T\u00dcRK\u0130YE CUMHUR\u0130YET\u0130<\/p>\n
ANAYASA MAHKEMES\u0130<\/p>\n
B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM<\/p>\n
KARAR<\/p>\n
N\u0130YAZ\u0130 CANDAN VE D\u0130\u011eERLER\u0130 BA\u015eVURUSU<\/p>\n
(Ba\u015fvuru Numaras\u0131: 2021\/15458)<\/p>\n
Karar Tarihi: 14\/5\/2025<\/p>\n
B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM<\/p>\n
KARAR<\/p>\n
Ba\u015fkan<\/p>\n
:<\/p>\n
Hasan Tahsin G\u00d6KCAN<\/p>\n
\u00dcyeler<\/p>\n
:<\/p>\n
Recai AKYEL<\/p>\n
Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ<\/p>\n
Selahaddin MENTE\u015e<\/p>\n
\u0130rfan F\u0130DAN<\/p>\n
Raport\u00f6r<\/p>\n
:<\/p>\n
Kemal \u00d6ZEREN<\/p>\n
Ba\u015fvurucular<\/p>\n
:<\/p>\n
Niyazi CANDAN ve di\u011ferleri [bkz. ekli listenin (C) s\u00fctunu]<\/p>\n
Vekili<\/p>\n
:<\/p>\n
Av. Mustafa \u015eenay CANORU\u00c7<\/p>\n
I. BA\u015eVURUNUN \u00d6ZET\u0130<\/p>\n
1. Ba\u015fvuru, ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgede kanalizasyon ve ar\u0131tma sistemi bulunmamas\u0131 nedeniyle \u00f6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131n, yarg\u0131laman\u0131n uzun s\u00fcrmesi nedeniyle makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddias\u0131na ili\u015fkindir.<\/p>\n
2. Ba\u015fvurucular; Mardin’in Midyat il\u00e7esi, Tulgal\u0131 k\u00f6y\u00fcnde bulunan farkl\u0131 parsel numaral\u0131 ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n malikidir. Maddi ve manevi tazminat \u00f6denmesi talebiyle Mardin B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile Midyat Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na ba\u015fvuruda bulunan ba\u015fvurucular\u0131n bu taleplerini ad\u0131 ge\u00e7en idareler reddetmi\u015ftir. S\u00f6z konusu taleplerinde ba\u015fvurucular, bahse konu ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lgede kanalizasyon ve ar\u0131tma sistemi bulunmamas\u0131 nedeniyle \u00e7evreye b\u0131rak\u0131lan at\u0131k ve kirli suyun etkisiyle ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ta\u015f\u0131nmaz ve \u00e7evresinde olu\u015fan k\u00f6t\u00fc koku, g\u00f6r\u00fcnt\u00fc kirlili\u011fi, yabani bitki, b\u00f6cek ve ha\u015ferelerden kaynakl\u0131 olarak ya\u015fam kalitesinin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bozuldu\u011funu, hayvanlar\u0131n telef oldu\u011funu, arazilerin verimsizle\u015ferek kullan\u0131lamaz h\u00e2le geldi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu \u015fik\u00e2yetlerden hareketle ba\u015fvurucular; idarelerin bak\u0131m, g\u00f6zetim, denetim, \u00f6nleyici tedbir veya muhafazaya y\u00f6nelik herhangi bir giri\u015fimde bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir.<\/p>\n
3. Ba\u015fvurucular, taleplerinin reddine y\u00f6nelik i\u015flemlerin iptali ile birlikte a\u011f\u0131r hizmet kusuru nedeniyle u\u011fran\u0131lan zararlara kar\u015f\u0131l\u0131k maddi ve manevi tazminat \u00f6denmesine karar verilmesi talebiyle Mardin 1. \u0130dare Mahkemesinde (\u0130dare Mahkemesi) dava a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u0130darelere sunulan talep dilek\u00e7elerindeki hususlar dava dilek\u00e7elerinde de ba\u015fvurucular taraf\u0131ndan tekrarlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
4. \u0130dare Mahkemesi, uyu\u015fmazl\u0131k konusu ile ilgili olarak ke\u015fif ve bilirki\u015fi incelemeleri yap\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015ftir. Bu kapsamda yap\u0131lan incelemeler sonucunda d\u00fczenlenen raporlarda genel olarak Midyat Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n il\u00e7enin at\u0131ksu ar\u0131tma tesisini i\u015fletmeye almad\u0131\u011f\u0131, olu\u015fan kanalizasyon at\u0131\u011f\u0131 \u015feklindeki kirli suyun ta\u015f\u0131nmazlar \u00fczerinde g\u00f6llenme olu\u015fturdu\u011fu ve bu durumun tar\u0131msal faaliyet yap\u0131lmas\u0131n\u0131 engelledi\u011fi belirtilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca kirli suyun kadim dere olmad\u0131\u011f\u0131 vurgulanarak kayna\u011f\u0131n\u0131n Midyat’a ba\u011fl\u0131 kanalizasyon at\u0131\u011f\u0131n\u0131n do\u011fal dere yata\u011f\u0131na de\u015farj edilmesi sonucu olu\u015ftu\u011fu ifade edilmi\u015ftir. Bu ba\u011flamda bilirki\u015fi raporlar\u0131nda davalara konu ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n her biri i\u00e7in farkl\u0131 miktarlarda maddi tazminat hesaplamas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
5. Di\u011fer taraftan bilirki\u015fi raporlar\u0131nda ta\u015f\u0131nmazlar \u00fczerinde tar\u0131msal faaliyet s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmesi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan insan g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyici k\u00f6t\u00fc koku olu\u015fumuna ve bunun tar\u0131msal faaliyetin yo\u011fun oldu\u011fu yaz aylar\u0131nda artmas\u0131na da ayr\u0131ca vurgu yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte kirli suyun yabanc\u0131 ot ve zararl\u0131lara ya\u015fam alan\u0131 olu\u015fturarak hastal\u0131klara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131, kirli su sebebiyle tar\u0131msal faaliyet yap\u0131lacak ta\u015f\u0131nmaza ula\u015f\u0131mda g\u00fc\u00e7l\u00fckler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ve kirli suyun debisinin artmas\u0131 sonucu g\u00f6llenme ve su bask\u0131nlar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in ta\u015f, kaya vb. malzemeler ile do\u011fal set olu\u015fturulmas\u0131 amac\u0131yla fazla emek ve mesai harcanmas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
6. \u0130dare Mahkemesi; farkl\u0131 tarihlerde verdi\u011fi kararlarda ba\u015fvurucular\u0131n idarelere yapm\u0131\u015f oldu\u011fu ba\u015fvurular\u0131n reddine ili\u015fkin i\u015flemlerin iptali talebi y\u00f6n\u00fcnden davan\u0131n incelenmeksizin reddine, maddi ve manevi tazminat talepleri y\u00f6n\u00fcnden ise davalar\u0131n k\u0131smen kabul\u00fcne karar vermi\u015ftir. \u0130dare Mahkemesi taraf\u0131ndan bilirki\u015fi raporlar\u0131ndan hareketle ba\u015fvuruculara farkl\u0131 miktarlarda maddi tazminat\u0131n, ayr\u0131ca ayr\u0131 ayr\u0131 4.000 TL manevi tazminat\u0131n \u00f6denmesine karar verilmi\u015ftir. Kararlar\u0131n gerek\u00e7eleri \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n
i. Ba\u015fvurucular\u0131n idarelere yapm\u0131\u015f oldu\u011fu ba\u015fvurular\u0131n reddine ili\u015fkin i\u015flemlerin idari eylemden do\u011fan tazminat davalar\u0131n\u0131n \u00f6n ko\u015fulu olan ve 6\/1\/1982 tarihli ve 2577 say\u0131l\u0131 \u0130dari Yarg\u0131lama Usul\u00fc Kanunu’nun 13. maddesi kapsam\u0131nda yap\u0131lan bir idari ba\u015fvuru sonucunda tesis edilmi\u015f idari i\u015flemler oldu\u011fu ve bunlar\u0131n idari davaya konu edilebilecek kesin ve y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gerekli bir i\u015flem niteli\u011finde olmad\u0131\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
ii. Maddi tazminat talepleri y\u00f6n\u00fcnden bilirki\u015fi raporlar\u0131nda yer alan tespitlere yer verilmi\u015f, su ve kanalizasyon gibi kentsel altyap\u0131 ile \u00e7evre ve \u00e7evre sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 hizmetlerini yapmak ve yapt\u0131rmak, su ve kanalizasyon hizmetlerini y\u00fcr\u00fctmek ve bu ama\u00e7la gereken her t\u00fcrl\u00fc tesisi kurmak ya da i\u015fletmek g\u00f6rev ve sorumlulu\u011fu bulunan daval\u0131 idarelerin at\u0131k su ve kanalizasyon sular\u0131n\u0131n ar\u0131t\u0131larak de\u015farj ya da belirli tesisler kurularak kirli sular\u0131n bertaraf edilmemesi \u015feklinde eylemsizliklerinin s\u00f6z konusu oldu\u011fu vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle hizmet kusurunun t\u00fcm unsurlar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi gerek\u00e7esiyle ortaya \u00e7\u0131kan maddi zarar\u0131n kusurlu sorumluluk \u00e7er\u00e7evesinde bilirki\u015fi raporlar\u0131ndaki hesaplamalara dayan\u0131larak tazmin edilmesine karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
iii. Manevi tazminat talepleri y\u00f6n\u00fcnden ise yine bilirki\u015fi raporlar\u0131nda yer alan ta\u015f\u0131nmaz \u00fczerinde tar\u0131msal faaliyet s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmesi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan insan g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyici k\u00f6t\u00fc koku olu\u015fumu ve bunun tar\u0131msal faaliyetin yo\u011fun oldu\u011fu yaz aylar\u0131nda artmas\u0131, kirli suyun yabanc\u0131 ot ve zararl\u0131lara ya\u015fam alan\u0131 olu\u015fturarak yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 hastal\u0131klarla m\u00fccadele \u00e7abas\u0131, kirli su sebebiyle tar\u0131msal faaliyet yap\u0131lacak ta\u015f\u0131nmaza ula\u015f\u0131mda g\u00fc\u00e7l\u00fckler ya\u015fanmas\u0131, kirli suyun debisinin artmas\u0131 sonucu g\u00f6llenme ve su bask\u0131nlar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in ta\u015f, kaya gibi malzemeler ile do\u011fal set olu\u015fturulmas\u0131nda harcanan fazla emek ve mesai hususlar\u0131na dikkat \u00e7ekilmi\u015ftir. Bu gerek\u00e7elerle ba\u015fvurucular\u0131n manevi tazminat taleplerinin de k\u0131smen kabul edilmesine karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
7. Bu kararlara kar\u015f\u0131 daval\u0131 idareler taraf\u0131ndan istinaf ba\u015fvurular\u0131nda bulunulmu\u015ftur. \u0130stinaf dilek\u00e7elerinde Mardin’in tamam\u0131n\u0131 kapsayan yeni ve modern ar\u0131tma tesisinin i\u015f ve i\u015flemleri ve faaliyetlerinin devam etmekte oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca b\u00fcy\u00fck il\u00e7elerin ar\u0131tma tesisi projelerinin uzun zaman ald\u0131\u011f\u0131 ve bu s\u00fcrelerin uzamas\u0131nda idarelerin kusurunun bulunmad\u0131\u011f\u0131 vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
8. Gaziantep B\u00f6lge \u0130dare Mahkemesi \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u0130dari Dava Dairesi (Daire) farkl\u0131 tarihli kararlar\u0131yla maddi tazminat talebinin kabul edilmesine y\u00f6nelik daval\u0131 idarelerin istinaf ba\u015fvurular\u0131n\u0131n, istinaf ba\u015fvurular\u0131na konu kararlar\u0131n ve dayand\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7elerin hukuka ve usule uygun oldu\u011fu ve kararlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirecek yasal bir sebebin bulunmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle reddine karar vermi\u015ftir. Manevi tazminat isteminin k\u0131smen kabul edilmesine y\u00f6nelik daval\u0131 idarelerin istinaf ba\u015fvurular\u0131 ise kabul edilmi\u015ftir. Bu y\u00f6nden Daire kararlar\u0131n\u0131n gerek\u00e7elerinde manevi zarar\u0131n, ki\u015finin fizik yap\u0131s\u0131n\u0131n ve i\u00e7 huzurunun bozulmas\u0131n\u0131, ya\u015fama g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ve sevincinin azalmas\u0131n\u0131, ki\u015filik haklar\u0131n\u0131n zedelenmesini, \u015feref ve haysiyetinin rencide edilmesini, duyulan ac\u0131 ve \u0131st\u0131rab\u0131, ki\u015finin g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131ran her t\u00fcrl\u00fc \u00fcz\u00fcnt\u00fc ve s\u0131k\u0131nt\u0131y\u0131 ifade etti\u011fi belirtilmi\u015ftir. Bununla birlikte genel kabule g\u00f6re manevi tazminata h\u00fckmedilebilmesi i\u00e7in idarenin hukuka ayk\u0131r\u0131 bir i\u015flem veya eylemi sonucunda nisbeten a\u011f\u0131r bir elem ve \u00fcz\u00fcnt\u00fcn\u00fcn duyulmu\u015f olmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fi ifade edilmi\u015ftir. Netice itibar\u0131yla kirli su nedeniyle olu\u015ftu\u011fu \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen manevi zararlar\u0131n o ki\u015fiye \u00f6zg\u00fc, \u00f6zel ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir y\u00f6n\u00fcn\u00fcn olmamas\u0131 nedeniyle idarelerce tazmini gerektirecek bir nitelikte bulunmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna ula\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
9. Ba\u015fvurucular, nihai kararlar\u0131 \u00f6\u011frendikten sonra s\u00fcresinde bireysel ba\u015fvuruda bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
10. Ekli listenin (B) s\u00fctununda g\u00f6sterilen dosyalar, konu y\u00f6n\u00fcnden hukuki irtibat bulunmas\u0131 nedeniyle 2020\/15458 numaral\u0131 bireysel ba\u015fvuru dosyas\u0131 ile birle\u015ftirilmi\u015f; di\u011fer ba\u015fvuru dosyalar\u0131 kapat\u0131lm\u0131\u015f ve inceleme 2020\/15458 numaral\u0131 bireysel ba\u015fvuru dosyas\u0131 \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Komisyon, ba\u015fvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin B\u00f6l\u00fcm taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131na karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
II. DE\u011eERLEND\u0130RME <\/p>\n
A. Makul S\u00fcrede Yarg\u0131lanma Hakk\u0131n\u0131n \u0130hlal Edildi\u011fine \u0130li\u015fkin \u0130ddia<\/p>\n
11. Ba\u015fvurucular, yarg\u0131laman\u0131n uzun s\u00fcrmesi nedeniyle makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini iddia etmi\u015ftir.<\/p>\n
12. Anayasa Mahkemesi, olay ve olgular\u0131 somut ba\u015fvuru ile benzer nitelikte olan Veysi Ado ([GK] B. No: 2022\/100837, 27\/4\/2023) karar\u0131nda uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede Anayasa Mahkemesi 9\/1\/2013 tarihli ve 6384 say\u0131l\u0131 Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesine Yap\u0131lm\u0131\u015f Baz\u0131 Ba\u015fvurular\u0131n Tazminat \u00d6denmek Suretiyle \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fcne Dair Kanun’un ge\u00e7ici 2. maddesinde 28\/3\/2023 tarihli ve 7445 say\u0131l\u0131 Kanun’un 40. maddesi ile yap\u0131lan de\u011fi\u015fikli\u011fe g\u00f6re 9\/3\/2023 tarihi (bu tarih d\u00e2hil) itibar\u0131yla derdest olan, yarg\u0131lamalar\u0131n makul s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131yla yap\u0131lan ba\u015fvurulara ili\u015fkin olarak Tazminat Komisyonuna ba\u015fvuru yolu t\u00fcketilmeden yap\u0131lan ba\u015fvurunun incelenmesinin bireysel ba\u015fvurunun ikincil niteli\u011fi ile ba\u011fda\u015fmayaca\u011f\u0131 neticesine varm\u0131\u015ft\u0131r. Somut ba\u015fvuruda, an\u0131lan kararda a\u00e7\u0131klanan ilkelerden ve ula\u015f\u0131lan sonu\u00e7tan ayr\u0131lmay\u0131 gerektiren bir durum bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
13. A\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle ba\u015fvurunun bu k\u0131sm\u0131n\u0131n di\u011fer kabul edilebilirlik ko\u015fullar\u0131 y\u00f6n\u00fcnden incelenmeksizin ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131n t\u00fcketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu\u011funa karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
B. \u00d6zel Hayata Sayg\u0131 Hakk\u0131n\u0131n \u0130hlal Edildi\u011fine \u0130li\u015fkin \u0130ddia<\/p>\n
14. Ba\u015fvurucular; ar\u0131tma tesisi yap\u0131lmamas\u0131 nedeniyle maddi ve manevi olarak ma\u011fdur olduklar\u0131n\u0131, bu duruma ve maddi tazminat talepleri kabul edilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen manevi tazminat taleplerinin reddedildi\u011fini belirtmi\u015ftir. Bununla birlikte \u00e7ift\u00e7ilik yapt\u0131klar\u0131n\u0131 ifade eden ba\u015fvurucular; \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan k\u00f6t\u00fc koku ve ha\u015fereler nedeniyle \u00e7al\u0131\u015fma ve ya\u015fam kalitelerinde azalman\u0131n meydana geldi\u011fini, idarelerin hareketsiz kalmalar\u0131 nedeniyle manevi zarar\u0131n da do\u011fdu\u011funu kabul etmek gerekti\u011fini ifade etmi\u015ftir. Sonu\u00e7 olarak idarenin y\u00fcr\u00fctmekle y\u00fck\u00fcml\u00fc oldu\u011fu kamu hizmetini gere\u011fi gibi sunmamas\u0131 nedeniyle \u00fcz\u00fcnt\u00fc ve s\u0131k\u0131nt\u0131 duyduklar\u0131n\u0131 ve hayat esenliklerinde azalman\u0131n meydana geldi\u011fini vurgulayan ba\u015fvurucular; maddi ve manevi varl\u0131\u011f\u0131n korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi hakk\u0131n\u0131n, m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131n ve adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
15. Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde; mevcut ba\u015fvuru ile ilgili olarak Anayasan\u0131n, mevzuat h\u00fck\u00fcmlerinin, Anayasa Mahkemesi i\u00e7tihad\u0131n\u0131n ve somut olay\u0131n kendine \u00f6zg\u00fc ko\u015fullar\u0131n\u0131n dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi belirtilmi\u015ftir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe cevap veren ba\u015fvurucular, \u00f6nceki beyanlar\u0131n\u0131 tekrar etmi\u015ftir.<\/p>\n
16. Ba\u015fvuru ihlal iddialar\u0131n\u0131n mahiyeti gere\u011fi \u00f6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131 kapsam\u0131nda incelenmesi uygun g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr (benzer y\u00f6ndeki bir karar i\u00e7in bkz. (Binali \u00d6zkaradeniz ve di\u011ferleri [GK], B. No: 2014\/4686, 1\/2\/2018, \u00a7\u00a7 40-46). An\u0131lan ba\u015fvuru a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilmesi gereken ilk husus, ba\u015fvuruya konu \u00e7evresel etkinin Anayasa\u2019n\u0131n 20. maddesi kapsam\u0131ndaki g\u00fcvenceleri harekete ge\u00e7irecek asgari a\u011f\u0131rl\u0131kta olup olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu kapsamda ilgili tesis, i\u015fletme veya sair faaliyet sonucu ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7evresel etkiler ile ba\u015fvurucunun \u00f6zel ve aile hayat\u0131 veya konutunu kullan\u0131m hakk\u0131 aras\u0131nda yeterince s\u0131k\u0131 bir ba\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 yeterlidir (Mehmet Kurt [GK], B. No: 2013\/2552, 25\/2\/2016, \u00a7 69; Ahmet \u0130smail Onat, B. No: 2013\/6714, 21\/4\/2016, \u00a7 84; H\u00fcseyin Tun\u00e7 Karl\u0131k ve Zahide \u015eadan Karluk, B. No: 2013\/6587, 24\/3\/2016, \u00a7 68). Ba\u015fvurucular\u0131n uyu\u015fmazl\u0131\u011fa konu alanda \u00e7ift\u00e7ilik yapt\u0131klar\u0131, ar\u0131tma tesisi yap\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle olu\u015fan k\u00f6t\u00fc koku ve ha\u015ferelerden \u015fik\u00e2yet\u00e7i oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla uyu\u015fmazl\u0131\u011fa konu \u00e7evresel etkiyle ba\u015fvurucular\u0131n \u00f6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131 aras\u0131nda s\u0131k\u0131 bir ba\u011f\u0131n bulundu\u011fu ve g\u00fcvenceleri harekete ge\u00e7irecek asgari a\u011f\u0131rl\u0131kta oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak ba\u015fvurunun Anayasa\u2019n\u0131n 20. maddesi kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilmesi gerekmektedir.<\/p>\n
17. A\u00e7\u0131k\u00e7a dayanaktan yoksun olmad\u0131\u011f\u0131 ve kabul edilemezli\u011fine karar verilmesini gerektirecek ba\u015fka bir neden de bulunmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lan \u00f6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine ili\u015fkin iddian\u0131n kabul edilebilir oldu\u011funa karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
18. \u00d6zel hayat\u0131n korunmas\u0131 kapsam\u0131nda, ki\u015fili\u011fin serbest\u00e7e geli\u015ftirilmesiyle uyumlu bir\u00e7ok hukuksal \u00e7\u0131kar bu hakk\u0131n kapsam\u0131na d\u00e2hildir. Bu ba\u011flamda, ki\u015finin fiziksel ve ruhsal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin hukuksal \u00e7\u0131kar\u0131 da \u00f6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131 kapsam\u0131nda g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmaktad\u0131r. Fiziksel ve ruhsal b\u00fct\u00fcnl\u00fck hakk\u0131 kapsam\u0131nda g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan hukuksal \u00e7\u0131karlardan biri de sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131d\u0131r (AYM, E.2013\/89, K.2014\/116, 3\/7\/2014).<\/p>\n
19. \u00d6zel hayat kapsam\u0131nda devletin \u00f6zel hayata etkili bir bi\u00e7imde sayg\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 ba\u011flam\u0131nda pozitif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri kapsam\u0131nda \u00f6zel hayata sayg\u0131y\u0131 sa\u011flamaya y\u00f6nelik tedbirleri almas\u0131 gerekir (Sevim Akat E\u015fki, B. No: 2013\/2187, 19\/12\/2013, \u00a7 26). \u00c7evresel rahats\u0131zl\u0131klarla ilgili ihlal iddialar\u0131 kapsam\u0131nda da a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak devletin pozitif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckleri ba\u011flam\u0131nda \u00f6zel hayat, aile ya\u015fam\u0131 ve konuta sayg\u0131 hakk\u0131, sadece kamusal m\u00fcdahalelere kar\u015f\u0131 korunmamakta \u00f6zel ki\u015filerden kaynaklanan m\u00fcdahaleler kapsam\u0131nda da g\u00fcndeme gelmektedir (Mehmet Kurt \u00a7\u00a7 47, 48).<\/p>\n
20. Karma\u015f\u0131k \u00e7evresel sorunlar\u0131n ele al\u0131n\u0131p \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi a\u015famas\u0131nda karar s\u00fcreci, \u00e7evreye ve ki\u015fi haklar\u0131na zarar verebilecek faaliyetlerin etkilerini \u00f6nceden de\u011ferlendirecek ve \u00f6nleyecek \u015fekilde tesis edilmelidir. Bu ba\u011flamda s\u00f6z konusu s\u00fcrece ili\u015fkin bilgilere eri\u015fim ve karar alma s\u00fcrecine aktif kat\u0131l\u0131m\u0131n yan\u0131 s\u0131ra karardan etkilenebilecek bireylerin karar alma s\u00fcrecinde g\u00f6r\u00fc\u015f ve menfaatlerinin yeterince dikkate al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirebilmek i\u00e7in konuyla ilgili her t\u00fcrl\u00fc tasarrufa kar\u015f\u0131 yarg\u0131sal ba\u015fvuru hakk\u0131na sahip olmalar\u0131 ve iddialar\u0131n\u0131n yarg\u0131sal makamlarca \u00f6zenli bir \u015fekilde de\u011ferlendirilmesi son derece \u00f6nemlidir (Ahmet \u0130smail Onat, B. No: 2013\/6714, 21\/4\/2016, \u00a7 94; Fevzi Kayacan (2), B. No: 2013\/2513, 21\/4\/2016, \u00a7 71; H\u00fcseyin Tun\u00e7 Karl\u0131k ve Zahide \u015eadan Karluk, B. No: 2013\/6587, 24\/3\/2016, \u00a7 75; Ahmet Bilgin ve di\u011ferleri, B. No: 2015\/11709, 12\/12\/2018, \u00a7 62). Bu anlamda an\u0131lan anayasal g\u00fcvenceleri g\u00f6zeten bir yarg\u0131lama s\u00fcreci y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi ve neticede ula\u015f\u0131lan sonucun konuyla ilgili ve yeterli gerek\u00e7elerle a\u00e7\u0131klanmas\u0131 gerekir (Nihat Han\u00e7ero\u011flu, B. No: 2018\/17821, 10\/5\/2022, \u00a7 36).<\/p>\n
21. Somut olayda kanalizasyon at\u0131\u011f\u0131 \u015feklindeki kirli suyun olu\u015fmas\u0131n\u0131n at\u0131ksu ar\u0131tma tesisinin i\u015fletmeye al\u0131nmamas\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki tespitlerden hareketle konuyla ilgili olarak \u0130dare Mahkemesi idarenin hizmet kusurunun bulundu\u011fu sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r. Yarg\u0131lama safahat\u0131nda d\u00fczenlenen bilirki\u015fi raporlar\u0131ndan hareketle ba\u015fvuruculara maddi tazminat \u00f6denmesine h\u00fckmedilmi\u015ftir. Daire taraf\u0131ndan \u0130dare Mahkemesi kararlar\u0131n\u0131n maddi tazminat taleplerinin kabul\u00fcne kar\u015f\u0131 yap\u0131lan istinaf ba\u015fvurular\u0131n\u0131n reddine karar verilmi\u015f, di\u011fer bir ifadeyle hizmet kusuruna y\u00f6nelik tespitler ve maddi tazminat \u00f6denmesine y\u00f6nelik kararlar Daire taraf\u0131ndan da kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bununla birlikte ba\u015fvurucular\u0131n maddi tazminat miktarlar\u0131n\u0131n yetersizli\u011fine y\u00f6nelik herhangi bir \u015fik\u00e2yetinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da vurgulamak gerekmektedir.<\/p>\n
22. Di\u011fer taraftan \u0130dare Mahkemesi yine bilirki\u015fi raporlar\u0131nda yer alan tespitlere dayanarak ba\u015fvuruculara -her biri i\u00e7in 4.000 TL olmak \u00fczere- manevi tazminat \u00f6denmesine de karar vermi\u015ftir. Bu kapsamda bilirki\u015fi raporlar\u0131nda ta\u015f\u0131nmaz \u00fczerinde tar\u0131msal faaliyet s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmesi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan insan g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engelleyici k\u00f6t\u00fc koku olu\u015fumu,kirli suyun yabanc\u0131 ot ve zararl\u0131lara ya\u015fam alan\u0131 olu\u015fturarak yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 hastal\u0131klarla m\u00fccadele \u00e7abas\u0131, kirli suyun debisinin artmas\u0131 sonucu g\u00f6llenme ve su bask\u0131nlar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in ta\u015f, kaya gibi malzemeler ile do\u011fal set olu\u015fturulmas\u0131nda harcanan fazla emek ve mesai gibi hususlara ayr\u0131ca vurgu yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu belirtmek gerekmektedir.<\/p>\n
23. Bilirki\u015fi raporlar\u0131nda ve \u0130dare Mahkemesi kararlar\u0131n\u0131n gerek\u00e7elerinde yer alan bu tespitlere ra\u011fmen Daire, manevi tazminata h\u00fckmedilebilmesi i\u00e7in idarenin hukuka ayk\u0131r\u0131 bir i\u015flem veya eylemi sonucunda nisbeten a\u011f\u0131r bir elem ve \u00fcz\u00fcnt\u00fcn\u00fcn duyulmu\u015f olmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fini vurgulayarak kirli su nedeniyle olu\u015ftu\u011fu \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen manevi zararlar\u0131n o ki\u015fiye \u00f6zg\u00fc, \u00f6zel ve ola\u011f\u00fcst\u00fc bir y\u00f6n\u00fcn\u00fcn olmamas\u0131 nedeniyle idarelerce tazmini gerektirecek bir nitelikte bulunmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Neticede manevi tazminat y\u00f6n\u00fcnden\u0130dare Mahkemesi kararlar\u0131 kald\u0131r\u0131larak davan\u0131n reddine karar verilmi\u015ftir. Bununla birlikte \u0130dare Mahkemesinin ba\u015fvuruculara manevi tazminat \u00f6denmesine y\u00f6nelik gerek\u00e7esinin ve bunun dayana\u011f\u0131 olan bilirki\u015fi raporlar\u0131ndaki tespitlerin aksine bir tespit ve gerek\u00e7eye Daire karar\u0131nda yer verilmedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Daha a\u00e7\u0131k ifadeyle Dairenin, bilirki\u015fi raporlar\u0131nda yer alan bahse konu belirlemeler ba\u011flam\u0131nda ba\u015fvurucular\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131 zarar\u0131n kanalizasyon ve ar\u0131tma tesisinin bulunmamas\u0131 ile olan illiyet ba\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k olmas\u0131na ra\u011fmen, Anayasal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler ile ba\u015fvurucular\u0131n katlanmak zorunda kald\u0131klar\u0131 etkileri birlikte de\u011ferlendirerek adil bir dengelemeyle bir sonuca ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez. Bu ba\u011flamda ba\u015fvurucular\u0131n manevi zararlar\u0131n\u0131n giderilmesi, ba\u015fvurucular\u0131n anayasal haklar\u0131n\u0131n ihlali nedeniyle katland\u0131klar\u0131 k\u00fclfetin azalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131 gibi benzeri yeni ihlallerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilmesi y\u00f6n\u00fcnden cayd\u0131r\u0131c\u0131 bir etki olu\u015fturmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
24. Netice itibar\u0131yla somut olay\u0131n \u00f6zellikleri kapsam\u0131nda bilirki\u015fi raporlar\u0131nda yer alan bahse konu belirlemeler ile ba\u015fvurucular\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131 zarar\u0131n idarenin hizmet kusuru sonucu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 konusunda yarg\u0131sal makamlar\u0131n kabul ve tespitleri dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda ba\u015fvurucular\u0131n manevi tazminat talebinin reddedilmesine y\u00f6nelik Daire kararlar\u0131nda yer alan gerek\u00e7elerin makul derecede dikkatli ve \u00f6zenli inceleme \u015fart\u0131n\u0131 yerine getirdi\u011fi, Anayasal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler ile ba\u015fvurucular\u0131n katlanmak zorunda kald\u0131klar\u0131 etkiler aras\u0131nda adil bir denge g\u00f6zetti\u011fi s\u00f6ylenemez.<\/p>\n
25. A\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle Anayasa\u2019n\u0131n 20. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan \u00f6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
III. G\u0130DER\u0130M<\/p>\n
26. Ba\u015fvurucular; ihlalin tespit edilmesine, yeniden yarg\u0131lama yap\u0131lmas\u0131na ve tazminat \u00f6denmesine karar verilmesi talebinde bulunmu\u015ftur.<\/p>\n
27. Ba\u015fvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeniden yarg\u0131lama yap\u0131lmas\u0131nda hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktad\u0131r. Anayasa’n\u0131n 148. ve 153. maddeleri ile 30\/3\/2011 tarihli ve 6216 say\u0131l\u0131 Anayasa Mahkemesinin Kurulu\u015fu ve Yarg\u0131lama Usulleri Hakk\u0131nda Kanun’un 50. ve 66. maddeleri uyar\u0131nca ihlal karar\u0131n\u0131n g\u00f6nderildi\u011fi yarg\u0131 mercilerince yap\u0131lmas\u0131 gereken i\u015f, yeniden yarg\u0131lama i\u015flemlerini ba\u015flat\u0131p Anayasa Mahkemesinin ihlal karar\u0131nda belirtilen ilkelere ve gerek\u00e7elere uygun bi\u00e7imde y\u00fcr\u00fct\u00fclecek yarg\u0131lama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yarg\u0131lama konusunda bkz. Mehmet Do\u011fan [GK], B. No: 2014\/8875, 7\/6\/2018, \u00a7\u00a7 54-60; Alig\u00fcl Alkaya ve di\u011ferleri (2) [1. B.], B. No: 2016\/12506, 7\/11\/2019, \u00a7\u00a7 53-60, 66; Kadri Enis Berbero\u011flu (3) [GK], B. No: 2020\/32949, 21\/1\/2021, \u00a7\u00a7 93-100).<\/p>\n
28. \u0130hlalin ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeniden yarg\u0131laman\u0131n yeterli bir giderim sa\u011flayaca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.<\/p>\n
IV. H\u00dcK\u00dcM<\/p>\n
A. 1. Makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine ili\u015fkin iddian\u0131n ba\u015fvuru yollar\u0131n\u0131n t\u00fcketilmemesi nedeniyle KABUL ED\u0130LEMEZ OLDU\u011eUNA,<\/p>\n
2. \u00d6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine ili\u015fkin iddian\u0131n KABUL ED\u0130LEB\u0130L\u0130R OLDU\u011eUNA,<\/p>\n
B. Anayasa\u2019n\u0131n 20. maddesinde g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan \u00f6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131n \u0130HLAL ED\u0130LD\u0130\u011e\u0130NE,<\/p>\n
C. Karar\u0131n bir \u00f6rne\u011finin \u00f6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131n ihlalinin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeniden yarg\u0131lama yap\u0131lmak \u00fczere ekli listenin (\u00c7) s\u00fctununda g\u00f6sterilen mahkemelere G\u00d6NDER\u0130LMES\u0130NE,<\/p>\n
D. Ba\u015fvurucular\u0131n tazminat taleplerinin REDD\u0130NE,<\/p>\n
E. Ekli listenin (D) s\u00fctunundaki har\u00e7lar\u0131n ve (F) s\u00fctunundaki vek\u00e2let \u00fccretlerinin ba\u015fvuruculara tabloda g\u00f6sterildi\u011fi \u015fekilde \u00d6DENMES\u0130NE,<\/p>\n
F. \u00d6demelerin karar\u0131n tebli\u011fini takiben ba\u015fvurucular\u0131n Hazine ve Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u015fvuru tarihinden itibaren d\u00f6rt ay i\u00e7inde yap\u0131lmas\u0131na, \u00f6demede gecikme olmas\u0131 h\u00e2linde bu s\u00fcrenin sona erdi\u011fi tarihten \u00f6deme tarihine kadar ge\u00e7en s\u00fcre i\u00e7in yasal FA\u0130Z UYGULANMASINA,<\/p>\n
G. Karar\u0131n bir \u00f6rne\u011finin Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131na G\u00d6NDER\u0130LMES\u0130NE, 14\/5\/2025 tarihinde OYB\u0130RL\u0130\u011e\u0130YLE karar verildi.<\/p>\n
\u200bAnayasa Mahkemesi’nin 14\/5\/2025 tarihli ve 2021\/15458 ba\u015fvuru numaral\u0131 karar\u0131\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T\u00dcRK\u0130YE CUMHUR\u0130YET\u0130 ANAYASA MAHKEMES\u0130 B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM KARAR N\u0130YAZ\u0130 CANDAN VE D\u0130\u011eERLER\u0130 BA\u015eVURUSU (Ba\u015fvuru Numaras\u0131: 2021\/15458) Karar Tarihi: 14\/5\/2025 B\u0130R\u0130NC\u0130 B\u00d6L\u00dcM KARAR Ba\u015fkan : Hasan Tahsin G\u00d6KCAN \u00dcyeler : Recai AKYEL Yusuf \u015eevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE\u015e \u0130rfan F\u0130DAN Raport\u00f6r : Kemal \u00d6ZEREN Ba\u015fvurucular : Niyazi CANDAN ve di\u011ferleri [bkz. ekli listenin (C) s\u00fctunu] Vekili : Av. Mustafa \u015eenay CANORU\u00c7 I. BA\u015eVURUNUN \u00d6ZET\u0130 1. Ba\u015fvuru, ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgede kanalizasyon ve ar\u0131tma sistemi bulunmamas\u0131 nedeniyle \u00f6zel hayata sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131n, yarg\u0131laman\u0131n uzun s\u00fcrmesi nedeniyle makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fi iddias\u0131na ili\u015fkindir. 2. Ba\u015fvurucular; Mardin’in Midyat il\u00e7esi, Tulgal\u0131 k\u00f6y\u00fcnde bulunan farkl\u0131 parsel numaral\u0131 ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n malikidir. Maddi ve manevi tazminat \u00f6denmesi talebiyle Mardin B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile Midyat Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na ba\u015fvuruda bulunan ba\u015fvurucular\u0131n bu taleplerini ad\u0131 ge\u00e7en idareler reddetmi\u015ftir. S\u00f6z konusu taleplerinde ba\u015fvurucular, bahse konu ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lgede kanalizasyon ve ar\u0131tma sistemi bulunmamas\u0131 nedeniyle \u00e7evreye b\u0131rak\u0131lan at\u0131k ve kirli suyun etkisiyle ta\u015f\u0131nmazlar\u0131n zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ta\u015f\u0131nmaz ve \u00e7evresinde olu\u015fan k\u00f6t\u00fc koku, g\u00f6r\u00fcnt\u00fc kirlili\u011fi, yabani bitki, b\u00f6cek ve ha\u015ferelerden kaynakl\u0131 olarak ya\u015fam kalitesinin d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bozuldu\u011funu, hayvanlar\u0131n telef oldu\u011funu, arazilerin verimsizle\u015ferek kullan\u0131lamaz h\u00e2le geldi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu \u015fik\u00e2yetlerden hareketle ba\u015fvurucular; idarelerin bak\u0131m, g\u00f6zetim, denetim, \u00f6nleyici tedbir veya muhafazaya y\u00f6nelik herhangi bir giri\u015fimde bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. 3. …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-152900","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n