T.C.<\/p>\n
Yarg\u0131tay<\/p>\n
Ceza Genel Kurulu<\/p>\n
2016\/800 E., 2017\/120 K.<\/p>\n
“\u0130\u00e7tihat Metni”<\/p>\n
Mahkemesi :A\u011f\u0131r Ceza<\/p>\n
Uyu\u015fturucu madde ticareti yapma su\u00e7undan san\u0131\u011f\u0131n TCK’nun 188\/3-4, 62, 52\/2, 53, 54, 58 ve 63. maddeleri uyar\u0131nca 12 y\u0131l 6 ay hapis ve 300 Lira adli para cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na, hak yoksunlu\u011funa, m\u00fcsadereye, cezas\u0131n\u0131n m\u00fckerrirlere \u00f6zg\u00fc infaz rejimine g\u00f6re \u00e7ektirilmesine ve mahsuba ili\u015fkin Adana 2. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesince verilen 15.07.2015 g\u00fcn ve 21-267 say\u0131l\u0131 h\u00fckm\u00fcn, san\u0131k m\u00fcdafii taraf\u0131ndan temyiz edilmesi \u00fczerine dosyay\u0131 inceleyen Yarg\u0131tay 20. Ceza Dairesince 01.03.2016 g\u00fcn ve 15825-1213 say\u0131 ile;<\/p>\n
“Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulunun 2013\/610-2014\/512, 2013\/841-2014\/513 ve 2014\/166-514 say\u0131l\u0131 kararlar\u0131nda da belirtildi\u011fi \u00fczere; adl\u00ee arama karar\u0131 gerektiren bir olayda \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131na dayan\u0131larak ya da ko\u015fullar\u0131na uygun olmayan arama karar\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan arama hukuka ayk\u0131r\u0131d\u0131r. B\u00f6yle bir arama sonucu bulunan deliller ya da su\u00e7un maddi konusu ‘hukuka ayk\u0131r\u0131 y\u00f6ntemlerle elde edilmi\u015f’ olaca\u011f\u0131ndan, Anayasa’n\u0131n 38. maddesinin 6. f\u0131kras\u0131 ile CMK’n\u0131n 206. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131n\u0131n (a) bendi, 217. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131, 230. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131n\u0131n (b) bendi ve 289. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131n\u0131n (i) bendi uyar\u0131nca h\u00fckme esas al\u0131namaz.<\/p>\n
Somut olayda, kolluk g\u00f6revlilerinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda ismi ve soyismi tespit edilen san\u0131\u011f\u0131n eroin satt\u0131\u011f\u0131 bilgisinin al\u0131nmas\u0131ndan sonra san\u0131\u011f\u0131n izlemeye al\u0131nmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda; san\u0131\u011f\u0131 ve niteli\u011fi belli olan bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi konusunda \u015f\u00fcphe olu\u015fmu\u015ftur. CMK’n\u0131n 116, 117 ve 119. maddelerine uygun \u015fekilde ‘adl\u00ee arama karar\u0131’ al\u0131nmadan, san\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinde arama yap\u0131lmas\u0131 hukuka ayk\u0131r\u0131d\u0131r. Bu aramalar sonucu bulunan uyu\u015fturucu madde ise hem ‘su\u00e7un madd\u00ee konusu’ hem de ‘su\u00e7un delili’ olup hukuka ayk\u0131r\u0131 y\u00f6ntemle elde edildi\u011finden h\u00fckme esas al\u0131namaz.<\/p>\n
A\u00e7\u0131klanan nedenlere g\u00f6re; san\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinde arama yap\u0131lmas\u0131 konusunda, ‘adli arama emri\/karar\u0131’ olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, varsa asl\u0131 veya onayl\u0131 bir \u00f6rne\u011finin getirtilerek duru\u015fmada okunup tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131, sonucuna g\u00f6re san\u0131\u011f\u0131n hukuki durumunun belirlenmesi gerekirken, eksik ara\u015ft\u0131rma ile h\u00fck\u00fcm kurulmas\u0131” isabetsizli\u011finden bozulmas\u0131na karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n
Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ise 18.03.2016 g\u00fcn ve 330009 say\u0131 ile;<\/p>\n
“…Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile Y\u00fcksek Yarg\u0131tay 20. Ceza Dairesi aras\u0131ndaki uyu\u015fmazl\u0131k; somut olayda san\u0131kta ele ge\u00e7en uyu\u015fturucular\u0131n, hukuka ayk\u0131r\u0131 y\u00f6ntemle elde edilip edilmedi\u011fi, buna ba\u011fl\u0131 olarak h\u00fckme esas al\u0131n\u0131p al\u0131nmayaca\u011f\u0131 ve adli arama karar\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekip gerekmedi\u011fine ili\u015fkindir.<\/p>\n
Ceza Muhakemesinin amac\u0131; sosyal d\u00fczenin korunmas\u0131 ile ki\u015filerin hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine sayg\u0131 aras\u0131nda bir denge kurulmas\u0131 suretiyle hukuken ge\u00e7erli kan\u0131tlarla hi\u00e7bir duraksamaya yer vermeden maddi ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ceza Muhakemesi hukukumuz ‘delil serbestli\u011fi’ ilkesini benimsemi\u015f, delilleri de\u011ferlendirmede de hakime tam bir serbestlik tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Delillerin hukuka uygun y\u00f6ntemlerle toplanmas\u0131 zorunludur. Anayasa’n\u0131n 38. maddesinin 6. f\u0131kras\u0131 ile CMK’n\u0131n 206. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131n\u0131n (a) bendi, 217. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131, 230. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131n\u0131n (b) bendi ve 289. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131n\u0131n (i) bendi uyar\u0131nca, hukuka ayk\u0131r\u0131 y\u00f6ntemlerle elde edilmi\u015f delillerin h\u00fckme esas al\u0131namayaca\u011f\u0131nda \u015f\u00fcphe yoktur. Ancak, somut olayda oldu\u011fu gibi istihbari bilgi elde eden, PVSK’ya g\u00f6re su\u00e7lar\u0131n i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi ve tehlikelerin \u00f6nlenmesi hususlar\u0131nda da g\u00f6revli olan ve elinde mahkeme taraf\u0131ndan verilmi\u015f bir \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131 bulunan kolluk g\u00f6revlilerinin, emrinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na derhal bilgi vermesi ve CMK’n\u0131n 116-117 ve 119. maddelerine uygun ‘adli arama’ karar\u0131 almas\u0131 gerekli midir? bir ba\u015fka deyi\u015fle Y\u00fcksek Yarg\u0131tay 20. Ceza Dairesi’nin s\u00f6z\u00fc edilen bozma ilam\u0131nda belirtilen; somut olayda istihbari bilgi edinilmesi nedeniyle, ‘adli arama’ karar\u0131 al\u0131nmas\u0131 gerekli oldu\u011fundan, \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131na dayan\u0131larak yap\u0131lan arama sonucu elde edilen su\u00e7 konusu ve delili olan uyu\u015fturucu maddeler, hukuka ayk\u0131r\u0131 y\u00f6ntemlerle elde edilmi\u015f olup h\u00fckme esas al\u0131nmamas\u0131 gerekir \u015feklindeki gerek\u00e7e yerinde midir?<\/p>\n
A\u015fa\u011f\u0131da arzetmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z nedenlerle su\u00e7 konusu ve delili olan uyu\u015fturucu maddelerin, hukuka uygun y\u00f6ntemlerle elde edildi\u011fi, buna ba\u011fl\u0131 olarak h\u00fckme esas al\u0131nmas\u0131nda bir isabetsizlik bulunmad\u0131\u011f\u0131 ve su\u00e7un unsurlar\u0131n\u0131n olu\u015ftu\u011fu de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n
1-Su\u00e7 konusu uyu\u015fturucu maddeler, Adana 1. Sulh Ceza Hakimli\u011finin 02.12.2014 tarih ve 2014\/2505 De\u011fi\u015fik i\u015f say\u0131l\u0131 \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan aramada ele ge\u00e7irilmi\u015ftir.<\/p>\n
Bilindi\u011fi \u00fczere, istihbar\u0131 bilgi; duyum, s\u00f6ylenti, tahmin ve varsay\u0131ma dayanan, do\u011frulu\u011fu \u015f\u00fcpheli bilgidir. Kayna\u011f\u0131 belli bir ki\u015fiye ya da somut bir olguya dayanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, istihbar\u0131 bilginin tek ba\u015f\u0131na delil de\u011feri yoktur. Somut olaylara dayanmayan, soyut iddia, bilgi ve tahminler, adli soru\u015fturman\u0131n ba\u015flat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yeterli g\u00f6r\u00fclemez. Olay tutana\u011f\u0131nda al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 belirtilen istihbari bilgi, ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesi olu\u015fturacak nitelikte olmay\u0131p ‘tehlike’ boyutunda de\u011ferlendirilmesi gereken bir bilgi oldu\u011fu i\u00e7in, \u00f6nleme arama karar\u0131 ile yap\u0131lan araman\u0131n hukuka uygun oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n
Nitekim; hangi hallerde adli arama karar\u0131 verilebilece\u011fini d\u00fczenleyen 5271 say\u0131l\u0131 CMK’n\u0131n 116. maddesinde; ‘Yakalanabilece\u011fi veya su\u00e7 delillerinin elde edilebilece\u011fi hususunda makul \u015f\u00fcphe varsa; \u015f\u00fcphelinin veya san\u0131\u011f\u0131n \u00fcst\u00fc, e\u015fyas\u0131, konutu, i\u015fyeri veya ona ait di\u011fer yerler aranabilir.’ denilmekte oldu\u011fundan, uygulamada istihbari bilgi oldu\u011fu gerek\u00e7esiyle ‘adli arama’ karar\u0131 verilmesine y\u00f6nelik taleplerin bir k\u0131sm\u0131nda, istihbari bilginin ‘makul \u015f\u00fcphe’ olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilerek ‘adli arama’ kararlar\u0131 verilmemektedir.<\/p>\n
Somut olayda oldu\u011fu gibi, al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 belirtilen istihbari bilginin, ‘tehlike’ boyutunda de\u011ferlendirilmeyip, adli soru\u015fturman\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesi niteli\u011finde g\u00f6r\u00fclerek, san\u0131klar\u0131n ara\u00e7lar\u0131 ancak ‘adli arama’ karar\u0131 ile aranabilir denilmesi halinde;<\/p>\n
a- Soyut iddia, bilgi ve tahminlerden ibaret olan her ula\u015f\u0131lan istihbari bilgide, ki\u015fileri adli soru\u015fturman\u0131n \u015f\u00fcphelisi yaparak arama sonunda su\u00e7 delili elde edilmedi\u011fi durumlarda o ki\u015filerin hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin ihlal edilebilece\u011fi,<\/p>\n
b- \u00c7o\u011fu zaman asl\u0131 \u00e7\u0131kmayan, hatta bazen ‘iftira’ boyutuna ula\u015fabilen istihbari bilgilerle, adli mercilerin bo\u015f yere me\u015fgul edilebilece\u011fi,<\/p>\n
c- CMK’n\u0131n 116, 117 ve 119. maddelerine g\u00f6re ‘adli arama’ karar\u0131 vermeye yetkili mercilerin, istihbari bilgiyi adli arama i\u00e7in yeterli g\u00f6rmeyip adli arama karar\u0131 ya da izni vermemesi durumunda veya adli arama karar\u0131 almak i\u00e7in u\u011fra\u015f\u0131lan zamanda, su\u00e7lular\u0131n su\u00e7 konusu delilleri ka\u00e7\u0131rmas\u0131 halinde; \u00e7ok az miktar\u0131 (bazen 1 gram\u0131) dahi \u00f6l\u00fcmc\u00fcl sonu\u00e7lara yol a\u00e7an, insan hayat\u0131 ve toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ‘tehlike’ olu\u015fturan uyu\u015fturucu maddeler ile m\u00fccadelenin sekteye u\u011frayabilece\u011fi, su\u00e7lar\u0131n i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi ve tehlikelerin \u00f6nlenmesi g\u00f6revleri de bulunan kolluk g\u00f6revlilerinin, bu g\u00f6revlerini yapmalar\u0131n\u0131n zaafa u\u011frayabilece\u011fi, bunun da sosyal d\u00fczenin bozulmas\u0131na neden olabilece\u011fi,<\/p>\n
De\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n
2- Somut olay\u0131n anlat\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda belirtildi\u011fi \u00fczere, kolluk g\u00f6revlilerinin istihbari bilgiyi elde ettikleri zaman ile san\u0131klar\u0131 yakalad\u0131klar\u0131 an aras\u0131nda \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre bulunmaktad\u0131r. Bu kadar k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7erisinde adli arama karar\u0131 al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmemekte ve san\u0131klar\u0131n su\u00e7 konusu maddeleri ka\u00e7\u0131rmas\u0131 tehlikesi bulunmaktad\u0131r. Bu itibarla ellerinde \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131 bulunan g\u00f6revlilerin, bu karara istinaden arama yapmalar\u0131 hukuka uygun olarak kabul edilmesi gerekir.<\/p>\n
3- Arama i\u015flemi, san\u0131klar\u0131n konutlar\u0131 veya i\u015fyerleri gibi kamuya kapal\u0131 yerde de\u011fil de, kamuya a\u00e7\u0131k herkesin gelip ge\u00e7ti\u011fi sokak \u00fczerinde yap\u0131lm\u0131\u015f olup, bu yer s\u00f6z\u00fc edilen \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131nda belirtilen yerlerdendir. Bu itibarla da s\u00f6zkonusu araman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
4- Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesinde, sunulan kan\u0131tlar\u0131n kabul edilebilir olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar verme usul\u00fcn\u00fc g\u00f6steren ve hangi kan\u0131tlar\u0131n kabul edilebilir oldu\u011funu, hangilerinin kabul edilemez oldu\u011funu belirleyen bir kural olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi de ‘\u0130\u00e7 hukukta yeterli hukuki temeli bulunmadan veya hukuka ayk\u0131r\u0131 vas\u0131talar kullan\u0131larak elde edilmi\u015f materyallerin yarg\u0131lamada kan\u0131t olarak kullan\u0131lmas\u0131 kural olarak, ba\u015fvurucuya gerekli usul\u00fc g\u00fcvencelerin sa\u011flanm\u0131\u015f olmas\u0131 ve materyalin bask\u0131, zorlama ve tuzak gibi yarg\u0131lamay\u0131 lekeleyebilecek nitelikli ve kaynakl\u0131 olmamas\u0131 \u015fart\u0131yla, s\u00f6zle\u015fmenin 6. maddesinin (1) numaral\u0131 f\u0131kras\u0131ndaki adil yarg\u0131lanma standartlar\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131k olu\u015fturmaz’ (Chalkley\/ Birle\u015fik Krall\u0131k [kk] B.No: 6383\/100, 26.09.2002) ve ‘Bir delilin, di\u011fer yan delillerle desteklenmemi\u015f olmas\u0131, mutlak suretle adil yarg\u0131lanma hakk\u0131 bak\u0131m\u0131ndan sorun olu\u015fturmaz. Mahkemece h\u00fckme esas al\u0131nan bir delilin \u00e7ok kuvvetli olmas\u0131 ve g\u00fcvenilirli\u011fi konusunda herhangi bir risk bulunmamas\u0131, destekleyici delillere olan ihtiyac\u0131n yo\u011funlu\u011funu azalt\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k g\u00fcc\u00fc ve g\u00fcvenilirli\u011fi konusunda birtak\u0131m \u015f\u00fcpheler bulunan bir delilin, su\u00e7un s\u00fcbutu konusunda ula\u015f\u0131lan vicdani kanaat bak\u0131m\u0131ndan belirleyici olmas\u0131 halinde, bu durum hakkaniyete uygun yarg\u0131lanma hakk\u0131 bak\u0131m\u0131ndan sorun olu\u015fturabilir’ (G\u00fcll\u00fczar Erman, B. No: 2012\/542 04.11.2014) \u015feklinde kararlar vermi\u015ftir.<\/p>\n
Bu kararlar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda somut olaya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda; su\u00e7 konusu uyu\u015fturucu maddelerin bask\u0131, zorlama ve tuzak gibi yarg\u0131lamay\u0131 lekeleyebilecek nitelikli ve kaynakl\u0131 y\u00f6ntemlerle elde edilmedi\u011fi ve g\u00fcvenilirli\u011fi konusunda herhangi bir risk ve \u015f\u00fcphe bulunmad\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, h\u00fckme esas al\u0131nmas\u0131nda herhangi bir isabetsizlik g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir.<\/p>\n
5- Somut olayda \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131na dayan\u0131larak yap\u0131lan arama sonucunda ele ge\u00e7en su\u00e7 konusu uyu\u015fturucu maddelerin hukuka uygun olarak elde edildi\u011fi kabul edilmi\u015ftir. Kald\u0131 ki, aksi halin kabul\u00fc halinde dahi, \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131 da olsa sonu\u00e7ta bir mahkeme karar\u0131 ile arama yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, bu arama sonucu elde edilen delillerin ‘mutlak hukuka ayk\u0131r\u0131 delil’ niteli\u011finde g\u00f6r\u00fclmeyip, ‘nisbi hukuka ayk\u0131r\u0131 delil’ olarak kabul\u00fcnde zorunluluk bulundu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Y\u00fcksek Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulunun ve Anayasa Mahkemesinin baz\u0131 kararlar\u0131nda, nispi hukuka ayk\u0131r\u0131 delillerin baz\u0131 \u015fartlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde h\u00fckme esas al\u0131nmalar\u0131nda isabetsizlik g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. \u00d6rnek olarak;<\/p>\n
CGK, 26.06.2007 tarih ve 147-159 say\u0131l\u0131 karar\u0131nda; araman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu kabul edilmi\u015f ancak delil yasaklar\u0131na ili\u015fkin olarak \u00f6\u011fretideki ‘mutlak delil yasaklar\u0131’ ve ‘nispi delil yasaklar\u0131’ ay\u0131r\u0131m\u0131ndan hareketle, somut olaylarda, san\u0131klar\u0131n arama karar\u0131 ve i\u015flemine, arama yap\u0131l\u0131rken haklar\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine y\u00f6nelik bir itiraz ve yak\u0131nmalar\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, s\u0131rf arama s\u0131ras\u0131nda bulunmas\u0131 gereken ki\u015filerin orada bulundurulmamas\u0131, sonuca etkili olmayan ‘\u015fekl\u00ee-nisb\u00ee hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k’ olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n
Anayasa Mahkemesi de 15.04.2015 tarih ve 2013\/2392 ba\u015fvuru numaral\u0131 karar\u0131nda; ba\u015fvurucunun konutunda icra edilen arama i\u015flemi s\u0131ras\u0131nda bulundurulmas\u0131 gereken ki\u015filerden birinin eksik olmas\u0131n\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131, arama i\u015fleminin ve arama sonucunda elde edilen delillerin g\u00fcvenilirli\u011fini \u015f\u00fcpheye d\u00fc\u015f\u00fcren somut bir durum veya risk tespit edilemedi\u011fi gibi, ba\u015fvurucu taraf\u0131ndan da bu kapsamda herhangi bir itiraz ve somut iddia ileri s\u00fcr\u00fclmedi\u011fini, dolay\u0131s\u0131yla arama s\u0131ras\u0131nda her ne kadar ihtiyar heyeti azalar\u0131ndan veya kom\u015fular\u0131ndan bir ki\u015finin eksik bulundurulmu\u015f olmas\u0131 bir kanuna ayk\u0131r\u0131l\u0131k te\u015fkil etmekte ise de, delillerin s\u0131hhatini \u015f\u00fcpheli hale getiren bir durumun s\u00f6zkonusu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirttikten sonra, arama i\u015flemindeki s\u00f6zkonusu eksikli\u011fin, elde edilen delillerin g\u00fcvenilirli\u011fine zarar vermedi\u011finin ve dolay\u0131s\u0131yla bu deliller esas al\u0131narak mahk\u00fbmiyetle sonu\u00e7lanan yarg\u0131laman\u0131n adilli\u011fini zedelemedi\u011finin kabul\u00fc gerekir diyerek, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131n\u0131n ihlal edilmedi\u011fine karar vermi\u015ftir.<\/p>\n
Somut olayda da, san\u0131\u011f\u0131n arama karar\u0131 ve arama i\u015fleminin i\u00e7eri\u011fine, arama yap\u0131l\u0131rken haklar\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine y\u00f6nelik bir itiraz ve yak\u0131nmas\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, arama sonucunda elde edilen delillerin s\u0131hhatini \u015f\u00fcpheli hale getiren bir durumun s\u00f6zkonusu olmad\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla bu delillerin h\u00fckme esas al\u0131nmalar\u0131nda bir isabetsizlik bulunmad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirilmi\u015ftir.<\/p>\n
6- Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulunun 29.11.2005 tarih ve 144-150 say\u0131l\u0131 karar\u0131nda: ‘usul\u00fcne g\u00f6re al\u0131nm\u0131\u015f bir arama karar\u0131 olmadan yap\u0131lan arama hukuka ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fundan, arama i\u015fleminde elde edilen maddi delilin h\u00fckme esas al\u0131namayaca\u011f\u0131’ belirtilmi\u015f ancak, san\u0131\u011f\u0131n \u00f6zg\u00fcr iradesine dayal\u0131, ihbarla uyumlu ikrar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, su\u00e7un s\u00fcbuta erdi\u011fi kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n
Bu karar \u00e7er\u00e7evesinde somut olay de\u011ferlendirildi\u011finde; san\u0131\u011f\u0131n soru\u015fturma a\u015famas\u0131nda ele ge\u00e7en uyu\u015fturucular\u0131 ticaret amac\u0131yla ald\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin \u00f6zg\u00fcr ve samimi beyanlar\u0131 ve h\u00fckm\u00fcn m\u00fcnhas\u0131ran arama sonucu elde edilen delile dayanmamas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, su\u00e7un s\u00fcbutuna ili\u015fkin yerel mahkeme karar\u0131nda bir isabetsizlik g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir.<\/p>\n
Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan nedenlerle, somut olayda ihbar \u00fczerine san\u0131k …’de ele ge\u00e7en uyu\u015fturucu maddelerin, hukuka uygun y\u00f6ntemle elde edildi\u011fi, buna ba\u011fl\u0131 olarak h\u00fckme esas al\u0131nmas\u0131nda bir isabetsizlik bulunmad\u0131\u011f\u0131; hukuka ayk\u0131r\u0131 y\u00f6ntemle elde edildi\u011fi kabul edilse dahi, bu delilin ‘nisbi hukuka ayk\u0131r\u0131 delil’ niteli\u011finde oldu\u011fu ve san\u0131\u011f\u0131n arama karar\u0131 ile arama i\u015flemine, arama yap\u0131l\u0131rken haklar\u0131n\u0131n ihlal edildi\u011fine y\u00f6nelik bir itiraz ve yak\u0131nmas\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, arama sonucunda elde edilen delillerin s\u0131hhatini \u015f\u00fcpheli hale getiren bir durumun s\u00f6zkonusu olmad\u0131\u011f\u0131, dolay\u0131s\u0131yla bu delillerin h\u00fckme esas al\u0131nmalar\u0131nda bir isabetsizlik bulunmad\u0131\u011f\u0131; su\u00e7 konusu uyu\u015fturucu maddelerin ‘mutlak hukuka ayk\u0131r\u0131 delil’ niteli\u011finde g\u00f6r\u00fclmeleri halinde bile, san\u0131\u011f\u0131n istihbari bilgi ile uyumlu ve hayat\u0131n ola\u011fan ak\u0131\u015f\u0131na da uygun d\u00fc\u015fen \u00f6zg\u00fcr ve samimi ikrara y\u00f6nelik mahkeme huzurundaki beyan\u0131 ve h\u00fckm\u00fcn m\u00fcnhas\u0131ran arama sonucu elde edilen delile dayanmamas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, su\u00e7un s\u00fcbutuna ili\u015fkin yerel mahkeme karar\u0131nda bir isabetsizlik g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir.<\/p>\n
Bu itibarla Y\u00fcksek Yarg\u0131tay 20. Ceza Dairesi’nin bozma gerek\u00e7esi yerinde olmad\u0131\u011f\u0131ndan, yerel mahkemenin itiraza konu mahk\u00fbmiyet karar\u0131n\u0131n onanmas\u0131” d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle itiraz kanun yoluna m\u00fcracaat etmi\u015ftir.<\/p>\n
CMK’nun 308\/1. maddesi uyar\u0131nca inceleme yapan \u00d6zel Dairece, 19.04.2016 g\u00fcn ve 1227-2232 say\u0131 ile, itiraz\u0131n yerinde g\u00f6r\u00fclmedi\u011finden bahisle Yarg\u0131tay Birinci Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderilen dosya, Ceza Genel Kurulunca de\u011ferlendirilmi\u015f ve a\u00e7\u0131klanan gerek\u00e7elerle karara ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
T\u00dcRK M\u0130LLET\u0130 ADINA<\/p>\n
CEZA GENEL KURULU KARARI<\/p>\n
\u00d6zel Daireyle Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda olu\u015fan ve Ceza Genel Kurulunca \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gereken uyu\u015fmazl\u0131k; san\u0131\u011fa at\u0131l\u0131 uyu\u015fturucu madde ticareti yapma su\u00e7una ili\u015fkin olarak yap\u0131lan arama i\u015fleminin hukuka uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131, bu ba\u011flamda eksik ara\u015ft\u0131rma sonucu h\u00fck\u00fcm kurulup kurulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirlenmesine ili\u015fkindir.<\/p>\n
\u0130ncelenen dosya kapsam\u0131ndan;<\/p>\n
16.12.2014 tarihli tutanakta; saat 18.00 s\u0131ralar\u0131nda Narkotik Su\u00e7larla M\u00fccadele \u015eube M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6revlilerince \u201cKel Seydi\u201d olarak tan\u0131nan … isimli \u015fahs\u0131n, Barbaros Mahallesi Emina\u011fa Caddesinde bulunan ikametinin \u00f6n\u00fcndeki sokakta, Evren isimli \u015fah\u0131stan ald\u0131\u011f\u0131 eroini sabah 06.00 ile 11.00 saatleri aras\u0131nda paketi 50 Liradan satt\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bilgi al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirtildi\u011fi,<\/p>\n
Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmada …’nin 21217054686 TC kimlik nolu, Mehmet ve Zeliha o\u011flu, Ad\u0131yaman 15.08.1972 do\u011fumlu, Adana-Seyhan-Yenibey n\u00fcfusuna kay\u0131tl\u0131 oldu\u011fu, Yenibey Mahallesi Emina\u011fa Caddesi No: 201\/3 Seyhan Adana adresinde ikamet etti\u011fi ve 8 adedi uyu\u015fturucu su\u00e7undan olmak \u00fczere toplam 18 ayr\u0131 su\u00e7 kayd\u0131n\u0131n bulundu\u011funun tespit edildi\u011fi, 17.12.2014 g\u00fcn\u00fc saat 06.00 s\u0131ralar\u0131nda, san\u0131k …’nin ikametinin bulundu\u011fu Emina\u011fa Caddesi civar\u0131nda kolluk g\u00f6revlilerince fiziki takip yap\u0131lmak \u00fczere tertibat al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, san\u0131\u011f\u0131n saat 06.30 s\u0131ralar\u0131nda ikametinden \u00e7\u0131karak evinin \u00f6n\u00fcndeki kald\u0131r\u0131mda bekleyip on dakika kadar etraf\u0131 g\u00f6zetledi\u011fi, g\u00f6revlileri fark edip, \u00fczerinde bulundu\u011fundan \u015f\u00fcphe edilen uyu\u015fturucu maddeleri yok edece\u011finin de\u011ferlendirilmesi \u00fczerine yan\u0131na gidildi\u011fi, yap\u0131lan kaba \u00fcst aramas\u0131nda montunun sol i\u00e7 cebinde bulunan sigara paketi i\u00e7erisinde 8 par\u00e7a eroinin ele ge\u00e7irilerek muhafaza alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ve Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na olay hakk\u0131nda bilgi verildi\u011fi,<\/p>\n
Adana Kriminal Polis Laboratuvar\u0131 M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnce d\u00fczenlenen 29.12.2014 tarihli uzmanl\u0131k raporunda; san\u0131k … \u00fczerinde ele ge\u00e7irilen 8 paket\u00e7ik halindeki maddenin net 1,4 gram eroin oldu\u011funun belirtildi\u011fi,<\/p>\n
Dosya i\u00e7erisinde san\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinin aranmas\u0131 i\u00e7in hakim, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 veya kolluk amiri taraf\u0131ndan verilmi\u015f bir adli arama karar\u0131n\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131,<\/p>\n
San\u0131k yakaland\u0131ktan sonra 17.12.2014 g\u00fcn\u00fc saat 11.00’da d\u00fczenlenen Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 ile g\u00f6r\u00fc\u015fme tutana\u011f\u0131nda; san\u0131\u011f\u0131n g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nmas\u0131, uyu\u015fturucu maddenin incelenmek \u00fczere kriminal polis laboratuvar\u0131na g\u00f6nderilmesi, uyu\u015fturucu maddenin ambalaj\u0131nda parmak izi incelemesi yapt\u0131r\u0131lmas\u0131, san\u0131\u011f\u0131n parmak ve avu\u00e7 izlerinin al\u0131nmas\u0131 ile foto\u011fraf\u0131n\u0131n \u00e7ekilmesi talimatlar\u0131n\u0131n al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131n belirtildi\u011fi,<\/p>\n
Adana 1. Sulh Ceza Hakimli\u011finin 17.12.2014 tarih ve 2014\/2725 de\u011fi\u015fik i\u015f say\u0131l\u0131 karar\u0131 ile san\u0131k …’nin \u00fczerinde ele ge\u00e7en uyu\u015fturucu maddelere yap\u0131lan el koyman\u0131n onanmas\u0131na karar verildi\u011fi,<\/p>\n
Uyu\u015fturucu maddelerin ele ge\u00e7irildi\u011fi sigara paketi, beyaz renkli ka\u011f\u0131t ve yedi adet k\u00fc\u00e7\u00fck po\u015fet par\u00e7as\u0131 \u00fczerinde yap\u0131lan incelemede v\u00fccut izinin tespit edilemedi\u011fi,
\nSan\u0131\u011f\u0131n adli sicil kayd\u0131nda; kullanmak i\u00e7in uyu\u015fturucu madde bulundurma ve uyu\u015fturucu madde ticareti yapma su\u00e7lar\u0131ndan mahk\u00fbmiyetlerinin bulundu\u011fu,<\/p>\n
Anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
Tan\u0131k Sabri o\u011flu …; kendisi ile ayn\u0131 ad ve soyad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan amcas\u0131 Cemil’in o\u011flu …’in oldu\u011funu, olay ile ilgisinin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131,<\/p>\n
Tan\u0131k Mehmet Cemil o\u011flu …; san\u0131\u011f\u0131n iddialar\u0131n\u0131 kabul etmedi\u011fini, su\u00e7a konu uyu\u015fturucular\u0131 satmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, olay tarihinde cezaevinde oldu\u011funu,<\/p>\n
\u0130fade etmi\u015flerdir.<\/p>\n
San\u0131k … m\u00fcdafii huzurunda kollukta al\u0131nan ifadesinde; \u00fczerinde ele ge\u00e7irilen eroinin ismini Enver olarak bildi\u011fi ki\u015fiye ait oldu\u011funu, o gelene kadar i\u00e7ece\u011fi eroin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00fczerinde bekletti\u011fini, 3-5 g\u00fcnd\u00fcr bu i\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda para almad\u0131\u011f\u0131n\u0131,<\/p>\n
Sorgu ve mahkemede; uyu\u015fturucu madde kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131, yakaland\u0131\u011f\u0131nda \u00fczerinde bulunan eroini 1 g\u00fcn \u00f6nce …’den 150 Liraya sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131, karakoldaki ifadesini kabul etmedi\u011fini, Evren isimli ki\u015fiyi tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131,<\/p>\n
Savunmu\u015ftur.<\/p>\n
Uyu\u015fmazl\u0131k konusunun isabetli bir bi\u00e7imde \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi i\u00e7in “arama” tedbirinin hukuki niteli\u011fi ile bu tedbire hakim olan genel ilkelere de\u011findikten sonra konuya ili\u015fkin anayasal ve kanuni d\u00fczenlemelerin incelenmesinde zorunluluk bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
A- Genel Olarak Koruma Tedbiri:<\/p>\n
Ceza muhakemesinin yap\u0131lmas\u0131n\u0131 veya yap\u0131lan muhakemenin sonunda verilecek karar\u0131n ka\u011f\u0131t \u00fczerinde kalmamas\u0131n\u0131 ve muhakeme masraflar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla, kural olarak ceza muhakemesinde karar verme yetkisini haiz olan yetkililer taraf\u0131ndan, gecikmede sak\u0131nca bulunan durumlarda ge\u00e7ici olarak ba\u015fvurulan ve h\u00fck\u00fcmden \u00f6nce baz\u0131 temel hak ve h\u00fcrriyetlere m\u00fcdahaleyi gerektiren kanuni \u00e7arelere “koruma tedbiri” denir. (Bahri \u00d6zt\u00fcrk, Behiye Eker Kazanc\u0131, Sesim Soyer G\u00fcle\u00e7, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri, Se\u00e7kin, 2013, 1. Bas\u0131, s.1)<\/p>\n
Koruma tedbirleri genel itibar\u0131yla 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanununda d\u00fczenlenmi\u015ftir. Ceza Muhakemesi Kanununun Birinci Kitab\u0131n\u0131n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc K\u0131sm\u0131 \u201cKoruma Tedbirleri\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131makta olup arama ve yakalama tedbirine de bu k\u0131s\u0131mda yer verilmi\u015ftir. Kanunun bu a\u00e7\u0131k d\u00fczenlemesine g\u00f6re arama ve yakalama birer koruma tedbiridir.<\/p>\n
Koruma tedbirleriyle \u00e7o\u011fu zaman hen\u00fcz ger\u00e7ekten bir su\u00e7un i\u015flenip i\u015flenmedi\u011fi ya da i\u015fleme muhatap olan \u015f\u00fcpheli taraf\u0131ndan i\u015flendi\u011fi yarg\u0131 karar\u0131 ile sabit olmad\u0131\u011f\u0131 halde, gecikmesinde sak\u0131nca bulunmas\u0131ndan dolay\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte hakl\u0131l\u0131kla yetinilerek gerek \u015f\u00fcphelinin gerekse \u015f\u00fcpheli stat\u00fcs\u00fcnde olmayan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015filerin temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine m\u00fcdahale edilmektedir. Bu nedenle koruma tedbirlerine \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bir \u015fekilde, g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte hakl\u0131 olan ve gecikmesinde sak\u0131nca ya da tehlike bulunan hallerde ba\u015fvurulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Yakalama ve tutuklaman\u0131n esaslar\u0131, Anayasam\u0131z\u0131n 19. maddesinde \u201cKi\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fi\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 ile;<\/p>\n
“Herkes ki\u015fi h\u00fcrriyeti ve g\u00fcvenli\u011fine sahiptir.<\/p>\n
\u015eekil ve \u015fartlar\u0131 kanunda g\u00f6sterilen:<\/p>\n
Mahkemelerce verilmi\u015f h\u00fcrriyeti k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 cezalar\u0131n ve g\u00fcvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; bir mahkeme karar\u0131n\u0131n veya kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn gere\u011fi olarak ilgilinin yakalanmas\u0131 veya tutuklanmas\u0131; bir k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn g\u00f6zetim alt\u0131nda \u0131slah\u0131 veya yetkili merci \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in verilen bir karar\u0131n yerine getirilmesi; toplum i\u00e7in tehlike te\u015fkil eden bir ak\u0131l hastas\u0131, uyu\u015fturucu madde veya alkol tutkunu, bir serseri veya hastal\u0131k yayabilecek bir ki\u015finin bir m\u00fcessesede tedavi, e\u011fitim veya \u0131slah\u0131 i\u00e7in kanunda belirtilen esaslara uygun olarak al\u0131nan tedbirin yerine getirilmesi; usul\u00fcne ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde \u00fclkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakk\u0131nda s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 etme yahut geri verme karar\u0131 verilen bir ki\u015finin yakalanmas\u0131 veya tutuklanmas\u0131; halleri d\u0131\u015f\u0131nda kimse h\u00fcrriyetinden yoksun b\u0131rak\u0131lamaz.<\/p>\n
Su\u00e7lulu\u011fu hakk\u0131nda kuvvetli belirti bulunan ki\u015filer, ancak ka\u00e7malar\u0131n\u0131, delillerin yokedilmesini veya de\u011fi\u015ftirilmesini \u00f6nlemek maksad\u0131yla veya bunlar gibi tutuklamay\u0131 zorunlu k\u0131lan ve kanunda g\u00f6sterilen di\u011fer hallerde h\u00e2kim karar\u0131yla tutuklanabilir. H\u00e2kim karar\u0131 olmadan yakalama, ancak su\u00e7\u00fcst\u00fc halinde veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hallerde yap\u0131labilir; bunun \u015fartlar\u0131n\u0131 kanun g\u00f6sterir\u2026\u201d \u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
Ceza Muhakemesi Kanununun 2. maddesinde ise su\u00e7\u00fcst\u00fcn\u00fcn tan\u0131m\u0131na yer verilmi\u015f, koruma tedbirleri ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ayn\u0131 Kanunun 90. maddesinde yakalama ve yakalanan ki\u015fi hakk\u0131nda yap\u0131lacak i\u015flemler d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
“Madde 2: \u2026j) Su\u00e7\u00fcst\u00fc:<\/p>\n
1. \u0130\u015flenmekte olan su\u00e7u,<\/p>\n
2. Hen\u00fcz i\u015flenmi\u015f olan fiil ile fiilin i\u015flenmesinden sonra kolluk, su\u00e7tan zarar g\u00f6ren veya ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan takip edilerek yakalanan ki\u015finin i\u015fledi\u011fi su\u00e7u,<\/p>\n
3. Fiilin pek az \u00f6nce i\u015flendi\u011fini g\u00f6steren e\u015fya ve delille yakalanan kimsenin i\u015fledi\u011fi su\u00e7u\u2026ifade eder”<\/p>\n
Maddedeki tan\u0131m do\u011frultusunda; \u00f6rne\u011fin failin ma\u011fduru b\u0131\u00e7aklamas\u0131 durumunda CMK’nun 2\/j-1; failin ma\u011fduru b\u0131\u00e7aklad\u0131ktan sonra takip \u00fczerine yakalanmas\u0131 durumunda CMK’nun 2\/j-2; failin b\u0131\u00e7aklama eyleminden hemen sonra elinde kanl\u0131 b\u0131\u00e7akla yakalanmas\u0131 durumunda ise CMK’nun 2\/j-3. maddesindeki su\u00e7\u00fcst\u00fc halleri s\u00f6z konusu olacakt\u0131r.<\/p>\n
“Yakalama ve yakalanan ki\u015fi hakk\u0131nda yap\u0131lacak i\u015flemler<\/p>\n
Madde 90: (1) A\u015fa\u011f\u0131da belirtilen h\u00e2llerde, herkes taraf\u0131ndan ge\u00e7ici olarak yakalama yap\u0131labilir:<\/p>\n
a) Ki\u015fiye su\u00e7u i\u015flerken rastlanmas\u0131.<\/p>\n
b) Su\u00e7\u00fcst\u00fc bir fiilden dolay\u0131 izlenen ki\u015finin ka\u00e7mas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 veya hemen kimli\u011fini belirleme olana\u011f\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131.<\/p>\n
(2) Kolluk g\u00f6revlileri, tutuklama karar\u0131 veya yakalama emri d\u00fczenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde; Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na veya \u00e2mirlerine derh\u00e2l ba\u015fvurma olana\u011f\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler.<\/p>\n
(3) Soru\u015fturma ve kovu\u015fturmas\u0131 \u015fik\u00e2yete ba\u011fl\u0131 olmakla birlikte, \u00e7ocuklara, beden veya ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131, mal\u00fbll\u00fck veya g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fckleri nedeniyle kendilerini idareden aciz bulunanlara kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7\u00fcst\u00fc hallerinde ki\u015finin yakalanmas\u0131 \u015fik\u00e2yete ba\u011fl\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n
(4) Kolluk, yakaland\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada ka\u00e7mas\u0131n\u0131, kendisine veya ba\u015fkalar\u0131na zarar vermesini \u00f6nleyecek tedbirleri ald\u0131ktan sonra, yakalanan ki\u015fiye kanun\u00ee haklar\u0131n\u0131 derhal bildirir.<\/p>\n
(5) Birinci f\u0131kraya g\u00f6re yakalan\u0131p kollu\u011fa teslim edilen veya ikinci f\u0131kra uyar\u0131nca g\u00f6revlilerce yakalanan ki\u015fi ve olay hakk\u0131nda Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na hemen bilgi verilerek, emri do\u011frultusunda i\u015flem yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
(6) Yakalama emrine konu i\u015flemin yerine getirilmesi nedeniyle yakalama emrinin \u00e7\u0131kar\u0131lma amac\u0131n\u0131n ortadan kalkmas\u0131 durumunda mahkeme, h\u00e2kim veya Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan yakalama emrinin derh\u00e2l iadesi istenir” \u015feklindedir. Madde gere\u011fince; ki\u015fiye bir su\u00e7 i\u015flerken rastlanmas\u0131 veya su\u00e7\u00fcst\u00fc bir fiilden dolay\u0131 izlenen ki\u015finin ka\u00e7mas\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi veya kimli\u011finin hemen belirlenmesinin m\u00fcmk\u00fcn olmamas\u0131 hallerinde herkesin ge\u00e7ici olarak yakalama yetkisi bulunmaktad\u0131r. Kolluk g\u00f6revlileri, hakk\u0131nda tutuklama karar\u0131 veya yakalama emri d\u00fczenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hallerde; Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na veya amirlerine ula\u015fma imkanlar\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131 durumunda yakalama yetkisine sahiptirler. Kolluk, yakalad\u0131\u011f\u0131 ki\u015finin ka\u00e7mas\u0131n\u0131, kendisine ya da ba\u015fkalar\u0131na zarar vermesini \u00f6nleyecek tedbirleri almal\u0131, hemen Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na haber vermeli ve emirleri do\u011frultusunda i\u015flem yapmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
2559 say\u0131l\u0131 PVSK’nun 13. maddesinde de polise, su\u00e7\u00fcst\u00fc halinde veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan di\u011fer h\u00e2llerde su\u00e7 i\u015flendi\u011fine veya su\u00e7a te\u015febb\u00fcs edildi\u011fine dair haklar\u0131nda kuvvetli iz, eser, emare veya delil bulunan \u015f\u00fcphelileri yakalama yetkisi verilmi\u015ftir.<\/p>\n
PVSK’nun su\u00e7 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan 13. maddesi;<\/p>\n
“Polis,<\/p>\n
A) Su\u00e7\u00fcst\u00fc h\u00e2linde veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan di\u011fer h\u00e2llerde su\u00e7 i\u015flendi\u011fine veya su\u00e7a te\u015febb\u00fcs edildi\u011fine dair haklar\u0131nda kuvvetli iz, eser, emare veya delil bulunan \u015f\u00fcphelileri,<\/p>\n
B) Haklar\u0131nda yetkili mercilerce verilen yakalama veya tutuklama karar\u0131 bulunanlar\u0131,<\/p>\n
C) Halk\u0131n rahat\u0131n\u0131 bozacak veya rezalet \u00e7\u0131karacak derecede sarho\u015f olanlar\u0131 veya sarho\u015fluk h\u00e2linde ba\u015fkalar\u0131na sald\u0131ranlar\u0131, yap\u0131lan uyar\u0131lara ra\u011fmen bu hareketlerine devam edenler ile ba\u015fkalar\u0131na sald\u0131rmaya yeltenenleri ve kavga edenleri,<\/p>\n
D) Usul\u00fcne ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde \u00fclkeye giren ya da haklar\u0131nda s\u0131n\u0131r d\u0131\u015f\u0131 etme veya geri verme karar\u0131 al\u0131nanlar\u0131,<\/p>\n
E) Polisin kanunlara uygun olarak ald\u0131\u011f\u0131 tedbirlere kar\u015f\u0131 gelenleri, direnenleri ve g\u00f6rev yapmas\u0131n\u0131 engelleyenleri,<\/p>\n
F) Bir kurumda tedavi, e\u011fitim ve \u0131slah\u0131 i\u00e7in kanunlarla ve bu Kanunun uygulanmas\u0131n\u0131 g\u00f6steren t\u00fcz\u00fckte belirtilen esaslara uygun olarak al\u0131nan tedbirlerin yerine getirilmesi amac\u0131yla, toplum i\u00e7in tehlike te\u015fkil eden ak\u0131l hastas\u0131, uyu\u015fturucu madde veya alkol ba\u011f\u0131ml\u0131s\u0131 serseri veya hastal\u0131k bula\u015ft\u0131rabilecek ki\u015fileri,<\/p>\n
G) Haklar\u0131nda g\u00f6zetim alt\u0131nda \u0131slah\u0131na veya yetkili merci \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na karar verilen k\u00fc\u00e7\u00fckleri,<\/p>\n
Yakalar ve gerekli kanuni i\u015flemleri yapar.<\/p>\n
..” \u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
Arama ve elkoyman\u0131n esaslar\u0131; Anayasam\u0131z\u0131n 20. maddesinde “\u00d6zel hayat\u0131n gizlili\u011fi”, 21. maddesinde ise “Konut dokunulmazl\u0131\u011f\u0131” ba\u015fl\u0131klar\u0131 alt\u0131nda d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
Anayasam\u0131z\u0131n 20. maddesi;<\/p>\n
\u201cHerkes, \u00f6zel hayat\u0131na ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 g\u00f6sterilmesini isteme hakk\u0131na sahiptir. \u00d6zel hayat\u0131n ve aile hayat\u0131n\u0131n gizlili\u011fine dokunulamaz.<\/p>\n
Mill\u00ee g\u00fcvenlik, kamu d\u00fczeni, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi, genel sa\u011fl\u0131k ve genel ahl\u00e2k\u0131n korunmas\u0131 veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin korunmas\u0131 sebeplerinden biri veya birka\u00e7\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak, usul\u00fcne g\u00f6re verilmi\u015f h\u00e2kim karar\u0131 olmad\u0131k\u00e7a; yine bu sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hallerde de kanunla yetkili k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f merciin yaz\u0131l\u0131 emri bulunmad\u0131k\u00e7a; kimsenin \u00fcst\u00fc, \u00f6zel k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131 ve e\u015fyas\u0131 aranamaz ve bunlara el konulamaz. Yetkili merciin karar\u0131 yirmid\u00f6rt saat i\u00e7inde g\u00f6revli h\u00e2kimin onay\u0131na sunulur. H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 el koymadan itibaren k\u0131rksekiz saat i\u00e7inde a\u00e7\u0131klar; aksi halde, el koyma kendili\u011finden kalkar\u2026\u201d<\/p>\n
21. maddesi ise;<\/p>\n
\u201cKimsenin konutuna dokunulamaz. Mill\u00ee g\u00fcvenlik, kamu d\u00fczeni, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi, genel sa\u011fl\u0131k ve genel ahl\u00e2k\u0131n korunmas\u0131 veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin korunmas\u0131 sebeplerinden biri veya birka\u00e7\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak usul\u00fcne g\u00f6re verilmi\u015f h\u00e2kim karar\u0131 olmad\u0131k\u00e7a; yine bu sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hallerde de kanunla yetkili k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f merciin yaz\u0131l\u0131 emri bulunmad\u0131k\u00e7a; kimsenin konutuna girilemez, arama yap\u0131lamaz ve buradaki e\u015fyaya el konulamaz. Yetkili merciin karar\u0131 yirmid\u00f6rt saat i\u00e7inde g\u00f6revli h\u00e2kimin onay\u0131na sunulur. H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 el koymadan itibaren k\u0131rksekiz saat i\u00e7inde a\u00e7\u0131klar; aksi halde, el koyma kendili\u011finden kalkar\u201d h\u00fck\u00fcmlerini amirdir.<\/p>\n
Anayasam\u0131z\u0131n 13. maddesindeki d\u00fczenleme ile temel hak ve h\u00fcrriyetlerin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 anayasal g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f ve belli \u015fartlara tabi k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00fczenlemeye g\u00f6re; temel hak ve h\u00fcrriyetler, \u00f6zlerine dokunulmaks\u0131z\u0131n yaln\u0131zca Anayasan\u0131n ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba\u011fl\u0131 olarak ve ancak kanunla s\u0131n\u0131rlanabilir. Bu s\u0131n\u0131rlamalar ise Anayasam\u0131z\u0131n s\u00f6z\u00fcne ve ruhuna, demokratik toplum d\u00fczeninin ve l\u00e2ik Cumhuriyetin gereklerine ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine ayk\u0131r\u0131 olamaz.<\/p>\n
B- Koruma Tedbiri Olarak Arama ve \u00c7e\u015fitleri:<\/p>\n
1. Arama Kavram\u0131<\/p>\n
Arama; “arama i\u015fi, taharri, birini veya bir \u015feyi bulmaya \u00e7al\u0131\u015fmak, ara\u015ft\u0131rmak, yoklamak\u201d anlamlar\u0131na gelmektedir.(T\u00fcrk\u00e7e S\u00f6zl\u00fck, T\u00fcrk Dil Kurumu Yay\u0131nlar\u0131, 2009, s.113)<\/p>\n
Arama, \u015f\u00fcpheli ya da san\u0131\u011f\u0131n, delillerin veya m\u00fcsadereye konu e\u015fyan\u0131n ele ge\u00e7irilmesi amac\u0131yla konutta veya ki\u015fi \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen gizli tutulan bir \u015feyin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik ara\u015ft\u0131rma i\u015flemidir. (Bahri \u00d6zt\u00fcrk, Behiye Eker Kazanc\u0131, Sesim Soyer G\u00fcle\u00e7, Ceza Muhakemesi Hukukunda Koruma Tedbirleri, Se\u00e7kin, 2013, 1. Bas\u0131, s.91) Arama i\u015flemi s\u0131ras\u0131nda ki\u015finin \u00f6zel hayat\u0131n\u0131n gizli alan\u0131na girilmiyor ise yap\u0131lan i\u015flem arama de\u011fildir. (Murat Ayd\u0131n, Arama ve El Koyma, Se\u00e7kin, 2012, 2. Bas\u0131, s. 21) Arama, gizli olan\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir faaliyet oldu\u011fundan g\u00f6zle g\u00f6r\u00fclen veya a\u00e7\u0131kta b\u0131rak\u0131lan \u015feyler araman\u0131n konusu olamaz. \u00d6rne\u011fin; bir polis memurunun, yayalar ya da di\u011fer ara\u00e7lar bak\u0131m\u0131ndan tehlike olu\u015fturacak \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 nedeniyle durdurdu\u011fu bir arac\u0131n arka koltu\u011funda, uyu\u015fturucu madde veya tabanca g\u00f6rmesi \u00fczerine bunlara el koymas\u0131 arama olarak kabul edilmemektedir. (Veli \u00d6zer \u00d6zbek, Ceza Muhakemesinde Koruma Tedbiri Olarak Arama, Se\u00e7kin, 1999, 1. Bas\u0131, s.18) Ki\u015finin bavulunun veya \u00e7antas\u0131n\u0131n polis k\u00f6pe\u011fi taraf\u0131ndan koklanmas\u0131, a\u00e7\u0131kta olan ve herkes taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fclebilen bir \u015feyin al\u0131nmas\u0131, m\u00fcdahale edilece\u011fini bilerek terk edilen ara\u00e7ta inceleme yap\u0131lmas\u0131 ve \u00e7\u00f6p bidonlar\u0131 i\u00e7erisinde ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmas\u0131 arama de\u011fildir.<\/p>\n
Arama; su\u00e7un i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi, \u015f\u00fcpheli veya san\u0131\u011f\u0131n yakalanmas\u0131, m\u00fcsadereye tabi olan bir e\u015fyan\u0131n bulunmas\u0131 veya delil elde etmek amac\u0131yla ki\u015filerin konutlar\u0131, i\u015f yerleri, ara\u00e7lar\u0131, di\u011fer yerleri, \u00fcstleri, e\u015fyalar\u0131, \u00f6zel ka\u011f\u0131tlar\u0131, kulland\u0131klar\u0131 bilgisayar ve bilgisayar programlar\u0131 ile k\u00fct\u00fckleri \u00fczerinde yap\u0131lmaktad\u0131r. Ki\u015finin \u00fcst\u00fcnde yap\u0131lan araman\u0131n beden muayenesi boyutuna varmamas\u0131 gerekir. Zira, beden muayenesi ve v\u00fccuttan \u00f6rnek al\u0131nmas\u0131 aramadan farkl\u0131 h\u00fck\u00fcmlere t\u00e2bi k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f olup cinsel organlar veya an\u00fcs b\u00f6lgesine bak\u0131lmas\u0131 i\u00e7 beden muayenesi say\u0131lmaktad\u0131r. Bu b\u00f6lgeler haricindeki a\u011f\u0131z, koltuk alt\u0131 gibi beden bo\u015fluklar\u0131 ile ayak, kol, sa\u00e7 aras\u0131 gibi v\u00fccut b\u00f6lgelerine t\u0131bbi ara\u00e7 veya y\u00f6ntemler kullan\u0131lmaks\u0131z\u0131n bak\u0131lmas\u0131 arama h\u00fck\u00fcmlerine tabidir.<\/p>\n
Aramaya ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler sadece Ceza Muhakemesi Kanununda d\u00fczenlenmi\u015f de\u011fildir. Arama i\u015fleminin yap\u0131l\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin usulleri ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak d\u00fczenleyen Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finin 3. maddesinde yer verildi\u011fi \u00fczere 2559 say\u0131l\u0131 Polis Vazife ve Sal\u00e2hiyet Kanunu, 2803 say\u0131l\u0131 Jandarma Te\u015fkil\u00e2t, G\u00f6rev ve Yetkileri Kanunu, 2692 say\u0131l\u0131 Sahil G\u00fcvenlik Komutanl\u0131\u011f\u0131 Kanunu, 5607 say\u0131l\u0131 Ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131kla M\u00fccadele Kanunu, 5442 say\u0131l\u0131 \u0130l \u0130daresi Kanunu, 6222 say\u0131l\u0131 Sporda \u015eiddet ve D\u00fczensizli\u011fin \u00d6nlenmesine Dair Kanun, 5188 say\u0131l\u0131 \u00d6zel G\u00fcvenlik Hizmetlerine Dair Kanun, 5253 say\u0131l\u0131 Dernekler Kanunu, 2935 say\u0131l\u0131 Ola\u011fan\u00fcst\u00fc H\u00e2l Kanunu, 1402 say\u0131l\u0131 S\u0131k\u0131y\u00f6netim Kanunu ile 485 say\u0131l\u0131 G\u00fcmr\u00fck M\u00fcste\u015farl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Te\u015fkil\u00e2t ve G\u00f6revleri Hakk\u0131nda Kanun H\u00fckm\u00fcnde Kararnamede de bu hususta kurallar vazedilmi\u015ftir.<\/p>\n
2. Arama \u00c7e\u015fitleri<\/p>\n
Arama, amac\u0131na g\u00f6re “adli arama” ve “\u00f6nleme aramas\u0131” olarak ikiye ayr\u0131lmaktad\u0131r. Arama \u015f\u00fcpheli veya san\u0131\u011f\u0131 ya da bir delili elde etme amac\u0131yla yap\u0131labilece\u011fi gibi, bir su\u00e7un i\u015flenmesini veya bir tehlikeyi \u00f6nlemek amac\u0131yla da yap\u0131labilir. Birinci t\u00fcr aramaya “adli arama”, ikinci t\u00fcr aramaya ise “\u00f6nleme aramas\u0131” denilmektedir. Bu itibarla arama hem koruma, hem de \u00f6nleme tedbiridir. Her iki t\u00fcr arama aras\u0131nda ortak \u00f6zellikler bulunmakla birlikte hukuk\u00ee nitelikleri, t\u00e2bi olduklar\u0131 kanuni d\u00fczenlemeler ve kapsamlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar da bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
a. \u00d6nleme Aramas\u0131<\/p>\n
Genel emniyet ve asayi\u015fin korunmas\u0131 ile tehlikelerin \u00f6nlenmesi amac\u0131yla ba\u015fvurulan \u00f6nleme aramas\u0131; 2559 say\u0131l\u0131 PVSK’nun 9 ve Adl\u00ee ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finin 18-26. maddelerinde d\u00fczenlenmi\u015f olup Y\u00f6netmeli\u011fin 19. maddesinde; “Mill\u00ee g\u00fcvenlik ve kamu d\u00fczeninin, genel sa\u011fl\u0131k ve genel ahl\u00e2k\u0131n veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve h\u00fcrriyetlerinin korunmas\u0131, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi, ta\u015f\u0131nmas\u0131 veya bulundurulmas\u0131 yasak olan her t\u00fcrl\u00fc sil\u00e2h, patlay\u0131c\u0131 madde veya e\u015fyan\u0131n tespiti amac\u0131yla, h\u00e2kim karar\u0131 veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde m\u00fclk\u00ee \u00e2mirin yaz\u0131l\u0131 emriyle ikinci f\u0131krada belirtilen yerlerde, ki\u015filerin \u00fcstlerinde, arac\u0131nda, \u00f6zel k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131nda ve e\u015fyas\u0131nda yap\u0131lan arama i\u015flemidir” \u015feklinde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylelikle kamu g\u00fcvenli\u011fi ile d\u00fczenini bozabilecek ki\u015fi ve e\u015fya bulunarak muhtemel bir zarar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesine veya su\u00e7 i\u015flenmesine engel olunarak toplum yak\u0131n bir tehlikeden korunacakt\u0131r. \u00d6nleme aramas\u0131na ili\u015fkin yap\u0131lan i\u015flemler idari i\u015flem niteli\u011finde olup su\u00e7un i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesine y\u00f6nelik \u00f6nleyici kolluk hizmetleri kapsam\u0131nda yap\u0131lmaktad\u0131r. (Murat Ayd\u0131n, Arama ve El Koyma, Se\u00e7kin, 2012, 2. Bas\u0131, s.99)<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131na karar verilebilmesi i\u00e7in belirtilen konulara ili\u015fkin somut ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir tehlike olmas\u0131 gerekir. 2559 say\u0131l\u0131 PVSK bu nitelikteki tehlike halini “makul sebep” olarak ifade etmektedir. Su\u00e7 delillerinin elde edilebilece\u011fi hususunda somut olgulara dayal\u0131 “makul \u015f\u00fcphe” ile \u00f6nleme aramas\u0131ndaki “makul sebep” farkl\u0131 kavramlard\u0131r. “Makul sebep” konunun uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan ortak g\u00f6r\u00fc\u015fle anlamland\u0131r\u0131l\u0131p de\u011ferlendirilen bir olgu iken “makul \u015f\u00fcphe” \u00e7ok say\u0131daki s\u0131radan insan\u0131n somut bir olguyu ayn\u0131 y\u00f6nde de\u011ferlendirmeleri halidir. (Feridun Yenisey, Ay\u015fe Nuho\u011flu, Ceza Muhakemesi Hukuku Ders Kitab\u0131, Se\u00e7kin, 4. Bask\u0131, 2016, s. 381 382)<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131 ancak kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen yerlerde yap\u0131labilir. 2559 say\u0131l\u0131 PVSK’nun 9. maddesinde somut ve yak\u0131n bir tehlikenin ba\u015f g\u00f6sterebilece\u011fi alanlar esas al\u0131nmak suretiyle \u00f6nleme aramas\u0131 yap\u0131labilecek yerler tek tek say\u0131lm\u0131\u015f olup buna g\u00f6re \u00f6nleme aramas\u0131;<\/p>\n
1) 2911 say\u0131l\u0131 Toplant\u0131 ve G\u00f6steri Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fleri Kanunu kapsam\u0131na giren toplant\u0131 ve g\u00f6steri y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015flerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerde veya yak\u0131n \u00e7evresinde,<\/p>\n
2) \u00d6zel hukuk t\u00fczel ki\u015fileri ile kamu kurumu niteli\u011findeki meslek kurulu\u015flar\u0131 veya sendikalar\u0131n genel kurul toplant\u0131lar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerin yak\u0131n \u00e7evresinde,<\/p>\n
3) Halk\u0131n topluca bulundu\u011fu veya toplanabilece\u011fi yerlerde,<\/p>\n
4) E\u011fitim ve \u00f6\u011fretim \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in her derecede e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131n\u0131n idarecilerinin talebiyle ve kurumun imk\u00e2nlar\u0131yla \u00f6nlenmesi m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fclmeyen olaylar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131 ihtimali kar\u015f\u0131s\u0131nda rekt\u00f6r, acele h\u00e2llerde de dekan veya ba\u011fl\u0131 kurulu\u015f yetkililerinin kolluktan yard\u0131m istemeleri h\u00e2linde, girilecek y\u00fcksek \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131n\u0131n i\u00e7inde, bunlar\u0131n yak\u0131n \u00e7evreleri ile giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131nda,<\/p>\n
5) Umum\u00ee veya umuma a\u00e7\u0131k yerlerde,<\/p>\n
6) Her t\u00fcrl\u00fc toplu ta\u015f\u0131ma ara\u00e7lar\u0131nda, seyreden ta\u015f\u0131tlarda yap\u0131labilecektir.<\/p>\n
Konutta, yerle\u015fim yerinde, kamuya a\u00e7\u0131k olmayan i\u015fyerlerinde ve eklentilerinde hi\u00e7bir \u015fekilde \u00f6nleme aramas\u0131 yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmay\u0131p bu yerlerde \u015fartlar\u0131 varsa ancak adli arama yap\u0131labilir.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131 idari bir i\u015flem olsa da kural olarak hakim karar\u0131yla yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Kolluk taraf\u0131ndan somut tehlikenin olu\u015ftu\u011funu g\u00f6steren belirlemeler \u00f6nceden tespit edilip araman\u0131n yap\u0131lmas\u0131 \u00f6nerilen yer ve zaman ile birlikte o yer m\u00fclk\u00ee \u00e2mirine yaz\u0131l\u0131 olarak iletilir. \u0130llerde vali veya bu konuda yetkilendirdi\u011fi yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve il\u00e7elerde ise kaymakam\u0131 ifade eden m\u00fclki amir, kollu\u011fun talebini uygun bulursa h\u00e2kimden arama karar\u0131 talep eder; ancak gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde kendisi de yaz\u0131l\u0131 arama emri verebilir. \u00d6nleme aramas\u0131 karar\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda ve icras\u0131nda Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n herhangi bir g\u00f6rev ve fonksiyonu yoktur. \u0130stisna d\u0131\u015f\u0131nda genel kural olarak kolluk i\u00e7indeki birim amirlerinin emri ile \u00f6nleme aramas\u0131 yap\u0131lamaz. Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finin 4. maddesi uyar\u0131nca, \u00f6nleme aramas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hal; derh\u00e2l i\u015flem yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, mill\u00ee g\u00fcvenlik ve kamu d\u00fczeninin, genel sa\u011fl\u0131k ve genel ahl\u00e2k\u0131n veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hak ve h\u00fcrriyetlerinin korunmas\u0131n\u0131n tehlikeye girmesi veya zarar g\u00f6rmesi, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenememesi, ta\u015f\u0131nmas\u0131 veya bulundurulmas\u0131 yasak olan her t\u00fcrl\u00fc sil\u00e2h, patlay\u0131c\u0131 madde veya e\u015fyan\u0131n tespit edilememesi ihtim\u00e2linin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve gerekti\u011finde h\u00e2kimden karar almak i\u00e7in vakit bulunmamas\u0131 h\u00e2lini ifade etmektedir. 2559 say\u0131l\u0131 PVSK’nun 9\/6. maddesi uyar\u0131nca spor kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131, miting, konser, festival, toplant\u0131 ve g\u00f6steri y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn d\u00fczenlendi\u011fi veya aniden topluluklar\u0131n<\/p>\n
olu\u015ftu\u011fu hallerde gecikmesinde sak\u0131nca bulunan halin bulundu\u011fu kabul edilmektedir.
\n\u00d6nleme aramas\u0131 karar\u0131nda veya emrinde; araman\u0131n sebebi, konusu ve kapsam\u0131, araman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 yer, araman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 zaman ve ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 s\u00fcre belirtilmelidir. \u00d6nleme aramas\u0131nda gece ile ilgili bir istisnaya yer verilmedi\u011finden her zaman yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6nleme aramas\u0131 karar\u0131n\u0131n ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 s\u00fcrenin s\u0131n\u0131r\u0131 ile ilgili olarak da mevzuatta k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 bir h\u00fck\u00fcm bulunmamaktad\u0131r. Zira \u00f6nleme aramas\u0131n\u0131n ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 s\u00fcre, karar verilmesine dayanak te\u015fkil eden makul sebebin niteli\u011fine g\u00f6re de\u011fi\u015fkenlik arz edebilmektedir. \u00d6rne\u011fin; olimpiyat oyunlar\u0131 gibi iki ya da \u00fc\u00e7 hafta s\u00fcrecek ve d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ok \u00fclkesinden sporcu ve izleyicilerin kat\u0131laca\u011f\u0131 bir spor organizasyonunda ya\u015fanabilecek kamu d\u00fczenini bozucu nitelikteki olaylar\u0131n ve su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi amac\u0131yla makul sebep olu\u015fmas\u0131 halinde yap\u0131lacak bir \u00f6nleme aramas\u0131n\u0131n ge\u00e7erlilik s\u00fcresi organizasyon s\u00fcresi kadar olabilece\u011fi gibi, ba\u015fka olaylarda duruma g\u00f6re bir g\u00fcn s\u00fcreli, hatta saatli \u00f6nleme aramas\u0131 kararlar\u0131n\u0131n verilmesi de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Her hal\u00fckarda bu s\u00fcrenin araman\u0131n hakl\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00fcreden fazla olmamas\u0131 laz\u0131md\u0131r. \u00d6nleme aramas\u0131n\u0131n da ki\u015filerin temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine bir m\u00fcdahale niteli\u011finde bulunmas\u0131 nedeniyle, makul bir sebep olmad\u0131\u011f\u0131 halde verilen uzun s\u00fcreli \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcrde yasal olsa bile hukuka uygun olmayacakt\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde makul bir sebep yokken belli periyotlarla yenilenmek suretiyle s\u00fcreklilik arzedecek ve genel arama izlenimi verecek \u015fekilde \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131 verilmesi de hukuka ayk\u0131r\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131n\u0131n nas\u0131l icra edilece\u011fi hususunda 2559 say\u0131l\u0131 PVSK’da ve Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finde \u00f6zel bir d\u00fczenleme bulunmamaktad\u0131r. Y\u00f6netmeli\u011fin “Aramalar\u0131n Yap\u0131lma \u015eekli” ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki h\u00fck\u00fcmler hem adli hem de \u00f6nleme aramas\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erli ortak h\u00fck\u00fcmlerdir.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131 sonucunda bir su\u00e7 unsuruna veya deliline rastlan\u0131rsa koruma alt\u0131na al\u0131nacak ve durum Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na derh\u00e2l bildirilerek elkoyma i\u015flemini ger\u00e7ekle\u015ftirmek \u00fczere Cumhuriyet savc\u0131s\u0131ndan yeni bir yaz\u0131l\u0131 emir istenecektir. Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na ula\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 h\u00e2llerde kolluk \u00e2mirinin yaz\u0131l\u0131 emriyle de elkoyma yap\u0131labilecektir. H\u00e2kim karar\u0131 olmaks\u0131z\u0131n yap\u0131lan elkoyma i\u015flemi, yirmid\u00f6rt saat i\u00e7inde g\u00f6revli h\u00e2kimin onay\u0131na sunulmal\u0131d\u0131r. \u00d6nleme aramas\u0131n\u0131n konusu ve kapsam\u0131 i\u00e7inde olan ancak su\u00e7 unsuru olu\u015fturmayan \u00f6rne\u011fin, bozuk para, \u00e7akmak gibi bir e\u015fya ise ge\u00e7ici olarak koruma alt\u0131na al\u0131n\u0131r ve aramaya sebep te\u015fkil eden husus sona erdi\u011finde ilgiliye teslim edilir.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131n\u0131n sonucu arama karar\u0131 veya emri veren merci veya makama bildirilir. Ayr\u0131ca arama s\u0131ras\u0131nda su\u00e7 unsuruna rastlan\u0131lm\u0131\u015fsa bununla ilgili \u00f6zel olarak \u00f6nleme aramas\u0131 tutana\u011f\u0131 haz\u0131rlan\u0131r. Bu tutanakta adli arama tutana\u011f\u0131nda oldu\u011fu gibi arama karar\u0131n\u0131n tarih ve say\u0131s\u0131, h\u00e2kim karar\u0131 yoksa verilmi\u015f olan yaz\u0131l\u0131 emrin tarih ve say\u0131s\u0131 ile emri veren merci, araman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer, tarih ve saat, araman\u0131n konusu, aranan ki\u015finin kimlik bilgileri, ad\u0131n\u0131 s\u00f6ylemedi\u011fi takdirde e\u015fk\u00e2l bilgileri, arama yap\u0131lan yerin adresi, ara\u00e7ta arama yap\u0131lm\u0131\u015fsa araman\u0131n mevkii ve arac\u0131n bilgileri, araman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131, elkonulan su\u00e7 e\u015fyas\u0131 varsa buna ili\u015fkin belirleyici bilgiler, aramada yakalanan ki\u015filer varsa kimlik bilgileri, kimli\u011fi belirlenemiyorsa e\u015fk\u00e2l bilgileri, arama sonucunda yaralanma veya madd\u00ee bir zarar meydana gelip gelmedi\u011fi ve arama i\u015flemini yapanlar\u0131n ad\u0131, soyad\u0131, sicili ve unvan\u0131 hususlar\u0131 yer al\u0131r. Tutanak arama i\u015flemine kat\u0131lm\u0131\u015f olanlar ve haz\u0131r bulunanlarca imzalanarak bir sureti ilgiliye verilir. Su\u00e7 unsuruna rastlanmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda, aranan ki\u015finin talebi h\u00e2linde, kendisine arama karar\u0131 veya emrinin tarih ve say\u0131s\u0131, araman\u0131n tarih ve saati, yeri, aranan \u015fahs\u0131n ve arayan g\u00f6revlinin kimlik bilgilerinin yer ald\u0131\u011f\u0131 bir belge verilir.<\/p>\n
\u00d6nleme aramas\u0131 niteli\u011finde say\u0131lmayan idari denetimler i\u00e7in herhangi bir arama emir veya karar\u0131na gerek yoktur. Bir yerin faaliyeti bak\u0131m\u0131ndan uymakla y\u00fck\u00fcml\u00fc bulundu\u011fu kurallara uygun olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n tespiti bak\u0131m\u0131ndan o yerde yap\u0131lan i\u015flem bir denetlemedir. (Murat Ayd\u0131n, Arama ve El Koyma, Se\u00e7kin, 2012, 2. Bask\u0131, s.137) Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finin “denetim yap\u0131lacak h\u00e2ller” ba\u015fl\u0131kl\u0131 18. maddesinde kolluk taraf\u0131ndan kendili\u011finden denetim yap\u0131labilecek bu haller g\u00f6sterilmi\u015ftir. Bu kapsamda \u00f6rne\u011fin; umuma a\u00e7\u0131k istirahat ve e\u011flence yerlerinin genel g\u00fcvenlik ve asayi\u015f y\u00f6n\u00fcnden denetimi, kimlik sorma, 2918 say\u0131l\u0131 Karayollar\u0131 Trafik Kanununa g\u00f6re ara\u00e7larda bulunmas\u0131 gerekli belgeler ve e\u015fyalarla ilgili yap\u0131lan denetimler, elektromanyetik ayg\u0131tlar ve dedekt\u00f6r k\u00f6pekleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131lan tarama \u015feklindeki denetimler kolluk taraf\u0131ndan herhangi bir arama emir veya karar\u0131na gerek olmadan kendili\u011finden yap\u0131labilecektir. \u00d6nleme aramas\u0131 niteli\u011finde say\u0131lmayan idari denetimler y\u00f6netmelikte say\u0131lanlardan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131ndan daha pek \u00e7ok \u00f6zel kanunda ve d\u00fczenleyici i\u015flemde idari denetimlere ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler yer almaktad\u0131r.<\/p>\n
2559 say\u0131l\u0131 PVSK’nda ve Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finde hakimden arama karar\u0131 al\u0131nmas\u0131 gerekmeyen haller g\u00f6sterilmi\u015ftir. Buna g\u00f6re; polisin, tehlikenin \u00f6nlenmesi veya bertaraf edilmesi amac\u0131yla g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bina ve tesislere gelenlerin herhangi bir emir veya karar olmas\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, \u00fcst\u00fcn\u00fc, arac\u0131n\u0131 ve e\u015fyas\u0131n\u0131 teknik cihazlarla, gerekti\u011finde el ile kontrol etme ve arama yetkisi bulunmaktad\u0131r. (PVSK m.9\/7) Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finin 25. maddesi uyar\u0131nca Devlet\u00e7e kamu hizmetine \u00f6zg\u00fclenmi\u015f bina ve her t\u00fcrl\u00fc tesislere giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n belirli kurallara t\u00e2bi tutuldu\u011fu h\u00e2llerde, s\u00f6z konusu tesislere girenlerin \u00fcstlerinin veya \u00fczerlerindeki e\u015fyan\u0131n veya ara\u00e7lar\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda, 5442 say\u0131l\u0131 \u0130l \u0130daresi Kanununun Ek 1. maddesi kapsam\u0131nda bulunan, sivil hava meydanlar\u0131nda, limanlarda ve s\u0131n\u0131r kap\u0131lar\u0131nda, binalar\u0131n, u\u00e7aklar\u0131n, gemilerin ve her t\u00fcrl\u00fc deniz ve kara ta\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n, giren \u00e7\u0131kan yolcular\u0131n X-ray cihaz\u0131ndan ge\u00e7irilerek, gerekti\u011finde \u00fcst\u00fcn\u00fcn ve e\u015fyas\u0131n\u0131n aranmas\u0131 ile buralarda g\u00f6revli kamu kurulu\u015flar\u0131 ve \u00f6zel kurulu\u015flar personelinin, \u00fcstlerinin, ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ve e\u015fyalar\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda, 2935 say\u0131l\u0131 Ola\u011fan\u00fcst\u00fc H\u00e2l Kanununun 11. maddesi kapsam\u0131nda, ki\u015filerin \u00fcst\u00fcn\u00fcn, e\u015fyalar\u0131n\u0131n Ola\u011fan\u00fcst\u00fc H\u00e2l Valisinin emriyle aranmas\u0131nda, 1402 say\u0131l\u0131 S\u0131k\u0131y\u00f6netim Kanununun 3. maddesi kapsam\u0131nda, konutlar\u0131n ve her t\u00fcrl\u00fc dernek, siyas\u00ee parti, sendika, kul\u00fcp gibi te\u015fekk\u00fcllere ait binalar\u0131n, i\u015fyerlerinin, \u00f6zel ve t\u00fczel ki\u015filiklere sahip m\u00fcesseseler ve bunlara ait eklentilerin ve her t\u00fcrl\u00fc kapal\u0131 ve a\u00e7\u0131k yerlerin, mektup, telgraf ve sair g\u00f6nderilerin ve ki\u015filerin \u00fczerlerinin s\u0131k\u0131y\u00f6netim komutan\u0131n\u0131n emriyle aranmas\u0131nda, kanunlar\u0131n, muhafaza alt\u0131na al\u0131nmalar\u0131na olanak verdi\u011fi ki\u015filerin, \u00fcst veya e\u015fyalar\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda, 298 say\u0131l\u0131 Se\u00e7imlerin Temel H\u00fck\u00fcmleri ve Se\u00e7men K\u00fct\u00fckleri Hakk\u0131nda Kanun \u00e7er\u00e7evesinde g\u00f6revli kollu\u011fun, ayn\u0131 Kanunun 79. maddesindeki sil\u00e2h ta\u015f\u0131ma yasa\u011f\u0131 kapsam\u0131nda, sil\u00e2h ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphelenilen ki\u015filerin \u00fcstlerinin ve e\u015fyalar\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda ayr\u0131ca bir arama emri ya da karar\u0131 gerekmeyecektir. Yine 2559 say\u0131l\u0131 PVSK’nun 20. maddesi gere\u011fince; bir hukuka uygunluk nedenine ba\u011fl\u0131 olarak yap\u0131lan aramalarda da \u00f6rne\u011fin imdat istenmesi veya yang\u0131n, su bask\u0131n\u0131 ve bo\u011fulma gibi b\u00fcy\u00fck tehlikelerin haber verilmesi veya g\u00f6r\u00fclmesi hallerinde de arama emir veya karar\u0131na gerek olmayacakt\u0131r.<\/p>\n
\u00d6te yandan 2559 say\u0131l\u0131 PVSK\u2019nun 4\/A. maddesinde polise, ki\u015fileri ve ara\u00e7lar\u0131 tecr\u00fcbesine ve i\u00e7inde bulunulan durumdan edindi\u011fi izlenime dayanan makul bir sebebin bulunmas\u0131 halinde durdurma yetkisi verilmi\u015ftir. Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finin 27. maddesinde bu yetkinin kullan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in “umma” derecesinde makul \u015f\u00fcphe aranm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
2559 say\u0131l\u0131 PVSK’nun su\u00e7 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan “Durdurma ve kimlik sorma” ba\u015fl\u0131kl\u0131 4\/A. maddesi;<\/p>\n
\u201cPolis, ki\u015fileri ve ara\u00e7lar\u0131;<\/p>\n
a) Bir su\u00e7 veya kabahatin i\u015flenmesini \u00f6nlemek,<\/p>\n
b) Su\u00e7 i\u015flendikten sonra ka\u00e7an faillerin yakalanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak, i\u015flenen su\u00e7 veya kabahatlerin faillerinin kimliklerini tespit etmek,<\/p>\n
c) Hakk\u0131nda yakalama emri ya da zorla getirme karar\u0131 verilmi\u015f olan ki\u015fileri tespit etmek,<\/p>\n
\u00e7) Ki\u015filerin hayat\u0131, v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc veya malvarl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ya da topluma y\u00f6nelik mevcut veya muhtemel bir tehlikeyi \u00f6nlemek,<\/p>\n
Amac\u0131yla durdurabilir.<\/p>\n
Durdurma yetkisinin kullan\u0131labilmesi i\u00e7in polisin tecr\u00fcbesine ve i\u00e7inde bulunulan durumdan edindi\u011fi izlenime dayanan makul bir sebebin bulunmas\u0131 gerekir. S\u00fcreklilik arz edecek, fiil\u00ee durum ve keyfilik olu\u015fturacak \u015fekilde durdurma i\u015flemi yap\u0131lamaz.<\/p>\n
Polis, durdurdu\u011fu ki\u015fiye durdurma sebebini bildirir ve durdurma sebebine ili\u015fkin sorular sorabilir; kimli\u011fini veya bulundurulmas\u0131 gerekli di\u011fer belgelerin ibraz edilmesini isteyebilir.<\/p>\n
Durdurma s\u00fcresi, durdurma sebebine esas te\u015fkil eden i\u015flemin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in zorunlu olan s\u00fcreden fazla olamaz.<\/p>\n
Durdurma sebebinin ortadan kalkmas\u0131 halinde ki\u015filerin ve ara\u00e7lar\u0131n ayr\u0131lmalar\u0131na izin verilir.<\/p>\n
Polis, durdurdu\u011fu ki\u015fi \u00fczerinde veya arac\u0131nda silah veya tehlike olu\u015fturan di\u011fer bir e\u015fyan\u0131n bulundu\u011fu hususunda yeterli \u015f\u00fcphenin varl\u0131\u011f\u0131 halinde, kendisine veya ba\u015fkalar\u0131na zarar verilmesini \u00f6nlemek amac\u0131na y\u00f6nelik gerekli tedbirleri alabilir. Ancak bu ama\u00e7la ki\u015finin \u00fczerindeki elbisenin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 veya arac\u0131n, d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7erisi g\u00f6r\u00fcnmeyen b\u00f6l\u00fcmlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 istenemez…”<\/p>\n
Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finin su\u00e7 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan “Durdurma ve kontrol i\u015flemleri” ba\u015fl\u0131kl\u0131 27. maddesi ise;<\/p>\n
\u201cBir ki\u015fiyi ge\u00e7ici olarak durdurmak, yakalama say\u0131lmaz; yakalama say\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ki\u015finin fiilen denetim alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekir. Denetim i\u00e7in ara\u00e7lar\u0131n durdurulmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Durdurma yetkisinin kullan\u0131labilmesi i\u00e7in, “umma” derecesinde makul \u015f\u00fcphe bulunmal\u0131d\u0131r. Kolluk g\u00f6revlisi, tecr\u00fcbesine dayanarak, izledi\u011fi davran\u0131\u015flar\u0131ndan, o ki\u015finin bir su\u00e7 i\u015fleyece\u011fi veya i\u015fledi\u011fi hususunda kanaat elde eder veya ki\u015finin sil\u00e2hl\u0131 oldu\u011fu ve h\u00e2len tehlike yaratt\u0131\u011f\u0131 kanaatine var\u0131rsa ki\u015fi durdurulabilir.<\/p>\n
Somut emarelerle desteklenen \u015f\u00fcphe bulunmadan, s\u00fcreklilik arzedecek, fiil\u00ee durum ve keyfilik olu\u015fturacak \u015fekilde durdurma ve kontrol i\u015flemi yap\u0131lamaz.<\/p>\n
Sebebin olu\u015fmas\u0131na veya \u015f\u00fcpheye yol a\u00e7an davran\u0131\u015flar\u0131 hakk\u0131nda, durdurulan ki\u015fiye sorular y\u00f6neltilebilir. Ki\u015fi bu sorulara cevap vermekle y\u00fck\u00fcml\u00fc de\u011fildir.<\/p>\n
Durdurma yetkisinin kullan\u0131lmas\u0131na neden olan \u015f\u00fcphe, yap\u0131lan a\u00e7\u0131klama ile ortadan kalkarsa, ki\u015finin gitmesine engel olunmaz.<\/p>\n
Durdurma \u00fczerine a\u015fa\u011f\u0131daki i\u015flemler yap\u0131l\u0131r:<\/p>\n
a) Durdurulan ki\u015fi \u00fczerinde giysilerinden herhangi birisi \u00e7\u0131kar\u0131lmaks\u0131z\u0131n, yoklama bi\u00e7iminde bir kontrol yap\u0131l\u0131r. Bu i\u015flem sonucunda, ki\u015fide sil\u00e2h bulundu\u011fu sonucunu \u00e7\u0131karmaya yeterli \u015f\u00fcphe meydana gelirse, memur kendili\u011finden sil\u00e2h ve di\u011fer su\u00e7 e\u015fyas\u0131 aramas\u0131 yapabilir.<\/p>\n
B)Yoklama suretiyle kontrol, ki\u015finin cinsiyetinde bulunan g\u00f6revli taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
c) Yap\u0131lan kontrol\u00fcn konusu ve sebepleri ilgiliye a\u00e7\u0131klan\u0131r.<\/p>\n
d) Bir ki\u015finin veya arac\u0131n durdurulma s\u00fcresinin, \u015fartlara g\u00f6re makul olmas\u0131 ve kontrol i\u00e7in ayr\u0131lan s\u00fcreyi a\u015fmamas\u0131 gerekir.<\/p>\n
e) Yoklama suretiyle kontrol, ki\u015fiye en az s\u0131k\u0131nt\u0131 verici \u015fekilde yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
f) Yap\u0131lan kontrol\u00fcn neticesinde su\u00e7a ili\u015fkin iz, eser, emare ve delil elde edilirse, ki\u015fi yakalan\u0131r.<\/p>\n
g) Uyu\u015fturucu gibi belirli bir \u015feyin, ki\u015finin herhangi bir yerinde gizlendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyorsa, daha geni\u015f \u00e7apl\u0131 kontrol yap\u0131labilir.<\/p>\n
h) Yoklama suretiyle kontrol, ki\u015finin veya arac\u0131n ilk durduruldu\u011fu yerde veya o yerin yak\u0131n\u0131nda, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar ba\u015fkalar\u0131n\u0131n g\u00f6remeyece\u011fi tarzda yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
Ba\u015fka yere g\u00f6t\u00fcr\u00fclerek kontrol yap\u0131lamaz.<\/p>\n
i) Makul sebebi olu\u015ftu\u011fu takdirde, daha geni\u015f kapsaml\u0131 kontrol yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, kolluk arac\u0131ndan veya yak\u0131ndaki kapal\u0131 bir yerden yararlan\u0131labilir.<\/p>\n
j) Kontrolden sonra talep \u00fczerine olay yerinde derh\u00e2l bir tutanak d\u00fczenlenir.<\/p>\n
Bu maddede yaz\u0131l\u0131 i\u015flemler gece de yap\u0131labilir\u201d \u015feklindedir.<\/p>\n
S\u00f6z konusu d\u00fczenlemelerle kollu\u011fa, “umma” derecesindeki makul \u015f\u00fcphe ile arama karar\u0131 veya emri olmaks\u0131z\u0131n ki\u015fi ve ara\u00e7lar\u0131 durdurma ve kaba \u00fcst aramas\u0131 yapma yetkileri tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Maddenin (g) ve (i) f\u0131kralar\u0131 gere\u011fince kolluk\u00e7a durdurulan ki\u015finin herhangi bir yerinde uyu\u015fturucu gibi belirli bir \u015feyin gizlendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyorsa veya makul sebep olu\u015fmu\u015fsa \u00f6nleyici kolluk yetkisi dahilinde daha geni\u015f kapsaml\u0131 kontrol yapma imkan\u0131 do\u011facakt\u0131r. Burada dikkat edilmesi gereken husus, kolluk kendisine veya ba\u015fkalar\u0131na zarar vermesini \u00f6nlemek amac\u0131na y\u00f6nelik olarak gerekli tedbirleri alabilecek ancak bu ama\u00e7la ki\u015finin \u00fczerindeki elbisenin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 veya arac\u0131n d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7erisi g\u00f6r\u00fcnmeyen b\u00f6l\u00fcmlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 isteyemeyecektir.<\/p>\n
b. Adli Arama<\/p>\n
\u015e\u00fcpheli ya da san\u0131\u011f\u0131n ya da delillerin yahut m\u00fcsadere edilecek e\u015fyalar\u0131n ele ge\u00e7irilmesi amac\u0131yla yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma i\u015flemi olan adli arama, elkoyma ile birlikte 5271 say\u0131l\u0131 CMK’nun 116-134, 2559 say\u0131l\u0131 PVSK’nun 2, Ek 4, Ek 6, 5607 say\u0131l\u0131 Ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131kla M\u00fccadele Kanununun 9 ve Adl\u00ee ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finin 5-17. maddelerinde d\u00fczenlenmi\u015f olup Y\u00f6netmeli\u011fin 5. maddesinde; “Bir su\u00e7 i\u015flemek veya buna i\u015ftirak veyahut yatakl\u0131k etmek makul \u015f\u00fcphesi alt\u0131nda bulunan kimsenin, saklanan\u0131n, \u015f\u00fcphelinin, san\u0131\u011f\u0131n veya h\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn yakalanmas\u0131 ve su\u00e7un iz, eser, emare veya delillerinin elde edilmesi i\u00e7in bir kimsenin \u00f6zel hayat\u0131n\u0131n ve aile hayat\u0131n\u0131n gizlili\u011finin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131larak konutunda, i\u015fyerinde, kendisine ait di\u011fer yerlerde, \u00fczerinde, \u00f6zel k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131nda, e\u015fyas\u0131nda, arac\u0131nda 5271 say\u0131l\u0131 Ceza Muhakemesi Kanunu ile di\u011fer kanunlara g\u00f6re yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma i\u015flemidir” \u015feklinde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. (Bahri \u00d6zt\u00fcrk-Durmu\u015f Tezcan-Mustafa Ruhan Erdem-\u00d6zge S\u0131rma-Yasemin Sayg\u0131lar K\u0131r\u0131t-\u00d6zdem \u00d6zayd\u0131n-Esra Alan Akcan-Efser Erden, Nazari ve Uygulamal\u0131 Ceza Muhakemesi Hukuku, Se\u00e7kin, 10. Bask\u0131, 2016, s.492)<\/p>\n
Arama tedbirine ba\u015fvurulabilmesi i\u00e7in \u015fu \u00fc\u00e7 \u00f6n \u015fart\u0131n birlikte bulunmas\u0131 gerekmektedir:<\/p>\n
1-Gecikmede sak\u0131nca ya da tehlike bulunmas\u0131,<\/p>\n
2-G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte hakl\u0131l\u0131k,<\/p>\n
3-\u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck.<\/p>\n
Arama tedbirinin ilk \u00f6n \u015fart\u0131 gecikmede sak\u0131nca ya da tehlike bulunmas\u0131d\u0131r. Bu \u015fart hem arama tedbirine ba\u015fvurulmas\u0131 hem de kim taraf\u0131ndan karar verilebilece\u011finin belirlenmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nem arz etmektedir. Gecikmede sak\u0131nca ya da tehlike bulunmas\u0131 derhal i\u015flem yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde tedbirden beklenen faydan\u0131n elde edilemeyecek, ceza muhakemesinin gere\u011fi gibi ve amac\u0131na uygun bi\u00e7imde yap\u0131lamayacak olmas\u0131d\u0131r. (Nur Centel, Hamide Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta, 2016, 13. Bas\u0131, s.339) Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finin 4. maddesi uyar\u0131nca, adli arama bak\u0131m\u0131ndan gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hal; derh\u00e2l i\u015flem yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde su\u00e7un iz, eser, emare ve delillerinin kaybolmas\u0131 veya \u015f\u00fcphelinin ka\u00e7mas\u0131 veya kimli\u011finin tespit edilememesi ihtim\u00e2linin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve gerekti\u011finde h\u00e2kimden karar almak i\u00e7in vakit bulunmamas\u0131 h\u00e2lini ifade etmektedir. Gecikmede sak\u0131nca ya da tehlike bulunmas\u0131 derhal i\u015flem yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde tedbirden beklenen faydan\u0131n elde edilemeyecek, ceza muhakemesinin gere\u011fi gibi ve amac\u0131na uygun bi\u00e7imde yap\u0131lamayacak olmas\u0131d\u0131r. Gecikmede sak\u0131nca bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 olay\u0131n \u00f6zelliklerine g\u00f6re tedbire karar vermeye yetkili mercii takdir edecektir.<\/p>\n
Arama tedbirinin ikinci \u00f6n \u015fart\u0131 ise g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte hakl\u0131l\u0131kt\u0131r. Buna g\u00f6re arama tedbirine ancak bir hakk\u0131n tehlikede oldu\u011funu g\u00f6steren olaylar mevcut oldu\u011fu takdirde ba\u015fvurulabilecektir. Hakk\u0131n bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 zaman alaca\u011f\u0131ndan ve tehlike gecikmeye m\u00fcsaade etmedi\u011finden hakl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fle yetinilmek zorunludur. Bu nedenle arama tedbirlerinde yan\u0131lma her zaman m\u00fcmk\u00fcn olup, haks\u0131zl\u0131k ihtimali daima vard\u0131r. Arama tedbirine ba\u015fvurulmas\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten hakl\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131 yap\u0131lacak muhakemenin sonunda anla\u015f\u0131labilecektir. Bu ba\u011flamda bir ihlal ya da su\u00e7 i\u015flendi\u011fi hususunda \u015f\u00fcphe bulunmal\u0131d\u0131r. (Buck\/Almanya, 28.04.2005; Ba\u015fvuru no:41604) G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte hakl\u0131l\u0131k \u00f6n \u015fart\u0131n\u0131n gere\u011fi olarak arama tedbirine m\u00fcracaat edilebilmesi i\u00e7in soru\u015fturma veya kovu\u015fturma konusu su\u00e7un i\u015flendi\u011fine ve tedbire m\u00fcracaat edilmesinde yarar bulundu\u011funa ili\u015fkin “makul” \u015f\u00fcphenin bulunmas\u0131 aran\u0131r.<\/p>\n
Arama tedbirinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve son \u00f6n \u015fart\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fckt\u00fcr. \u00d6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesinin temel ama\u00e7 ve i\u015flevi, arama tedbirine muhatap olacak ki\u015filerin temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini g\u00fcvence alt\u0131na almak i\u00e7in kullan\u0131lacak kamu g\u00fcc\u00fcn\u00fc, hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler lehine s\u0131n\u0131rland\u0131rmak, m\u00fcdahalelerde a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011fa gidilmesini ve buna ba\u011fl\u0131 olarak do\u011fabilecek ma\u011fduriyetleri \u00f6nleyebilmektir. Anayasal bir ilke olan \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesinin, elveri\u015flilik, gereklilik ve orant\u0131l\u0131l\u0131k olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 alt ilkesi bulunmaktad\u0131r. Elveri\u015flilik; s\u00f6z konusu tedbirin ula\u015f\u0131lmak istenen amaca uygunlu\u011funu, gereklilik; belli bir amac\u0131n elde edilmesinde ayn\u0131 derecede elveri\u015fli olan birden \u00e7ok say\u0131daki tedbir aras\u0131ndan temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri en az s\u0131n\u0131rlayan tedbirin se\u00e7ilerek kullan\u0131lmas\u0131n\u0131, dar anlamda \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck de denilen orant\u0131l\u0131l\u0131k ise; tedbirin ilgililere \u201c\u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck\u201d getirmemesini ve \u201ckatlan\u0131lamaz” nitelikte olmamas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmektedir. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi taraf\u0131ndan da, Buck\/Almanya (28.04.2005; Ba\u015fvuru no:41604) ile Smirnov\/Rusya (07.06.2007; Ba\u015fvuru no:71362\/01) kararlar\u0131nda; yap\u0131lan m\u00fcdahale ile izlenen me\u015fru amac\u0131n orant\u0131l\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fi vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Aramaya konu olabilecek yerler \u015f\u00fcphelinin veya san\u0131\u011f\u0131n yahut di\u011fer bir ki\u015finin \u00fcst\u00fc, e\u015fyas\u0131, konutu, i\u015fyeri veya ona ait di\u011fer yerlerdir. Adli araman\u0131n g\u00fcn\u00fcn her saatinde yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmakla birlikte konutta, i\u015fyerlerinde ve di\u011fer kapal\u0131 yerlerde araman\u0131n kural olarak g\u00fcnd\u00fcz yap\u0131lmas\u0131 gerekir. Su\u00e7\u00fcst\u00fc veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2ller ile yakalanm\u0131\u015f veya g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olup da firar eden ki\u015fi veya tutuklu veya h\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn tekrar yakalanmas\u0131 amac\u0131yla yap\u0131lan aramalar hari\u00e7, s\u00f6z konusu yerlerde gece vakti arama yap\u0131lamayacakt\u0131r.<\/p>\n
Arama karar\u0131 verilebilmesi i\u00e7in araman\u0131n konusunu olu\u015fturan ki\u015fi veya \u015feylerin, arama yap\u0131lacak yerde bulundu\u011fu hususunda belli bir \u015f\u00fcphenin olmas\u0131 gerekir. Kanun aranacak ki\u015finin su\u00e7la ilgisine g\u00f6re, bu \u015f\u00fcphenin yo\u011funlu\u011funu farkl\u0131 \u015fekillerde d\u00fczenlemi\u015f ve su\u00e7la ilgisi olmayan ki\u015filer nezdinde aramay\u0131 daha s\u0131k\u0131 ko\u015fullara t\u00e2bi k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
CMK’nun 116. maddesinin su\u00e7 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte bulunan haline g\u00f6re \u015f\u00fcpheli veya san\u0131kla ilgili yap\u0131lacak aramalarda arama sonunda \u015f\u00fcpheli veya san\u0131\u011f\u0131n yakalanabilece\u011fi veya su\u00e7 delillerinin elde edilebilece\u011fi hususunda makul \u015f\u00fcphe bulunmal\u0131d\u0131r. Adl\u00ee ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011finin 6. maddesine g\u00f6re makul \u015f\u00fcphe; hayat\u0131n ak\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re somut olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda genellikle duyulan \u015f\u00fcphedir. Araman\u0131n ki\u015fi hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerine ciddi boyutta bir m\u00fcdahale oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda makul \u015f\u00fcphede, ihbar veya \u015fik\u00e2yeti destekleyen emarelerin var olmas\u0131 ve belirtilen konularda \u015f\u00fcphenin somut olgulara dayanmas\u0131 \u015fartt\u0131r. Ba\u015fka bir anlat\u0131mla, arama sonunda belirli bir \u015feyin bulunaca\u011f\u0131n\u0131 veya belirli bir ki\u015finin yakalanaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmeyi gerektiren somut olgular mevcut olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
CMK’nun 117. maddesi uyar\u0131nca, su\u00e7 i\u015fleme \u015f\u00fcphesi alt\u0131nda olmayan di\u011fer ki\u015filerin de \u00fcst\u00fc, e\u015fyas\u0131, konutu, i\u015fyeri veya kendisine ait di\u011fer yerleri, \u015f\u00fcphelinin veya san\u0131\u011f\u0131n yakalanabilmesi veya su\u00e7 delillerinin elde edilebilmesi amac\u0131yla aranabilecektir. “Di\u011fer ki\u015filer” kavram\u0131na t\u00fczel ki\u015filer ile resmi makam ve daireler de dahildir. Ki\u015finin tan\u0131kl\u0131ktan \u00e7ekinme hakk\u0131n\u0131n bulunmas\u0131 da aramaya engel de\u011fildir. Maddenin ikinci f\u0131kras\u0131na g\u00f6re di\u011fer ki\u015filerle ilgili arama yap\u0131lmas\u0131, makul \u015f\u00fcphenin yan\u0131 s\u0131ra aran\u0131lan ki\u015finin veya su\u00e7 delillerinin, belirtilen yerlerde bulundu\u011funu g\u00f6steren olaylar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ancak bu s\u0131n\u0131rlama \u015f\u00fcphelinin veya san\u0131\u011f\u0131n bulundu\u011fu yerler ile izlendi\u011fi s\u0131rada girdi\u011fi yerler bak\u0131m\u0131ndan ge\u00e7erli de\u011fildir.<\/p>\n
Arama karar\u0131 veya emrinin belli baz\u0131 bilgileri i\u00e7ermesi zorunludur. (CMK m.119\/2) Arama karar veya emrinde; araman\u0131n nedenini olu\u015fturan fiil, aran\u0131lacak ki\u015fi, araman\u0131n yap\u0131laca\u011f\u0131 konut veya di\u011fer yerin adresi ya da e\u015fya, karar veya emrin ge\u00e7erli olaca\u011f\u0131 zaman s\u00fcresi, a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilmelidir.<\/p>\n
Arama yaz\u0131l\u0131 bir karara veya emre dayanmak zorundad\u0131r. Sonradan yaz\u0131ya \u00e7evrilmi\u015f olsa bile s\u00f6zl\u00fc emir ile arama yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmay\u0131p yaz\u0131l\u0131l\u0131k \u015fart\u0131 Anayasa’n\u0131n 20, 21. ve Ceza Muhakemesi Kanunun 116. maddelerinin amir h\u00fckm\u00fc gere\u011fidir. Arama kural olarak hakim karar\u0131 ile gecikmesinde sak\u0131nca bulunan h\u00e2llerde Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na ula\u015f\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 hallerde ise kolluk amirinin yaz\u0131l\u0131 emri ile de yap\u0131labilecektir. Ancak, konutta, i\u015fyerinde ve kamuya a\u00e7\u0131k olmayan kapal\u0131 alanlarda sadece h\u00e2kim karar\u0131 veya gecikmesinde sak\u0131nca bulunan hallerde Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n yaz\u0131l\u0131 emri ile arama yap\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Aramaya ba\u015flan\u0131lmadan \u00f6nce araman\u0131n muhatab\u0131 olan ki\u015fiye araman\u0131n sebebi ve amac\u0131 hakk\u0131nda bilgi verilmelidir. Ceza Muhakemesi Kanununun 120. maddesinin ikinci f\u0131kras\u0131nda su\u00e7la ilgisi olmayan ki\u015filer bak\u0131m\u0131ndan bu bilgilendirilmenin yap\u0131lmas\u0131 zorunlu k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Adli ve \u00d6nleme Aramalar\u0131 Y\u00f6netmeli\u011fi’nin aramalar\u0131n yap\u0131lma \u015fekline ili\u015fkin 28, 29 ve 30. maddelerinde delil karart\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7arak araman\u0131n amac\u0131n\u0131 tehlikeye sokmas\u0131 veya kolluk memurlar\u0131n\u0131 veya di\u011fer bireyleri tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrebilecek olmas\u0131 gibi istisnai haller d\u0131\u015f\u0131nda aramadan \u00f6nce \u015f\u00fcpheli ve san\u0131k dahil araman\u0131n muhatab\u0131 olan ki\u015filere aramaya ba\u015flan\u0131lmadan \u00f6nce araman\u0131n sebebi ve amac\u0131 hakk\u0131nda bilgi verilmesi ile arama karar\u0131n\u0131n g\u00f6sterilmesi gerekti\u011fi kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n
Arama i\u015flemi tutana\u011fa ba\u011flan\u0131r. Tutanakta; arama karar\u0131n\u0131n tarih ve say\u0131s\u0131, h\u00e2kim karar\u0131 yoksa verilmi\u015f olan yaz\u0131l\u0131 emrin tarih ve say\u0131s\u0131 ile emri veren merci, araman\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer, tarih ve saat, araman\u0131n konusu, aranan ki\u015finin kimlik bilgileri, ad\u0131n\u0131 s\u00f6ylemedi\u011fi takdirde e\u015fk\u00e2l bilgileri, ara\u00e7ta, konutta, i\u015fyeri ve eklentilerinde arama yap\u0131lm\u0131\u015fsa, arac\u0131n plaka numaras\u0131, markas\u0131, konutun, i\u015fyerinin ve eklentilerinin a\u00e7\u0131k adresi, su \u00fcst\u00fc arac\u0131n\u0131n aranmas\u0131nda arac\u0131n cinsi, ismi, sahibi ve kullanan\u0131, deniz arac\u0131n\u0131n aranmas\u0131 h\u00e2linde ise deniz arac\u0131n\u0131n cinsi, ismi, donatan\u0131, ba\u011flama liman\u0131, tonaj\u0131, acentesi, kaptan\u0131 ve arama mevki, araman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131, el konulan su\u00e7 e\u015fyas\u0131na ili\u015fkin belirleyici bilgiler, aramada yakalanan ki\u015filer varsa kimlik bilgileri, kimli\u011fi belirlenemiyorsa e\u015fk\u00e2l bilgileri, arama sonucunda yaralanma veya madd\u00ee bir zarar meydana gelip gelmedi\u011fi ve arama i\u015flemini yapanlar\u0131n ad\u0131, soyad\u0131, sicili ve unvan\u0131 hususlar\u0131 yer almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Araman\u0131n sonunda hakk\u0131nda arama i\u015flemi uygulanan kimseye istemi \u00fczerine araman\u0131n hangi ama\u00e7la yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, soru\u015fturma ve kovu\u015fturma konusu fiilin niteli\u011fini belirten bir belge ve istemi \u00fczerine elkonulan veya koruma alt\u0131na al\u0131nan e\u015fyan\u0131n listesini i\u00e7eren bir defter ve e\u011fer \u015f\u00fcpheyi hakl\u0131 k\u0131lan bir \u015fey elde edilmemi\u015f ise bunu belirten bir belge verilmelidir.<\/p>\n
Arama sonucunda bulunmas\u0131 umulan su\u00e7 delillerine el konulacak, yap\u0131lmakta olan soru\u015fturma veya kovu\u015fturmayla ilgisi olmayan ancak, di\u011fer bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi \u015f\u00fcphesini uyand\u0131rabilecek bir delil elde edilirse yine bu delil de muhafaza alt\u0131na al\u0131narak ve durum Cumhuriyet savc\u0131l\u0131\u011f\u0131na derh\u00e2l bildirilecektir.<\/p>\n
Arama i\u015flemi kural olarak hakim karar\u0131na dayan\u0131larak yap\u0131lmakta ise de \u015fartlar\u0131 olu\u015ftu\u011funda Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 veya kolluk amirinin yaz\u0131l\u0131 emri ile de arama yap\u0131labilmektedir. Ancak baz\u0131 durumlarda hakim karar\u0131 ve yaz\u0131l\u0131 arama emri bulunmasa dahi arama yap\u0131labilecektir. Bu haller olay\u0131n \u00f6zelli\u011finden veya kanun h\u00fckm\u00fcn\u00fcn verdi\u011fi arama yetkisinden kaynaklanabilece\u011fi gibi arama emri almaya imkan bulunmamas\u0131 nedenine de dayanabilir. Bu durumlarda kolluk g\u00f6revlileri, bir arama karar\u0131 veya emri beklemeden arama yapmak, delilleri elde etmek ve failleri yakalamakla g\u00f6revlidir.<\/p>\n
Yakalama ki\u015finin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 bir koruma tedbiridir. Bu niteli\u011fi gere\u011fi \u00fcst arama i\u015flemine g\u00f6re daha geni\u015f kapsaml\u0131 bir i\u015flemdir. Yakalama ve yakalanan ki\u015fi hakk\u0131nda yap\u0131lacak i\u015flemleri d\u00fczenleyen CMK\u2019nun 90\/4. maddesi gere\u011fince de, kolluk yakalad\u0131\u011f\u0131 ki\u015finin ka\u00e7mas\u0131n\u0131, kendisine ya da ba\u015fkalar\u0131na zarar vermesini engelleyecek tedbirleri almal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda ki\u015finin yakalanmas\u0131ndan sonra tedbir olarak kaba \u00fcst aramas\u0131 yap\u0131labilir. Ayr\u0131ca karar al\u0131nmas\u0131na gerek olmayan bu arama i\u015flemi, en k\u0131sa zamanda ve dikkatli bir bi\u00e7imde elle yoklama \u015feklinde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Yakalanan ki\u015finin \u00fcst\u00fcndeki k\u0131yafetlerin tamamen \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve beden \u00e7ukurlar\u0131n\u0131n aranmas\u0131 ise m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n
2559 say\u0131l\u0131 PVSK\u2019nun Ek 4. maddesinde \u201cPolis, g\u00f6revli bulundu\u011fu m\u00fclki s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde, hizmet bran\u015f\u0131, yeri ve zaman\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, bir su\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda su\u00e7a el koymak, \u00f6nlemek, san\u0131k ve su\u00e7 delillerini tesbit, muhafaza ve yetkili zab\u0131taya teslim etmekle g\u00f6revli ve yetkilidir\u2026\u201d ,<\/p>\n
“Adl\u00ee g\u00f6rev ve yetkiler” ba\u015fl\u0131kl\u0131 Ek 6. maddesinde \u201cPolis, bu maddede yaz\u0131l\u0131 g\u00f6revlerinin yan\u0131nda, Ceza Muhakemesi Kanunu ve di\u011fer mevzuatta yaz\u0131l\u0131 soru\u015fturma i\u015flemlerine ili\u015fkin g\u00f6revleri de yerine getirir.<\/p>\n
Polis, bir su\u00e7a ili\u015fkin olarak kendisine yap\u0131lan s\u00f6zl\u00fc ihbar ve \u015fik\u00e2yetleri ve g\u00f6revi s\u0131ras\u0131nda \u00f6\u011frendi\u011fi su\u00e7a ili\u015fkin bilgileri yaz\u0131l\u0131 hale getirir.<\/p>\n
Edinilen bilgi veya al\u0131nan ihbar veya \u015fik\u00e2yet \u00fczerine veya kendili\u011finden bir su\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015fan polis, olay yerinde ki\u015filerin ve toplumun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na, v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne veya malvarl\u0131\u011f\u0131na zarar gelmemesi ve su\u00e7un delillerinin kaybolmamas\u0131 ya da bozulmamas\u0131 i\u00e7in derhal gerekli tedbirleri al\u0131r.<\/p>\n
Bir su\u00e7 i\u015flendi\u011fi veya i\u015flenmekte oldu\u011fu bilgisini edinen polis, olay yerinin korunmas\u0131, delillerin tespiti, kaybolmamas\u0131 ya da bozulmamas\u0131 i\u00e7in acele tedbirleri ald\u0131ktan sonra el koydu\u011fu olaylar\u0131, yakalanan ki\u015filer ile uygulanan tedbirleri derhal Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bildirir ve Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n emri do\u011frultusunda i\u015fin ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in gerekli soru\u015fturma i\u015flemlerini yapar…\u201d \u015feklindeki d\u00fczenlemeler birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde, edinilen bilgi, ihbar veya \u015fikayet \u00fczerine ya da kendili\u011finden su\u00e7la kar\u015f\u0131la\u015fan polisin, olay yerinde ki\u015filerin ve toplumun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na, v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne veya malvarl\u0131\u011f\u0131na zarar gelmemesi ve su\u00e7un delillerinin tespiti, kaybolmamas\u0131 ya da bozulmamas\u0131 i\u00e7in derhal gerekli tedbirleri almas\u0131 zorunludur. Gerekli tedbirler derhal al\u0131n\u0131rken, tedbire ba\u015fvurulmad\u0131\u011f\u0131 takdirde ceza muhakemesinin amac\u0131na ula\u015f\u0131lamayaca\u011f\u0131, yani delillerin kaybolmas\u0131 gibi bir sonucun ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fi de\u011ferlendirilerek, i\u015flemin yap\u0131lmas\u0131 esnas\u0131nda hakl\u0131 g\u00f6r\u00fcnmesi ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck ilkesine uygun olarak hareket edilmesi gerekti\u011fi dikkate al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Aksi durumda ise maddi ger\u00e7e\u011fe ula\u015fma amac\u0131 tehlikeye girecek, ma\u011fdur ve san\u0131k haklar\u0131n\u0131n ihlali s\u00f6z konusu olacakt\u0131r. Bu halde su\u00e7un i\u015flendi\u011fi bilgisini alan kolluk, olay yerinde delillerin karart\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nleme yetki ve g\u00f6revi kapsam\u0131nda yakalad\u0131\u011f\u0131 ki\u015fi ya da ki\u015filerin kaba \u00fcst aramas\u0131n\u0131 yapabilecek ve el koydu\u011fu olay\u0131, yakalanan ki\u015fi ya da ki\u015filer ile uygulad\u0131\u011f\u0131 tedbirleri en k\u0131sa zamanda Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bildirecektir.<\/p>\n
Bu a\u015famada soru\u015fturma i\u015flemleri ve hukuka ayk\u0131r\u0131 aramaya ili\u015fkin d\u00fczenlemelere de\u011finilmesinde fayda bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n
Ceza Muhakemesi Kanununun 2. maddesinde soru\u015fturman\u0131n tan\u0131m\u0131na yer verilmi\u015f, ayn\u0131 Kanunun 158. maddesinde ihbar ve \u015fikayet, 160. maddesinde bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fini \u00f6\u011frenen Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6revi, 161. maddesinde Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6rev ve yetkileri, 164. maddesinde ise adl\u00ee kolluk ve g\u00f6revi d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
5271 say\u0131l\u0131 CMK’nun 2. maddesinin (e) bendinde soru\u015fturma; “Kanuna g\u00f6re yetkili mercilerce su\u00e7 \u015f\u00fcphesinin \u00f6\u011frenilmesinden iddianamenin kabul\u00fcne kadar ge\u00e7en evreyi,.. ifade eder” \u015feklinde tan\u0131mlanm\u0131\u015f,<\/p>\n
\u201c\u0130hbar ve \u015fikayet\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 158. maddesi;<\/p>\n
“(1) Su\u00e7a ili\u015fkin ihbar veya \u015fik\u00e2yet, Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na veya kolluk makamlar\u0131na yap\u0131labilir.<\/p>\n
(2) Valilik veya kaymakaml\u0131\u011fa ya da mahkemeye yap\u0131lan ihbar veya \u015fik\u00e2yet, ilgili Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderilir.<\/p>\n
(3) Yurt d\u0131\u015f\u0131nda i\u015flenip \u00fclkede takibi gereken su\u00e7lar hakk\u0131nda T\u00fcrkiye’nin el\u00e7ilik ve konsolosluklar\u0131na da ihbar veya \u015fik\u00e2yette bulunulabilir.<\/p>\n
(4) Bir kamu g\u00f6revinin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak i\u015flendi\u011fi iddia edilen bir su\u00e7 nedeniyle, ilgili kurum ve kurulu\u015f idaresine yap\u0131lan ihbar veya \u015fik\u00e2yet, gecikmeksizin ilgili Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u00f6nderilir.<\/p>\n
(5) \u0130hbar veya \u015fik\u00e2yet yaz\u0131l\u0131 veya tutana\u011fa ge\u00e7irilmek \u00fczere s\u00f6zl\u00fc olarak yap\u0131labilir.<\/p>\n
(6) Y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma sonucunda kovu\u015fturma evresine ge\u00e7ildikten sonra su\u00e7un \u015fik\u00e2yete ba\u011fl\u0131 oldu\u011funun anla\u015f\u0131lmas\u0131 halinde; ma\u011fdur a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015fik\u00e2yetten vazge\u00e7medi\u011fi takdirde, yarg\u0131lamaya devam olunur.”<\/p>\n
\u201cBir su\u00e7un i\u015flendi\u011fini \u00f6\u011frenen Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6revi\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 160. maddesi;<\/p>\n
“(1) Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, ihbar veya ba\u015fka bir suretle bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi izlenimini veren bir h\u00e2li \u00f6\u011frenir \u00f6\u011frenmez kamu davas\u0131n\u0131 a\u00e7maya yer olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermek \u00fczere hemen i\u015fin ger\u00e7e\u011fini ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flar.<\/p>\n
(2) Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, madd\u00ee ger\u00e7e\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve adil bir yarg\u0131laman\u0131n yap\u0131labilmesi i\u00e7in, emrindeki adl\u00ee kolluk g\u00f6revlileri marifetiyle, \u015f\u00fcphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza alt\u0131na almakla ve \u015f\u00fcphelinin haklar\u0131n\u0131 korumakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr”<\/p>\n
“Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n g\u00f6rev ve yetkileri” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 161. maddesi;<\/p>\n
“(1) Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, do\u011frudan do\u011fruya veya emrindeki adl\u00ee kolluk g\u00f6revlileri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile her t\u00fcrl\u00fc ara\u015ft\u0131rmay\u0131 yapabilir; yukar\u0131daki maddede yaz\u0131l\u0131 sonu\u00e7lara varmak i\u00e7in b\u00fct\u00fcn kamu g\u00f6revlilerinden her t\u00fcrl\u00fc bilgiyi isteyebilir. Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, adl\u00ee g\u00f6revi gere\u011fince nezdinde g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 mahkemenin yarg\u0131 \u00e7evresi d\u0131\u015f\u0131nda bir i\u015flem yapmak ihtiyac\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131nca, bu hususta o yer Cumhuriyet savc\u0131s\u0131ndan s\u00f6z konusu i\u015flemi yapmas\u0131n\u0131 ister.<\/p>\n
(2) Adl\u00ee kolluk g\u00f6revlileri, elkoyduklar\u0131 olaylar\u0131, yakalanan ki\u015filer ile uygulanan tedbirleri emrinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na derh\u00e2l bildirmek ve bu Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n adliyeye ili\u015fkin b\u00fct\u00fcn emirlerini gecikmeksizin yerine getirmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n
(3) Cumhuriyet savc\u0131s\u0131, adl\u00ee kolluk g\u00f6revlilerine emirleri yaz\u0131l\u0131; acele h\u00e2llerde, s\u00f6zl\u00fc olarak verir. (Ek c\u00fcmle: 25\/5\/2005 – 5353\/24 md.) S\u00f6zl\u00fc emir, en k\u0131sa s\u00fcrede yaz\u0131l\u0131 olarak da bildirilir.<\/p>\n
(4) Di\u011fer kamu g\u00f6revlileri de, y\u00fcr\u00fct\u00fclmekte olan soru\u015fturma kapsam\u0131nda ihtiya\u00e7 duyulan bilgi ve belgeleri, talep eden Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na vakit ge\u00e7irmeksizin temin etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr…”<\/p>\n
“Adl\u00ee kolluk ve g\u00f6revi” ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan 164. maddesi;<\/p>\n
“…(2) Soru\u015fturma i\u015flemleri, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n emir ve talimatlar\u0131 do\u011frultusunda \u00f6ncelikle adl\u00ee kollu\u011fa yapt\u0131r\u0131l\u0131r. Adl\u00ee kolluk g\u00f6revlileri, Cumhuriyet savc\u0131s\u0131n\u0131n adl\u00ee g\u00f6revlere ili\u015fkin emirlerini yerine getirir.” \u015feklinde d\u00fczenlenmi\u015ftir.<\/p>\n
Ceza muhakemesinin kurallar\u0131n\u0131n uygulanmaya ba\u015flamas\u0131 “ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesi” ile olmaktad\u0131r. Ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesinin, dayand\u0131\u011f\u0131 deliller basit, di\u011fer a\u015famalarda elde edilebilecek delillere g\u00f6re yetersiz ve\/veya say\u0131ca az olmakla birlikte en az\u0131ndan belirti d\u00fczeyinde delillere dayan\u0131yor olmas\u0131 ve bir su\u00e7un i\u015flendi\u011fi yolunda akla ve mant\u0131\u011fa uygun bir \u015f\u00fcphe ortaya koymas\u0131 gerekmektedir. Bu bak\u0131mdan somut olaylara dayanmayan, soyut iddia ve tahminler ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesi olarak kabul edilemeyecek, buna kar\u015f\u0131l\u0131k ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesinin belirli bir ki\u015fiye y\u00f6nelmesi de gerekmeyecektedir. Ortada bu nitelikte bir \u015f\u00fcphe yokken ceza muhakemesi soru\u015fturmas\u0131n\u0131n ba\u015flat\u0131lmas\u0131 ve koruma tedbirlerine m\u00fcracaat edilmesi halinde, bu i\u015flemin kayna\u011f\u0131 hukuki olmayaca\u011f\u0131ndan keyfilik olarak de\u011ferlendirilmesi s\u00f6z konusu olacakt\u0131r. (Bahri \u00d6zt\u00fcrk, Ceza Hukukunda Ko\u011fu\u015fturma Mecburiyeti, Ankara \u00dcniversitesi Bas\u0131mevi, 1991, s.54, Feridun Yenisey, Haz\u0131rl\u0131k Soru\u015fturmas\u0131 ve Polis, Beta, 1. Bas\u0131, May\u0131s 1987, s.45) 5271 say\u0131l\u0131 CMK’da ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak a\u00e7\u0131klanmayan ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015f\u00fcphesine ili\u015fkin olarak 4483 say\u0131l\u0131 Memurlar ve Di\u011fer Kamu G\u00f6revlilerinin Yarg\u0131lanmas\u0131 Hakk\u0131nda Kanunun 4. maddesinin 3 ve 4. f\u0131kralar\u0131nda; “Bu Kanuna g\u00f6re memurlar ve di\u011fer kamu g\u00f6revlileri hakk\u0131nda yap\u0131lacak ihbar ve \u015fik\u00e2yetlerin soyut ve genel nitelikte olmamas\u0131, ihbar veya \u015fik\u00e2yetlerde ki\u015fi veya olay belirtilmesi, iddialar\u0131n cidd\u00ee bulgu ve belgelere dayanmas\u0131, ihbar veya \u015fik\u00e2yet dilek\u00e7esinde dilek\u00e7e sahibinin do\u011fru ad, soyad ve imzas\u0131 ile i\u015f veya ikametg\u00e2h adresinin bulunmas\u0131 zorunludur. Bu \u015fartlar\u0131 (\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc f\u0131kradaki) ta\u015f\u0131mayan ihbar ve \u015fik\u00e2yetler Cumhuriyet ba\u015fsavc\u0131lar\u0131 ve izin vermeye yetkili merciler taraf\u0131ndan i\u015fleme konulmaz ve durum, ihbar veya \u015fik\u00e2yette bulunana bildirilir. Ancak iddialar\u0131n, s\u0131hhati \u015f\u00fcpheye mahal vermeyecek belgelerle ortaya konulmu\u015f olmas\u0131 halinde ad, soyad ve imza ile i\u015f veya ikametg\u00e2h adresinin do\u011frulu\u011fu \u015fart\u0131 aranmaz” \u015feklinde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 d\u00fczenlemeye yer verilmi\u015ftir. Soru\u015fturma i\u015flemlerine fiilen ba\u015flamak i\u00e7in gerekli \u015f\u00fcphe bak\u0131m\u0131ndan getirilen bu kriterlerin sadece bu kanun kapsam\u0131ndaki kamu g\u00f6revlileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil t\u00fcm soru\u015fturmalar i\u00e7in uygulanmas\u0131 soru\u015fturmalar\u0131n hukuka uygun olarak ba\u015flat\u0131lmas\u0131 ve y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi noktas\u0131nda yararl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m tarz\u0131 olacakt\u0131r. Su\u00e7 i\u015flendi\u011fi izlenimi yaratan bir durumun ihbar, \u015fikayet veya resen yetkili makamlar taraf\u0131ndan \u00f6\u011frenilmesi \u00fczerine durum derhal Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bildirilip, al\u0131nan talimatlar do\u011frultusunda konunun ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Cumhuriyet savc\u0131s\u0131 soru\u015fturma evresini ba\u015flatacak olan \u015f\u00fcphenin somut olayda bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 takdir edecek, soru\u015fturma ba\u015flatacak \u015f\u00fcphe oldu\u011funu de\u011ferlendirmesi durumunda maddi ger\u00e7e\u011fin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in emrinde bulunan adli kolluk g\u00f6revlileri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile \u015f\u00fcphelinin lehinde ve aleyhine olan b\u00fct\u00fcn delilleri toplay\u0131p, \u015f\u00fcphelinin haklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in gereki olan tedbirleri alacakt\u0131r. Adli kolluk g\u00f6revlileri el koydu\u011fu olaylar\u0131, uygulad\u0131\u011f\u0131 tedbirleri Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na derhal bildirmek ve ald\u0131\u011f\u0131 emirleri yerine getirmek zorundad\u0131r. Ceza muhakemesinde yap\u0131lan i\u015flemlerin tekrarlanma f\u0131rsat\u0131n\u0131n olmamas\u0131, s\u00fcrecin h\u0131zl\u0131 i\u015flemesi nedeniyle adli kolluk g\u00f6revlilerinin Cumhuriyet savc\u0131s\u0131ndan ald\u0131\u011f\u0131 talimatlara uygun bir bi\u00e7imde delil toplamas\u0131, toplanan delilleri muhafaza etmesi ve yetkililere teslim etmesi gerekmektedir.<\/p>\n
Araman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131, arama karar veya emrinin ya da araman\u0131n icras\u0131n\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir.<\/p>\n
Hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k bir hukuk kural\u0131n\u0131n uygulanmamas\u0131 veya yanl\u0131\u015f uygulanmas\u0131d\u0131r. Kanuna ayk\u0131r\u0131l\u0131ktan daha geni\u015f bir i\u00e7eri\u011fe sahip olan hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k kavram\u0131n\u0131n \u00e7er\u00e7evesi ve kapsam\u0131 belirlenirken gerek pozitif hukuk kurallar\u0131na gerekse temel hak ve h\u00fcrriyetlere ili\u015fkin evrensel hukuk ilkelerine ayk\u0131r\u0131l\u0131k bulunup bulunmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zetilmeli ve ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 halinde hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131\u011f\u0131n mevcudiyeti kabul edilmelidir. Nitekim, Anayasa Mahkemesi\u2019nin 22.06.2001 g\u00fcn ve 2-2 say\u0131l\u0131 karar\u0131nda: \u201cHukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k en ba\u015fta milli hukuk sistemimiz i\u00e7inde y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki t\u00fcm hukuk kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131l\u0131k anlam\u0131na gelir. Bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde, anayasaya, usul\u00fcne uygun olarak kabul edilmi\u015f uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelere, kanunlara, kanun h\u00fckm\u00fcnde kararnamelere, t\u00fcz\u00fcklere, y\u00f6netmeliklere, i\u00e7tihad\u0131 birle\u015ftirme kararlar\u0131na ve team\u00fcl hukukuna ayk\u0131r\u0131 uygulamalar\u0131n t\u00fcm\u00fc hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k kavram\u0131 i\u00e7inde yer al\u0131r.<\/p>\n
Bunun d\u0131\u015f\u0131nda, hukuk sistemimiz, hukukun genel ilkeleri ad\u0131 verilen ve uygar d\u00fcnyan\u0131n t\u00fcm medeni \u00fclkelerinde uygulanan kurallar\u0131 da hukuk kural\u0131 olarak kabul etmektedir. Hukukun genel ilkelerinin neler oldu\u011fu konusunda bir belirsizlik olsa da, hukukun genel ilkelerinin hukuki ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulundu\u011fu gerek uygulamada gerekse doktrinde tart\u0131\u015fmas\u0131z olarak kabul edilmektedir. Anayasa Mahkememiz de bir\u00e7ok karar\u0131nda, hukukun genel ilkelerinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmenin hukuk devletinin gereklerinden biri oldu\u011funu ve bu ilkelerin yasakoyucu taraf\u0131ndan dahi yok edilemeyece\u011fini h\u00fckme ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r (\u00d6rne\u011fin, E. 1985\/31. K. 1986\/1, KT. 17.3.1986, Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, S.22. s.115). Anayasa Mahkemesi\u2019nin bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u00e7er\u00e7evesinde hukukun genel ilkeleri, yasalardan, hatta Anayasa\u2019n\u0131n de\u011fi\u015ftirilebilir h\u00fck\u00fcmlerinden de \u00fcst\u00fcn bir konuma getirilmi\u015ftir\u201d denilmektedir.<\/p>\n
Bu itibarla araman\u0131n hukuka uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131 arama tedbirine ba\u015fvurulma \u015fartlar\u0131 ve uygulanmas\u0131yla ilgili gerek pozitif hukuk kurallar\u0131 gerekse evrensel hukuk kaideleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurularak b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla belirlenmelidir.<\/p>\n
Hukuka ayk\u0131r\u0131 olarak yap\u0131lan araman\u0131n hem ceza muhakemesi hukuku, hem maddi ceza hukuku, hem de tazminat hukuku bak\u0131m\u0131ndan bir tak\u0131m m\u00fceyyedeleri ortaya \u00e7\u0131kabilecektir.<\/p>\n
Araman\u0131n hukuka ayk\u0131r\u0131 olmas\u0131n\u0131n ceza muhakemesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sonucu arama sonucunda elde edilen delillerin h\u00fckme esas al\u0131namamas\u0131d\u0131r. 5271 say\u0131l\u0131 CMK’nun 217. maddesinde; “1) H\u00e2kim, karar\u0131n\u0131 ancak duru\u015fmaya getirilmi\u015f ve huzurunda tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f delillere dayand\u0131rabilir. Bu deliller h\u00e2kimin vicdan\u00ee kanaatiyle serbest\u00e7e takdir edilir.<\/p>\n
(2) Y\u00fcklenen su\u00e7, hukuka uygun bir \u015fekilde elde edilmi\u015f her t\u00fcrl\u00fc delille ispat edilebilir\u201d \u015feklindeki d\u00fczenlemeyle hakimin ancak hukukun izin verdi\u011fi y\u00f6ntemlerle elde edilen delilleri dikkate alabilece\u011fi h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
An\u0131lan kanunun 206. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131n\u0131n (a) bendinde de, ortaya konulmak istenen delilin kanuna ayk\u0131r\u0131 olarak elde edilmi\u015f olmas\u0131 halinde reddolunaca\u011f\u0131 ifade edilerek hukuka uygun olarak elde edilmeyen delillerin ispat arac\u0131 olarak kabul edilmeyece\u011fi ve h\u00fckme esas al\u0131nmayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Kald\u0131 ki, ayn\u0131 kanunun 230. maddesinin birinci f\u0131kras\u0131 uyar\u0131nca, mahk\u00fbmiyet h\u00fckm\u00fcn\u00fcn gerek\u00e7esinde, delillerin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve de\u011ferlendirilmesi, h\u00fckme esas al\u0131nan ve reddedilen delillerin belirtilmesi; bu kapsamda dosya i\u00e7erisinde bulunan ve hukuka ayk\u0131r\u0131 y\u00f6ntemlerle elde edilen delillerin ayr\u0131ca ve a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilmesi de zorunludur.<\/p>\n
Hukuka ayk\u0131r\u0131 araman\u0131n maddi ceza hukuku bak\u0131m\u0131ndan yapt\u0131r\u0131m\u0131 ise eylemin su\u00e7 te\u015fkil etmesidir. 5237 say\u0131l\u0131 TCK’nun “haks\u0131z arama” ba\u015fl\u0131kl\u0131 120. maddesinde hukuka ayk\u0131r\u0131 olarak bir kimsenin \u00fcst\u00fcn\u00fc veya e\u015fyas\u0131n\u0131 arayan kamu g\u00f6revlisinin \u00fc\u00e7 aydan bir y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Konut ve i\u015fyerleri bak\u0131m\u0131ndan hukuka ayk\u0131r\u0131 aramalar ise 5237 say\u0131l\u0131 TCK’nun 116 ve 119\/1-e maddeleri kapsam\u0131nda de\u011ferlendirilecektir.<\/p>\n
Nihayet, aramadaki hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131klar gerek Devletin, gerekse arama karar\u0131n\u0131 veren veya uygulayan kamu g\u00f6revlilerinin tazminat sorumlulu\u011funu g\u00fcndeme getirebilecektir. Bu kapsamda 5271 say\u0131l\u0131 CMK’nun 141\/1. maddesinde araman\u0131n amac\u0131yla orant\u0131l\u0131 olmayacak bi\u00e7imde \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi durumunda ki\u015filerin madd\u00ee ve manev\u00ee her t\u00fcrl\u00fc zararlar\u0131n\u0131 Devletten isteyebilecekleri \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n
Bu a\u00e7\u0131klamalar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda uyu\u015fmazl\u0131k konusu de\u011ferlendirildi\u011finde;<\/p>\n
16.12.2014 tarihinde saat 18.00’da Narkotik Su\u00e7larla M\u00fccadele \u015eube M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6revlilerince; \u201cKel Seydi\u201d olarak tan\u0131nan …’nin Barbaros Mahallesi Emina\u011fa Caddesindeki ikametinin \u00f6n\u00fcndeki sokakta 06.00-11.00 saatleri aras\u0131nda eroin satt\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bilgi al\u0131nmas\u0131 \u00fczerine bu konuya ili\u015fkin ayn\u0131 tarihte tutanak tutuldu\u011fu, yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma neticesinde …’nin 21217054686 TC kimlik nolu, Mehmet ve Zeliha o\u011flu, Ad\u0131yaman 15.08.1972 do\u011fumlu, Adana-Seyhan-Yenibey n\u00fcfusuna kay\u0131tl\u0131 oldu\u011fu ve Yenibey mahallesi Emina\u011fa Caddesi no: 201\/3 Seyhan Adana adresinde ikamet etti\u011finin \u00f6\u011frenildi\u011fi, g\u00f6revlilerce 17.12.2014 g\u00fcn\u00fc saat 06.00 s\u0131ralar\u0131nda san\u0131\u011f\u0131n ikameti olan Emina\u011fa Caddesi civar\u0131nda tertibat al\u0131nd\u0131\u011f\u0131, saat 06.30 s\u0131ralar\u0131nda ikametinden \u00e7\u0131karak evinin \u00f6n\u00fcndeki kald\u0131r\u0131mda bekleyip on dakika kadar etraf\u0131 g\u00f6zetleyen san\u0131\u011f\u0131n, fiziki takip yapmakta olan g\u00f6revlileri fark edip, \u00fczerinde bulundurdu\u011fundan \u015f\u00fcphe edilen uyu\u015fturucu maddeleri yok edece\u011finin de\u011ferlendirilmesi \u00fczerine yan\u0131na gidildi\u011fi ve yap\u0131lan kaba \u00fcst aramas\u0131nda montunun sol i\u00e7 cebindeki sigara paketi i\u00e7erisinde 8 paket eroinin ele ge\u00e7irilerek muhafaza alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 olayda; kolluk\u00e7a al\u0131nan ilk bilgiler ile yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma sonucu san\u0131\u011f\u0131n kimli\u011fine ve uyu\u015fturucu madde satt\u0131\u011f\u0131 iddia edilen ikamet adresine ili\u015fkin edinilen bilgilerin uyumlu olmas\u0131, kollu\u011fun bilgiyi ald\u0131\u011f\u0131 zaman ile san\u0131\u011f\u0131n uyu\u015fturucu madde satt\u0131\u011f\u0131 iddia edilen saatler aras\u0131ndaki s\u00fcre, ayr\u0131ca su\u00e7 \u015f\u00fcphesini olu\u015fturan bilgilerin elde edildi\u011fi a\u015famada su\u00e7\u00fcst\u00fc halinin mevcut olmamas\u0131, bu durumda kolluk g\u00f6revlilerinin su\u00e7la ilgili edindikleri bilgileri 5271 say\u0131l\u0131 CMK’nun 2\/e, 158, 160, 161 ve 164. maddeleri uyar\u0131nca derhal Cumhuriyet savc\u0131s\u0131na bildirip bu konuda adli arama karar\u0131 talep etmeleri ve Cumhuriyet savc\u0131s\u0131ndan alacaklar\u0131 talimat do\u011frultusunda i\u015flem yapmalar\u0131 gerekti\u011finden, adli arama karar\u0131 al\u0131nmadan yap\u0131lacak arama i\u015fleminin ve bu arama sonucu ele ge\u00e7irilecek uyu\u015fturucu maddenin hukuka ayk\u0131r\u0131 \u015fekilde elde edilmi\u015f olaca\u011f\u0131, su\u00e7un maddi konusu ve delili olan uyu\u015fturucu maddenin hukuka ayk\u0131r\u0131 y\u00f6ntemle elde edilmesi durumunda ise h\u00fckme esas al\u0131namayaca\u011f\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 olarak su\u00e7un unsurunun olu\u015fmayaca\u011f\u0131 g\u00f6zetildi\u011finde, yerel mahkemece san\u0131\u011f\u0131n \u00fczerinin aranmas\u0131 i\u00e7in CMK’nun 116 ve devam\u0131 maddelerine uygun olarak al\u0131nm\u0131\u015f bir “adli arama karar\u0131” olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve sonucuna g\u00f6re hukuki durumunun belirlenmesi gerekirken, eksik ara\u015ft\u0131rma sonucu h\u00fck\u00fcm kurulmas\u0131n\u0131n isabetsiz oldu\u011fu kabul edilmelidir.<\/p>\n
Bu itibarla, \u00d6zel Daire bozma karar\u0131 isabetli olup, hakl\u0131 nedene dayanmayan Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131 itiraz\u0131n\u0131n reddine karar verilmelidir.
\n\u00c7o\u011funluk g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lmayan be\u015f Ceza Genel Kurulu \u00dcyesi; itiraz\u0131n kabul\u00fcne karar verilmesi gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle kar\u015f\u0131 oy kullanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
SONU\u00c7:<\/p>\n
A\u00e7\u0131klanan nedenlerle;<\/p>\n
1-Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131 itiraz\u0131n\u0131n REDD\u0130NE,<\/p>\n
2-Dosyan\u0131n, mahalline g\u00f6nderilmek \u00fczere Yarg\u0131tay Cumhuriyet Ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131na TEVD\u0130\u0130NE, 28.02.2017 tarihinde yap\u0131lan m\u00fczakerede oy\u00e7oklu\u011fuyla karar verildi.
\n\u00a0<\/p>\n
\u200bYarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu\u2019nun 28.02.2017 tarihli, 2016\/800 E. ve 2017\/120 K. say\u0131l\u0131 karar\u0131\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
T.C. Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulu 2016\/800 E., 2017\/120 K. “\u0130\u00e7tihat Metni” Mahkemesi :A\u011f\u0131r Ceza Uyu\u015fturucu madde ticareti yapma su\u00e7undan san\u0131\u011f\u0131n TCK’nun 188\/3-4, 62, 52\/2, 53, 54, 58 ve 63. maddeleri uyar\u0131nca 12 y\u0131l 6 ay hapis ve 300 Lira adli para cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131na, hak yoksunlu\u011funa, m\u00fcsadereye, cezas\u0131n\u0131n m\u00fckerrirlere \u00f6zg\u00fc infaz rejimine g\u00f6re \u00e7ektirilmesine ve mahsuba ili\u015fkin Adana 2. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesince verilen 15.07.2015 g\u00fcn ve 21-267 say\u0131l\u0131 h\u00fckm\u00fcn, san\u0131k m\u00fcdafii taraf\u0131ndan temyiz edilmesi \u00fczerine dosyay\u0131 inceleyen Yarg\u0131tay 20. Ceza Dairesince 01.03.2016 g\u00fcn ve 15825-1213 say\u0131 ile; “Yarg\u0131tay Ceza Genel Kurulunun 2013\/610-2014\/512, 2013\/841-2014\/513 ve 2014\/166-514 say\u0131l\u0131 kararlar\u0131nda da belirtildi\u011fi \u00fczere; adl\u00ee arama karar\u0131 gerektiren bir olayda \u00f6nleme aramas\u0131 karar\u0131na dayan\u0131larak ya da ko\u015fullar\u0131na uygun olmayan arama karar\u0131 \u00fczerine yap\u0131lan arama hukuka ayk\u0131r\u0131d\u0131r. B\u00f6yle bir arama sonucu bulunan deliller ya da su\u00e7un maddi konusu ‘hukuka ayk\u0131r\u0131 y\u00f6ntemlerle elde edilmi\u015f’ olaca\u011f\u0131ndan, Anayasa’n\u0131n 38. maddesinin 6. f\u0131kras\u0131 ile CMK’n\u0131n 206. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131n\u0131n (a) bendi, 217. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131, 230. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131n\u0131n (b) bendi ve 289. maddesinin 1. f\u0131kras\u0131n\u0131n (i) bendi uyar\u0131nca h\u00fckme esas al\u0131namaz. Somut olayda, kolluk g\u00f6revlilerinin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda ismi ve soyismi tespit edilen san\u0131\u011f\u0131n eroin satt\u0131\u011f\u0131 bilgisinin al\u0131nmas\u0131ndan sonra san\u0131\u011f\u0131n izlemeye al\u0131nmas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda; san\u0131\u011f\u0131 ve niteli\u011fi belli olan bir su\u00e7un …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-61776","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n