bir protesto eylemine kat\u0131lmalar\u0131n\u0131 organize edip bu eyleme kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ifade edilmi\u015ftir. \u0130lk Derece Mahkemesi; ba\u015fvurucunun s\u00f6zkonusu eylemlere 17\/25 Aral\u0131k s\u00fcrecinden sonra da devam etti\u011fini, bunlar\u0131 \u201c\u00f6rg\u00fct i\u00e7i tayine tabi\u201d s\u0131fat\u0131yla yerine getirdi\u011fini, dolay\u0131s\u0131yla \u00f6rg\u00fct\u00fcn nihai amac\u0131n\u0131 bilmedi\u011finin s\u00f6ylenemeyece\u011fini ifade etmi\u015ftir. AYM; \u0130lk Derece Mahkemesinin kabul\u00fcn\u00fcn \u201csomut olay\u0131n \u015fartlar\u0131na g\u00f6re temelsiz ve keyfi\u201d olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, mahkemenin su\u00e7un manevi unsuruna ili\u015fkin yorumunun \u201ckanun koyucunun yasak olarak belirledi\u011fi fiilin kapsam\u0131n\u0131 su\u00e7 ve cezalar\u0131n kanunili\u011fi ilkesine ayk\u0131r\u0131 olacak \u015fekilde geni\u015fletmedi\u011fi, \u00f6rg\u00fct \u00fcyeli\u011fine ili\u015fkin kural\u0131n \u00f6z\u00fcyle \u00e7eli\u015fmedi\u011fi ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir oldu\u011fu\u201d sonucuna ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
III.\u00a0AYM\u2019nin yakla\u015f\u0131m\u0131 hakk\u0131ndaki de\u011ferlendirmemiz<\/p>\n
Yukar\u0131da aktar\u0131lan Genel Kurul kararlar\u0131, FET\u00d6\/PDY \u00fcyeli\u011finden mahkum olmu\u015f ki\u015filerce yap\u0131lan di\u011fer ba\u015fvurularda AYM\u2019nin verece\u011fi kararlar\u0131n ne y\u00f6nde olaca\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur. Buna g\u00f6re AYM\u2019nin; net bir \u201cmilat\u201d belirlemekten ka\u00e7\u0131nmaya devam edece\u011fini, bununla birlikte derece mahkemelerince 17\/25 Aral\u0131k s\u00fcrecinin \u201cmilat\u201d olarak kabul edilmesinde bir sorun g\u00f6rmeyece\u011fini, hakk\u0131nda bu tarihten sonra \u00f6rg\u00fctsel faaliyette bulundu\u011funa dair tan\u0131k beyan\u0131 veya ba\u015fka delil bulunan ki\u015filerin ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyeli\u011finden cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n, kural olarak, \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesine ayk\u0131r\u0131 bulunmayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Elbette; her somut olay\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131n farkl\u0131 oldu\u011fu, bu bak\u0131mdan mahkumiyet kararlar\u0131n\u0131n gerek\u00e7elerinin AYM\u2019nin de\u011ferlendirmesine y\u00f6n veren en \u00f6nemli unsuru olu\u015fturdu\u011fu hat\u0131rda tutulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
AYM\u2019nin; \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesinin ihlal edildi\u011fine karar verdi\u011fi Hasan Sar\u0131c\u0131\u00a0karar\u0131 esasen Bilal Celalettin \u015ea\u015fmaz karar\u0131ndan farkl\u0131 bir \u015fey s\u00f6ylememektedir. Derece mahkemeleri, silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan mahkumiyet karar\u0131 verdi\u011fi durumlarda, \u201cFET\u00d6\/PDY\u2019nin devlet\u00e7e bir ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc kabul edilmeye ve herkes\u00e7e \u00f6yle bilinmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131\u201d tarihten \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fen eylemler bak\u0131m\u0131ndan ki\u015finin \u201cbir ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma bilinciyle hareket etti\u011fini\u201d ortaya koymalar\u0131 i\u00e7in \u00f6zel bir \u00e7aba g\u00f6stermelidir. Sendika veya dernek \u00fcyeli\u011fi, gazete aboneli\u011fi, Bank Asya\u2019da mutat hesap hareketleri ve dini sohbet toplant\u0131lar\u0131na kat\u0131lma gibi fiiller, tek ba\u015flar\u0131na, ki\u015finin \u201cbir ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma bilinciyle hareket etti\u011fini\u201d g\u00f6stermemektedir. Hasan Sar\u0131c\u0131\u00a0ba\u015fvurusunun 2018 y\u0131l\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve aradan ge\u00e7en s\u00fcre zarf\u0131nda Yarg\u0131tay i\u00e7tihad\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fi, ayr\u0131ca Bilal Celalettin \u015ea\u015fmaz karar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne yeni bir \u015fey katmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu karar\u0131n etkisinin s\u0131n\u0131rl\u0131 olaca\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n
Bununla birlikte kanaatimizce, \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesinin ihlal edilmedi\u011fi tespitinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Yahya Turgut\u00a0karar\u0131 \u00f6nemli sonu\u00e7lar do\u011furabilecek niteliktedir. AYM bu karar\u0131nda, derece mahkemelerince \u201cmilat\u201d olarak kabul edilen olaylardan sonra, eski ad\u0131yla Cemaate mensup olmaya devam eden ve bu yap\u0131 i\u00e7in legal faaliyetlerde bulunan ki\u015filerin, yap\u0131 i\u00e7indeki konumlar\u0131 dikkate al\u0131narak, FET\u00d6\/PDY\u2019nin nihai amac\u0131n\u0131 bildiklerinin kabul edilmesini \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesi bak\u0131m\u0131ndan sorunlu g\u00f6rmemi\u015ftir. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n, AYM taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131k\u00e7a dile getirilmese de \u0130HAM\u2019\u0131n Yasak karar\u0131n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u0130HAM bu karar\u0131nda, 2011-2014 y\u0131llar\u0131nda \u00f6rg\u00fct\u00fcn mahrem yap\u0131lanmas\u0131na dahil oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnde tan\u0131k beyanlar\u0131 bulunan bir ki\u015finin silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7undan mahkum edilmesini varsay\u0131ma dayal\u0131 bir mahkumiyet olarak g\u00f6rmemi\u015ftir. Yukar\u0131da da belirtildi\u011fi \u00fczere, bir daire karar\u0131 olan Yasak karar\u0131 \u015fu anda B\u00fcy\u00fck Daire \u00f6n\u00fcnde derdesttir. B\u00fcy\u00fck Dairenin, \u0130kinci Daireden farkl\u0131 bir sonuca ula\u015fmas\u0131 durumunda, AYM\u2019nin Yahya Turgut\u00a0karar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmeleri g\u00f6zden ge\u00e7irmesi g\u00fcndeme gelebilecektir. Bu a\u015famada; Y\u00fcksel Yal\u00e7\u0131nkaya karar\u0131n\u0131n i\u00e7 hukuka yans\u0131mas\u0131n\u0131n oldu\u011fu, fakat ulusal d\u00fczeyde bir etki olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftirileri dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, AYM\u2019nin FET\u00d6\/PDY yarg\u0131lamalar\u0131 konusunda \u0130HAM\u2019\u0131 takip etmeyece\u011fi, \u0130HAM \u00f6n\u00fcnde hak ihlaline sebebiyet verme pahas\u0131na kendi pozisyonunu koruyaca\u011f\u0131 da ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Bu t\u00fcr bir senaryoyu savunanlara g\u00f6re; bu k\u0131s\u0131tl\u0131 kabul, bireysel ba\u015fvuru yolunun amac\u0131yla ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin uluslararas\u0131 taahh\u00fctleri ile ba\u011fda\u015fmayacakt\u0131r.<\/p>\n
IV.\u00a0AYM\u2019nin denetim yetkisinin s\u0131n\u0131rlar\u0131na ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar<\/p>\n
Bireysel ba\u015fvuru yolunun kabul edilmesiyle birlikte, AYM ve di\u011fer yarg\u0131 organlar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiler zaman zaman gerilmekte, hatta son olarak Can Atalay vakas\u0131nda ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 gibi bir hukuk devletinde kabul\u00fc m\u00fcmk\u00fcn olmayan neticelerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131nmaktad\u0131r. AYM s\u0131kl\u0131kla, esasa ili\u015fkin denetim yapmakla, bir nevi \u201cs\u00fcper temyiz mahkemesi\u201d gibi davranmakla ve Anayasa ile kanunlar\u0131n kendisine verdi\u011fi yetkileri a\u015fmakla itham edilmektedir. \u00dclkemizdeki kadar \u015fiddetli olmasa da bireysel ba\u015fvuru yolunun mevcut oldu\u011fu ba\u015fka \u00fclkelerde de anayasa mahkemelerine kimi zaman benzer ele\u015ftirilerin y\u00f6neltildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Bireysel ba\u015fvuru yolunun, yarg\u0131 erkinin klasik yap\u0131lanmas\u0131 ve i\u015fleyi\u015fi ile tam olarak uyu\u015fmayan \u00f6zellikleri bulundu\u011fu bir ger\u00e7ektir. Ancak anayasa mahkemelerine bireysel ba\u015fvurular\u0131 karara ba\u011flama yetkisi ve g\u00f6revi veren bir hukuk sistemi bu t\u00fcr uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6zme kapasitesine sahip olmal\u0131d\u0131r. Bu konudaki tart\u0131\u015fmalara bu k\u0131sa yaz\u0131m\u0131zda de\u011finmek m\u00fcmk\u00fcn olmasa da AYM\u2019nin \u201csu\u00e7 ve cezada kanunilik\u201d ilkesi kapsam\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi denetimin niteli\u011fi \u00fczerinde k\u0131saca durmakta fayda vard\u0131r.<\/p>\n
Anayasa (m.148\/3) ile 6216 say\u0131l\u0131 Kanun (m.49\/6), bireysel ba\u015fvuru yolunda kanun yolunda g\u00f6zetilmesi gereken hususlarda inceleme yap\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir. Bu d\u00fczenlemeden hareketle, bireysel ba\u015fvuru yolunda kanunlar\u0131n uygulanmas\u0131 ile mahkemelerin yorum ve de\u011ferlendirmeleri hakk\u0131nda AYM\u2019nin bir denetim yapamayaca\u011f\u0131, aksi takdirde yetkisini a\u015fm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131 ve temyiz mahkemesine d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fi savunulmaktad\u0131r. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe cevap verirken, adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131 ile di\u011fer hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapmak zaruri g\u00f6r\u00fcnmektedir. AYM\u2019nin, adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131 kapsam\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir incelemede i\u015fin esas\u0131na girmesi (\u00f6rne\u011fin bir ceza davas\u0131nda ki\u015finin su\u00e7lulu\u011fu veya su\u00e7suzlu\u011fu hakk\u0131nda yorumda bulunmas\u0131, s\u00fcbuta veya delillerin kabul\u00fc yahut de\u011ferlendirilmesine ili\u015fkin tespitlere yer vermesi, verilen cezan\u0131n miktar\u0131na dair de\u011ferlendirme yapmas\u0131) durumunda, yukar\u0131daki ele\u015ftiriler hakl\u0131l\u0131k kazanacakt\u0131r. Nitekim bariz takdir hatas\u0131 veya a\u00e7\u0131k keyfilik istisnas\u0131 sakl\u0131 kalmak kayd\u0131yla, bu hususlar\u0131n tamam\u0131 kanun yolunda g\u00f6zetilmesi gereken hususlardand\u0131r.<\/p>\n
Buna kar\u015f\u0131n, Anayasa\u2019da g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin ihlal edildi\u011fine dair bir iddia bulundu\u011funda, AYM Anayasa kural\u0131n\u0131n ihlal edilip edilmedi\u011fini tespit etmek i\u00e7in i\u015fin esas\u0131na ili\u015fkin bir denetim de yapabilmektedir. \u00d6rnekle vermek gerekirse, ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc propagandas\u0131 su\u00e7undan mahkum olan bir ki\u015finin, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ihlal edildi\u011fi iddias\u0131 ile AYM\u2019ye ba\u015fvuruda bulunmas\u0131 halinde, AYM\u2019nin su\u00e7a konu ifadelerin i\u00e7eri\u011fini ve uygulanan cezan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelemeksizin ki\u015finin ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne getirilen s\u0131n\u0131rlaman\u0131n demokratik toplumda gerekli ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bu durumda AYM; ki\u015finin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fi ve h\u00fckmedilen cezan\u0131n miktar\u0131 hakk\u0131nda, yani i\u015fin esas\u0131na ili\u015fkin konularda karar vermektedir. Burada, adil\/d\u00fcr\u00fcst yarg\u0131lanma hakk\u0131ndan farkl\u0131 olarak, kanun yolu incelemesi ele\u015ftirilerinin g\u00fcndeme gelmemesi gerekir; zira Anayasa\u2019da d\u00fczenlenen temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin etkili bir bi\u00e7imde korunabilmesi i\u00e7in AYM\u2019nin, mahkemelerin yarg\u0131sal faaliyetini de denetlemesi gerekmektedir. Aksi takdirde, bireysel ba\u015fvuru yolunun bir anlam\u0131 ve i\u015flevi kalmayacakt\u0131r.<\/p>\n
\u0130HAS m.7 ile Anayasa m.38\u2019de d\u00fczenlenen \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesi, bireysel ba\u015fvuruya konu yap\u0131labilecek temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerden biri olarak kabul edilmektedir. Bu kapsamda AYM, uygulanan kanun maddesinin \u201ckanunilik\u201d ko\u015fulunu sa\u011flay\u0131p sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve somut bir olayda geni\u015fletici bir yoruma tabi tutulmadan, \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir \u015fekilde uygulan\u0131p uygulanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 inceleme yetkisine sahiptir. FET\u00d6\/PDY yarg\u0131lamalar\u0131na ili\u015fkin ba\u015fvurularda, kanunilik bak\u0131m\u0131ndan tart\u0131\u015fmal\u0131 olan husus, silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7unun derece mahkemelerince \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir \u015fekilde yorumlan\u0131p yorumlanmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bunun ortaya koyulabilmesi i\u00e7in, mahkemelerin hangi delilleri esas ald\u0131\u011f\u0131, bu delilleri ne y\u00f6nde de\u011ferlendirdi\u011fi ve mevcut delillerle su\u00e7un unsurlar\u0131n\u0131n olu\u015ftu\u011funu g\u00f6sterip g\u00f6stermedi\u011fi AYM taraf\u0131ndan incelenmektedir. AYM bunu yaparken, delilleri bizzat de\u011ferlendirmemekte, delillerin kabul edilebilir veya mahkumiyet i\u00e7in yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131 konular\u0131nda yorum yapmamaktad\u0131r. Y\u00fcksek Mahkeme, delilleri ve mahkemelerin bu delillere ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerini bir b\u00fct\u00fcn olarak inceleyip, dava konusu su\u00e7un \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez \u015fekilde geni\u015fletici bir yoruma tabi tutulup tutulmad\u0131\u011f\u0131 konusunda kendi kanaatini ortaya koymaktad\u0131r. Bu faaliyetin AYM\u2019yi s\u00fcper temyiz mahkemesi konumuna getirece\u011fi ele\u015ftirileri kan\u0131m\u0131zca hakl\u0131 de\u011fildir. Nitekim, AYM\u2019nin de belirtti\u011fi gibi \u201cbireysel ba\u015fvuru yolunda Anayasa Mahkemesinin g\u00f6revi bir yarg\u0131laman\u0131n sonucu itibar\u0131yla adil olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla ba\u015fvurucular hakk\u0131nda isnat edilen ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc \u00fcyesi olma su\u00e7unun s\u00fcbuta erip ermedi\u011fi veya toplanan delillerin su\u00e7un s\u00fcbutu i\u00e7in yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131 meselesi, ilkesel olarak Anayasa Mahkemesinin ilgi alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r (…). Bundan ba\u015fka bir ceza yarg\u0131lamas\u0131nda hangi delillerin h\u00fckme esas al\u0131nabilece\u011finin belirlenmesi meselesi de esas itibar\u0131yla Anayasa Mahkemesinin g\u00f6rev alan\u0131nda de\u011fildir (..)\u201d (Yahya Turgut\u00a0[GK], B. No: 2021\/43694, 9\/10\/2024, \u00a7 54)\u00a0. AYM\u2019nin i\u015faret etti\u011fi hususlar, yani su\u00e7un s\u00fcbuta erip ermedi\u011fi, toplanan delillerin su\u00e7un s\u00fcbutu i\u00e7in yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131 veya hangi delillerin h\u00fckme esas al\u0131nabilece\u011fi, kanun yolunda g\u00f6zetilmesi gereken hususlar oldu\u011fundan, AYM\u2019nin bu konuda yapaca\u011f\u0131 denetim \u201cbariz takdir hatas\u0131 ve keyfilik\u201d denetiminin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7meyecektir.<\/p>\n
Peki Bu Durumda AYM S\u00fcper Temyiz Mahkemesi midir, bu \u015fekilde nitelendirilmesine gerek var m\u0131?<\/p>\n
Yaz\u0131m\u0131zda; Anayasa Mahkemesi\u2019nin, \u0130HAS m.7\u2019nin g\u00fcvencesi alt\u0131nda bulunan \u201ckanunilik\u201d ilkesinin ihlal edilip edilmedi\u011fine dair iki Genel Kurul karar\u0131 hakk\u0131nda de\u011ferlendirmede bulunduk. K\u0131sa bir \u00f6n sorun olarak da, AYM\u2019nin \u201ckanunilik\u201d ilkesi y\u00f6n\u00fcnden yetkisinin \u201cs\u00fcper temyiz yetkisi\u201d olarak de\u011ferlendirilip de\u011ferlendirilmeyece\u011fine dair bir tart\u0131\u015fma ve g\u00f6r\u00fc\u015f ortaya koyman\u0131n faydal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi\u2019nin; \u201ckanunilik\u201d ilkesinin temel hak ve h\u00fcrriyetler kapsam\u0131na girmesi nedeniyle, ceza kanunlar\u0131n\u0131n somut olaylarda uygulanmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc sorunlara ili\u015fkin ihlal tespitinde bulunmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde bir engel bulunmamaktad\u0131r. Ancak \u201ckanunilik\u201d ilkesinden veya \u0130spat Hukuku kapsam\u0131na giren hususlardan hareketle; bariz takdir hatas\u0131 veya a\u00e7\u0131k keyfilik veya dayanaktan yoksunluk veya su\u00e7a konu olabilecek fiil yoklu\u011fu gibi gerek\u00e7elerle Anayasa Mahkemesi\u2019nin verece\u011fi ihlal kararlar\u0131, Y\u00fcksek Mahkemeyi bir s\u00fcper temyiz mahkemesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrece\u011fine dair ciddi iddialar\u0131 ve ele\u015ftirileri g\u00fcndeme getirdi\u011fi gibi, ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yolu olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fclen Ba\u015fsavc\u0131 veya ba\u015fsavc\u0131l\u0131k itiraz\u0131n\u0131 veya yarg\u0131laman\u0131n yenilenmesini veya kanun yarar\u0131na bozmay\u0131, hatta ola\u011fan kanun yollar\u0131n\u0131 bile i\u015flevsiz hale getirebilecektir. Anayasa Mahkemesi ile adli yarg\u0131 mekanizmas\u0131 aras\u0131nda bu derece ciddi bir sorun ve tehlike var m\u0131d\u0131r? Evet, var g\u00f6z\u00fckmektedir. Bunun en \u00f6nemli \u00f6rne\u011fi de, \u015eerafettin Can Atalay ile ilgili Anayasa Mahkemesi\u2019ne yap\u0131lan bireysel ba\u015fvurular sonras\u0131 verilen ihlal kararlar\u0131nda ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi bireysel ba\u015fvuru yoluyla yasama organ\u0131n\u0131n g\u00f6revine de m\u00fcdahale edebilir, oysa soyut veya somut norm denetiminde yapamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bireysel ba\u015fvuruda da yapamamal\u0131d\u0131r. Anayasa Mahkemesi\u2019ne tan\u0131nan bireysel ba\u015fvuru yetkisini bir \u201cs\u00fcper temyiz yetkisi\u201d olarak kabulle hareket etmek, hem di\u011fer ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yollar\u0131n\u0131 y\u0131prat\u0131r ve hem de AYM\u2019ye ba\u015fvurmayanlar y\u00f6n\u00fcnden dengesizlik ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n
Burada AYM\u2019nin bireysel ba\u015fvuru kararlar\u0131n\u0131n ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bu yolun bir ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yolu olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7acak de\u011filiz. Ancak uygulama ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131k ve AYM\u2019ye bireysel ba\u015fvurunun bir ola\u011fan\u00fcst\u00fc kanun yolu oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcnden geli\u015fmi\u015ftir. Bizce, hukuk d\u00fczeni bozulmamal\u0131 ve yaz\u0131l\u0131 hukuk sisteminin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Amaca d\u00f6n\u00fck hareketle yetki d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131larak, yaz\u0131l\u0131 olan kurallar dikkate al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131nda, sistem i\u00e7inde Radbruch form\u00fclleri ortaya \u00e7\u0131kabilir. Bu t\u00fcr hukuka ayk\u0131r\u0131 uygulamalara ihtiya\u00e7 kalmamas\u0131 i\u00e7in; yasal d\u00fczenlemelerin ve uygulamalar\u0131n \u201chukuk devleti\u201d ilkesi dikkate al\u0131narak, bir e\u015fitlik ve d\u00fcr\u00fcstl\u00fck \u00e7er\u00e7evesinde herkese uygulanmas\u0131, bu yolla hukuk d\u00fczeninin korunmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin; yakalama, g\u00f6zalt\u0131na alma ve tutuklama ile ilgili h\u00fck\u00fcmler var, kim s\u00f6yleyebilir bunlar\u0131n do\u011fru uyguland\u0131\u011f\u0131n\u0131? Kanunlar\u0131n oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz, ama i\u00e7erikleri ve tatbiki hukukun evrensel ilke ve esaslar\u0131 ile uyumlu mu ona bak\u0131lmal\u0131d\u0131r. Anayasa Mahkemesi de bir tutuklama tedbirinin veya devam\u0131n\u0131n, \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zle\u015fmesi m.5\u2019e ve Anayasa m.19\u2019a uygunlu\u011funu denetlerken maddi vakaya ve tutuklamaya dayanak g\u00f6sterilen delillere girmek, bunlar\u0131 incelemek zorundad\u0131r. Anayasa Mahkemesi\u2019nin i\u015fin esas\u0131na girmemesi gerekti\u011fi, bu yolla bir \u201cS\u00fcper Temyiz Mercii\u201d s\u0131fat\u0131yla hareket etmesinin yanl\u0131\u015f oldu\u011fu, bunun yetki gasp\u0131 olarak nitelendirilebilece\u011fi oldu\u011fu s\u00f6ylenmekle birlikte, bu y\u00f6nde ele\u015ftirilere kat\u0131lmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc ki\u015fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131, hem \u0130HAS m.5 ve hem de Anayasa m.19 ile g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Belki Anayasa Mahkemesi ihlal kararlar\u0131 verirken, bu karar\u0131 neden verdi\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmek suretiyle somut kriter ortaya koymal\u0131d\u0131r. Hakimin takdir yetkisi bak\u0131m\u0131ndan AYM\u2019nin benimsedi\u011fi bariz takdir hatas\u0131, a\u00e7\u0131k keyfilik veya dayanaktan yoksunluk gibi kriterler buna \u00f6rnek g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n
Sorun; en sert iklimde bile dik durabilmek, ama bunu yapabilme imkan\u0131na ve kabiliyetine sahip olabilmek i\u00e7in oralarda ger\u00e7ekten ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z, hukuku iyi bilen, liyakati esas alan yarg\u0131 mensuplar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 gerekiyor. Esas\u0131nda olmas\u0131 gereken, hukukun evrensel ilke ve esaslar\u0131na g\u00f6re hareket edilmesi de\u011fil mi? \u201cKuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201d ilkesinin varl\u0131k sebebi, yarg\u0131 erkinin ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z hareket ederek, ihtilaf\u0131n taraf\u0131 kim olursa olsun hukuk ad\u0131na hareket edip, hakk\u0131 sahibine teslim etmek de\u011fil mi? Bunlar\u0131 do\u011fru uygulad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda ve hukuk d\u00fczeni i\u00e7inde yarg\u0131 erki ger\u00e7ek adalet da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131nda, Radbruch form\u00fcllerine de ihtiya\u00e7 duyulmayacakt\u0131r.<\/p>\n
Sonu\u00e7<\/p>\n
AYM\u2019nin bireysel ba\u015fvuru yolunda yapt\u0131\u011f\u0131 denetim bir \u201ckanuna veya hukuka uygunluk denetimi\u201d de\u011fil, \u201cAnayasa\u2019ya uygunluk\u201d denetimidir. Bu denetim yetkisi, kayna\u011f\u0131n\u0131 do\u011frudan Anayasa\u2019dan almaktad\u0131r. Kesin h\u00fck\u00fcmle sonu\u00e7lanm\u0131\u015f uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n AYM\u2019ye bireysel ba\u015fvuru yoluyla anayasall\u0131k denetimine tabi tutulmas\u0131, referandum yoluyla kabul edilmi\u015f bir anayasa de\u011fi\u015fikli\u011finin, dolay\u0131s\u0131yla tali kurucu iktidar\u0131n tercihinin bir sonucudur. Kan\u0131m\u0131zca, her f\u0131rsatta AYM\u2019nin yetkisini a\u015f\u0131p a\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmak yerine, 2013 y\u0131l\u0131ndan beri y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan bireysel ba\u015fvuru yolunun \u00fclkemizde neden hala \u00f6z\u00fcmsenemedi\u011fini, y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n AYM kararlar\u0131na neden diren\u00e7 g\u00f6sterdi\u011fini, bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015f ve a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n hakl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hukuk devletini zedeleyen bu sorunun giderilmesi i\u00e7in ne t\u00fcr tedbirler al\u0131nabilece\u011fini tart\u0131\u015fmak daha yap\u0131c\u0131 bir tutum olacakt\u0131r.<\/p>\n
Yaz\u0131m\u0131z\u0131n konusunu te\u015fkil eden FET\u00d6\/PDY yarg\u0131lamalar\u0131 konusunda ise; AYM\u2019nin kendi i\u00e7inde tutarl\u0131 bir i\u00e7tihat geli\u015ftirip geli\u015ftirmedi\u011fi, bilhassa su\u00e7ta ve cezada kanunilik ilkesine ili\u015fkin kriterlerin yeterince a\u00e7\u0131k olup olmad\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7 ku\u015fku yok ki tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r. Bu yaz\u0131n\u0131n esas konusunu olu\u015fturan yak\u0131n tarihli Genel Kurul kararlar\u0131, derece mahkemelerince benimsenen \u201cmilat\u201d kriterinin, AYM taraf\u0131ndan, prensip olarak, sorunlu bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 teyit etmektedir. Bundan sonraki tart\u0131\u015fmalar\u0131n bu konuda yo\u011funla\u015fmas\u0131 olas\u0131d\u0131r; zira \u0130HAM B\u00fcy\u00fck Dairenin Yasak ba\u015fvurusunda verece\u011fi kararda, bu konuyu ele almas\u0131 ve ulusal yarg\u0131 organlar\u0131nca belirlenen \u201cmilattan\u201d sonra \u00f6rg\u00fct\u00fcn nihai amac\u0131n\u0131n bilindi\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki varsay\u0131m\u0131 sorgulamas\u0131 beklenmektedir. Silahl\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcne \u00fcye olma su\u00e7unun manevi unsurunun ortaya koyulmas\u0131 amac\u0131yla, bir yap\u0131n\u0131n \u201cdevlet\u00e7e ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak kabul edilmeye ve herkes\u00e7e \u00f6yle bilinmeye ba\u015flanmas\u0131\u201d, \u201ckamuoyunda bu konuda hararetli tart\u0131\u015fmalar\u0131n ya\u015fanmas\u0131\u201d, \u201c\u00f6rg\u00fct\u00fcn ger\u00e7ek y\u00fcz\u00fcn\u00fc ortaya koyan olaylar\u0131n ya\u015fanmas\u0131\u201d veya \u201csoru\u015fturmalar\u0131n ba\u015flamas\u0131\u201d, Milli G\u00fcvenlik Kurulunun \u201clegal g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc illegal yap\u0131\u201d ifadesini kullanmas\u0131 gibi zamansal k\u0131staslara ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131n \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesi ile ba\u011fda\u015f\u0131p ba\u011fda\u015fmad\u0131\u011f\u0131 uzun bir s\u00fcre tart\u0131\u015f\u0131lmaya devam edecektir.<\/p>\n
Prof. Dr. Ersan \u015een<\/p>\n
Dr. Erkan Duymaz<\/p>\n
(Bu makale, say\u0131n\u00a0Prof. Dr. Ersan \u015eEN\u00a0taraf\u0131ndan\u00a0www.hukukihaber.net\u00a0sitesinde yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynak g\u00f6sterilse dahi makalenin tamam\u0131 \u00f6zel izin al\u0131nmadan kullan\u0131lamaz. Ancak al\u0131nt\u0131lanan makalenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, aktif link verilerek kullan\u0131labilir. Yazar\u0131 ve kayna\u011f\u0131 g\u00f6sterilmeden k\u0131smen ya da tamamen yay\u0131nlanmas\u0131 \u015fahsi haklara ve fikri haklara ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil eder.)<\/p>\n
————–<\/p>\n
[1] https:\/\/www.hukukihaber.net\/fetopdy-silahli-teror-orgutu-yargilamalarinda-esaslikasti-kaldiran-hata-ile-sucta-ve-cezada-kanunilik-ilkesi<\/p>\n
[2] https:\/\/www.hukukihaber.net\/iham-buyuk-dairenin-bylock-karari-nasil-yorumlanmali<\/p>\n
[3] Yarg\u0131tay 3. Ceza Dairesi, 07.10.2024 tarihli, 2022\/4766 E. ve 2024\/11832 K.; Yarg\u0131tay 3. Ceza Dairesi, 31.10.2024 tarihli, 2022\/7293 E. ve 2024\/13040 K.<\/p>\n
[4] https:\/\/www.hukukihaber.net\/ihamin-yasakturkiye-karari-degerlendirmesi-ersan-sen\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
I.\u00a0Giri\u015f FET\u00d6\/PDY yarg\u0131lamalar\u0131 kapsam\u0131nda \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesine ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalar uzun bir s\u00fcredir devam etmektedir[1]. \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa Mahkemesi\u2019nin (\u0130HAM), ByLock kullan\u0131c\u0131s\u0131 olan herkesin otomatik olarak FET\u00d6\/PDY \u00fcyesi olarak kabul edilmesinin geni\u015fletici ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bir yorum oldu\u011funa, dolay\u0131s\u0131yla \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa s\u00f6zle\u015fmesi (\u0130HAS) m.7\u2019de d\u00fczenlenen \u201csu\u00e7ta ve cezada kanunilik\u201d ilkesine ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturdu\u011funa dair karar\u0131[2] (B\u00fcy\u00fck Daire, Y\u00fcksel Yal\u00e7\u0131nkaya\/T\u00fcrkiye (BD), B. No: 15669\/20, 26\/09\/2023) bu konudaki en \u00f6nemli karar olma \u00f6zelli\u011fini korumaktad\u0131r. B\u00fcy\u00fck Daire bu karar\u0131nda, tespit edilen ihlalin somut olayla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmayan bir sorundan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015f ve \u0130HAS m.46 uyar\u0131nca, s\u00f6zkonusu sorunu giderecek genel tedbirlerin al\u0131nmas\u0131n\u0131n ulusal makamlar\u0131n sorumlulu\u011funda oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir. B\u00fcy\u00fck Daire karar\u0131ndan sonra i\u00e7 hukukta bu y\u00f6nde hi\u00e7bir ad\u0131m at\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek do\u011fru olmayacakt\u0131r. Y\u00fcksel Yal\u00e7\u0131nkaya karar\u0131n\u0131n konusunu te\u015fkil eden ByLock delilinin de\u011ferlendirilmesinde; san\u0131\u011f\u0131n cep telefonunda ByLock uygulamas\u0131 tespit edilmi\u015fse, do\u011frudan \u00f6rg\u00fct \u00fcyesi oldu\u011funun kabul\u00fc ile mahkumiyete gidilmeyip, hiyerar\u015fik yap\u0131ya girdi\u011finin tespiti a\u00e7\u0131s\u0131ndan ekleyen ve eklenen ki\u015filerin dosyalar\u0131n\u0131n getirtilip incelenip, gerekirse tan\u0131k olarak dinlenmesi sonras\u0131nda ve di\u011fer delillere birlikte de\u011ferlendirilerek incelendi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir[3]. Yarg\u0131tay 3. Ceza Dairesi, 30.10.2024 tarihli, 2022\/5667 E. ve 2024\/12523 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131na g\u00f6re; \u201cByLock kullan\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funu kabul etmeyen san\u0131\u011f\u0131n, ByLock uygulamas\u0131n\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131n ku\u015fkuya yer vermeyecek \u015fekilde teknik verilerle tespiti halinde, ByLock kullan\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011funa dair …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-30118","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n