5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun \u201cKoruma Tedbirleri\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc K\u0131sm\u0131nda d\u00fczenlenen tutuklama ile adli kontrol; Kanundaki yerlerinden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere birer koruma tedbiri olup, bunlarla ula\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ama\u00e7, muhakemenin olabilecek en k\u0131sa s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131rabilmek, maddi hakikate ula\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in delilleri toplamak ve muhakeme sonucu verilecek karar\u0131n infaz\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmektir.<\/p>\n
Tutuklama ve adli kontrol; \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zle\u015fmesi m.5 ile Anayasa m.19\u2019da g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 anlam\u0131na geldi\u011finden, bunlar\u0131n Kanunda d\u00fczenlenen \u015fartlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc \u015fekilde tatbik edilmeleri gerekmektedir. Bu nedenle; ayn\u0131 zamanda makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n da bir gere\u011fi olarak, tutuklulukta ve adli kontrolde ge\u00e7ebilecek azami s\u00fcreler, CMK m.102 ile m.110\/A\u2019da d\u00fczenlenmi\u015ftir. Ancak bu s\u00fcrelerin hangi a\u015famalar\u0131, ne kadar kapsad\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda tart\u0131\u015fma bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
I. Tutuklulukta Ge\u00e7ecek S\u00fcre<\/p>\n
\u201cTutuklulukta ge\u00e7ecek s\u00fcre\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 CMK m.102\/1-2\u2019ye g\u00f6re; \u201c(1) A\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6revine girmeyen i\u015flerde tutukluluk s\u00fcresi en \u00e7ok bir y\u0131ld\u0131r. Ancak bu s\u00fcre, zorunlu hallerde gerek\u00e7eleri g\u00f6sterilerek alt\u0131 ay daha uzat\u0131labilir.<\/p>\n
(2) A\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6revine giren i\u015flerde, tutukluluk s\u00fcresi en \u00e7ok iki y\u0131ld\u0131r. Bu s\u00fcre, zorunlu hallerde, gerek\u00e7esi g\u00f6sterilerek uzat\u0131labilir; uzatma s\u00fcresi toplam \u00fc\u00e7 y\u0131l\u0131, 5237 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Ceza Kanununun \u0130kinci Kitap D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc K\u0131s\u0131m D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc, Be\u015finci, Alt\u0131nc\u0131 ve Yedinci B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde tan\u0131mlanan su\u00e7lar ile 12\/4\/1991 tarihli ve 3713 say\u0131l\u0131 Ter\u00f6rle M\u00fccadele Kanunu kapsam\u0131na giren su\u00e7larda be\u015f y\u0131l\u0131 ge\u00e7emez\u201d.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla; kovu\u015fturma a\u015famas\u0131nda tutuklulukta ge\u00e7ebilecek azami s\u00fcreler, san\u0131\u011fa isnat edilen su\u00e7un niteli\u011fine g\u00f6re belirlenmekte ve ancak zorunlu hallerde, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n, \u015f\u00fcpheli veya san\u0131k ile m\u00fcdafiinin g\u00f6r\u00fc\u015fleri al\u0131nd\u0131ktan sonra, gerek\u00e7eli olarak verilebilecek uzatma kararlar\u0131yla, yine Kanunda belirtilen s\u00fcrelerle s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak uzat\u0131labilmektedir.<\/p>\n
Zorunlu hallerin ne olabilece\u011fi ile ilgili h\u00fck\u00fcmde d\u00fczenlemeye yer verilmemi\u015f olmakla birlikte; tutuklama \u015fartlar\u0131n\u0131n devam etmesinin zorunlu hal kapsam\u0131nda kabul edilemeyece\u011fi, \u00e7\u00fcnk\u00fc zaten CMK m.108 uyar\u0131nca d\u00fczenli olarak yap\u0131lan tutukluluk incelemelerinde \u015fartlar\u0131n devam edip etmedi\u011finin incelendi\u011fi, zorunlu halin ise kurala istisna getirecek bir durum te\u015fkil etmesi gerekti\u011fi, ancak kovu\u015fturman\u0131n kapsam\u0131 nedeniyle delillerin toplanmas\u0131n\u0131n ve de\u011ferlendirilmesinin CMK m.102\u2019de kural olarak belirtilen s\u00fcrelerde m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 hallerde zorunlu halin varl\u0131\u011f\u0131ndan bahsedilebilece\u011fi kabul edilmektedir[1]. Ayr\u0131ca zorunlu hal istisna oldu\u011funa g\u00f6re, uzatma karar\u0131nda g\u00f6sterilen gerek\u00e7elerin de somut ve keyfi olmayacak nitelikte olmas\u0131 gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Belirtmeliyiz ki; her ne kadar tutuklulukta ve adli kontrolde ge\u00e7ecek azami s\u00fcrelerin Kanunla belirlenmesindeki ama\u00e7, \u0130HAS m.5\u2019e, Anayasa m.36\u2019ya ve m.141\u2019e g\u00f6re makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma hakk\u0131 ile tedbirin cezaland\u0131rma boyutuna varmamas\u0131 ise de, CMK m.102\/2\u2019de ge\u00e7en \u201cuzatma s\u00fcresi toplam \u00fc\u00e7 y\u0131l\u0131 (\u2026) ge\u00e7emez\u201d ibaresi, 2+1 y\u0131l uzatma olacak \u015fekilde de\u011fil, 2+3 y\u0131l, yani tutukluluk s\u00fcresi toplam 5 y\u0131l olabilecek \u015fekilde ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131 aleyhine yorumlanmaktad\u0131r. Tutuklulukta uzatma s\u00fcresini ana s\u00fcreden uzun sayan bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn bir mant\u0131\u011f\u0131 ve hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, aleyhe g\u00f6r\u00fc\u015f Kanunun lafz\u0131na da uygun d\u00fc\u015fmemektedir. Ancak uygulamada aleyhe yorumun yerle\u015fik hale geldi\u011fi, hem uzatma s\u00fcresinin a\u011f\u0131r cezal\u0131k i\u015flerde 3 y\u0131l kabul edildi\u011fi ve hem de istinaf ve temyiz kanun yollar\u0131nda ge\u00e7en s\u00fcrelerin azami tutukluluktan say\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
CMK m.102\/1-2\u2019nin hangi a\u015famalar\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131 konusunda ise esasen h\u00fckm\u00fcn lafz\u0131 yoruma a\u00e7\u0131k de\u011fildir. H\u00fck\u00fcm; a\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6revine giren ve girmeyen i\u015fler diyerek a\u00e7\u0131k bir ay\u0131r\u0131ma gitmi\u015f olup, i\u015fin niteli\u011fine g\u00f6re kovu\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc, bir ba\u015fka ifadeyle ilk derece, istinaf ve temyiz a\u015famalar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsayacak \u015fekilde bir d\u00fczenleme i\u00e7ermektedir. Buna g\u00f6re; \u201ckanunilik\u201d ilkesi gere\u011fi, belirtilen s\u00fcrelerin t\u00fcm kovu\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131 kapsamas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
Ancak uygulamada durumun farkl\u0131 oldu\u011fu, h\u00fck\u00fcmde belirtilen s\u00fcrelerin sadece ilk derece yarg\u0131lamas\u0131n\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul edildi\u011fi, bu ay\u0131r\u0131ma ise \u201ch\u00fckmen tutukluluk\u201d veya \u201ch\u00fck\u00fcm \u00f6zl\u00fc tutukluluk\u201d gibi kavramlar olu\u015fturularak gidildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Azami s\u00fcrelerde yorum uygulamaya dayanak olan Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu\u2019nun 12.04.2011 tarihli, 2011\/1-51 E. ve 2011\/42 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda; \u201cAncak an\u0131lan maddede belirtilen tutukluluk s\u00fcrelerinin hesab\u0131nda yerel mahkeme taraf\u0131ndan h\u00fck\u00fcm verilinceye kadar ge\u00e7en s\u00fcre dikkate al\u0131nmal\u0131, buna kar\u015f\u0131n yerel mahkeme taraf\u0131ndan h\u00fckm\u00fcn verilmesinden sonra tutuklu san\u0131\u011f\u0131n h\u00fckmen tutuklu hale gelmesi nedeniyle temyizde ge\u00e7en s\u00fcre hesaba kat\u0131lmamal\u0131d\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc hakk\u0131nda mahkumiyet h\u00fckm\u00fc kurulmakla san\u0131\u011f\u0131n at\u0131l\u0131 su\u00e7u i\u015fledi\u011fi yerel mahkeme taraf\u0131ndan sabit g\u00f6r\u00fclmekte ve bu a\u015famadan sonra tutuklulu\u011fun dayana\u011f\u0131 mahkumiyet h\u00fckm\u00fc olmaktad\u0131r. Nitekim Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi de \u0130HAS\u2019\u0131n 5. maddesinin uygulanmas\u0131na ili\u015fkin verdi\u011fi kararlar\u0131nda, tutuklulukla ilgili makul s\u00fcrenin hesab\u0131nda ilk derece mahkemesinin mahkumiyet h\u00fckm\u00fcnden sonra ge\u00e7en s\u00fcreyi dikkate almamaktad\u0131r.\u201d ifadelerine yer verilerek, h\u00fckmen tutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcrenin tutukluluk s\u00fcresinin hesaplanmas\u0131nda dikkate al\u0131namayaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere; YCGK, CMK m.102\u2019de g\u00f6sterilen s\u00fcrenin sadece ilk derece yarg\u0131lamas\u0131n\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ederken, \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa Mahkemesi\u2019nin uygulamas\u0131na dayanm\u0131\u015ft\u0131r; zira \u0130HAM tutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcrenin \u0130HAS m.5\/3 bak\u0131m\u0131ndan makul olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirirken, \u201csu\u00e7 isnad\u0131na ba\u011fl\u0131 tutukluluk\u201d ile \u201cmahkumiyet karar\u0131na ba\u011fl\u0131 tutukluluk\u201d halleri aras\u0131nda bir ay\u0131r\u0131m yapmakta ve mahkumiyete ba\u011fl\u0131 tutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcreyi dikkate almamaktad\u0131r. \u0130HAM; ilk kez Wemhoff\/Almanya karar\u0131nda bu y\u00f6nde bir ay\u0131r\u0131ma giderek, ilk derece mahkemesi taraf\u0131ndan verilen bir mahkumiyet karar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan devam eden tutuklulu\u011fun \u0130HAS m.5\/3 de\u011fil, m.5\/1-a kapsam\u0131na girdi\u011fini, dolay\u0131s\u0131yla tutukluluk s\u00fcresinin de\u011ferlendirilmesinde hesaba kat\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir (B. No: 2122764, 25\/06\/1968, \u00a7 9). Bu yakla\u015f\u0131m \u0130HAM i\u00e7tihad\u0131nda s\u00fcreklilik kazanm\u0131\u015f olup, Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan da benimsenmi\u015ftir. Nitekim Anayasa Mahkemesi de tutukluluk s\u00fcresinin makul olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki \u015fikayetleri (uzun tutukluluk \u015fikayetleri) incelerken, \u0130HAM ve Yarg\u0131tay kararlar\u0131na at\u0131fla isnada ba\u011fl\u0131 tutukluluk ile h\u00fckme ba\u011fl\u0131 tutukluluk ayr\u0131m\u0131n\u0131 devam ettirmi\u015f ve kanun yolu incelemesinde ge\u00e7en s\u00fcreyi \u201ctutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcre\u201d olarak de\u011ferlendirmemi\u015ftir (\u00d6rn., Ramazan Aras, B. No: 2012\/239, 2\/7\/2013, \u00a7 67)[2].<\/p>\n
Oysa; YCGK\u2019n\u0131n 1968 y\u0131l\u0131na ait Wemhoff\/Almanya karar\u0131n\u0131, yine 1968 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan Alman Ceza Yarg\u0131lamas\u0131 Kanunu ve uygulamas\u0131n\u0131 dikkate alarak verdi\u011fi bu karar\u0131, T\u00fcrk Ceza Yarg\u0131lamas\u0131 Hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan emsal g\u00f6rmek isabetli de\u011fildir. 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nda, tutuklulukta ge\u00e7ecek s\u00fcrenin yerel mahkeme taraf\u0131ndan h\u00fck\u00fcm kurulmas\u0131 a\u015famas\u0131na ba\u011fl\u0131 tutulmad\u0131\u011f\u0131 ve bu konuda ayr\u0131k bir d\u00fczenlemeye gidilmedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. 5271 say\u0131l\u0131 Kanunda konu ile ilgili yegane ay\u0131r\u0131m, a\u011f\u0131r ceza mahkemelerinin g\u00f6rev alan\u0131na girip girmeme hususundad\u0131r. Kald\u0131 ki, m\u00fclga 1412 say\u0131l\u0131 Kanun h\u00fck\u00fcmlerini dikkate alan 30.06.2009 tarihli F\u0131rat\/T\u00fcrkiye karar\u0131nda \u0130HAM, tutukluluk s\u00fcresini tespit ederken temyiz a\u015famas\u0131nda ge\u00e7en s\u00fcreyi de dikkate alm\u0131\u015ft\u0131r[3].<\/p>\n
Ayr\u0131ca \u0130HAM, Y\u0131lmaz Aydemir\/T\u00fcrkiye (B. No: 61808\/19, 23\/05\/2023) karar\u0131nda; \u201cMahkeme, CMK\u2019n\u0131n ilgili h\u00fck\u00fcmlerinin lafz\u0131ndan T\u00fcrk hukukunun tutuklulu\u011fa kar\u015f\u0131 yap\u0131lan itirazlar ba\u011flam\u0131nda usuli g\u00fcvencelerin uygulanabilirli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan mahkumiyet \u00f6ncesi ve sonras\u0131 a\u015famalar aras\u0131nda ayr\u0131m yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydetmektedir.\u201d \u015feklindeki tespitiyle, T\u00fcrk Hukuku\u2019nda tutukluluk y\u00f6n\u00fcnden h\u00fck\u00fcm \u00f6ncesi ve sonras\u0131 \u015feklinde bir ay\u0131r\u0131m\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmi\u015ftir. Karar; Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn tebli\u011f edilmemesi ile ilgili olup, net olarak tutukluluk s\u00fcrelerinin her a\u015famada hesaplanmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylememekle birlikte, san\u0131kl\u0131k s\u0131fat\u0131n\u0131n ve kovu\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131n devam etti\u011fi, yani ola\u011fan kanun yollar\u0131n\u0131n hen\u00fcz t\u00fcketilmedi\u011fi t\u00fcm a\u015famalarda ge\u00e7en s\u00fcrelerin, 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 102. maddesinde g\u00f6sterilen azami tutukluluk s\u00fcrelerinden d\u00fc\u015f\u00fclmesi gerekti\u011fine i\u015faret eder niteliktedir. Ayr\u0131ca; t\u0131pk\u0131 h\u00fck\u00fcm \u00f6ncesi tutuklulukta oldu\u011fu gibi, h\u00fck\u00fcm sonras\u0131 tutuklananlar da art\u0131k \u0130HAS m.5\/4 h\u00fckm\u00fcn\u00fcn ihlali iddias\u0131yla AYM\u2019ye ve \u0130HAM\u2019a ba\u015fvurabilecek olup, \u0130HAM incelemesini \u015fekli olarak (m. 5\/1-a kapsam\u0131nda) de\u011fil, esas y\u00f6n\u00fcnden m.5\/4 h\u00fckm\u00fcne istinaden yapmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Kanaatimizce; soru\u015fturma a\u015famas\u0131nda ge\u00e7erli olan azami tutukluluk s\u00fcresi CMK m.102\/4\u2019de g\u00f6sterildi\u011fine g\u00f6re, CMK m.102\/1 ve 2\u2019de yap\u0131lan ay\u0131r\u0131m\u0131n, kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ili\u015fkin oldu\u011funa dair \u015f\u00fcphe bulunmamas\u0131na ra\u011fmen, su\u00e7suzluk\/ masumiyet karinesi ile \u201csan\u0131k\u201d s\u0131fat\u0131 yok say\u0131larak, h\u00fck\u00fcmde g\u00f6sterilen azami s\u00fcrelerin sadece ilk derece yarg\u0131lamas\u0131n\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek ve buna gerek\u00e7e olarak \u0130HAM\u2019\u0131n uygulamas\u0131n\u0131 g\u00f6stermek, \u201ckanunilik\u201d ilkesine a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131 olup, \u201cTemel hak ve h\u00fcrriyetlerin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 Anayasa m.13\u2019\u00fc de ihlal etmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc temel hak ve h\u00fcrriyetlerin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 konusunda i\u00e7 hukukumuz \u0130HAS\u2019tan daha y\u00fcksek bir standart \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr ve uygulama ile bu s\u0131n\u0131r, Kanunun lafz\u0131na ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde geni\u015fletilmi\u015ftir[4].<\/p>\n
CMK m.102\u2019nin tutuklulukta ge\u00e7ecek s\u00fcre ile ilgili ileri bir d\u00fczenlemeye yer verdi\u011fi, temyizde ge\u00e7ecek s\u00fcrenin hesaba kat\u0131lmayaca\u011f\u0131na dair herhangi bir a\u00e7\u0131kl\u0131k i\u00e7ermedi\u011fi, \u201cTemel hak ve h\u00fcrriyetlerin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 Anayasa m.13 uyar\u0131nca somut ve dayanakl\u0131 kanuni d\u00fczenleme olmaks\u0131z\u0131n, ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131na s\u0131n\u0131rlama getirilebilmesi de m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, Anayasa m.90\/5\u2019in i\u00e7 hukuk h\u00fck\u00fcmleri bak\u0131m\u0131ndan aleyhe uygulanamayaca\u011f\u0131, bu noktada ki\u015fi hak ve h\u00fcrriyetleri aleyhine bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131, \u0130HAS m.5\u2019de tutukluluk s\u00fcresini geni\u015fletip yerel mahkemenin h\u00fck\u00fcm a\u015famas\u0131 ile s\u0131n\u0131rland\u0131ran bir a\u00e7\u0131kl\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, i\u00e7 hukukta net bir lehe d\u00fczenlemenin oldu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r[5].<\/p>\n
5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nda tutukluluk s\u00fcresi ile ilgili olarak de\u011fi\u015fikli\u011fe gidilip, kanun yolu a\u015famas\u0131nda ge\u00e7en tutukluluk s\u00fcresinin CMK m.102 kapsam\u0131nda kabul edilmeyece\u011fine ili\u015fkin bir d\u00fczenlemeye a\u00e7\u0131k\u00e7a yer verilmeksizin, \u201ch\u00fckmen tutukluluk\u201d m\u00fcessesesinin varl\u0131\u011f\u0131ndan bahisle tatbikine yeniden ba\u015flanacak veya devam edilecek bir tutuklama uygulamas\u0131, Ceza Muhakemesi Kanunu sistemati\u011fine ve en \u00f6nemlisi ki\u015fi hak ve h\u00fcrriyetlerinin \u00f6z\u00fcne dokunulmaks\u0131z\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131n\u0131n ancak Anayasada g\u00f6sterilen sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak kanunla s\u0131n\u0131rlanabilece\u011fi amir h\u00fckm\u00fcn\u00fc \u00f6ng\u00f6ren Anayasa m.13\u2019e ayk\u0131r\u0131 olaca\u011f\u0131ndan, ki\u015fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ihlal eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki mevzuat, tutukluluk s\u00fcresinin i\u015flemeyece\u011fi bir \u201ch\u00fckmen tutukluluk\u201d m\u00fcessesesine yer vermemi\u015ftir[6].<\/p>\n
Y\u0131lmaz Aydemir\/T\u00fcrkiye karar\u0131 da mahkumiyet \u00f6ncesi tutukluluk ile mahkumiyet sonras\u0131 tutukluluk aras\u0131nda ay\u0131r\u0131m yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na yer vererek bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc desteklemi\u015f, CMK m.102\/1-2\u2019de g\u00f6sterilen azami tutukluluk s\u00fcrelerinin sadece ilk derece yarg\u0131lamas\u0131n\u0131 kapsamamas\u0131 gerekti\u011fine dolayl\u0131 olarak i\u015faret etmi\u015ftir.<\/p>\n
Yeri gelmi\u015fken; kanun koyucunun CMK m.102\u2019nin 1. ve 2. f\u0131kralar\u0131ndaki tutukluluk s\u00fcrelerini m\u00fcnhas\u0131ran \u201ckovu\u015fturma\u201d evresi ile ilgili d\u00fczenlemedi\u011fini, bu f\u0131kralarla soru\u015fturma ve kovu\u015fturma evrelerinin bir b\u00fct\u00fcn olarak kapsand\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc sadece kovu\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131 kapsayacak olsayd\u0131, 7188 say\u0131l\u0131 Kanun ile an\u0131lan f\u0131kralara \u201ckovu\u015fturma\u201d ibarelerinin de eklenebilece\u011fini, ancak bunun yap\u0131lmay\u0131p, sadece soru\u015fturmada ge\u00e7ebilecek tutukluluk s\u00fcreleri ile ilgili 4. f\u0131kran\u0131n eklendi\u011fini belirten bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn de bulundu\u011funu ifade etmek gerekir. Kanaatimizce bu g\u00f6r\u00fc\u015fe kat\u0131lmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Kanun koyucu; soru\u015fturma a\u015famas\u0131nda ge\u00e7ebilecek azami tutukluluk s\u00fcresini ayr\u0131 bir f\u0131krada d\u00fczenleyerek, soru\u015fturmay\u0131 ve kovu\u015fturmay\u0131 birbirinden ay\u0131rma iradesini ortaya koymu\u015ftur. Hem f\u0131kralar\u0131n laf\u0131zlar\u0131 ve hem de kanun koyucunun sonradan soru\u015fturma a\u015famas\u0131 ile ilgili ekleme yap\u0131p, azami tutukluluk s\u00fcresini uzatma \u00e7abas\u0131; CMK m.102\/1-2\u2019nin kovu\u015fturma, CMK m.102\/4\u2019\u00fcn ise soru\u015fturma a\u015famas\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fu kabul\u00fcn\u00fc gerektirmektedir.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak;<\/p>\n
Ceza muhakememizde; \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zle\u015fmesi 7. Ek Protokol\u2019\u00fcn \u201cCezai konularda iki dereceli yarg\u0131lanma hakk\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 iki dereceli yarg\u0131lama sisteminin benimsendi\u011fi, bunlar\u0131n da ilk derece ve istinaf yarg\u0131lamalar\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Temyiz mercii olan Yarg\u0131tay ise, bir i\u00e7tihat mahkemesi olarak hukukilik denetimi yapmaktad\u0131r. Bu nedenle; CMK m.2\/1-f\u2019ye ve m.102\u2019ye k\u0131smen ayk\u0131r\u0131 olmakla birlikte, Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu\u2019nun en az\u0131ndan istinaf kanun yolunda ge\u00e7en tutukluluk s\u00fcresini hesaba katan yeni bir karar vermesi isabetli olacakt\u0131r.<\/p>\n
Hakim; tutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcrenin hesab\u0131nda CMK m.2\/1-f\u2019yi ve m.102\u2019yi dikkate almak zorundad\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201cMahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 Anayasa m.138\/1\u2019e g\u00f6re Anayasa ve kanunlara uygun olarak karar vermek zorundad\u0131r. Tutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcrenin hesab\u0131nda ve azami s\u00fcrelerde CMK m.2\/1-f ve m.102 h\u00fck\u00fcmleri a\u00e7\u0131k olup, s\u00fcrelerin hesab\u0131nda ve azami tutukluluk s\u00fcrelerinde bu h\u00fck\u00fcmlerin gere\u011fi yerine getirilmelidir. \u201cHukuk devleti\u201d ilkesi, Anayasa ve kanunlara uygun kararlar verilmesini g\u00fcvence alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Tutuklama tedbirinin kronik sorunlar\u0131na yukar\u0131da de\u011findik, buna g\u00f6re;<\/p>\n
\u0130stinaf kanun yolunda ge\u00e7en s\u00fcrelerin yan\u0131nda, temyizde ge\u00e7en tutukluluk s\u00fcreleri de tutuklulu\u011fun azami s\u00fcresi olarak hesaba kat\u0131lmal\u0131d\u0131r, fakat bu a\u015famada Yarg\u0131tay\u2019\u0131n bu y\u00f6nde radikal bir karar de\u011fi\u015fikli\u011fine gitmeyece\u011fini, temyizde ge\u00e7en tutukluluk s\u00fcresinin hesaba kat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine dair a\u00e7\u0131k yasa h\u00fckm\u00fc veya en az\u0131ndan bir AYM veya \u0130HAM karar\u0131 arayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyiz.<\/p>\n
Ola\u011fan kanun yollar\u0131 s\u00fcre\u00e7lerinde ge\u00e7en tutukluluk s\u00fcresinin azami tutukluluk s\u00fcresinden mahsup edilmeyece\u011fine dair bir yasal engel olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, d\u00fczenlemelerin aksi y\u00f6nde ve ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131 lehine oldu\u011funu tekraren belirtmek isteriz.<\/p>\n
Umar\u0131z Yarg\u0131tay; yasa de\u011fi\u015fikli\u011fi veya AYM\u2019nin veya \u0130HAM\u2019\u0131n tutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcrelerle ilgili ihlal kararlar\u0131 vermesini beklemeden, CMK m.2\/1-f\u2019ye ve m.102\u2019ye, \u201cTemel hak ve h\u00fcrriyetlerin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 Anayasa m.13\u2019e uygun olarak, ola\u011fan kanun yollar\u0131nda ge\u00e7en s\u00fcreleri tutukluluktan sayar ve yine umar\u0131z a\u011f\u0131r cezal\u0131k i\u015flerde temel s\u00fcre ile uzayan s\u00fcreyi 2+3 y\u0131l de\u011fil, san\u0131k aleyhine yorum yapmaktan vazge\u00e7ip, Kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn lafz\u0131na uygun olarak 2+1 y\u0131l olarak kabul eden kararlara imza atar.<\/p>\n
Temel hak ve h\u00fcrriyetler lehine yorum d\u00fc\u015f\u00fcncemiz; son \u00e7are olan tutuklama tedbiri yerine, ayn\u0131 yasal \u015fartlara sahip olan \u015f\u00fcpheli veya san\u0131k hakk\u0131nda \u201c\u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck\u201d ve \u201cevleviyet\u201d ilkeleri g\u00f6zetilerek, su\u00e7un ve cezan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, ya\u015fl\u0131l\u0131k, hastal\u0131k ve uzun tutukluluk hallerinde tatbiki gereken adli kontrol tedbiri i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n
Yeri gelmi\u015fken;<\/p>\n
S\u00f6zde bir ceza muhakemesi tedbiri olan, ancak ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fc ile ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131, su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesi alt\u0131nda yarg\u0131lanan \u015f\u00fcphelinin veya san\u0131\u011f\u0131n, b\u0131rakal\u0131m tutukevinde veya a\u00e7\u0131k ceza infaz kurumunda kalmas\u0131n\u0131, kapal\u0131 ceza infaz kurumunda kalmas\u0131na yol a\u00e7ana tutuklama tedbiri ile ilgili yasa de\u011fi\u015fikli\u011fine ihtiya\u00e7 bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Uygulamada \u015f\u00fcpheli veya san\u0131k bak\u0131m\u0131ndan aranan, iddiaya konu su\u00e7u i\u015fledi\u011fine dair kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesini g\u00f6steren somut delil \u00f6n \u015fart\u0131 somutla\u015ft\u0131r\u0131lmadan ve yine ka\u00e7ma \u015f\u00fcphesi veya delil karartma ihtimali ilk tutuklama, tutuklama tedbirinin devam\u0131 veya uzat\u0131lmas\u0131 kararlar\u0131nda deyim yerinde ise peynir ekmek gibi uygulanan, somut hukuki ve fiili dayanaklar, CMK m.100\u2019\u00fcn ve m.101\u2019in t\u00fcm emredici h\u00fck\u00fcmlerine ra\u011fmen aranmayan tutuklama tedbiri t\u00fcmden kald\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131na ve kanun koyucu ne yazarsa yazs\u0131n keyfi uygulanmaya devam edece\u011fine g\u00f6re, bundan da kimseye sorumluluk y\u00fcklenmedi\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, adaletten ka\u00e7ma veya delil karartma sebepleri i\u00e7in say\u0131lan katalog su\u00e7lar yerine, bizce belli niteli\u011fe ve ceza a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na sahip su\u00e7lar y\u00f6n\u00fcnden aranan \u015fartlar\u0131n olu\u015ftu\u011fu tutuklama tedbirinin uygulanabilece\u011fi, bunun d\u0131\u015f\u0131nda kalan su\u00e7larda en fazla adli kontrol tedbirinin uygulanabilece\u011fine dair yasal de\u011fi\u015fikli\u011fe gidilmelidir.<\/p>\n
II. Adli Kontrol Alt\u0131nda Ge\u00e7ecek S\u00fcre<\/p>\n
Adli kontrol alt\u0131nda ge\u00e7ecek s\u00fcreler ile ilgili CMK m.102\u2019ye benzer bir d\u00fczenleme, 14.07.2021 tarihli Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mlanan 7331 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu ve Baz\u0131 Kanunlarda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair Kanun\u2019un 17. maddesi ile 5271 say\u0131l\u0131 CMK\u2019ya eklenmi\u015ftir.<\/p>\n
CMK m.110\/A\/1-2\u2019ye g\u00f6re; \u201c(1) A\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6revine girmeyen i\u015flerde adli kontrol s\u00fcresi en \u00e7ok iki y\u0131ld\u0131r. Ancak bu s\u00fcre, zorunlu hallerde gerek\u00e7esi g\u00f6sterilerek bir y\u0131l daha uzat\u0131labilir.<\/p>\n
(2) A\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6revine giren i\u015flerde, adli kontrol s\u00fcresi en \u00e7ok \u00fc\u00e7 y\u0131ld\u0131r. Bu s\u00fcre, zorunlu hallerde, gerek\u00e7esi g\u00f6sterilerek uzat\u0131labilir; uzatma s\u00fcresi toplam \u00fc\u00e7 y\u0131l\u0131, T\u00fcrk Ceza Kanununun \u0130kinci Kitap D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc K\u0131s\u0131m D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc, Be\u015finci, Alt\u0131nc\u0131 ve Yedinci B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde tan\u0131mlanan su\u00e7lar ile Ter\u00f6rle M\u00fccadele Kanunu kapsam\u0131na giren su\u00e7larda d\u00f6rt y\u0131l\u0131 ge\u00e7emez\u201d.<\/p>\n
Tutuklama ve adli kontrol\u00fcn \u015fartlar\u0131n\u0131n ayn\u0131 ve aralar\u0131ndaki fark\u0131n sadece \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck hususunda oldu\u011fu dikkate al\u0131narak, adli kontrol alt\u0131nda ge\u00e7ecek azami s\u00fcrelerinin bu nedenle tutuklulu\u011fa g\u00f6re daha uzun g\u00f6sterildi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ancak burada tart\u0131\u015fma; CMK m.102\u2019dekinin aksine, soru\u015fturma a\u015famas\u0131na ili\u015fkin azami s\u00fcrelerin ayr\u0131ca g\u00f6sterilmemesinden ve sadece a\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6revine giren ve girmeyen i\u015fler ay\u0131r\u0131m\u0131na yer verilmesinden kaynaklanmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, CMK m.110\/A\u2019n\u0131n soru\u015fturma a\u015famas\u0131nda tatbik edilen adli kontrol tedbirleri bak\u0131m\u0131ndan azami s\u00fcre \u00f6ng\u00f6r\u00fcp \u00f6ng\u00f6rmedi\u011fi tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Birinci g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re; g\u00f6sterilen s\u00fcreler, hem soru\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131 ve hem de kovu\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak kapsamakta olup, adli kontrol tedbirinin hangi a\u015famada tatbik edildi\u011fi ile ilgili bir s\u0131n\u0131rlamaya gidilmedi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. B\u00f6ylece; kural olarak g\u00f6sterilen 2 ve 3 y\u0131ll\u0131k s\u00fcrelerin, soru\u015fturma ve kovu\u015fturma a\u015famalar\u0131 i\u00e7in bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirilmesi gerekecektir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fteki sorun; tutuklama tedbirine g\u00f6re daha hafif nitelikte bir tedbir olan adli kontrol tedbirinin azami s\u00fcrelerinin, daha a\u011f\u0131r bir tedbir olan tutuklamaya g\u00f6re daha k\u0131sa olabilecek olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130kinci g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re ise; CMK m.102\/1-2 ile CMK m.110\/A\/1-2\u2019nin laf\u0131zlar\u0131 ve d\u00fczenleni\u015f \u015fekilleri benzer oldu\u011fundan, adli kontrol alt\u0131nda ge\u00e7ecek azami s\u00fcrelerin sadece kovu\u015fturma a\u015famas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden d\u00fczenlendi\u011fini ve soru\u015fturma a\u015famas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan herhangi bir s\u0131n\u0131r\u0131n \u00e7izilmedi\u011fini belirtmektedir. Ancak bu g\u00f6r\u00fc\u015f, konutu terk etmeme gibi ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131 zedeleyen adli kontrol tedbirlerinin soru\u015fturma a\u015famas\u0131nda herhangi bir azami s\u00fcre olmadan uygulanmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131labilecek olmas\u0131 sebebiyle sak\u0131ncal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Belirtmeliyiz ki; yasalarda bo\u015fluk veya hatal\u0131 veya eksik h\u00fck\u00fcmler olabilir ki, b\u00f6yle durumlarda temel hak ve h\u00fcrriyetler aleyhine yorum yap\u0131lmamas\u0131 esas\u0131 ile hareket edilmeli, fakat yasada bo\u015flu\u011fa, hataya veya eksikli\u011fe a\u00e7\u0131k\u00e7a i\u015faret eden bir durum olmad\u0131\u011f\u0131nda, \u201cevleviyet\u201d ve \u201caleyhe yorum yasa\u011f\u0131\u201d ilkelerinden hareketle de kanun koyucunun yerine ge\u00e7ilmemelidir. CMK m.110\/A incelendi\u011finde; m.102\u2019den farkl\u0131 olarak soru\u015fturma ve kovu\u015fturma evrelerinde ay\u0131r\u0131ma gitmedi\u011fi, her iki yarg\u0131lama evresini de kapsayacak bir d\u00fczenlemeye yer verdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Soru\u015fturma ve kovu\u015fturma evrelerinde ay\u0131r\u0131ma gidilmeksizin, temel hak ve h\u00fcrriyetleri bir tedbir olarak k\u0131s\u0131tlayan adli kontrol\u00fcn ma\u011fduriyete yol a\u00e7abilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir, fakat bunu gidermenin yolu Kanunun a\u00e7\u0131k h\u00fckm\u00fcn\u00fc ihlal etmek de\u011fildir. \u0130htiya\u00e7 varsa, CMK m.110\/A\u2019da da m.102\u2019de oldu\u011fu gibi ayr\u0131 ve makul s\u00fcreler \u00f6ng\u00f6ren de\u011fi\u015fikli\u011fe gidilebilir.<\/p>\n
Bu nedenle kanaatimizce; CMK m.102\/4\u2019de \u201csoru\u015fturma evresi\u201d ibaresine a\u00e7\u0131k\u00e7a yer verilmesi sebebiyle CMK m.102\/1-2\u2019nin kovu\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131 kabul edildi\u011finden ve CMK m.110\/A\u2019da soru\u015fturma ve kovu\u015fturma evresi ay\u0131r\u0131m\u0131na yer verilmedi\u011finden, a\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6rev alan\u0131na giren i\u015flerin herhangi bir a\u015fama y\u00f6n\u00fcnden de\u011fil, her iki a\u015famay\u0131 da kapsayacak \u015fekilde azami s\u00fcre g\u00f6sterdi\u011fini kabul eden birinci g\u00f6r\u00fc\u015f daha isabetlidir. Ayr\u0131ca bu g\u00f6r\u00fc\u015f, temel hak ve h\u00fcrriyetlerin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131n\u0131n dar yorumlanmas\u0131 kural\u0131na da daha uygundur.<\/p>\n
Son olarak; CMK m.102\/1-2 ile CMK m.110\/A-1-2\u2019nin d\u00fczenleni\u015f \u015fekilleri ayn\u0131 oldu\u011fundan, uygulamada adli kontrol tedbiri alt\u0131nda ge\u00e7ebilecek azami s\u00fcrenin hesab\u0131nda da sadece ilk derece yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n sonunun esas al\u0131naca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klamalar\u0131m\u0131z\u0131 tekrarla, azami s\u00fcrelerin kovu\u015fturma a\u015famas\u0131 bitene, yani h\u00fck\u00fcm kesinle\u015fene kadar devam etmesinin, hem masumiyet\/su\u00e7suzluk karinesine ve hem de \u201ckanunilik\u201d ilkesine daha uygun oldu\u011funu ifade etmek isteriz.<\/p>\n
Prof. Dr. Ersan \u015een<\/p>\n
Av. Do\u011fa Ceylan<\/p>\n
(Bu makale, say\u0131n Prof. Dr. Ersan \u015eEN taraf\u0131ndan www.hukukihaber.net sitesinde yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynak g\u00f6sterilse dahi makalenin tamam\u0131 \u00f6zel izin al\u0131nmadan kullan\u0131lamaz. Ancak al\u0131nt\u0131lanan makalenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, aktif link verilerek kullan\u0131labilir. Yazar\u0131 ve kayna\u011f\u0131 g\u00f6sterilmeden k\u0131smen ya da tamamen yay\u0131nlanmas\u0131 \u015fahsi haklara ve fikri haklara ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil eder.)<\/p>\n
————–<\/p>\n
[1] Metin Feyzio\u011flu, G\u00fcne\u015f Okuyucu Erg\u00fcn, T\u00fcrk Hukukunda Tutuklulukta Azami S\u00fcre, Ankara \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi, 59 (1) 2010, s.48.<\/p>\n
[2] Ersan \u015een, Erkan Duymaz, Adli Kontrol ve Tutukluluk S\u00fcrelerinin Hesaplanmas\u0131nda Kanun Yolunda Ge\u00e7en S\u00fcrenin Dikkate Al\u0131nmamas\u0131 Sorunu, 22.09.2023, https:\/\/www.hukukihaber.net\/adli-kontrol-ve-tutukluluk-surelerinin-hesaplanmasinda-kanun-yolunda-gecen-surenin-dikkate-alinmamasi-sorunu, eri\u015fim tarihi: 12.06.2025.<\/p>\n
[3] Ersan \u015een, Yarg\u0131tay A\u015famas\u0131nda Ge\u00e7en Tutukluluk S\u00fcresi, 11.09.2013, https:\/\/www.hukukihaber.net\/yargitay-asamasinda-gecen-tutukluluk-suresi, eri\u015fim tarihi: 14.06.2025.<\/p>\n
[4] Ersan \u015een, Erkan Duymaz, Adli Kontrol ve Tutukluluk S\u00fcrelerinin Hesaplanmas\u0131nda Kanun Yolunda Ge\u00e7en S\u00fcrenin Dikkate Al\u0131nmamas\u0131 Sorunu, 22.09.2023, https:\/\/www.hukukihaber.net\/adli-kontrol-ve-tutukluluk-surelerinin-hesaplanmasinda-kanun-yolunda-gecen-surenin-dikkate-alinmamasi-sorunu, eri\u015fim tarihi: 12.06.2025.<\/p>\n
[5] Ersan \u015een, a.g.e.<\/p>\n
[6] Ersan \u015een, a.g.e.<\/p>\n
\u200b5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun \u201cKoruma Tedbirleri\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc K\u0131sm\u0131nda d\u00fczenlenen tutuklama ile adli kontrol; Kanundaki yerlerinden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere birer koruma tedbiri olup, bunlarla ula\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ama\u00e7, muhakemenin olabilecek en k\u0131sa s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131rabilmek, maddi hakikate ula\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in delilleri toplamak ve muhakeme sonucu verilecek karar\u0131n infaz\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmektir.<\/p>\n
Tutuklama ve adli kontrol; \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zle\u015fmesi m.5 ile Anayasa m.19\u2019da g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 anlam\u0131na geldi\u011finden, bunlar\u0131n Kanunda d\u00fczenlenen \u015fartlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc \u015fekilde tatbik edilmeleri gerekmektedir. Bu nedenle; ayn\u0131 zamanda makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n da bir gere\u011fi olarak, tutuklulukta ve adli kontrolde ge\u00e7ebilecek azami s\u00fcreler, CMK m.102 ile m.110\/A\u2019da d\u00fczenlenmi\u015ftir. Ancak bu s\u00fcrelerin hangi a\u015famalar\u0131, ne kadar kapsad\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda tart\u0131\u015fma bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
I. Tutuklulukta Ge\u00e7ecek S\u00fcre<\/p>\n
\u201cTutuklulukta ge\u00e7ecek s\u00fcre\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 CMK m.102\/1-2\u2019ye g\u00f6re; \u201c(1) A\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6revine girmeyen i\u015flerde tutukluluk s\u00fcresi en \u00e7ok bir y\u0131ld\u0131r. Ancak bu s\u00fcre, zorunlu hallerde gerek\u00e7eleri g\u00f6sterilerek alt\u0131 ay daha uzat\u0131labilir.<\/p>\n
(2) A\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6revine giren i\u015flerde, tutukluluk s\u00fcresi en \u00e7ok iki y\u0131ld\u0131r. Bu s\u00fcre, zorunlu hallerde, gerek\u00e7esi g\u00f6sterilerek uzat\u0131labilir; uzatma s\u00fcresi toplam \u00fc\u00e7 y\u0131l\u0131, 5237 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Ceza Kanununun \u0130kinci Kitap D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc K\u0131s\u0131m D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc, Be\u015finci, Alt\u0131nc\u0131 ve Yedinci B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde tan\u0131mlanan su\u00e7lar ile 12\/4\/1991 tarihli ve 3713 say\u0131l\u0131 Ter\u00f6rle M\u00fccadele Kanunu kapsam\u0131na giren su\u00e7larda be\u015f y\u0131l\u0131 ge\u00e7emez\u201d.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla; kovu\u015fturma a\u015famas\u0131nda tutuklulukta ge\u00e7ebilecek azami s\u00fcreler, san\u0131\u011fa isnat edilen su\u00e7un niteli\u011fine g\u00f6re belirlenmekte ve ancak zorunlu hallerde, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n, \u015f\u00fcpheli veya san\u0131k ile m\u00fcdafiinin g\u00f6r\u00fc\u015fleri al\u0131nd\u0131ktan sonra, gerek\u00e7eli olarak verilebilecek uzatma kararlar\u0131yla, yine Kanunda belirtilen s\u00fcrelerle s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak uzat\u0131labilmektedir.<\/p>\n
Zorunlu hallerin ne olabilece\u011fi ile ilgili h\u00fck\u00fcmde d\u00fczenlemeye yer verilmemi\u015f olmakla birlikte; tutuklama \u015fartlar\u0131n\u0131n devam etmesinin zorunlu hal kapsam\u0131nda kabul edilemeyece\u011fi, \u00e7\u00fcnk\u00fc zaten CMK m.108 uyar\u0131nca d\u00fczenli olarak yap\u0131lan tutukluluk incelemelerinde \u015fartlar\u0131n devam edip etmedi\u011finin incelendi\u011fi, zorunlu halin ise kurala istisna getirecek bir durum te\u015fkil etmesi gerekti\u011fi, ancak kovu\u015fturman\u0131n kapsam\u0131 nedeniyle delillerin toplanmas\u0131n\u0131n ve de\u011ferlendirilmesinin CMK m.102\u2019de kural olarak belirtilen s\u00fcrelerde m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 hallerde zorunlu halin varl\u0131\u011f\u0131ndan bahsedilebilece\u011fi kabul edilmektedir[1]. Ayr\u0131ca zorunlu hal istisna oldu\u011funa g\u00f6re, uzatma karar\u0131nda g\u00f6sterilen gerek\u00e7elerin de somut ve keyfi olmayacak nitelikte olmas\u0131 gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
Belirtmeliyiz ki; her ne kadar tutuklulukta ve adli kontrolde ge\u00e7ecek azami s\u00fcrelerin Kanunla belirlenmesindeki ama\u00e7, \u0130HAS m.5\u2019e, Anayasa m.36\u2019ya ve m.141\u2019e g\u00f6re makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma hakk\u0131 ile tedbirin cezaland\u0131rma boyutuna varmamas\u0131 ise de, CMK m.102\/2\u2019de ge\u00e7en \u201cuzatma s\u00fcresi toplam \u00fc\u00e7 y\u0131l\u0131 (\u2026) ge\u00e7emez\u201d ibaresi, 2+1 y\u0131l uzatma olacak \u015fekilde de\u011fil, 2+3 y\u0131l, yani tutukluluk s\u00fcresi toplam 5 y\u0131l olabilecek \u015fekilde ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131 aleyhine yorumlanmaktad\u0131r. Tutuklulukta uzatma s\u00fcresini ana s\u00fcreden uzun sayan bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn bir mant\u0131\u011f\u0131 ve hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, aleyhe g\u00f6r\u00fc\u015f Kanunun lafz\u0131na da uygun d\u00fc\u015fmemektedir. Ancak uygulamada aleyhe yorumun yerle\u015fik hale geldi\u011fi, hem uzatma s\u00fcresinin a\u011f\u0131r cezal\u0131k i\u015flerde 3 y\u0131l kabul edildi\u011fi ve hem de istinaf ve temyiz kanun yollar\u0131nda ge\u00e7en s\u00fcrelerin azami tutukluluktan say\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
CMK m.102\/1-2\u2019nin hangi a\u015famalar\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131 konusunda ise esasen h\u00fckm\u00fcn lafz\u0131 yoruma a\u00e7\u0131k de\u011fildir. H\u00fck\u00fcm; a\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6revine giren ve girmeyen i\u015fler diyerek a\u00e7\u0131k bir ay\u0131r\u0131ma gitmi\u015f olup, i\u015fin niteli\u011fine g\u00f6re kovu\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc, bir ba\u015fka ifadeyle ilk derece, istinaf ve temyiz a\u015famalar\u0131n\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsayacak \u015fekilde bir d\u00fczenleme i\u00e7ermektedir. Buna g\u00f6re; \u201ckanunilik\u201d ilkesi gere\u011fi, belirtilen s\u00fcrelerin t\u00fcm kovu\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131 kapsamas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
Ancak uygulamada durumun farkl\u0131 oldu\u011fu, h\u00fck\u00fcmde belirtilen s\u00fcrelerin sadece ilk derece yarg\u0131lamas\u0131n\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul edildi\u011fi, bu ay\u0131r\u0131ma ise \u201ch\u00fckmen tutukluluk\u201d veya \u201ch\u00fck\u00fcm \u00f6zl\u00fc tutukluluk\u201d gibi kavramlar olu\u015fturularak gidildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Azami s\u00fcrelerde yorum uygulamaya dayanak olan Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu\u2019nun 12.04.2011 tarihli, 2011\/1-51 E. ve 2011\/42 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131nda; \u201cAncak an\u0131lan maddede belirtilen tutukluluk s\u00fcrelerinin hesab\u0131nda yerel mahkeme taraf\u0131ndan h\u00fck\u00fcm verilinceye kadar ge\u00e7en s\u00fcre dikkate al\u0131nmal\u0131, buna kar\u015f\u0131n yerel mahkeme taraf\u0131ndan h\u00fckm\u00fcn verilmesinden sonra tutuklu san\u0131\u011f\u0131n h\u00fckmen tutuklu hale gelmesi nedeniyle temyizde ge\u00e7en s\u00fcre hesaba kat\u0131lmamal\u0131d\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc hakk\u0131nda mahkumiyet h\u00fckm\u00fc kurulmakla san\u0131\u011f\u0131n at\u0131l\u0131 su\u00e7u i\u015fledi\u011fi yerel mahkeme taraf\u0131ndan sabit g\u00f6r\u00fclmekte ve bu a\u015famadan sonra tutuklulu\u011fun dayana\u011f\u0131 mahkumiyet h\u00fckm\u00fc olmaktad\u0131r. Nitekim Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi de \u0130HAS\u2019\u0131n 5. maddesinin uygulanmas\u0131na ili\u015fkin verdi\u011fi kararlar\u0131nda, tutuklulukla ilgili makul s\u00fcrenin hesab\u0131nda ilk derece mahkemesinin mahkumiyet h\u00fckm\u00fcnden sonra ge\u00e7en s\u00fcreyi dikkate almamaktad\u0131r.\u201d ifadelerine yer verilerek, h\u00fckmen tutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcrenin tutukluluk s\u00fcresinin hesaplanmas\u0131nda dikkate al\u0131namayaca\u011f\u0131 belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere; YCGK, CMK m.102\u2019de g\u00f6sterilen s\u00fcrenin sadece ilk derece yarg\u0131lamas\u0131n\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul ederken, \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa Mahkemesi\u2019nin uygulamas\u0131na dayanm\u0131\u015ft\u0131r; zira \u0130HAM tutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcrenin \u0130HAS m.5\/3 bak\u0131m\u0131ndan makul olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirirken, \u201csu\u00e7 isnad\u0131na ba\u011fl\u0131 tutukluluk\u201d ile \u201cmahkumiyet karar\u0131na ba\u011fl\u0131 tutukluluk\u201d halleri aras\u0131nda bir ay\u0131r\u0131m yapmakta ve mahkumiyete ba\u011fl\u0131 tutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcreyi dikkate almamaktad\u0131r. \u0130HAM; ilk kez Wemhoff\/Almanya karar\u0131nda bu y\u00f6nde bir ay\u0131r\u0131ma giderek, ilk derece mahkemesi taraf\u0131ndan verilen bir mahkumiyet karar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan devam eden tutuklulu\u011fun \u0130HAS m.5\/3 de\u011fil, m.5\/1-a kapsam\u0131na girdi\u011fini, dolay\u0131s\u0131yla tutukluluk s\u00fcresinin de\u011ferlendirilmesinde hesaba kat\u0131lmayaca\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir (B. No: 2122764, 25\/06\/1968, \u00a7 9). Bu yakla\u015f\u0131m \u0130HAM i\u00e7tihad\u0131nda s\u00fcreklilik kazanm\u0131\u015f olup, Yarg\u0131tay taraf\u0131ndan da benimsenmi\u015ftir. Nitekim Anayasa Mahkemesi de tutukluluk s\u00fcresinin makul olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki \u015fikayetleri (uzun tutukluluk \u015fikayetleri) incelerken, \u0130HAM ve Yarg\u0131tay kararlar\u0131na at\u0131fla isnada ba\u011fl\u0131 tutukluluk ile h\u00fckme ba\u011fl\u0131 tutukluluk ayr\u0131m\u0131n\u0131 devam ettirmi\u015f ve kanun yolu incelemesinde ge\u00e7en s\u00fcreyi \u201ctutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcre\u201d olarak de\u011ferlendirmemi\u015ftir (\u00d6rn., Ramazan Aras, B. No: 2012\/239, 2\/7\/2013, \u00a7 67)[2].<\/p>\n
Oysa; YCGK\u2019n\u0131n 1968 y\u0131l\u0131na ait Wemhoff\/Almanya karar\u0131n\u0131, yine 1968 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan Alman Ceza Yarg\u0131lamas\u0131 Kanunu ve uygulamas\u0131n\u0131 dikkate alarak verdi\u011fi bu karar\u0131, T\u00fcrk Ceza Yarg\u0131lamas\u0131 Hukuku a\u00e7\u0131s\u0131ndan emsal g\u00f6rmek isabetli de\u011fildir. 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nda, tutuklulukta ge\u00e7ecek s\u00fcrenin yerel mahkeme taraf\u0131ndan h\u00fck\u00fcm kurulmas\u0131 a\u015famas\u0131na ba\u011fl\u0131 tutulmad\u0131\u011f\u0131 ve bu konuda ayr\u0131k bir d\u00fczenlemeye gidilmedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. 5271 say\u0131l\u0131 Kanunda konu ile ilgili yegane ay\u0131r\u0131m, a\u011f\u0131r ceza mahkemelerinin g\u00f6rev alan\u0131na girip girmeme hususundad\u0131r. Kald\u0131 ki, m\u00fclga 1412 say\u0131l\u0131 Kanun h\u00fck\u00fcmlerini dikkate alan 30.06.2009 tarihli F\u0131rat\/T\u00fcrkiye karar\u0131nda \u0130HAM, tutukluluk s\u00fcresini tespit ederken temyiz a\u015famas\u0131nda ge\u00e7en s\u00fcreyi de dikkate alm\u0131\u015ft\u0131r[3].<\/p>\n
Ayr\u0131ca \u0130HAM, Y\u0131lmaz Aydemir\/T\u00fcrkiye (B. No: 61808\/19, 23\/05\/2023) karar\u0131nda; \u201cMahkeme, CMK\u2019n\u0131n ilgili h\u00fck\u00fcmlerinin lafz\u0131ndan T\u00fcrk hukukunun tutuklulu\u011fa kar\u015f\u0131 yap\u0131lan itirazlar ba\u011flam\u0131nda usuli g\u00fcvencelerin uygulanabilirli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan mahkumiyet \u00f6ncesi ve sonras\u0131 a\u015famalar aras\u0131nda ayr\u0131m yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydetmektedir.\u201d \u015feklindeki tespitiyle, T\u00fcrk Hukuku\u2019nda tutukluluk y\u00f6n\u00fcnden h\u00fck\u00fcm \u00f6ncesi ve sonras\u0131 \u015feklinde bir ay\u0131r\u0131m\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmi\u015ftir. Karar; Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn tebli\u011f edilmemesi ile ilgili olup, net olarak tutukluluk s\u00fcrelerinin her a\u015famada hesaplanmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylememekle birlikte, san\u0131kl\u0131k s\u0131fat\u0131n\u0131n ve kovu\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131n devam etti\u011fi, yani ola\u011fan kanun yollar\u0131n\u0131n hen\u00fcz t\u00fcketilmedi\u011fi t\u00fcm a\u015famalarda ge\u00e7en s\u00fcrelerin, 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun 102. maddesinde g\u00f6sterilen azami tutukluluk s\u00fcrelerinden d\u00fc\u015f\u00fclmesi gerekti\u011fine i\u015faret eder niteliktedir. Ayr\u0131ca; t\u0131pk\u0131 h\u00fck\u00fcm \u00f6ncesi tutuklulukta oldu\u011fu gibi, h\u00fck\u00fcm sonras\u0131 tutuklananlar da art\u0131k \u0130HAS m.5\/4 h\u00fckm\u00fcn\u00fcn ihlali iddias\u0131yla AYM\u2019ye ve \u0130HAM\u2019a ba\u015fvurabilecek olup, \u0130HAM incelemesini \u015fekli olarak (m. 5\/1-a kapsam\u0131nda) de\u011fil, esas y\u00f6n\u00fcnden m.5\/4 h\u00fckm\u00fcne istinaden yapmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Kanaatimizce; soru\u015fturma a\u015famas\u0131nda ge\u00e7erli olan azami tutukluluk s\u00fcresi CMK m.102\/4\u2019de g\u00f6sterildi\u011fine g\u00f6re, CMK m.102\/1 ve 2\u2019de yap\u0131lan ay\u0131r\u0131m\u0131n, kovu\u015fturma a\u015famas\u0131na ili\u015fkin oldu\u011funa dair \u015f\u00fcphe bulunmamas\u0131na ra\u011fmen, su\u00e7suzluk\/ masumiyet karinesi ile \u201csan\u0131k\u201d s\u0131fat\u0131 yok say\u0131larak, h\u00fck\u00fcmde g\u00f6sterilen azami s\u00fcrelerin sadece ilk derece yarg\u0131lamas\u0131n\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek ve buna gerek\u00e7e olarak \u0130HAM\u2019\u0131n uygulamas\u0131n\u0131 g\u00f6stermek, \u201ckanunilik\u201d ilkesine a\u00e7\u0131k\u00e7a ayk\u0131r\u0131 olup, \u201cTemel hak ve h\u00fcrriyetlerin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 Anayasa m.13\u2019\u00fc de ihlal etmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc temel hak ve h\u00fcrriyetlerin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 konusunda i\u00e7 hukukumuz \u0130HAS\u2019tan daha y\u00fcksek bir standart \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr ve uygulama ile bu s\u0131n\u0131r, Kanunun lafz\u0131na ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde geni\u015fletilmi\u015ftir[4].<\/p>\n
CMK m.102\u2019nin tutuklulukta ge\u00e7ecek s\u00fcre ile ilgili ileri bir d\u00fczenlemeye yer verdi\u011fi, temyizde ge\u00e7ecek s\u00fcrenin hesaba kat\u0131lmayaca\u011f\u0131na dair herhangi bir a\u00e7\u0131kl\u0131k i\u00e7ermedi\u011fi, \u201cTemel hak ve h\u00fcrriyetlerin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 Anayasa m.13 uyar\u0131nca somut ve dayanakl\u0131 kanuni d\u00fczenleme olmaks\u0131z\u0131n, ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131na s\u0131n\u0131rlama getirilebilmesi de m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131, Anayasa m.90\/5\u2019in i\u00e7 hukuk h\u00fck\u00fcmleri bak\u0131m\u0131ndan aleyhe uygulanamayaca\u011f\u0131, bu noktada ki\u015fi hak ve h\u00fcrriyetleri aleyhine bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131, \u0130HAS m.5\u2019de tutukluluk s\u00fcresini geni\u015fletip yerel mahkemenin h\u00fck\u00fcm a\u015famas\u0131 ile s\u0131n\u0131rland\u0131ran bir a\u00e7\u0131kl\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, i\u00e7 hukukta net bir lehe d\u00fczenlemenin oldu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131zd\u0131r[5].<\/p>\n
5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nda tutukluluk s\u00fcresi ile ilgili olarak de\u011fi\u015fikli\u011fe gidilip, kanun yolu a\u015famas\u0131nda ge\u00e7en tutukluluk s\u00fcresinin CMK m.102 kapsam\u0131nda kabul edilmeyece\u011fine ili\u015fkin bir d\u00fczenlemeye a\u00e7\u0131k\u00e7a yer verilmeksizin, \u201ch\u00fckmen tutukluluk\u201d m\u00fcessesesinin varl\u0131\u011f\u0131ndan bahisle tatbikine yeniden ba\u015flanacak veya devam edilecek bir tutuklama uygulamas\u0131, Ceza Muhakemesi Kanunu sistemati\u011fine ve en \u00f6nemlisi ki\u015fi hak ve h\u00fcrriyetlerinin \u00f6z\u00fcne dokunulmaks\u0131z\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131n\u0131n ancak Anayasada g\u00f6sterilen sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak kanunla s\u0131n\u0131rlanabilece\u011fi amir h\u00fckm\u00fcn\u00fc \u00f6ng\u00f6ren Anayasa m.13\u2019e ayk\u0131r\u0131 olaca\u011f\u0131ndan, ki\u015fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ihlal eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki mevzuat, tutukluluk s\u00fcresinin i\u015flemeyece\u011fi bir \u201ch\u00fckmen tutukluluk\u201d m\u00fcessesesine yer vermemi\u015ftir[6].<\/p>\n
Y\u0131lmaz Aydemir\/T\u00fcrkiye karar\u0131 da mahkumiyet \u00f6ncesi tutukluluk ile mahkumiyet sonras\u0131 tutukluluk aras\u0131nda ay\u0131r\u0131m yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na yer vererek bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz\u00fc desteklemi\u015f, CMK m.102\/1-2\u2019de g\u00f6sterilen azami tutukluluk s\u00fcrelerinin sadece ilk derece yarg\u0131lamas\u0131n\u0131 kapsamamas\u0131 gerekti\u011fine dolayl\u0131 olarak i\u015faret etmi\u015ftir.<\/p>\n
Yeri gelmi\u015fken; kanun koyucunun CMK m.102\u2019nin 1. ve 2. f\u0131kralar\u0131ndaki tutukluluk s\u00fcrelerini m\u00fcnhas\u0131ran \u201ckovu\u015fturma\u201d evresi ile ilgili d\u00fczenlemedi\u011fini, bu f\u0131kralarla soru\u015fturma ve kovu\u015fturma evrelerinin bir b\u00fct\u00fcn olarak kapsand\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc sadece kovu\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131 kapsayacak olsayd\u0131, 7188 say\u0131l\u0131 Kanun ile an\u0131lan f\u0131kralara \u201ckovu\u015fturma\u201d ibarelerinin de eklenebilece\u011fini, ancak bunun yap\u0131lmay\u0131p, sadece soru\u015fturmada ge\u00e7ebilecek tutukluluk s\u00fcreleri ile ilgili 4. f\u0131kran\u0131n eklendi\u011fini belirten bir g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn de bulundu\u011funu ifade etmek gerekir. Kanaatimizce bu g\u00f6r\u00fc\u015fe kat\u0131lmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Kanun koyucu; soru\u015fturma a\u015famas\u0131nda ge\u00e7ebilecek azami tutukluluk s\u00fcresini ayr\u0131 bir f\u0131krada d\u00fczenleyerek, soru\u015fturmay\u0131 ve kovu\u015fturmay\u0131 birbirinden ay\u0131rma iradesini ortaya koymu\u015ftur. Hem f\u0131kralar\u0131n laf\u0131zlar\u0131 ve hem de kanun koyucunun sonradan soru\u015fturma a\u015famas\u0131 ile ilgili ekleme yap\u0131p, azami tutukluluk s\u00fcresini uzatma \u00e7abas\u0131; CMK m.102\/1-2\u2019nin kovu\u015fturma, CMK m.102\/4\u2019\u00fcn ise soru\u015fturma a\u015famas\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011fu kabul\u00fcn\u00fc gerektirmektedir.<\/p>\n
Sonu\u00e7 olarak;<\/p>\n
Ceza muhakememizde; \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zle\u015fmesi 7. Ek Protokol\u2019\u00fcn \u201cCezai konularda iki dereceli yarg\u0131lanma hakk\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 iki dereceli yarg\u0131lama sisteminin benimsendi\u011fi, bunlar\u0131n da ilk derece ve istinaf yarg\u0131lamalar\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Temyiz mercii olan Yarg\u0131tay ise, bir i\u00e7tihat mahkemesi olarak hukukilik denetimi yapmaktad\u0131r. Bu nedenle; CMK m.2\/1-f\u2019ye ve m.102\u2019ye k\u0131smen ayk\u0131r\u0131 olmakla birlikte, Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu\u2019nun en az\u0131ndan istinaf kanun yolunda ge\u00e7en tutukluluk s\u00fcresini hesaba katan yeni bir karar vermesi isabetli olacakt\u0131r.<\/p>\n
Hakim; tutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcrenin hesab\u0131nda CMK m.2\/1-f\u2019yi ve m.102\u2019yi dikkate almak zorundad\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201cMahkemelerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 Anayasa m.138\/1\u2019e g\u00f6re Anayasa ve kanunlara uygun olarak karar vermek zorundad\u0131r. Tutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcrenin hesab\u0131nda ve azami s\u00fcrelerde CMK m.2\/1-f ve m.102 h\u00fck\u00fcmleri a\u00e7\u0131k olup, s\u00fcrelerin hesab\u0131nda ve azami tutukluluk s\u00fcrelerinde bu h\u00fck\u00fcmlerin gere\u011fi yerine getirilmelidir. \u201cHukuk devleti\u201d ilkesi, Anayasa ve kanunlara uygun kararlar verilmesini g\u00fcvence alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Tutuklama tedbirinin kronik sorunlar\u0131na yukar\u0131da de\u011findik, buna g\u00f6re;<\/p>\n
\u0130stinaf kanun yolunda ge\u00e7en s\u00fcrelerin yan\u0131nda, temyizde ge\u00e7en tutukluluk s\u00fcreleri de tutuklulu\u011fun azami s\u00fcresi olarak hesaba kat\u0131lmal\u0131d\u0131r, fakat bu a\u015famada Yarg\u0131tay\u2019\u0131n bu y\u00f6nde radikal bir karar de\u011fi\u015fikli\u011fine gitmeyece\u011fini, temyizde ge\u00e7en tutukluluk s\u00fcresinin hesaba kat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine dair a\u00e7\u0131k yasa h\u00fckm\u00fc veya en az\u0131ndan bir AYM veya \u0130HAM karar\u0131 arayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyiz.<\/p>\n
Ola\u011fan kanun yollar\u0131 s\u00fcre\u00e7lerinde ge\u00e7en tutukluluk s\u00fcresinin azami tutukluluk s\u00fcresinden mahsup edilmeyece\u011fine dair bir yasal engel olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, d\u00fczenlemelerin aksi y\u00f6nde ve ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131 lehine oldu\u011funu tekraren belirtmek isteriz.<\/p>\n
Umar\u0131z Yarg\u0131tay; yasa de\u011fi\u015fikli\u011fi veya AYM\u2019nin veya \u0130HAM\u2019\u0131n tutuklulukta ge\u00e7en s\u00fcrelerle ilgili ihlal kararlar\u0131 vermesini beklemeden, CMK m.2\/1-f\u2019ye ve m.102\u2019ye, \u201cTemel hak ve h\u00fcrriyetlerin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 Anayasa m.13\u2019e uygun olarak, ola\u011fan kanun yollar\u0131nda ge\u00e7en s\u00fcreleri tutukluluktan sayar ve yine umar\u0131z a\u011f\u0131r cezal\u0131k i\u015flerde temel s\u00fcre ile uzayan s\u00fcreyi 2+3 y\u0131l de\u011fil, san\u0131k aleyhine yorum yapmaktan vazge\u00e7ip, Kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn lafz\u0131na uygun olarak 2+1 y\u0131l olarak kabul eden kararlara imza atar.<\/p>\n
Temel hak ve h\u00fcrriyetler lehine yorum d\u00fc\u015f\u00fcncemiz; son \u00e7are olan tutuklama tedbiri yerine, ayn\u0131 yasal \u015fartlara sahip olan \u015f\u00fcpheli veya san\u0131k hakk\u0131nda \u201c\u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck\u201d ve \u201cevleviyet\u201d ilkeleri g\u00f6zetilerek, su\u00e7un ve cezan\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, ya\u015fl\u0131l\u0131k, hastal\u0131k ve uzun tutukluluk hallerinde tatbiki gereken adli kontrol tedbiri i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n
Yeri gelmi\u015fken;<\/p>\n
S\u00f6zde bir ceza muhakemesi tedbiri olan, ancak ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131 t\u00fcm\u00fc ile ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131, su\u00e7suzluk\/masumiyet karinesi alt\u0131nda yarg\u0131lanan \u015f\u00fcphelinin veya san\u0131\u011f\u0131n, b\u0131rakal\u0131m tutukevinde veya a\u00e7\u0131k ceza infaz kurumunda kalmas\u0131n\u0131, kapal\u0131 ceza infaz kurumunda kalmas\u0131na yol a\u00e7ana tutuklama tedbiri ile ilgili yasa de\u011fi\u015fikli\u011fine ihtiya\u00e7 bulundu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Uygulamada \u015f\u00fcpheli veya san\u0131k bak\u0131m\u0131ndan aranan, iddiaya konu su\u00e7u i\u015fledi\u011fine dair kuvvetli su\u00e7 \u015f\u00fcphesini g\u00f6steren somut delil \u00f6n \u015fart\u0131 somutla\u015ft\u0131r\u0131lmadan ve yine ka\u00e7ma \u015f\u00fcphesi veya delil karartma ihtimali ilk tutuklama, tutuklama tedbirinin devam\u0131 veya uzat\u0131lmas\u0131 kararlar\u0131nda deyim yerinde ise peynir ekmek gibi uygulanan, somut hukuki ve fiili dayanaklar, CMK m.100\u2019\u00fcn ve m.101\u2019in t\u00fcm emredici h\u00fck\u00fcmlerine ra\u011fmen aranmayan tutuklama tedbiri t\u00fcmden kald\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131na ve kanun koyucu ne yazarsa yazs\u0131n keyfi uygulanmaya devam edece\u011fine g\u00f6re, bundan da kimseye sorumluluk y\u00fcklenmedi\u011fi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, adaletten ka\u00e7ma veya delil karartma sebepleri i\u00e7in say\u0131lan katalog su\u00e7lar yerine, bizce belli niteli\u011fe ve ceza a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na sahip su\u00e7lar y\u00f6n\u00fcnden aranan \u015fartlar\u0131n olu\u015ftu\u011fu tutuklama tedbirinin uygulanabilece\u011fi, bunun d\u0131\u015f\u0131nda kalan su\u00e7larda en fazla adli kontrol tedbirinin uygulanabilece\u011fine dair yasal de\u011fi\u015fikli\u011fe gidilmelidir.<\/p>\n
II. Adli Kontrol Alt\u0131nda Ge\u00e7ecek S\u00fcre<\/p>\n
Adli kontrol alt\u0131nda ge\u00e7ecek s\u00fcreler ile ilgili CMK m.102\u2019ye benzer bir d\u00fczenleme, 14.07.2021 tarihli Resmi Gazete\u2019de yay\u0131mlanan 7331 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu ve Baz\u0131 Kanunlarda De\u011fi\u015fiklik Yap\u0131lmas\u0131na Dair Kanun\u2019un 17. maddesi ile 5271 say\u0131l\u0131 CMK\u2019ya eklenmi\u015ftir.<\/p>\n
CMK m.110\/A\/1-2\u2019ye g\u00f6re; \u201c(1) A\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6revine girmeyen i\u015flerde adli kontrol s\u00fcresi en \u00e7ok iki y\u0131ld\u0131r. Ancak bu s\u00fcre, zorunlu hallerde gerek\u00e7esi g\u00f6sterilerek bir y\u0131l daha uzat\u0131labilir.<\/p>\n
(2) A\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6revine giren i\u015flerde, adli kontrol s\u00fcresi en \u00e7ok \u00fc\u00e7 y\u0131ld\u0131r. Bu s\u00fcre, zorunlu hallerde, gerek\u00e7esi g\u00f6sterilerek uzat\u0131labilir; uzatma s\u00fcresi toplam \u00fc\u00e7 y\u0131l\u0131, T\u00fcrk Ceza Kanununun \u0130kinci Kitap D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc K\u0131s\u0131m D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc, Be\u015finci, Alt\u0131nc\u0131 ve Yedinci B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde tan\u0131mlanan su\u00e7lar ile Ter\u00f6rle M\u00fccadele Kanunu kapsam\u0131na giren su\u00e7larda d\u00f6rt y\u0131l\u0131 ge\u00e7emez\u201d.<\/p>\n
Tutuklama ve adli kontrol\u00fcn \u015fartlar\u0131n\u0131n ayn\u0131 ve aralar\u0131ndaki fark\u0131n sadece \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck hususunda oldu\u011fu dikkate al\u0131narak, adli kontrol alt\u0131nda ge\u00e7ecek azami s\u00fcrelerinin bu nedenle tutuklulu\u011fa g\u00f6re daha uzun g\u00f6sterildi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ancak burada tart\u0131\u015fma; CMK m.102\u2019dekinin aksine, soru\u015fturma a\u015famas\u0131na ili\u015fkin azami s\u00fcrelerin ayr\u0131ca g\u00f6sterilmemesinden ve sadece a\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6revine giren ve girmeyen i\u015fler ay\u0131r\u0131m\u0131na yer verilmesinden kaynaklanmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, CMK m.110\/A\u2019n\u0131n soru\u015fturma a\u015famas\u0131nda tatbik edilen adli kontrol tedbirleri bak\u0131m\u0131ndan azami s\u00fcre \u00f6ng\u00f6r\u00fcp \u00f6ng\u00f6rmedi\u011fi tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Birinci g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re; g\u00f6sterilen s\u00fcreler, hem soru\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131 ve hem de kovu\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olarak kapsamakta olup, adli kontrol tedbirinin hangi a\u015famada tatbik edildi\u011fi ile ilgili bir s\u0131n\u0131rlamaya gidilmedi\u011fi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. B\u00f6ylece; kural olarak g\u00f6sterilen 2 ve 3 y\u0131ll\u0131k s\u00fcrelerin, soru\u015fturma ve kovu\u015fturma a\u015famalar\u0131 i\u00e7in bir b\u00fct\u00fcn olarak de\u011ferlendirilmesi gerekecektir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fteki sorun; tutuklama tedbirine g\u00f6re daha hafif nitelikte bir tedbir olan adli kontrol tedbirinin azami s\u00fcrelerinin, daha a\u011f\u0131r bir tedbir olan tutuklamaya g\u00f6re daha k\u0131sa olabilecek olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130kinci g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re ise; CMK m.102\/1-2 ile CMK m.110\/A\/1-2\u2019nin laf\u0131zlar\u0131 ve d\u00fczenleni\u015f \u015fekilleri benzer oldu\u011fundan, adli kontrol alt\u0131nda ge\u00e7ecek azami s\u00fcrelerin sadece kovu\u015fturma a\u015famas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden d\u00fczenlendi\u011fini ve soru\u015fturma a\u015famas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan herhangi bir s\u0131n\u0131r\u0131n \u00e7izilmedi\u011fini belirtmektedir. Ancak bu g\u00f6r\u00fc\u015f, konutu terk etmeme gibi ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131 zedeleyen adli kontrol tedbirlerinin soru\u015fturma a\u015famas\u0131nda herhangi bir azami s\u00fcre olmadan uygulanmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131labilecek olmas\u0131 sebebiyle sak\u0131ncal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Belirtmeliyiz ki; yasalarda bo\u015fluk veya hatal\u0131 veya eksik h\u00fck\u00fcmler olabilir ki, b\u00f6yle durumlarda temel hak ve h\u00fcrriyetler aleyhine yorum yap\u0131lmamas\u0131 esas\u0131 ile hareket edilmeli, fakat yasada bo\u015flu\u011fa, hataya veya eksikli\u011fe a\u00e7\u0131k\u00e7a i\u015faret eden bir durum olmad\u0131\u011f\u0131nda, \u201cevleviyet\u201d ve \u201caleyhe yorum yasa\u011f\u0131\u201d ilkelerinden hareketle de kanun koyucunun yerine ge\u00e7ilmemelidir. CMK m.110\/A incelendi\u011finde; m.102\u2019den farkl\u0131 olarak soru\u015fturma ve kovu\u015fturma evrelerinde ay\u0131r\u0131ma gitmedi\u011fi, her iki yarg\u0131lama evresini de kapsayacak bir d\u00fczenlemeye yer verdi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. Soru\u015fturma ve kovu\u015fturma evrelerinde ay\u0131r\u0131ma gidilmeksizin, temel hak ve h\u00fcrriyetleri bir tedbir olarak k\u0131s\u0131tlayan adli kontrol\u00fcn ma\u011fduriyete yol a\u00e7abilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir, fakat bunu gidermenin yolu Kanunun a\u00e7\u0131k h\u00fckm\u00fcn\u00fc ihlal etmek de\u011fildir. \u0130htiya\u00e7 varsa, CMK m.110\/A\u2019da da m.102\u2019de oldu\u011fu gibi ayr\u0131 ve makul s\u00fcreler \u00f6ng\u00f6ren de\u011fi\u015fikli\u011fe gidilebilir.<\/p>\n
Bu nedenle kanaatimizce; CMK m.102\/4\u2019de \u201csoru\u015fturma evresi\u201d ibaresine a\u00e7\u0131k\u00e7a yer verilmesi sebebiyle CMK m.102\/1-2\u2019nin kovu\u015fturma a\u015famas\u0131n\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131 kabul edildi\u011finden ve CMK m.110\/A\u2019da soru\u015fturma ve kovu\u015fturma evresi ay\u0131r\u0131m\u0131na yer verilmedi\u011finden, a\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6rev alan\u0131na giren i\u015flerin herhangi bir a\u015fama y\u00f6n\u00fcnden de\u011fil, her iki a\u015famay\u0131 da kapsayacak \u015fekilde azami s\u00fcre g\u00f6sterdi\u011fini kabul eden birinci g\u00f6r\u00fc\u015f daha isabetlidir. Ayr\u0131ca bu g\u00f6r\u00fc\u015f, temel hak ve h\u00fcrriyetlerin s\u0131n\u0131rlanmas\u0131n\u0131n dar yorumlanmas\u0131 kural\u0131na da daha uygundur.<\/p>\n
Son olarak; CMK m.102\/1-2 ile CMK m.110\/A-1-2\u2019nin d\u00fczenleni\u015f \u015fekilleri ayn\u0131 oldu\u011fundan, uygulamada adli kontrol tedbiri alt\u0131nda ge\u00e7ebilecek azami s\u00fcrenin hesab\u0131nda da sadece ilk derece yarg\u0131lamas\u0131n\u0131n sonunun esas al\u0131naca\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klamalar\u0131m\u0131z\u0131 tekrarla, azami s\u00fcrelerin kovu\u015fturma a\u015famas\u0131 bitene, yani h\u00fck\u00fcm kesinle\u015fene kadar devam etmesinin, hem masumiyet\/su\u00e7suzluk karinesine ve hem de \u201ckanunilik\u201d ilkesine daha uygun oldu\u011funu ifade etmek isteriz.<\/p>\n
Prof. Dr. Ersan \u015een<\/p>\n
Av. Do\u011fa Ceylan<\/p>\n
(Bu makale, say\u0131n Prof. Dr. Ersan \u015eEN taraf\u0131ndan www.hukukihaber.net sitesinde yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Kaynak g\u00f6sterilse dahi makalenin tamam\u0131 \u00f6zel izin al\u0131nmadan kullan\u0131lamaz. Ancak al\u0131nt\u0131lanan makalenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, aktif link verilerek kullan\u0131labilir. Yazar\u0131 ve kayna\u011f\u0131 g\u00f6sterilmeden k\u0131smen ya da tamamen yay\u0131nlanmas\u0131 \u015fahsi haklara ve fikri haklara ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil eder.)<\/p>\n
————–<\/p>\n
[1] Metin Feyzio\u011flu, G\u00fcne\u015f Okuyucu Erg\u00fcn, T\u00fcrk Hukukunda Tutuklulukta Azami S\u00fcre, Ankara \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi Dergisi, 59 (1) 2010, s.48.<\/p>\n
[2] Ersan \u015een, Erkan Duymaz, Adli Kontrol ve Tutukluluk S\u00fcrelerinin Hesaplanmas\u0131nda Kanun Yolunda Ge\u00e7en S\u00fcrenin Dikkate Al\u0131nmamas\u0131 Sorunu, 22.09.2023, https:\/\/www.hukukihaber.net\/adli-kontrol-ve-tutukluluk-surelerinin-hesaplanmasinda-kanun-yolunda-gecen-surenin-dikkate-alinmamasi-sorunu, eri\u015fim tarihi: 12.06.2025.<\/p>\n
[3] Ersan \u015een, Yarg\u0131tay A\u015famas\u0131nda Ge\u00e7en Tutukluluk S\u00fcresi, 11.09.2013, https:\/\/www.hukukihaber.net\/yargitay-asamasinda-gecen-tutukluluk-suresi, eri\u015fim tarihi: 14.06.2025.<\/p>\n
[4] Ersan \u015een, Erkan Duymaz, Adli Kontrol ve Tutukluluk S\u00fcrelerinin Hesaplanmas\u0131nda Kanun Yolunda Ge\u00e7en S\u00fcrenin Dikkate Al\u0131nmamas\u0131 Sorunu, 22.09.2023, https:\/\/www.hukukihaber.net\/adli-kontrol-ve-tutukluluk-surelerinin-hesaplanmasinda-kanun-yolunda-gecen-surenin-dikkate-alinmamasi-sorunu, eri\u015fim tarihi: 12.06.2025.<\/p>\n
[5] Ersan \u015een, a.g.e.<\/p>\n
[6] Ersan \u015een, a.g.e.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu\u2019nun \u201cKoruma Tedbirleri\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc K\u0131sm\u0131nda d\u00fczenlenen tutuklama ile adli kontrol; Kanundaki yerlerinden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere birer koruma tedbiri olup, bunlarla ula\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ama\u00e7, muhakemenin olabilecek en k\u0131sa s\u00fcrede sonu\u00e7land\u0131rabilmek, maddi hakikate ula\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in delilleri toplamak ve muhakeme sonucu verilecek karar\u0131n infaz\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmektir. Tutuklama ve adli kontrol; \u0130nsan Haklar\u0131 Avrupa S\u00f6zle\u015fmesi m.5 ile Anayasa m.19\u2019da g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi hakk\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlanmas\u0131 anlam\u0131na geldi\u011finden, bunlar\u0131n Kanunda d\u00fczenlenen \u015fartlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc \u015fekilde tatbik edilmeleri gerekmektedir. Bu nedenle; ayn\u0131 zamanda makul s\u00fcrede yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n da bir gere\u011fi olarak, tutuklulukta ve adli kontrolde ge\u00e7ebilecek azami s\u00fcreler, CMK m.102 ile m.110\/A\u2019da d\u00fczenlenmi\u015ftir. Ancak bu s\u00fcrelerin hangi a\u015famalar\u0131, ne kadar kapsad\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda tart\u0131\u015fma bulunmaktad\u0131r. I. Tutuklulukta Ge\u00e7ecek S\u00fcre \u201cTutuklulukta ge\u00e7ecek s\u00fcre\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 CMK m.102\/1-2\u2019ye g\u00f6re; \u201c(1) A\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6revine girmeyen i\u015flerde tutukluluk s\u00fcresi en \u00e7ok bir y\u0131ld\u0131r. Ancak bu s\u00fcre, zorunlu hallerde gerek\u00e7eleri g\u00f6sterilerek alt\u0131 ay daha uzat\u0131labilir. (2) A\u011f\u0131r ceza mahkemesinin g\u00f6revine giren i\u015flerde, tutukluluk s\u00fcresi en \u00e7ok iki y\u0131ld\u0131r. Bu s\u00fcre, zorunlu hallerde, gerek\u00e7esi g\u00f6sterilerek uzat\u0131labilir; uzatma s\u00fcresi toplam \u00fc\u00e7 y\u0131l\u0131, 5237 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Ceza Kanununun \u0130kinci Kitap D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc K\u0131s\u0131m D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc, Be\u015finci, Alt\u0131nc\u0131 ve Yedinci B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde tan\u0131mlanan su\u00e7lar ile 12\/4\/1991 tarihli ve 3713 say\u0131l\u0131 Ter\u00f6rle …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-118484","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n