D\u00fc\u015f\u00fcnce ve d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini ifade etme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile ele\u015ftiri hakk\u0131 demokratik her toplumda ve kurulu\u015fta ya\u015famsal de\u011ferdedir. Zira d\u00fc\u015f\u00fcnce ve d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini ifade etme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, hem yeni ve farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ortaya \u00e7\u0131k\u00admas\u0131na olanak sa\u011flar, hem de bireylere farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler aras\u0131nda se\u00e7im yapma ve yan\u0131 s\u0131ra kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin do\u011fru veya yanl\u0131\u015f oldu\u011funu s\u0131nama olana\u011f\u0131n\u0131 verir.<\/p>\n
Yine d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 olan ele\u015ftiri hakk\u0131, demokratik hukuk dev\u00adletinde y\u00f6netilen konumundaki her bireyin sahip oldu\u011fu temel bir hakt\u0131r.<\/p>\n
Esasen ele\u015ftiri k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc \u00f6z\u00fcmseyenler i\u00e7in ele\u015ftiri, hangi konumda olursa olsun ele\u015ftirilen ki\u015fi veya ki\u015filerin ki\u015filik haklar\u0131na kar\u015f\u0131 bir sald\u0131r\u0131 olmay\u0131p, o ki\u015fi ya da ki\u015fileri d\u00fczelmeye davet, ele\u015ftiriye a\u00e7\u0131k olmak ise, d\u00fczelmeyi kabul etmektir.<\/p>\n
O nedenle, her d\u00fczeyde kamusal yetki kullanan ki\u015filerin, yasan\u0131n ve kamuoyunun denetimine tabi ve sivil ele\u015ftirilere a\u00e7\u0131k olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Ama her hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck gibi ele\u015ftiri hakk\u0131n\u0131n da ki\u015fili\u011fi hedef almamas\u0131, itibar suikast\u0131 yapmamas\u0131, sadece ki\u015filerin yapt\u0131klar\u0131n\u0131 veya yapmad\u0131klar\u0131n\u0131 hedef almas\u0131 ve bu \u00e7er\u00e7evede kullan\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Y\u00fczy\u0131l\u0131m\u0131z\u0131n en \u00f6nemli ki\u015filerinden biri olan, ele\u015ftirmenlerce \u2018bug\u00fcn bizim i\u00e7in Galileo, Descartes, Newton, Mozart ya da Picasso ne anlam ta\u015f\u0131yorsa, gelecek y\u00fczy\u0131llar i\u00e7in de o anlam\u0131 ta\u015f\u0131yacakt\u0131r\u2019 de\u00adnilen ve halen ya\u015fayan insanlar i\u00e7inde eserlerinden en \u00e7ok al\u0131nt\u0131 yap\u0131lan ki\u015fi olan (Art and Humanities Citation Index\u2019te 1980 ile 1992 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda eserlerinden yap\u0131lan al\u0131nt\u0131 say\u0131s\u0131 4000 olarak verilmektedir), Marx\u2019\u0131 ve Freud\u2019u da i\u00e7eren, b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131n en \u00e7ok al\u0131nt\u0131 yap\u0131lan ki\u015fileri listesinde sekizinci s\u0131rada yer alan, dilbilim, felsefe, politika, bili\u015fsel bilimler ve psikolojinin de i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00e7e\u015fitli konularda yetmi\u015fi a\u015fk\u0131n kitap ve bini a\u015fk\u0131n makale yay\u0131mlayan Amerikal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Noam Chomsky, \u2018susturucu gerek\u00e7eler ya da insanlar\u0131 yaln\u0131zca birilerinin duymak istemedikleri \u015feyleri s\u00f6yledikleri i\u00e7in susturman\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funa\u2019 i\u015faret ediyor ve devamla \u015f\u00f6yle diyor; \u2018Hi\u00e7 kimsenin hi\u00e7bir \u015feye izin verme yetkisi olmamal\u0131d\u0131r ve -en \u00f6nemlisi- ben serbest ifadeye izin verme nedeninin, yararl\u0131 ya da de\u00ad\u011ferli \u015feylerin bast\u0131r\u0131labilece\u011fi endi\u015fesi oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fcyorum. D\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve ele\u015ftiri hakk\u0131 bundan \u00e7ok daha temeldir ve insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini -ne kadar \u00e7\u0131lg\u0131nca olursa olsun- serbest\u00e7e ifade etme hakk\u0131, bu pragmatik d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u00e7ok \u00f6tesindedir. Ben devletin ya da herhangi bir ba\u015fka \u00f6rg\u00fctl\u00fc g\u00fc\u00e7 veya zorbal\u0131k sisteminin insanlar\u0131n ne d\u00fc\u015f\u00fcneceklerine ve ne s\u00f6yleyeceklerine karar verme hakk\u0131n\u0131n bulundu\u011funu kabul etmiyorum. Devlete beni susturma hakk\u0131 verilmesine kar\u015f\u0131 benim \u00f6ne s\u00fcrece\u011fim gerek\u00e7e, s\u00f6ylediklerimin de\u011ferli \u015feyler olabilece\u011fi de\u011fildir. Esasen bana g\u00f6re bu tiksindirici bir tutumdur. Ancak ben \u00e7ok \u00f6n\u00adceleri \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc denen insanlar\u0131n standart tutumunun bu oldu\u011funu da biliyorum.\u2019<\/p>\n
Noam Chomsky\u2019nin ismini telaffuz etmeden, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc fayda temelinde savundu\u011fu i\u00e7in ele\u015ftirdi\u011fi John Stuart Mill ise, hen\u00fcz a\u015f\u0131lamam\u0131\u015f olan 1859 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u2018\u00d6zg\u00fcrl\u00fck \u00dcst\u00fcne\u2019 isimli abidevi eserinin merkezini olu\u015fturan fikir ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc konusunda \u2018bir fikrin susturulmas\u0131n\u0131n, fikri susturulan insandan \u00e7ok insan cinsine, ya\u015fayan nesle oldu\u011fu kadar gelecek nesillere kar\u015f\u0131 da hay\u00addutluk oldu\u011funa\u2019 i\u015faret ediyor ve devamla \u015f\u00f6yle diyor; \u2018\u015eayet bir teki hari\u00e7 b\u00fct\u00fcn insanlar ayn\u0131 fikirde olsalar ve yaln\u0131z bir ki\u015fi muhalif fikirde olsa, nas\u0131l bir \u015fahs\u0131n, elinde kuvvet olsa, insanlar\u0131 susturmaya hakk\u0131 yoksa, insanlar\u0131n da bu tek ki\u015fiyi susturmaya daha fazla haklar\u0131 yoktur.\u2019<\/p>\n
Di\u011fer taraftan Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi, Fressoz & Roire v.France\/1999 ve TBKP v. Turkey\/1998 kararlar\u0131nda \u2018\u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile bunun bir par\u00e7as\u0131 olan ele\u015ftiri hakk\u0131, demokratik bir toplu\u00admun temellerindendir. S\u00f6zle\u015fmenin 10. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131n\u0131n ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in getirdi\u011fi g\u00fcvence, sadece uygun bulunan, benimsenen ve rahats\u0131zl\u0131k duyulmayan yahut kay\u0131ts\u0131z kal\u0131nan bilgi ve\/veya fikirler i\u00e7in de\u011fil, ayn\u0131 zamanda rahats\u0131z edici, sars\u0131c\u0131 ve\/veya alt\u00fcst edici bilgi ve fikirler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bunlar, demokrasinin varl\u0131k \u015fart\u0131 olan \u00e7o\u011fulculuk, ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve geni\u015f fikirlili\u011fin icaplar\u0131d\u0131r\u2019 demek suretiyle, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, ele\u015ftiri hakk\u0131n\u0131n \u00f6nemine ve de\u011ferine vurgu yapmaktad\u0131r.<\/p>\n
Modern siyasi demokrasi, y\u00f6netenlerin, yapt\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 se\u00e7ilmi\u015f temsilcilerinin rekabet ve i\u015fbirli\u011fi yoluyla dolayl\u0131 olarak hareket eden vatanda\u015flar taraf\u0131ndan, kamusal alanda sorumlu tutul\u00adduklar\u0131 ve ele\u015ftirildikleri bir y\u00f6netim bi\u00e7imidir.<\/p>\n
\u00d6yle oldu\u011fu i\u00e7in Voltaire\u2019den Marquez\u2019e, Sartre\u2019dan Russell\u2019a kadar uygar d\u00fcnyan\u0131n \u00f6rnek ald\u0131\u011f\u0131, hayranl\u0131k duydu\u011fu yazarlar, kendi \u00fclkelerinin, kurumlar\u0131n\u0131n sorunlar\u0131n\u0131, y\u00f6neticilerini \u00fcstelik ba\u011f\u0131rarak ele\u015ftirdikleri, d\u00fcnya ve kamu \u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131k\u00e7a tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 i\u00e7in, hem kendi k\u00fclt\u00fcrlerini ta\u015fra k\u00fclt\u00fcr\u00fc olmaktan kur\u00adtarm\u0131\u015flar ve hem de kendi ulusal k\u00fclt\u00fcrlerini d\u00fcnya sahnesine ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Vaclav Havel, \u2018Times Literary Supplement\u2019 de verdi\u011fi bir r\u00f6portajda; \u2018Bu resmi yorum sonu\u00e7 olarak ger\u00e7eklikle birle\u015fir. Genel ve her \u015feyi kapsayan bir yalan egemen olmaya ba\u015flar, insanlar ona adapte olmaya ba\u015flarlar ve herkes ya\u015fam\u0131n\u0131n baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131nda yalanla uzla\u015f\u0131rlar ya da onunla birlikte ya\u015farlar. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda, insan\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bulmas\u0131 riski de dahil olmak \u00fczere her \u015feye ra\u011fmen, her \u015feyi saran yalanlar a\u011f\u0131n\u0131 par\u00e7alayarak do\u011frunun \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmesi ve i\u00e7ten bir \u015fekilde davran\u0131lmas\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc politik \u00f6neme sahip bir edimdir\u2019 diyor.<\/p>\n
Uzun bir tarihsel kesiti ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Vaclev Havel\u2019in i\u015faret etti\u011fi \u00e7er\u00e7evede, a\u00e7\u0131k politik mu\u00adhalefetin hem nadir ve hem de yeni bir \u015fey oldu\u011funu g\u00f6rebiliriz. Bu ba\u011flamda, Amerikal\u0131 siyaset bilimci J. C. Scott\u2019un \u2018Tahakk\u00fcm ve Direni\u015f Sanatlar\u0131 \u2013 Gizli Senaryolar\u2019 isimli \u00f6zg\u00fcn eserinde ifade etti\u011fi \u00fczere, a\u00e7\u0131k politik muhalefet eylemi ile e\u015f anlaml\u0131 olan \u2018iktidara do\u011fruyu s\u00f6ylemek\u2019 ediminin, \u2018modern demokrasilerde bile hala \u00fctopyac\u0131 bir \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m\u0131 varsa, bunun nedeni \u00e7ok ender uygulanm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. \u0130ktidar kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7s\u00fcz\u00fcn ikiy\u00fczl\u00fc\u00adl\u00fck etmesi ise \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir durum de\u011fildir.\u2019 Dahas\u0131 bu durum her yerde haz\u0131r ve naz\u0131rd\u0131r. Oysa iktidar\u0131n, ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck eden riyak\u00e2rlara, ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rmesini engelleyen dalkavuklara de\u011fil, do\u011fruyu s\u00f6yleyen, bu ama\u00e7la ikti\u00addar\u0131 ele\u015ftiren muhaliflere gereksinimi vard\u0131r.<\/p>\n
O nedenle, bu referanslardan hareket edildi\u011finde ve demokratik bir sistemde, her t\u00fcrl\u00fc ele\u015ftirinin yurtta\u015f\u00adlar\u0131n temel hakk\u0131 oldu\u011funun, hi\u00e7bir ki\u015fi ve kurumun ele\u015ftiri d\u0131\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve esasen yerle\u015fik kurumlar\u0131n ve uygulamalar\u0131n ele\u015ftirilmedi\u011fi bir toplumda, demokrasiden s\u00f6z etmenin m\u00fcmk\u00fcn bulun\u00admad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul edilmesi gerekir.<\/p>\n
Louis Althusser\u2019in \u00f6zl\u00fc ifadesiyle; \u2018D\u00fc\u015f\u00fcnceniz kendisini hangi siyasal kategoriye koyarsa koysun, bizim i\u00e7in fark etmez; \u00f6teki d\u00fc\u00ad\u015f\u00fcnceyi reddetmeyen, bo\u015f s\u00f6zle yetinmeyen, tezvirat\/dedikodu de\u011fil, ele\u015ftiri yapan, bo\u015f s\u00f6zle zaman ge\u00e7irmeyen, ortalama akla, duyguya ve vicdana ters d\u00fc\u015fmeyen, sorun \u00e7\u00f6zen, kendine ve ba\u015fkalar\u0131na masal anlatmayan, kimi zaman bizi ezen ideolojik tabakay\u0131 delip ge\u00e7en ve \u00e2dete maddesel bir temas kurur gibi ger\u00e7e\u011fi yakalayan her d\u00fc\u015f\u00fcnce, her ele\u015ftiri bizi ilgilendirir, bizim i\u00e7in \u00f6nemli ve de\u011ferlidir.\u2019<\/p>\n
Althusser\u2019in bu tespitinden hareketle demek gerekir ki, kendisine ve yapt\u0131klar\u0131na g\u00fcvenen bir iktidar\u0131n ger\u00e7e\u011fi yakalayan her d\u00fc\u015f\u00fcnceye, her ele\u015ftiriye \u00f6nem ve de\u011fer vermesi gerekir.<\/p>\n
Ne var ki, bizim \u00fclkemizde bu i\u015fler b\u00f6yle olmuyor. Zira biz ele\u015ftirilerden ders almak ve yararlanmak yerine dalkavuklara itibar ediyoruz ve dedikodu ile tezvirat yapmay\u0131 daha \u00e7ok seviyoruz. Dahas\u0131 ele\u015ftirenlere cephe al\u0131yor, onlara pusu kuruyor, onlar\u0131 d\u00fc\u015fman ilan ediyoruz. Bilge \u00c7etin Altan\u2019\u0131n \u2018Bat\u0131da d\u00fcello, do\u011fuda pusu k\u00fclt\u00fcr\u00fc vard\u0131r\u2019 demesi bundand\u0131r, bundan dolay\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u200bD\u00fc\u015f\u00fcnce ve d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini ifade etme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile ele\u015ftiri hakk\u0131 demokratik her toplumda ve kurulu\u015fta ya\u015famsal de\u011ferdedir. Zira d\u00fc\u015f\u00fcnce ve d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini ifade etme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, hem yeni ve farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ortaya \u00e7\u0131k\u00admas\u0131na olanak sa\u011flar, hem de bireylere farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler aras\u0131nda se\u00e7im yapma ve yan\u0131 s\u0131ra kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin do\u011fru veya yanl\u0131\u015f oldu\u011funu s\u0131nama olana\u011f\u0131n\u0131 verir.<\/p>\n
Yine d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 olan ele\u015ftiri hakk\u0131, demokratik hukuk dev\u00adletinde y\u00f6netilen konumundaki her bireyin sahip oldu\u011fu temel bir hakt\u0131r.<\/p>\n
Esasen ele\u015ftiri k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc \u00f6z\u00fcmseyenler i\u00e7in ele\u015ftiri, hangi konumda olursa olsun ele\u015ftirilen ki\u015fi veya ki\u015filerin ki\u015filik haklar\u0131na kar\u015f\u0131 bir sald\u0131r\u0131 olmay\u0131p, o ki\u015fi ya da ki\u015fileri d\u00fczelmeye davet, ele\u015ftiriye a\u00e7\u0131k olmak ise, d\u00fczelmeyi kabul etmektir.<\/p>\n
O nedenle, her d\u00fczeyde kamusal yetki kullanan ki\u015filerin, yasan\u0131n ve kamuoyunun denetimine tabi ve sivil ele\u015ftirilere a\u00e7\u0131k olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Ama her hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck gibi ele\u015ftiri hakk\u0131n\u0131n da ki\u015fili\u011fi hedef almamas\u0131, itibar suikast\u0131 yapmamas\u0131, sadece ki\u015filerin yapt\u0131klar\u0131n\u0131 veya yapmad\u0131klar\u0131n\u0131 hedef almas\u0131 ve bu \u00e7er\u00e7evede kullan\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
Y\u00fczy\u0131l\u0131m\u0131z\u0131n en \u00f6nemli ki\u015filerinden biri olan, ele\u015ftirmenlerce \u2018bug\u00fcn bizim i\u00e7in Galileo, Descartes, Newton, Mozart ya da Picasso ne anlam ta\u015f\u0131yorsa, gelecek y\u00fczy\u0131llar i\u00e7in de o anlam\u0131 ta\u015f\u0131yacakt\u0131r\u2019 de\u00adnilen ve halen ya\u015fayan insanlar i\u00e7inde eserlerinden en \u00e7ok al\u0131nt\u0131 yap\u0131lan ki\u015fi olan (Art and Humanities Citation Index\u2019te 1980 ile 1992 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda eserlerinden yap\u0131lan al\u0131nt\u0131 say\u0131s\u0131 4000 olarak verilmektedir), Marx\u2019\u0131 ve Freud\u2019u da i\u00e7eren, b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131n en \u00e7ok al\u0131nt\u0131 yap\u0131lan ki\u015fileri listesinde sekizinci s\u0131rada yer alan, dilbilim, felsefe, politika, bili\u015fsel bilimler ve psikolojinin de i\u00e7inde bulundu\u011fu \u00e7e\u015fitli konularda yetmi\u015fi a\u015fk\u0131n kitap ve bini a\u015fk\u0131n makale yay\u0131mlayan Amerikal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Noam Chomsky, \u2018susturucu gerek\u00e7eler ya da insanlar\u0131 yaln\u0131zca birilerinin duymak istemedikleri \u015feyleri s\u00f6yledikleri i\u00e7in susturman\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funa\u2019 i\u015faret ediyor ve devamla \u015f\u00f6yle diyor; \u2018Hi\u00e7 kimsenin hi\u00e7bir \u015feye izin verme yetkisi olmamal\u0131d\u0131r ve -en \u00f6nemlisi- ben serbest ifadeye izin verme nedeninin, yararl\u0131 ya da de\u00ad\u011ferli \u015feylerin bast\u0131r\u0131labilece\u011fi endi\u015fesi oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fcyorum. D\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve ele\u015ftiri hakk\u0131 bundan \u00e7ok daha temeldir ve insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini -ne kadar \u00e7\u0131lg\u0131nca olursa olsun- serbest\u00e7e ifade etme hakk\u0131, bu pragmatik d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u00e7ok \u00f6tesindedir. Ben devletin ya da herhangi bir ba\u015fka \u00f6rg\u00fctl\u00fc g\u00fc\u00e7 veya zorbal\u0131k sisteminin insanlar\u0131n ne d\u00fc\u015f\u00fcneceklerine ve ne s\u00f6yleyeceklerine karar verme hakk\u0131n\u0131n bulundu\u011funu kabul etmiyorum. Devlete beni susturma hakk\u0131 verilmesine kar\u015f\u0131 benim \u00f6ne s\u00fcrece\u011fim gerek\u00e7e, s\u00f6ylediklerimin de\u011ferli \u015feyler olabilece\u011fi de\u011fildir. Esasen bana g\u00f6re bu tiksindirici bir tutumdur. Ancak ben \u00e7ok \u00f6n\u00adceleri \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc denen insanlar\u0131n standart tutumunun bu oldu\u011funu da biliyorum.\u2019<\/p>\n
Noam Chomsky\u2019nin ismini telaffuz etmeden, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc fayda temelinde savundu\u011fu i\u00e7in ele\u015ftirdi\u011fi John Stuart Mill ise, hen\u00fcz a\u015f\u0131lamam\u0131\u015f olan 1859 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \u2018\u00d6zg\u00fcrl\u00fck \u00dcst\u00fcne\u2019 isimli abidevi eserinin merkezini olu\u015fturan fikir ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc konusunda \u2018bir fikrin susturulmas\u0131n\u0131n, fikri susturulan insandan \u00e7ok insan cinsine, ya\u015fayan nesle oldu\u011fu kadar gelecek nesillere kar\u015f\u0131 da hay\u00addutluk oldu\u011funa\u2019 i\u015faret ediyor ve devamla \u015f\u00f6yle diyor; \u2018\u015eayet bir teki hari\u00e7 b\u00fct\u00fcn insanlar ayn\u0131 fikirde olsalar ve yaln\u0131z bir ki\u015fi muhalif fikirde olsa, nas\u0131l bir \u015fahs\u0131n, elinde kuvvet olsa, insanlar\u0131 susturmaya hakk\u0131 yoksa, insanlar\u0131n da bu tek ki\u015fiyi susturmaya daha fazla haklar\u0131 yoktur.\u2019<\/p>\n
Di\u011fer taraftan Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi, Fressoz & Roire v.France\/1999 ve TBKP v. Turkey\/1998 kararlar\u0131nda \u2018\u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile bunun bir par\u00e7as\u0131 olan ele\u015ftiri hakk\u0131, demokratik bir toplu\u00admun temellerindendir. S\u00f6zle\u015fmenin 10. maddesinin 2. f\u0131kras\u0131n\u0131n ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in getirdi\u011fi g\u00fcvence, sadece uygun bulunan, benimsenen ve rahats\u0131zl\u0131k duyulmayan yahut kay\u0131ts\u0131z kal\u0131nan bilgi ve\/veya fikirler i\u00e7in de\u011fil, ayn\u0131 zamanda rahats\u0131z edici, sars\u0131c\u0131 ve\/veya alt\u00fcst edici bilgi ve fikirler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bunlar, demokrasinin varl\u0131k \u015fart\u0131 olan \u00e7o\u011fulculuk, ho\u015fg\u00f6r\u00fc ve geni\u015f fikirlili\u011fin icaplar\u0131d\u0131r\u2019 demek suretiyle, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, ele\u015ftiri hakk\u0131n\u0131n \u00f6nemine ve de\u011ferine vurgu yapmaktad\u0131r.<\/p>\n
Modern siyasi demokrasi, y\u00f6netenlerin, yapt\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 se\u00e7ilmi\u015f temsilcilerinin rekabet ve i\u015fbirli\u011fi yoluyla dolayl\u0131 olarak hareket eden vatanda\u015flar taraf\u0131ndan, kamusal alanda sorumlu tutul\u00adduklar\u0131 ve ele\u015ftirildikleri bir y\u00f6netim bi\u00e7imidir.<\/p>\n
\u00d6yle oldu\u011fu i\u00e7in Voltaire\u2019den Marquez\u2019e, Sartre\u2019dan Russell\u2019a kadar uygar d\u00fcnyan\u0131n \u00f6rnek ald\u0131\u011f\u0131, hayranl\u0131k duydu\u011fu yazarlar, kendi \u00fclkelerinin, kurumlar\u0131n\u0131n sorunlar\u0131n\u0131, y\u00f6neticilerini \u00fcstelik ba\u011f\u0131rarak ele\u015ftirdikleri, d\u00fcnya ve kamu \u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131k\u00e7a tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 i\u00e7in, hem kendi k\u00fclt\u00fcrlerini ta\u015fra k\u00fclt\u00fcr\u00fc olmaktan kur\u00adtarm\u0131\u015flar ve hem de kendi ulusal k\u00fclt\u00fcrlerini d\u00fcnya sahnesine ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n
Vaclav Havel, \u2018Times Literary Supplement\u2019 de verdi\u011fi bir r\u00f6portajda; \u2018Bu resmi yorum sonu\u00e7 olarak ger\u00e7eklikle birle\u015fir. Genel ve her \u015feyi kapsayan bir yalan egemen olmaya ba\u015flar, insanlar ona adapte olmaya ba\u015flarlar ve herkes ya\u015fam\u0131n\u0131n baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131nda yalanla uzla\u015f\u0131rlar ya da onunla birlikte ya\u015farlar. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda, insan\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda bulmas\u0131 riski de dahil olmak \u00fczere her \u015feye ra\u011fmen, her \u015feyi saran yalanlar a\u011f\u0131n\u0131 par\u00e7alayarak do\u011frunun \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmesi ve i\u00e7ten bir \u015fekilde davran\u0131lmas\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc politik \u00f6neme sahip bir edimdir\u2019 diyor.<\/p>\n
Uzun bir tarihsel kesiti ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, Vaclev Havel\u2019in i\u015faret etti\u011fi \u00e7er\u00e7evede, a\u00e7\u0131k politik mu\u00adhalefetin hem nadir ve hem de yeni bir \u015fey oldu\u011funu g\u00f6rebiliriz. Bu ba\u011flamda, Amerikal\u0131 siyaset bilimci J. C. Scott\u2019un \u2018Tahakk\u00fcm ve Direni\u015f Sanatlar\u0131 \u2013 Gizli Senaryolar\u2019 isimli \u00f6zg\u00fcn eserinde ifade etti\u011fi \u00fczere, a\u00e7\u0131k politik muhalefet eylemi ile e\u015f anlaml\u0131 olan \u2018iktidara do\u011fruyu s\u00f6ylemek\u2019 ediminin, \u2018modern demokrasilerde bile hala \u00fctopyac\u0131 bir \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m\u0131 varsa, bunun nedeni \u00e7ok ender uygulanm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. \u0130ktidar kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7s\u00fcz\u00fcn ikiy\u00fczl\u00fc\u00adl\u00fck etmesi ise \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir durum de\u011fildir.\u2019 Dahas\u0131 bu durum her yerde haz\u0131r ve naz\u0131rd\u0131r. Oysa iktidar\u0131n, ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck eden riyak\u00e2rlara, ger\u00e7e\u011fi g\u00f6rmesini engelleyen dalkavuklara de\u011fil, do\u011fruyu s\u00f6yleyen, bu ama\u00e7la ikti\u00addar\u0131 ele\u015ftiren muhaliflere gereksinimi vard\u0131r.<\/p>\n
O nedenle, bu referanslardan hareket edildi\u011finde ve demokratik bir sistemde, her t\u00fcrl\u00fc ele\u015ftirinin yurtta\u015f\u00adlar\u0131n temel hakk\u0131 oldu\u011funun, hi\u00e7bir ki\u015fi ve kurumun ele\u015ftiri d\u0131\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve esasen yerle\u015fik kurumlar\u0131n ve uygulamalar\u0131n ele\u015ftirilmedi\u011fi bir toplumda, demokrasiden s\u00f6z etmenin m\u00fcmk\u00fcn bulun\u00admad\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul edilmesi gerekir.<\/p>\n
Louis Althusser\u2019in \u00f6zl\u00fc ifadesiyle; \u2018D\u00fc\u015f\u00fcnceniz kendisini hangi siyasal kategoriye koyarsa koysun, bizim i\u00e7in fark etmez; \u00f6teki d\u00fc\u00ad\u015f\u00fcnceyi reddetmeyen, bo\u015f s\u00f6zle yetinmeyen, tezvirat\/dedikodu de\u011fil, ele\u015ftiri yapan, bo\u015f s\u00f6zle zaman ge\u00e7irmeyen, ortalama akla, duyguya ve vicdana ters d\u00fc\u015fmeyen, sorun \u00e7\u00f6zen, kendine ve ba\u015fkalar\u0131na masal anlatmayan, kimi zaman bizi ezen ideolojik tabakay\u0131 delip ge\u00e7en ve \u00e2dete maddesel bir temas kurur gibi ger\u00e7e\u011fi yakalayan her d\u00fc\u015f\u00fcnce, her ele\u015ftiri bizi ilgilendirir, bizim i\u00e7in \u00f6nemli ve de\u011ferlidir.\u2019<\/p>\n
Althusser\u2019in bu tespitinden hareketle demek gerekir ki, kendisine ve yapt\u0131klar\u0131na g\u00fcvenen bir iktidar\u0131n ger\u00e7e\u011fi yakalayan her d\u00fc\u015f\u00fcnceye, her ele\u015ftiriye \u00f6nem ve de\u011fer vermesi gerekir.<\/p>\n
Ne var ki, bizim \u00fclkemizde bu i\u015fler b\u00f6yle olmuyor. Zira biz ele\u015ftirilerden ders almak ve yararlanmak yerine dalkavuklara itibar ediyoruz ve dedikodu ile tezvirat yapmay\u0131 daha \u00e7ok seviyoruz. Dahas\u0131 ele\u015ftirenlere cephe al\u0131yor, onlara pusu kuruyor, onlar\u0131 d\u00fc\u015fman ilan ediyoruz. Bilge \u00c7etin Altan\u2019\u0131n \u2018Bat\u0131da d\u00fcello, do\u011fuda pusu k\u00fclt\u00fcr\u00fc vard\u0131r\u2019 demesi bundand\u0131r, bundan dolay\u0131d\u0131r.\u00a0Hukuki Haber<\/p>\n
Haberin Al\u0131nt\u0131land\u0131\u011f\u0131 Kaynak: www.hukukihaber.net<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u00fc\u015f\u00fcnce ve d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini ifade etme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile ele\u015ftiri hakk\u0131 demokratik her toplumda ve kurulu\u015fta ya\u015famsal de\u011ferdedir. Zira d\u00fc\u015f\u00fcnce ve d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini ifade etme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, hem yeni ve farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerin ortaya \u00e7\u0131k\u00admas\u0131na olanak sa\u011flar, hem de bireylere farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler aras\u0131nda se\u00e7im yapma ve yan\u0131 s\u0131ra kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin do\u011fru veya yanl\u0131\u015f oldu\u011funu s\u0131nama olana\u011f\u0131n\u0131 verir. Yine d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn vazge\u00e7ilmez bir par\u00e7as\u0131 olan ele\u015ftiri hakk\u0131, demokratik hukuk dev\u00adletinde y\u00f6netilen konumundaki her bireyin sahip oldu\u011fu temel bir hakt\u0131r. Esasen ele\u015ftiri k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc \u00f6z\u00fcmseyenler i\u00e7in ele\u015ftiri, hangi konumda olursa olsun ele\u015ftirilen ki\u015fi veya ki\u015filerin ki\u015filik haklar\u0131na kar\u015f\u0131 bir sald\u0131r\u0131 olmay\u0131p, o ki\u015fi ya da ki\u015fileri d\u00fczelmeye davet, ele\u015ftiriye a\u00e7\u0131k olmak ise, d\u00fczelmeyi kabul etmektir. O nedenle, her d\u00fczeyde kamusal yetki kullanan ki\u015filerin, yasan\u0131n ve kamuoyunun denetimine tabi ve sivil ele\u015ftirilere a\u00e7\u0131k olmas\u0131 gerekir. Ama her hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck gibi ele\u015ftiri hakk\u0131n\u0131n da ki\u015fili\u011fi hedef almamas\u0131, itibar suikast\u0131 yapmamas\u0131, sadece ki\u015filerin yapt\u0131klar\u0131n\u0131 veya yapmad\u0131klar\u0131n\u0131 hedef almas\u0131 ve bu \u00e7er\u00e7evede kullan\u0131lmas\u0131 gerekir. Y\u00fczy\u0131l\u0131m\u0131z\u0131n en \u00f6nemli ki\u015filerinden biri olan, ele\u015ftirmenlerce \u2018bug\u00fcn bizim i\u00e7in Galileo, Descartes, Newton, Mozart ya da Picasso ne anlam ta\u015f\u0131yorsa, gelecek y\u00fczy\u0131llar i\u00e7in de o anlam\u0131 ta\u015f\u0131yacakt\u0131r\u2019 de\u00adnilen ve halen ya\u015fayan insanlar i\u00e7inde eserlerinden en \u00e7ok al\u0131nt\u0131 yap\u0131lan ki\u015fi olan (Art and Humanities Citation Index\u2019te …<\/p>","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-118654","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-hukukihaber"],"acf":[],"yoast_head":"\n